Adhyaya 19

Verse 1

शिवशर्मोवाच । तिष्ठन्नेकेन पादेन कोयं भ्रमति सत्तमौ । अनेकरशनाव्यग्र हस्ताग्रो व्यग्रलोचनः

শিৱশৰ্মা ক’লে: “হে সৎজনশ্ৰেষ্ঠ, এইজন কোন—এটা পায়ে থিয় হৈ ঘূৰি ফুৰে? বহু ৰশি/বেল্ট অস্থিৰ, হাত আগবঢ়োৱা, আৰু চকু চঞ্চল।”

Verse 2

त्रिलोकीमंडपस्तंभ सन्निभोभाभिरावृतः । अतुलं ज्योतिषां राशिं तुलया तुलयन्निव

তেওঁ ত্ৰিলোক-মণ্ডপৰ স্তম্ভ সদৃশ দেখা যায়, তেজে আৱৃত—যেন তুলাত অমাপ জ্যোতিসমূহৰ এক অপাৰ ৰাশি তুলি চাই আছে।

Verse 3

सूत्रधार इव व्योम व्यायामपरिमापकः । त्रैविक्रमोंघ्रिदंडो वा प्रोद्दंडो गगनांगणे

তেওঁ যেন আকাশৰ বিস্তাৰ মাপি ধৰা সূত্ৰধাৰৰ দৰে; দেৱ-আঙণত থিয়—যেন ত্ৰিৱিক্ৰমৰ পদদণ্ডৰ উৰ্ধ্বমুখী দণ্ড।

Verse 4

अथवांबरकासारसारयूपस्वरूपधृक् । कोयं कथय तं देवौ कृपया परया मम

অথবা তেওঁ আকাশৰ দীপ্তিৰ সাৰস্বরূপ, উচ্চ যজ্ঞ-যূপৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। হে দেৱদ্বয়, পৰম কৃপাৰে কওক—এয়া কোন?

Verse 5

निशम्येति वचस्तस्य वयस्यस्य विमानगौ । प्रणयादाहतुस्तस्मै ध्रुवां ध्रुवकथां गणौ

সঙ্গীৰ বাক্য শুনি, বিমানত গমন কৰা দুয়ো গণে স্নেহভাৱে তাক ধ্ৰুৱৰ অচল কাহিনী বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 6

गणावूचतुः । मनोः स्वायंभुवस्यासीदुत्तानचरणः सुतः । तस्य क्षितिपतेर्विप्र द्वौ सुतौ संबभूवतुः

গণদ্বয়ে ক’লে: স্বায়ম্ভুৱ মনুৰ পৰা উত্তানপাদ নামৰ পুত্ৰ জন্মিল। হে ব্ৰাহ্মণ, সেই ভূ-পতি ৰজাৰ দুজন পুত্ৰ জন্ম হৈছিল।

Verse 7

सुरुच्यामुत्तमो ज्येष्ठः सुनीत्यां तु ध्रुवो परः । मध्ये सभं नरपतेरुपविष्टस्य चैकदा

সুরুচীৰ পৰা জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ উত্তম জন্মিল; সুনীতীৰ পৰা আনজন ধ্ৰুৱ জন্মিল। আৰু এবাৰ, নৃপতি সভাৰ মাজত উপৱিষ্ট থাকোঁতে...

Verse 8

सुनीत्या राजसेवायै नियुक्तोऽलंकृतोर्भकः । ध्रुवो धात्रेयिकापुत्रैः समं विनयतत्परः

সুনীতিয়ে ৰাজসেৱাৰ বাবে নিযুক্ত কৰি, অলংকৃত বালক ধ্ৰুৱে ধাত্ৰেয়িকাৰ পুত্ৰসকলৰ সৈতে একেলগে বিনয়ত তৎপৰ হৈ সেৱা কৰিলে।

Verse 9

स गत्वोत्तानचरणं क्षोणीशं प्रणनाम ह । दृष्ट्वोत्तमं तदुत्संगे निविष्टं जनकस्य वै

তেওঁ পৃথিৱীৰ অধিপতি ৰজা উত্তানপাদক ওচৰলৈ গৈ প্ৰণাম কৰিলে। পিতৃৰ কোলাত উপবিষ্ট উত্তম বালকক দেখি, তেওঁ বুজিলে যে তাৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ বৰ্ষিত হৈছে।

Verse 10

प्रोच्चसिंहासनस्थस्य नृपतेर्बाल्यचापलात् । आरोढुकामस्त्वभवत्सौनीतेयस्तदा ध्रुवः

বাল্যৰ চঞ্চলতাত, সুনীতিৰ পুত্ৰ ধ্ৰুৱে তেতিয়া ৰজাৰ উচ্চ সিংহাসনত উঠিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।

Verse 11

आरुरुक्षुमवेक्ष्यामुं सुरुचिर्धुवमब्रवीत् । दौर्भगेय किमारोढुमिच्छेरंकं महीपतेः

তাক উঠিবলৈ উদ্যত দেখি, সুৰুচিয়ে ধ্ৰুৱক ক’লে— “হে দুর্ভাগা, তুমি কিয় ৰজাৰ কোলাত উঠিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা?”

Verse 12

बालबालिशबुद्धित्वादभाग्या जठरोद्भव । अस्मिन्सिंहासने स्थातुं न त्वया सुकृतं कृतम्

“বাল্যৰ মূৰ্খ বুদ্ধিৰে, হে ভাগ্যহীন—গৰ্ভজাত—তুমি এনে কোনো সুকৃত কৰ নাই যে এই সিংহাসনত থিয় হ’বলৈ যোগ্য হওঁৱা।”

Verse 13

यदि स्यात्सुकृतं तत्किं दुर्भगोदरगोऽभवः । अनेनैवानुमानेन बुध्यस्व स्वाल्पपुण्यताम्

“যদি সঁচাকৈ সুকৃত থাকিলেহেঁতেন, তেন্তে তুমি ‘দুর্ভাগা গৰ্ভ’ৰ পৰা কিয় জন্মিলা? এই অনুমানেই নিজৰ অলপ পুণ্যতা বুজি লোৱা।”

Verse 14

भूत्वा राजकुमारोपि नालंकुर्या ममोदरम् । सुकुक्षिजममुं पश्य त्वमुत्तममनुत्तमम्

যদিও তুমি ৰাজকুমাৰ, মোৰ কোল শোভা দিবলৈ তুমি যোগ্য নহওঁ। মোৰ সৌভাগ্যৱতী গৰ্ভত জন্ম লোৱা এই উত্তম—অনুত্তম—পুত্ৰক চোৱা।

Verse 15

अधिजानुधराजानेर्मानेन परिबृंहितम् । प्रांशोः सिंहासनस्यास्य रुचिश्चेदधिरोहणे

ৰাজাৰ হাঁটু ওপৰে উঠা সেই উচ্চ সিংহাসন মহিমাৰে অধিক গম্ভীৰ দেখাইছিল; আৰু সুৰুচীয়ে তাক আৰোহণযোগ্য বুলি মহিমান্বিত কৰি আনন্দ পালে।

Verse 16

कुक्षिं हित्वा किमवसः सुरुचेश्च सुरोचिषम् । मध्ये भूपसभं बालस्तयेति परिभर्त्सितः

কোল ত্যাগ কৰি, সুৰুচীৰ তীক্ষ্ণ দীপ্তিময় ভৰ্ৎসনাত তিৰস্কৃত সেই বালক ৰাজসভাৰ মাজতে লজ্জিত হ’ল।

Verse 17

पतन्निपीतबाष्पांबुर्धैर्यात्किंचिन्न चोक्तवान् । उचिताऽनुचितं किंचिन्नोचिवान्सोपि पार्थिवः

সৰি গৈতে সি চকুপানী গিলি পেলালে; তথাপি ধৈৰ্য্যবলে একো নক’লে। আৰু ৰজাইও একো নক’লে—ন উপযুক্ত, ন অনুপযুক্ত।

Verse 18

नियंत्रितो महिष्याश्च तस्याः सौभाग्यगौरवात् । विमृज्य च सभालोकं शोकं संमृज्य चेष्टितैः

মহিষীৰ নিয়ন্ত্ৰণত—তাইৰ সৌভাগ্যৰ গৌৰৱৰ ভাৰতে—ৰজাই নিজকে সামলাই ল’লে। সি সভালোকলৈ দৃষ্টি দিলে আৰু বাহ্য আচৰণেৰে শোক মচিবলৈ চেষ্টা কৰিলে।

Verse 19

शैशवैः स शिशुर्नत्वा नृपं स्वसदनं ययौ । सुनीतिर्नीतिनिलयमवलोक्याथ बालकम्

শৈশৱৰ সৰল আচৰণেৰে সেই সৰু ল’ৰাটোৱে ৰজাক প্ৰণাম কৰি নিজৰ গৃহলৈ গ’ল। তেতিয়া সুনীতি, নীতিধৰ্মৰ আশ্ৰয়স্বৰূপ নিজৰ পুত্ৰক দেখি, মনোযোগেৰে তাক চালে।

Verse 20

सुखलक्ष्म्यैवचाज्ञासीद्ध्रुवं समवमानितम् । अभिसृत्य च तं बालं मूर्ध्न्युपाघ्राय सा सकृत्

সুখ-ঐশ্বৰ্যৰ দীপ্তি ক্ষীণ হোৱা দেখিয়েই তাই বুজিলে যে ধ্ৰুৱ অপমানিত হৈছে। তৎক্ষণাৎ সেই বালকৰ ওচৰলৈ গৈ, একেবাৰ তাৰ মূৰৰ শিৰোভাগ চুম্বন কৰি (সোঁঘি) আশীৰ্বাদ দিলে।

Verse 21

किंचित्परिम्लानमिव ससांत्वं परिषस्वजे । अथ दृष्ट्वा सुनीतिं स रहोंतः पुरवासिनीम्

তাক অলপ ম্লান যেন দেখি, তাই সান্ত্বনাময় বাক্যৰে তাক আঁকোৱালি ল’লে। তাৰপিছত নগৰৰ অন্তঃপুরত বাস কৰা সুনীতিক দেখি, সি গোপনে একান্তে তাইৰ ওচৰলৈ আহিল।

Verse 22

दीर्घं निःश्वस्य बहुशो मातुरग्रे रुरोद ह । सांत्वयित्वाश्रुनयना वदनं परिमार्ज्य च

সি দীঘল নিশ্বাস লৈ বহুবার মাতৃৰ আগত কান্দিলে। অশ্ৰুসিক্ত নয়নে তাই তাক সান্ত্বনা দিলে আৰু তাৰ মুখ মচি দিলে।

Verse 23

दुकूलांचल संपर्कैर्मृदुलैर्मृदुपाणिना । पप्रच्छ तनयं माता वद रोदनकारणम् । विद्यमाने नरपतौ शिशो केनापमानितः

মৃদু হাতে, সূক্ষ্ম বস্ত্ৰৰ আঁচলৰ কোমল স্পৰ্শে, মাতৃয়ে পুত্ৰক সুধিলে—“ক’ বাচা, কান্দোনৰ কাৰণ কি? ৰজা উপস্থিত থাকোঁতে, শিশুটোক কোনে অপমান কৰিলে?”

Verse 24

अपोथसमुपस्पृश्य तांबूलं परिगृह्य च । मात्रा पृष्टः सोपरोधं ध्रुवस्तां पर्यभाषत

মুখ ধুই তাম্বুল গ্ৰহণ কৰি, মাতৃয়ে সোধাত ধ্ৰুৱে সংযত ক্ষোভেৰে তাইক উত্তৰ দিলে।

Verse 25

संपृच्छे जननि त्वाहं सम्यक्शंस ममाग्रतः । भार्यात्वेपि च सामान्ये कथं सा सुरुचिः प्रिया

“জননি, মই তোমাক সোধোঁ—মোৰ আগতে স্পষ্টকৈ কোৱা। দুয়ো সমানভাৱে পত্নী হ’লেও, কেনেকৈ সেই সুরুচি ৰজাৰ প্ৰিয়া?”

Verse 26

कथं न भवती मातः प्रिया क्षितिपतेरसि । कथमुत्तमतां प्राप्त उत्तमः सुरुचेः सुतः

“মাতৃ, তুমি কেন ভূ-পতি ৰজাৰ প্ৰিয়া নহ’লা? আৰু সুরুচিৰ পুত্ৰ উত্তম কেনেকৈ শ্ৰেষ্ঠতা লাভ কৰিলে?”

Verse 27

कुमारत्वेपि सामान्ये कथं त्वहमनुत्तमः । कथं त्वं मंदभाग्यासि सुकुक्षिः सुरुचिः कथम्

“যদিও আমি দুয়ো একে ধৰণে কুমাৰ, তথাপি মই কেনেকৈ ‘উত্তম’ নহওঁ? তুমি কেনেকৈ মন্দভাগ্যৱতী, আৰু সুরুচি কেনেকৈ সৌভাগ্যৱতী গৰ্ভধাৰিণী?”

Verse 28

कथं नृपासनं योग्यमुत्तमस्य कथं न मे । कथं मे सुकृतं तुच्छमुत्तमस्योत्तमं कथम्

“উত্তমৰ বাবে কেনেকৈ ৰাজাসন যোগ্য, আৰু মোৰ বাবে কেনেকৈ নহয়? মোৰ সুকৃত কেনেকৈ তুচ্ছ, আৰু উত্তমৰ সুকৃত কেনেকৈ অতি উত্তম?”

Verse 29

इति श्रुत्वा वचस्तस्य सुनीतिर्नीतिमच्छिशोः । किंचिदुच्छ्वस्य शनकैः शिशुकोपोपशांतये

তেওঁৰ বাক্য শুনি, নীতিত নিপুণ সুনীতি কিছুক্ষণ থমকি ধীৰে ধীৰে নিশ্বাস ল’লে, যাতে শিশুৰ উঠি অহা ক্ৰোধ অলপ অলপকৈ শান্ত হয়।

Verse 30

स्वभावमधुरां वाणीं वक्तुं समुपचक्रमे । सापत्नं प्रतिघं त्यक्त्वा राजनीतिविदांवरा

ৰাজনীতি-বিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠা সেইগৰাকী স্বভাৱত মধুৰ বাণীৰে কথা ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে, সাপত্ন্যৰ কটুত্ব আৰু প্ৰতিঘাতৰ প্ৰবৃত্তি ত্যাগ কৰি।

Verse 31

सुनीतिरुवाच । अयि तात महाबुद्धे विशुद्धेनांतरात्मना । निवेदयामि ते सर्वं माऽपमाने मतिं कृथाः

সুনীতিয়ে ক’লে— “অয়ি তাত, মহাবুদ্ধি! বিশুদ্ধ অন্তৰাত্মাৰে শুনা। মই তোমাক সকলো নিবেদন কৰিম; অপমানত মন স্থিৰ নকৰিবা।”

Verse 32

तया यदुक्तं तत्सर्वं तथ्यमेव न चान्यथा । सापत्युर्महिषीराज्ञो राज्ञीनामति वल्लभा

“তাই যি ক’লে, সেয়া সকলো সত্যই, অন্যথা নহয়। সেয়া ৰজাৰ প্ৰধান মহিষী, আৰু ৰাণীসকলৰ মাজত অতি প্ৰিয়।”

Verse 33

तया जन्मांतरे तात यत्पुण्यं समुपार्जितम् । तत्पुण्योपचयाद्राजा सुरुच्यां सुरुचिर्भृशम्

“তাত, পূৰ্বজন্মত সিয়ে যি পুণ্য সঞ্চয় কৰিছিল, সেই পুণ্যৰ বৃদ্ধি হেতু ৰজা সুৰুচীৰ প্ৰতি অতি অধিক আকৃষ্ট।”

Verse 34

मादृश्यो मंदभाग्यायाः प्रमदासु प्रतिष्ठिताः । केवलं राजपत्नीत्ववादस्तासु न तद्रुचिः

মোৰ দৰে মন্দভাগ্যৱতী নাৰীসকলক অন্তঃপুৰৰ প্ৰমদাসকলৰ মাজত ঠাই মিলিব পাৰে; কিন্তু তাত কেৱল ‘ৰাজপত্নী’ বুলিয়েই নাম থাকে—সত্য আনন্দ বা আদৰ তাত নাই।

Verse 35

महा सुकृतसंभारैरुत्तमश्चोत्तमोदरे । उवास तस्याः पुण्या या नृपसिंहासनोचितः

অপাৰ সুকৃতৰ সঞ্চয়েৰে, তাৰ উত্তম ভাগ্যত সৰ্বোত্তম সৌভাগ্য স্থিৰ হৈছে—সেই পুণ্যৱতী নাৰী, যাৰ পুণ্য সত্যই নৃপসিংহাসনৰ যোগ্য।

Verse 36

आतपत्रं च चंद्राभं शुभे चापि च चामरे । भद्रासनं तथोच्चं च सिंधुराश्च मदोद्धुराः

চন্দ্ৰসম উজ্জ্বল ছত্ৰ, শুভ চামৰ, উচ্চ ভদ্ৰাসন, আৰু সিন্ধুৰ মদোদ্ধত হাতীসমূহ—এই সকলো সন্মান তাইৰ সৈতে আছে।

Verse 37

तुरंगमाश्च तुरगास्त्वनाधिव्याधिजीवितम् । निःसपत्नं शुभं राज्यं प्राज्यं हरिहरार्चनम्

ঘোঁৰা আৰু দ্ৰুত তুৰংগ, মানসিক দুঃচিন্তা আৰু ৰোগবিহীন জীৱন, প্ৰতিদ্বন্দ্বীহীন শুভ ৰাজ্য, প্ৰচুৰ ঐশ্বৰ্য, আৰু হৰি-হৰৰ অৰ্চনা—এই সকলো তাইৰ ভাগ।

Verse 38

विपुलं च कलाज्ञानमधीतमपराजितम् । तथा जयोरिषड्वर्गे स्वभावात्सात्त्विकी मतिः

কলাৰ বিপুল জ্ঞান, অপৰাজেয় অধ্যয়ন, অন্তৰৰ ছয় শত্রুৰ ওপৰত জয়, আৰু স্বভাৱতে সাত্ত্বিক—পবিত্ৰ আৰু দীপ্ত—বুদ্ধি; এইবোৰো তাইৰ গুণ।

Verse 39

दृष्टिः कारुण्यसंपूर्णा वाणी मधुरभाषिणी । अनालस्यं च कार्येषु तथा गुरुजने नतिः

কৰুণাৰে পৰিপূৰ্ণ দৃষ্টি, মধুৰ ভাষণ কৰা বাণী; কৰ্তব্যত অলসতা নকৰা, আৰু গুৰুজন-জ্যেষ্ঠৰ প্ৰতি বিনয়ী নমস্কাৰ—এইবোৰক ধৰ্মময় লক্ষণ বুলি প্ৰশংসা কৰা হয়, বিশেষকৈ কাশীৰ পবিত্ৰ নীতিত।

Verse 40

सर्वत्र शुचिता तात सा परोपकृतिः सदा । और्जस्वला मनोवृत्तिः सदैवादीनवादिता

হে তাত, সকলো ক্ষেত্ৰতে শুচিতা, সদায় পৰোপকাৰ; তেজস্বী মনোবৃত্তি, আৰু কেতিয়াও নীচ বা হীন ভাষা নকোৱা—এইবোৰক চিৰস্থায়ী গুণ বুলি ধৰা হয়।

Verse 41

सदोजिरे च पांडित्यं प्रागल्भ्यं चरणांगणे । आर्जवं बंधुवर्गेषु काठिन्यं क्रयविक्रये

স্থিৰ তেজৰ সৈতে যুক্ত পাণ্ডিত্য; কৰ্মক্ষেত্ৰত আত্মবিশ্বাসী দক্ষতা; আত্মীয়বৰ্গৰ মাজত সৰলতা; আৰু ক্ৰয়-বিক্ৰয়ত দৃঢ়তা—ধৰ্মপথে চালিত সংসাৰজীৱনত এইবোৰ ব্যৱহাৰিক গুণ বুলি গণ্য।

Verse 42

मार्दवं स्त्रीप्रयोगेषु वत्सलत्वं प्रजासु च । ब्राह्मणेभ्यो भयं नित्यं वृद्धवृत्त्युपजीवनम्

স্ত্ৰীসকলৰ সৈতে ব্যৱহাৰত কোমলতা, প্ৰজা আৰু আশ্ৰিতসকলৰ প্ৰতি স্নেহ; ব্ৰাহ্মণসকলৰ সন্মুখত সদায় ভয়ভক্তিযুক্ত সংযম, আৰু বৃদ্ধসকলৰ মৰ্যাদিত জীৱিকাৰ মতে জীৱনধাৰণ—এইবোৰ ধৰ্মীয় গুণ বুলি প্ৰশংসিত।

Verse 43

वासो भागीरथीतीरे तीर्थे वा मरणं रणे । अपराङ्मुखताऽर्थिभ्यः प्रत्यर्थिभ्यो विशेषतः

ভাগীৰথীৰ তীৰত বাস কৰা, অথবা তীৰ্থত মৃত্যু বৰণ কৰা, অথবা ৰণক্ষেত্ৰত প্ৰাণ ত্যাগ কৰা; আৰু সহায় বিচৰা লোকৰ পৰা কেতিয়াও মুখ নুঘুৰোৱা—বিশেষকৈ প্ৰতিদ্বন্দ্বীৰ সন্মুখত—এইবোৰ বীৰত্ব আৰু ধৰ্মৰ লক্ষণ বুলি প্ৰশংসিত।

Verse 44

भोगः परिजनैः सार्धं दानावंध्यदिनागमः । विद्याव्यसनिता नित्यं नित्यं पित्रोरुपस्थितिः

পৰিয়াল আৰু সঙ্গীসকলৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰি ভোগ; দানবিহীন নোহোৱা দিনৰ আগমন; বিদ্যাত সদায় আসক্তি; আৰু পিতৃ-মাতৃৰ নিত্য উপস্থিতি-সেৱা—এইবোৰ গৃহস্থৰ ধৰ্মীয় উৎকৰ্ষ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 45

यशसः संचयो नित्यं नित्यं धर्मस्य संचयः । स्वर्गापवर्गयोः सिद्धिः सदा शीलस्य मंडनम्

যশৰ সঞ্চয় সদায় বৃদ্ধি পায়, ধৰ্মৰ সঞ্চয়ো নিত্য হয়; স্বৰ্গ আৰু অপৱৰ্গ (মোক্ষ) লাভ হয়; আৰু উত্তম শীল সদায় অলংকৃত থাকে—এইবোৰেই ধৰ্মাচৰণৰ ফল।

Verse 46

सद्भिश्च संगतिर्नित्यं मैत्री च पितृमित्रकैः । इतिहासपुराणानामुत्कंठा श्रवणे सदा

সদ্ভক্ত-সজ্জনৰ সৈতে নিত্য সঙ্গতি; পিতৃৰ মিত্ৰসকলৰ সৈতেো মৈত্ৰী; আৰু ইতিহাস-পুৰাণ সদায় শুনিবলৈ উত্কণ্ঠা—এইবোৰ ধৰ্মৰ আশ্ৰয় বুলি প্ৰশংসিত।

Verse 47

विपद्यपि परं धैर्यं स्थैर्यं संपत्समागमे । गांभीर्यं वाग्विलासेषु औदार्यं पात्रपाणिषु

বিপদতেও পৰম ধৈৰ্য; সম্পদ আহিলে স্থৈৰ্য; কথাৰ কৌতুক-ভঙ্গীতেও গাম্ভীৰ্য; আৰু যোগ্য পাত্ৰৰ প্ৰসাৰিত হাতলৈ ঔদাৰ্য—এইবোৰ ধৰ্মবানৰ সমতুল্য গুণ বুলি মান্য।

Verse 48

देहे परैका कृशता तपोभिर्नियमैर्यमैः । एतैर्मनोरथफलैः फलत्येव तपोद्रुमाः

তপ, নিয়ম আৰু যমৰ দ্বাৰা দেহত যেন একেটাই ফল—কৃশতা—দেখা যায়; তথাপি এই মনোৰথ-ফলদায়ক উপায়ে তপস্যাৰ বৃক্ষ নিশ্চয় ফল দিয়ে, অন্তৰঙ্গ সিদ্ধি আৰু ইচ্ছিত লাভ প্ৰদান কৰে।

Verse 49

तस्मादल्पतपस्त्वाद्वै त्वं चाहं च महामते । प्राप्यापि राजसांनिध्यं राजलक्ष्म्या न भाजनम्

সেয়েহে, হে মহৎ মনৰ অধিকাৰী, যিহেতু তোমাৰ আৰু মোৰ তপস্যা কম, যদিও আমি ৰাজকীয় সান্নিধ্য লাভ কৰিছো, তথাপি আমি ৰাজলক্ষ্মীৰ বাবে উপযুক্ত পাত্ৰ নহয়।

Verse 50

मानापमानयोस्तस्मात्स्वकृतं कारणं परम् । स्रष्टापि नापमार्ष्टुं तत्परीष्टे स्वकृतां कृतिम् । मा शोचस्त्वमतः पुत्र दिष्टमिष्टं समर्पयेत्

সেয়েহে, মান আৰু অপমানৰ বাবে নিজৰ কৰ্মই হৈছে প্ৰধান কাৰণ। আনকি সৃষ্টিকৰ্তায়ো ইয়াক মচি পেলাব নোৱাৰে; তেওঁ কেৱল নিজৰ কৰ্মৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত কাৰ্য্য পৰীক্ষা কৰে। গতিকে হে পুত্ৰ, শোক নকৰিবা, যি নিৰ্ধাৰিত তাক গ্ৰহণ কৰা।

Verse 51

इत्याकर्ण्य सुनीत्यास्तन्महावाक्यं सुनीतिमत् । सौनीते यो ध्रुवोवाचमाददे वक्तुमुत्तरम्

সুনীতিৰ এনে মহান আৰু জ্ঞানগৰ্ভ বাক্য শুনি, সুনীতিৰ পুত্ৰ ধ্ৰুৱই উত্তৰ দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 52

ध्रुव उवाच । जनयित्रि सुनीते मे शृणु वाक्यमनाकुलम् । मा बाल इति मत्वा मामवमंस्थास्तपस्विनि

ধ্ৰুৱই ক’লে: আই সুনীতি, মোৰ কথা চিন্তা নোহোৱাকৈ শুনক। মোক কেৱল শিশু বুলি ভাবি অৱজ্ঞা নকৰিব, হে তপস্বিনী।

Verse 53

यद्यहं मानवे वंशे जातोस्म्यत्यंत पावने । उत्तानपादतनयस्त्वदीयोदर संभवः

যদি মই মনুৰ পৰম পবিত্ৰ বংশত জন্ম গ্ৰহণ কৰিছো, উত্তানপাদৰ পুত্ৰ আৰু তোমাৰ গৰ্ভৰ পৰা জন্ম লৈছো...

Verse 54

तप एव हि चेन्मातः कारणं सर्वसंपदाम् । तत्तदासादितं विद्विपदमन्यैर्दुरासदम्

যদি সঁচাকৈ, হে মাতৃ, তপস্যাই সকলো সম্পদ আৰু উৎকৰ্ষৰ কাৰণ হয়, তেন্তে সেই দুষ্প্ৰাপ্য পদো তুমি লাভ কৰিবা—যি আনৰ বাবে অতি কঠিন।

Verse 55

एकमेव हि साहाय्यं कुरु मातरतंद्रिता । अनुज्ञा दानमात्रं च आशीर्भिरभिनंदय

হে মাতৃ, অলপো দিধা নকৰিবা; মোৰ বাবে একেটা সহায় কৰা—অনুমতি দিয়া, যিমান অলপ দান কৰিব পাৰা দিয়া, আৰু আশীৰ্বাদেৰে মোক আনন্দিত কৰা।

Verse 56

सापि ज्ञात्वा महावीर्यं कुमारं कुक्षिसंभवम् । महत्योत्साहसं पत्त्या राजमानमुवाच तम्

তেওঁও, নিজৰ গৰ্ভজাত সেই কুমাৰৰ মহাবীৰ্য চিনাকি পাই, আৰু প্ৰচুৰ উৎসাহে দীপ্তিমান দেখি, তাক উদ্দেশি ক’লে।

Verse 57

अनुज्ञातुं न शक्ताऽहं त्वामुत्तानशयांगज । साष्टैकवर्षदेशीयन्तथापि कथयाम्यहम्

হে উত্তানশয়াৰ সন্তান, তোমাক অনুমতি দিবলৈ মই সক্ষম নহয়; তুমি তেনেই প্ৰায় আঠ বছৰৰ। তথাপি মই তোমাক ক’বই (কি কৰা উচিত)।

Verse 58

सपत्नीवाक्यभल्लीभिर्भिन्ने महति मे हृदि । तव बाष्पौघवारीणि न तिष्ठंति करोमि किम्

সপত্নীৰ বাক্য-ভল্লীৰে মোৰ বৃহৎ হৃদয় বিদীৰ্ণ হৈছে; আৰু তোমাৰ চকুপানীৰ ধাৰা থামেই নাথাকে। মই কি কৰিম?

Verse 59

तानि मन्येऽत्र मार्गेण स्रवंत्यविरतं शिशो । स्रवंतीश्च चिकीर्षंति प्रतिकूल जलाः किल

বাছা, মই ভাবো এই জলৰাশি এই পথেৰেই অবিৰতভাৱে বৈ আছে; আৰু বৈ থাকোঁতে যেন সোঁতৰ বিপৰীতে যোৱাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছে।

Verse 60

त्वदेकतनया तात त्वदाधारैकजीविता । त्वमंगयष्टिरसि मे त्वन्मुखासक्तलोचना

প্ৰিয় বাছা, তুমি মোৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ; মই কেৱল তোমাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই জীয়াই আছোঁ। তুমি মোৰ শৰীৰৰ আধাৰস্বৰূপ লাখুটি, আৰু মোৰ চকু তোমাৰ মুখত নিবদ্ধ হৈ আছে।

Verse 61

लब्धोसि कतिभिः कष्टैरिष्टाः संप्रार्थ्य देवताः । त्वन्मुखेंदूदये तात मन्मनः क्षीरनीरधिः

মোৰ বাছা, কিমান কষ্ট আৰু দেৱতাসকলক প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ পাছত তোমাক পাইছোঁ! যেতিয়া তোমাৰ মুখৰূপী চন্দ্ৰ উদয় হয়, মোৰ মন ক্ষীৰ সাগৰৰ দৰে হৈ পৰে।

Verse 62

आनन्दपयसापूर्य कुचावुद्वेलितो भवेत् । त्वदंगसंगसंभूत सुखसन्दोह शीतला

আনন্দৰ দুগ্ধৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ মোৰ বক্ষ উথলি উঠে; আৰু তোমাৰ শৰীৰৰ স্পৰ্শৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা সুখৰ শীতলতাই মোক আৱৰি ধৰে।

Verse 63

सुखंशये सुशयने प्रावृत्य पुलकांबरम् । अपोऽथ समुपस्पृश्य तांबूलं परिगृह्य च

মই সুন্দৰ শয্যাত আনন্দৰে শয়ন কৰোঁ, ৰোমাঞ্চৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি। তাৰপাছত, পানী স্পৰ্শ (আচমন) কৰি মই তামোল গ্ৰহণ কৰোঁ।

Verse 64

त्वदास्यस्यौष्ठपुटक दुग्धवार्धि विवर्धिताम् । सुधासुधांशुवदनधयत्यपि धिनोमि न

হে অমৃত-চন্দ্ৰমুখী! তোমাৰ মুখৰ সৰু ওঁঠৰ পাত্ৰত দুগ্ধ-সাগৰৰ দৰে ফুলি উঠা ৰস পান কৰিও মোৰ মন তৃপ্ত নহয়।

Verse 65

त्वदीयः शीतलालापः प्राप श्रुतिपथं यदा । सपत्नीवाक्यदवथुस्तदैवत्यात्स वेपथुः

যেতিয়া তোমাৰ শীতল, কোমল বাক্য মোৰ কাণৰ পথত প্ৰৱেশ কৰে, তেতিয়া সতিনীৰ কথাৰ দাহে উঠা জ্বৰ-সদৃশ কঁপনি তৎক্ষণাৎ থমকি যায়।

Verse 66

यदंग निद्रासिचिरं ध्यायंत्यस्मि तदेत्यहम् । कदा निद्रा दरिद्रोसौ भवितार्कोदयेऽब्जवत्

প্ৰিয়! তুমি শুই থাকোঁতে মই বহু সময় ধৰি তোমাকেই ধ্যান কৰোঁ; মোৰ মন তোমাৰেই ওচৰলৈ যায়। এই দৰিদ্ৰ নিদ্ৰা কেতিয়া আঁতৰি যাব—সূৰ্যোদয়ত পদুমৰ দৰে?

Verse 67

यदोपेया गृहान्वत्स खेलित्वा बालखेलनैः । तदानर्घ्यार्घ्यमुत्स्रष्टुं स्तनौस्यातामिवोन्मुखौ

প্ৰিয় শিশু! তুমি বাল্যখেল খেলি ঘৰলৈ উভতি আহিলে, তেতিয়া মোৰ স্তন দুটা—যেন অমূল্য অৰ্ঘ্য নিবেদন ঢালিবলৈ—আপোনে উঠি আহে, দান কৰিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ হয়।

Verse 68

यदा सौधाद्विनिर्यायाः पद्मरेखांकितं पदम् । प्राणानां ते यियासूनां तदा तदवलंबनम्

যেতিয়া তুমি প্ৰাসাদৰ পৰা ওলাই আহি পদুম-ৰেখাৰে অঙ্কিত পা থোৱা, তেতিয়া সেই পদক্ষেপেই মোৰ প্ৰাণবায়ুৰ—যেন প্ৰস্থান কৰিবলৈ উদ্যত—আশ্ৰয় হয়।

Verse 69

यदायदा बहिर्यासि पुत्र त्रिचतुरं पदम् । तदातदा मम प्राणः कंठप्राघुणिकी भवेत्

যেতিয়া যেতিয়া তুমি বাহিৰলৈ ওলাই যোৱা, পুত্ৰ, মাত্ৰ তিনি-চাৰি পদ; তেতিয়াই তেতিয়াই মোৰ প্ৰাণ কণ্ঠত আশ্ৰয় লোৱা অতিথি হৈ পৰে—যাবলৈ সাজু।

Verse 70

चित्रं पुत्र त्वरयति यातुं मे मानसांडजः । सुधाधाराधर इव बहिश्चिरयति त्वयि

আশ্চৰ্য, পুত্ৰ: মোৰ মন-জন্মা পাখি উৰি যাবলৈ ত্বৰিত হয়; কিন্তু অমৃতধাৰা বহন কৰা মেঘৰ দৰে, তোমাৰ কাৰণে বাহিৰতে দেৰী কৰে।

Verse 71

अथ तिष्ठंतु कठिनाः प्राणाः कंठाटवीतटे । तपस्यंतोतिसंतप्तास्तपसे त्वयि यास्यति

তেন্তে মোৰ কঠোৰ প্ৰাণসমূহ কণ্ঠ-অৰণ্যৰ তীৰত থাকক; তপস্যাৰ তাপত অতি দগ্ধ হৈ, সিহঁত তোমাৰ সৈতে তোমাৰ তপলৈ যাব।

Verse 72

इत्यनुज्ञामनुप्राप्य जननी चरणांबुजौ । क्षणं मौलिजजंबाल जडौ कृत्वा ध्रुवो ययौ

এইদৰে অনুমতি লাভ কৰি, ধ্ৰুৱে জননীৰ পদ্মচৰণ দুটাক মূৰৰ কেশজালৰ জড়িয়ে এক ক্ষণ স্থিৰ কৰি, তাৰ পাছত প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 73

तयापि धैर्यसूत्रेण सुनीत्या परिगुंफ्य च । नेत्रेंदीवरजामाला ध्रुवस्योपायनीकृता

আৰু সুনীতিয়েও ধৈৰ্যৰ সূতাৰে গাঁথি, পদ্মসদৃশ নয়নৰ পৰা জন্মা নীলপদ্ম-মালা (অশ্ৰুৰ) ধ্ৰুৱলৈ বিদায়-উপহাৰ ৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 74

मात्रातन्मार्गरक्षार्थं तदा तदनुगीकृताः । परैरवार्यप्रसराः स्वाशीर्वादाः परःशताः

তেতিয়া তেওঁৰ পথৰ ৰক্ষাৰ নিমিত্তে মাতৃয়ে অসংখ্য আশীৰ্বাদ উচ্চাৰণ কৰিলে; সেই পবিত্ৰ বৰদানৰ প্ৰসাৰ কাকেও ৰোধ কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 75

स्वसौधात्स विनिर्गत्य बालोऽबालपराक्रमः । अनुकूलेन मरुता दर्शिताध्वाऽविशद्वनम्

নিজ সৌধৰ পৰা ওলাই, বালক—যাৰ পৰাক্ৰম বাল্যৰ সীমা অতিক্ৰম কৰিছিল—অনুকূল বতাহে যেন পথ দেখুৱাই, বনলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 76

समरुत्तरुशाखाग्र प्रसारणमिषेण सः । कृताहूतिरिव प्रेम्णा वनेन वनमाविशत्

বতাহে দোল খোৱা গছৰ ডালপাতে যেন আদৰণিৰ বাবে হাত মেলি ধৰাৰ অজুহাতে, সি প্ৰেমেৰে—যেন আহুতি দিয়া লোক—বনৰ ভিতৰলৈ বনৰ মাজত অধিক গভীৰে প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 77

समातृदैवतोभिज्ञः केवलं राजवर्त्मनि । न वेद काननाध्वानं क्षणं दध्यौ नृपात्मजः

মাতৃগৃহৰ দেৱতাসকলৰ সৈতে পৰিচিত আৰু কেৱল ৰাজপথৰেই অভিজ্ঞ, ৰজাপুত্ৰই বনপথ নাজানিছিল; ক্ষণেক সি চিন্তাত পৰিল।

Verse 78

यावदुन्मील्य नयने पुरः पश्यति स ध्रुवः । तावद्ददर्श सप्तर्षीनतर्कित गतीन्वने

ধ্ৰুৱে যেতিয়াই চকু মেলি আগলৈ চালে, তেতিয়াই বনত সপ্তঋষিক দেখিলে—যিসকলৰ গতি সাধাৰণ কল্পনাৰ অতীত।

Verse 79

वालिशेष्वसहायेषु भवेद्भाग्यं सहायकृत् । अरण्यान्यां रणे गेहे ततो भाग्यं हि कारणम्

যেতিয়া মানুহৰ হাতত কেৱল অলপ অৱশিষ্ট থাকে আৰু একো সহায়ক নাথাকে, তেতিয়া ভাগ্যই সহায়ক হয়। অৰণ্যত, ৰণত বা নিজ গৃহত—সেই ঠাইত নিশ্চয় ভাগ্যেই নিৰ্ণায়ক কাৰণ।

Verse 80

क्व राजतनयो बालो गहनं क्व च तद्वनम् । बलात्स्वसात्प्रत्कुर्वत्यै नमस्ते भवितव्य ते

ক’ত ৰজাৰ পুত্ৰ সেই কণমানি বালক, আৰু ক’ত সেই ঘন ভয়ংকৰ বন! হে অদম্য ভবিতব্য, যি বলেই সকলো আগবঢ়াই নিয়ে—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 81

यत्र यस्य हि यद्भाव्यं शुभं वाऽशुभमेव च । आकृष्यभाविनी रज्जुस्तत्र तस्य हि दापयेत

যাৰ বাবে যি ভবিতব্য—শুভ হওক বা অশুভ—সেই দিশলৈ তাক টানি নিয়ে যায়, যেন টান মৰা ৰজ্জুৱে মানুহক টানি আনে।

Verse 82

अन्यथा विदधात्येष मानवो बुद्धिवैभवात् । भगवत्या भवित्र्याऽसौ विदध्याद्विधिरन्यथा

মানুহে বুদ্ধিৰ বৈভৱ দেখুৱাই একেদৰে পৰিকল্পনা কৰে; কিন্তু ভগৱতী ভবিত্ৰী—দৈৱ ভাগ্যশক্তি—বিধান আনেদৰে কৰি তোলে।

Verse 83

नवयो न च वै चित्र्यं न चित्रं विदधेहितम् । न बलं नोद्यमः पुंसां कारणं प्राक्कृतं कृतम्

ন যৌৱন, ন কৌশল, ন আশ্চৰ্য উপায়ে সত্যই মঙ্গল সাধে। ন বল, ন মানুহৰ উদ্যমেই শেষ কাৰণ; পূৰ্বকৃত কৰ্মই নিৰ্ণায়ক হয়।

Verse 84

अथ दृष्ट्वा स सप्तर्षीन्सप्तसप्त्यतितेजसः । भाग्यसूत्रैरिवाकृष्योपनीतान्प्रमुमोद ह

তেতিয়া তেওঁ সপ্তঋষিক দেখিলে—সপ্ত সূৰ্যৰ দীপ্তিতকৈও অধিক তেজস্বী—আৰু তেওঁ আনন্দিত হ’ল, যেন ভাগ্যৰ সূতাই টানি তেওঁলোকক ইয়ালৈ আনি দিছিল।

Verse 85

तिलकांकित सद्भालान्कुशोपग्रहितांगुलीन् । कृष्णाजिनोपविष्टांश्च यज्ञसूत्रैरलंकृतान्

তেওঁ তেওঁলোকক দেখিলে—মঙ্গলময় কপালত তিলকৰ চিহ্ন, আঙুলিত কুশাঘাস ধৰা; কৃষ্ণাজিনৰ ওপৰত উপবিষ্ট, আৰু পবিত্ৰ যজ্ঞোপবীত সূত্ৰে অলংকৃত।

Verse 86

साक्षसूत्रकरान्किंचिद्विनिमीलितलो चनान् । सुधौतसूक्ष्मकाषायवासः प्रावरणान्वितान

কিছুমানে হাতে অক্ষমালা ধৰি আছিল, চকু মৃদুভাৱে আধা নিমিলিত কৰি অন্তৰধ্যানত লীন; তেওঁলোকে সু-ধোৱা সূক্ষ্ম কাষায় বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল আৰু উপযুক্ত উত্তৰীয়ে আৱৃত আছিল।

Verse 87

अकांडेपि महाभागान्मिलितान्सप्तनीरधीन् । चित्रं विपद्विनिर्मग्नानुद्दिधीर्षूनिव प्रजाः

আশ্চৰ্য যে, সেই মহাভাগ্যবানসকল কোনো পূৰ্ব উপলক্ষ নথাকিলেও একত্ৰিত হৈছিল—যেন সপ্ত সাগৰ মিলিত—আৰু বিপদত নিমজ্জিত প্ৰজাক উদ্ধাৰ কৰিব বিচৰা যেন দেখা গৈছিল।

Verse 88

उपगम्य विनम्रः स प्रबद्धकरसंपुटः । ध्रुवो विज्ञापयांचक्रे प्रणम्य ललितं वचः

তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গৈ, বিনম্ৰভাৱে, হাত জোৰ কৰি ধ্ৰুৱে প্ৰণাম কৰিলে; তাৰপিছত তেওঁ মৃদু আৰু সন্মানভৰা বাক্য নিবেদন কৰিলে।

Verse 89

ध्रुव उवाच । अवैत मां मुनिवराः सुनीत्युदरसंभवम् । उत्तानपादतनयं ध्रुवं निर्विण्णमानसम्

ধ্ৰুৱে ক’লে: “হে মুনিবৰসকল, মোক ধ্ৰুৱ বুলি জানিবা—সুনীতিৰ গৰ্ভজাত, ৰজা উত্তানপাদৰ পুত্ৰ—যাৰ মন সংসাৰৰ পৰা বৈৰাগ্যপ্ৰাপ্ত হৈছে।”

Verse 90

इदं वनमनुप्राप्तं सनाथं युष्मदंघ्रिभिः । प्रायोनभिज्ञं सर्वत्र महर्द्ध्युषितमानसम्

“এই বনলৈ আহি পোৱাত, আপোনালোকৰ চৰণে ই স্থান ধন্য আৰু সুৰক্ষিত হ’ল। মই বেছিভাগ কথাত অজ্ঞ—মোৰ মন এতিয়াও মহান ৰাজঐশ্বৰ্যৰ মাজতে বাস কৰে।”

Verse 91

ते दृष्ट्वोर्जस्वलं बालं स्वभाव मधुराकृतिम् । अनर्घ्यनयनेपथ्यं मृदुगंभीरभाषिणम्

তেওঁলোকে দীপ্তিমান বালকটিক দেখিলে—স্বভাৱত মধুৰ, ৰূপত মনোহৰ, দৰ্শনত অমূল্য, আৰু কোমল কিন্তু গভীৰ বাক্য কোৱা—মুনিসকল বিস্ময়ভৰা প্ৰশংসাত মুগ্ধ হ’ল।

Verse 92

उपोपवेश्य शिशुकं प्रोचुर्वै विस्मिता भृशम् । अहोबालविशालाक्ष महाराज कुमारक

শিশুটিক ওচৰত বহুৱাই তেওঁলোকে গভীৰ বিস্ময়ে ক’লে: “আহা, বিশাল-নয়ন বালক! হে মহাৰাজৰ কুমাৰ, ৰাজপুত্ৰ!”

Verse 93

विचार्यापि न जानीमो वद निर्वेदकारणम् । अद्य ते ह्यर्थचिंता नो क्वापमानः प्रसूर्गृहे

“বিচাৰ কৰিও আমি নাজানো; তোমাৰ বৈৰাগ্যৰ কাৰণ কোৱা। আজি তোমাক কিহে চিন্তিত কৰিছে? মাতৃগৃহত ক’তবাত তোমাক অপমান কৰা হৈছিল নেকি?”

Verse 94

नीरुक्छरीरसंपत्तिर्निवेदे किं नु कारणम् । अनवाप्ताभिलाषाणां वैराग्यं जायते नृणाम्

তোমাৰ দেহ অক্ষুণ্ণ আৰু সকলো সুবিধা-সম্পদো আছে; তেন্তে অসন্তোষৰ কাৰণ কি? সাধাৰণতে মানুহৰ বৈৰাগ্য তেতিয়াই জন্মে যেতিয়া কাম্য লক্ষ্য লাভ নহয়।

Verse 95

सप्तद्वीपपतेराज्ञः कुमारस्त्वं तथा कथम् । स्वभावभिन्नप्रकृतौ लोकेस्मिन्न मनोगतम्

সপ্তদ্বীপৰ অধিপতি ৰজাৰ তুমি কুমাৰ; তেন্তে ত্যাগৰ পৰা স্বভাৱত ভিন্ন এই জগতত তোমাৰ মনত এনে ভাব কেনেকৈ উদয় হ’ল?

Verse 96

अवगंतुं हि शक्येत यूनो वृद्धस्य वा शिशोः । इति श्रुत्वा वचस्तेषां सहजप्रेमनिर्भरम्

এনে কথা কোনো যুৱক, কোনো বৃদ্ধ বা কোনো সৰু শিশুৰ ক্ষেত্ৰত বুজিব পৰা যায়। তেওঁলোকৰ সহজ স্নেহে উপচি পৰা বাক্য শুনি—

Verse 97

वाचं जग्राह स तदा शिशुः प्रांशुमनोरथः । ध्रुव उवाच । प्रेषितो राजसेवार्थं जनन्याऽहं मुनीश्वराः

তেতিয়া উচ্চ মনোৰথধাৰী সেই শিশুৱে কথা ধৰিলে। ধ্ৰুৱ ক’লে: “হে মুনীশ্বৰসকল, ৰজাৰ সেৱাৰ উদ্দেশ্যে মোৰ মাতৃয়ে মোক পঠাইছিল।”

Verse 98

राजांकमारुरुक्षुर्हि सुरुच्या परिभर्त्सितः । उत्तमं चोत्तमीकृत्य मां च मन्मातरं तथा

কিন্তু মই ৰজাৰ কোলাত উঠিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁতেই সুরুচীয়ে মোক কঠোৰভাৱে তিৰস্কাৰ কৰিলে—উত্তমক ‘যোগ্য’ বুলি উচ্চ কৰি, মোক আৰু মোৰ মাতৃকো তুচ্ছ কৰিলে।

Verse 99

धिक्कृत्य प्रशशंस स्वं निर्वेदे कारणं त्विदम् । निशम्येति शिशोर्वाक्यं परस्परमवेक्ष्य ते

শিশুৰ বাক্য শুনি তেওঁলোকে পৰস্পৰে চালে; নিজকে ধিক্কাৰ দি নিজৰ বৈৰাগ্যক প্ৰশংসা কৰি ক’লে—“নিশ্চয়, এইয়েই আমাৰ নিৰ্বেদৰ মূল কাৰণ।”

Verse 100

क्षात्रमेव शशंसुस्तदहो बालेपि न क्षमा

তেওঁলোকে কেৱল ক্ষত্ৰিয়-ভাবকেই প্ৰশংসা কৰি ক’লে—“হায়! এটা সৰু শিশুৰো ভিতৰত ক্ষমা নাই!”

Verse 110

अत्रिरुवाच । अनास्वादितगोविंदपदांबुजरजोरसः । मनोरथपथातीतं स्फीतं नाकलयेत्पदम्

অত্ৰিয়ে ক’লে: “যিয়ে গোবিন্দৰ পদ্মচৰণৰ ধূলিৰ অমৃত-সদৃশ ৰস আস্বাদন কৰা নাই, সি লৌকিক কামনাৰ পথৰ ওপৰত থকা সেই বিস্তৃত পদ অৱস্থা বুজিব নোৱাৰে।”

Verse 120

पुत्रान्कलत्रमित्राणि राज्यं स्वर्गापवर्गकम् । वासुदेवं जपन्मर्त्यः सर्वं प्राप्नोत्यसंशयम्

বাসুদেৱৰ নাম জপ কৰা মর্ত্যই নিঃসন্দেহে সকলো লাভ কৰে—পুত্ৰ, পত্নী আৰু বন্ধু, ৰাজ্য-ঐশ্বৰ্য, স্বৰ্গ আৰু মুক্তিও।

Verse 124

इत्युक्त्वांऽतर्हिताः सर्वे महात्मानो मुनीश्वराः । वासुदेवमना भूत्वा ध्रुवोपि तपसे गतः

এইদৰে ক’লে সেই সকলো মহাত্মা মুনীশ্বৰ অন্তৰ্হিত হ’ল; আৰু ধ্ৰুৱো বাসুদেৱত মন স্থিৰ কৰি তপস্যাৰ বাবে প্ৰস্থান কৰিলে।