Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 89

Devanagari script

ध्रुव उवाच । अवैत मां मुनिवराः सुनीत्युदरसंभवम् । उत्तानपादतनयं ध्रुवं निर्विण्णमानसम्

Transliteration

dhruva uvāca | avaita māṃ munivarāḥ sunītyudarasaṃbhavam | uttānapādatanayaṃ dhruvaṃ nirviṇṇamānasam

Translation

ধ্ৰুৱে ক’লে: “হে মুনিবৰসকল, মোক ধ্ৰুৱ বুলি জানিবা—সুনীতিৰ গৰ্ভজাত, ৰজা উত্তানপাদৰ পুত্ৰ—যাৰ মন সংসাৰৰ পৰা বৈৰাগ্যপ্ৰাপ্ত হৈছে।”

Word by Word

• ध्रुवः: Dhruva
• ध्रुवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अवैत: know (you all), recognize
• अवैत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् + इ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• माम्: me
• माम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/स्त्री, द्वितीया (2), एकवचन

• मुनिवराः: O best sages
• मुनिवराः: Sambodhana/Addressed (सम्बोधनार्थ)
• Type: Noun
• Root: मुनि + वर (प्रातिपदिक; मुनिवर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; कर्मधारयः (वराः मुनयः)

• सुनीति: of Sunīti
• सुनीति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुनीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन (समासे पूर्वपद)

• उदर: womb
• उदर: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उदर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन (समासे मध्यपद)

• सम्भवम्: born from (the womb of)
• सम्भवम्: Karman (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम् + भू (धातु) → सम्भव (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; क्तिन्/अच्-प्रत्ययान्त भाव/कर्तृवाचक-प्रातिपदिक; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुनीत्युदरसम्भवः)

• उत्तानपाद: of Uttānapāda
• उत्तानपाद: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उत्तानपाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन (समासे पूर्वपद)

• तनयम्: son
• तनयम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उत्तानपादस्य तनयः)

• ध्रुवम्: Dhruva
• ध्रुवम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• निर्विण्ण: disheartened, dejected
• निर्विण्ण: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर् + विद् (धातु) → निर्विण्ण (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; क्त (भूतकर्मणि/Perfect passive participle)

• मानसम्: mind (as in 'with dejected mind')
• मानसम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः/षष्ठी-तत्पुरुषः (निर्विण्णं मानसं यस्य)

Speaker

Dhruva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: munivara-s (sages)

Visual Art Cues

Scene: Young Dhruva, modest yet resolute, introduces himself to assembled sages in a forest near Kāśī; his face shows early renunciation despite royal birth.

Characters & Entities

• Dhruva
• Sunīti
• Uttānapāda
• muni (sages)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True spiritual pursuit begins with honest self-identification and the awakening of dispassion (vairāgya) toward worldly honor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is situated in the Kāśīkhaṇḍa framework (Kāśī/Varanasi Māhātmya), though this line itself focuses on Dhruva’s introduction rather than naming a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it establishes the speaker and his inner state.