Adhyaya 2
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে সূতক সোধে—অক্লিষ্টকৰ্মা শ্ৰীৰামে গভীৰ বৰুণালয় সমুদ্ৰৰ ওপৰত কেনেকৈ সেতু বান্ধিলে, আৰু সেতুক্ষেত্ৰ তথা গন্ধমাদন-প্ৰসঙ্গত কিমান তীৰ্থ আছে। সূতে সংক্ষেপে ৰামকথাৰ ধাৰা কয়—দণ্ডকাৰণ্য আৰু পঞ্চৱটীত বাস, মাৰীচৰ ছদ্মবেশে ৰাৱণৰ দ্বাৰা সীতাহৰণ, ৰামৰ অনুসন্ধান আৰু হনুমানৰ সৈতে সাক্ষাৎ, অগ্নিসাক্ষী কৰি সুগ্ৰীৱৰ সৈতে মৈত্ৰী, বালিবধ, সীতাউদ্ধাৰৰ বাবে বানৰসেনাৰ উদ্যোগ, হনুমানৰ লংকা-অন্বেষণ আৰু চূড়ামণিৰ প্ৰত্যাৱর্তন, মহেন্দ্ৰগিৰিলৈ যাত্ৰা আৰু চক্ৰতীৰ্থত নিবাস, আৰু বিভীষণৰ আগমন, পৰীক্ষা আৰু অভিষেক। সমুদ্ৰ পাৰ হোৱাৰ উপায় হিচাপে নাও, ভাসমান সঁজুলি বা সমুদ্ৰদেৱৰ আৰাধনা আদি আলোচনা হয়। শ্ৰীৰামে কুশশয্যাত তিনিৰাতি নিয়মে উপাসনা কৰে; সমুদ্ৰদেৱ প্ৰকট নোহোৱাত তেওঁ অস্ত্ৰেৰে সমুদ্ৰ শোষণ কৰিবলৈ উদ্যত হয়। তেতিয়া সমুদ্ৰদেৱ প্ৰকট হৈ ভক্তিস্তোত্ৰে ৰামক স্তৱ কৰে, স্বভাৱধৰ্ম আৰু সীমা বুজাই দিয়ে, আৰু উপায় কয়—বানৰশিল্পী নলে নিক্ষিপ্ত বস্তু ভাসাই সেতু নিৰ্মাণ কৰিব। ৰামে নলক নিযুক্ত কৰে; বানৰসকলে পৰ্বত, শিলা, গছ আৰু লতা আনি সেতু গঢ়ে; তাৰ আদৰ্শ মাপো বৰ্ণিত। পিছত সেতুস্নানৰ মহাপাৱন ফল কোৱা হয় আৰু সেতুৰ মুখ্য চৌব্বিশ তীৰ্থৰ তালিকা দিয়া হয়—চক্ৰতীৰ্থ, বেতালবৰদ, সীতাসৰস, মঙ্গলতীৰ্থ, অমৃতৱাপিকা, ব্ৰহ্মকুণ্ড, হনূমৎকুণ্ড, অগস্ত্যতীৰ্থ, ৰামতীৰ্থ, লক্ষ্মণতীৰ্থ, জটাতীৰ্থ, লক্ষ্মীতীৰ্থ, অগ্নিতীৰ্থ, শিৱতীৰ্থ, শঙ্খতীৰ্থ, যমুনাতীৰ্থ, গঙ্গাতীৰ্থ, গয়াতীৰ্থ, কোটিতীৰ্থ, মানসতীৰ্থ, ধনুষ্কোটি আদি। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে—এই অধ্যায় শ্ৰৱণ বা পাঠ কৰিলে বিজয় লাভ হয় আৰু পুনর্জন্মজনিত ক্লেশ শমে।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । कथं सूत महाभाग रामेणाक्लिष्टकर्मणा । सेतुर्बद्धो नदीनाथे ह्यगाधे वरुणालये
ঋষিসকলে ক’লে: হে মহাভাগ সূত! অক্লিষ্টকৰ্মা ৰামে নদীনাথ, অগাধ সাগৰ—বৰুণৰ আলয়—তাৰ ওপৰে সেতু কেনেকৈ বান্ধিলে?
Verse 2
सेतौ च कति तीर्थानि गंधमादनपर्वते । एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि पौराणिकोत्तम
হে পুৰাণিক-শ্ৰেষ্ঠ! সেতুত আৰু গন্ধমাদন পৰ্ব্বতত কিমান তীৰ্থ আছে? আমি শ্ৰদ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ—আমালৈ এই কথা কৃপা কৰি কওক।
Verse 3
श्रीसूत उवाच । रामेण हि यथासेतुर्निबद्धो वरुणालये । तदहं संप्रवक्ष्यामि युष्माकं मुनिपुंगवाः
শ্ৰী সূত ক’লে: বৰুণৰ আলয়—সমুদ্ৰত—ৰামে যিদৰে সেতু নিবদ্ধ কৰিলে, সেই কথা মই এতিয়া তোমালোকক সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল।
Verse 4
आज्ञया हि पितू रामो न्यवसद्दंडकानने । सीतालक्ष्मणसंयुक्तः पंचवट्यां समाहितः
পিতৃ-আজ্ঞা মানি ৰাম দণ্ডক অৰণ্যত বাস কৰিলে; সীতা আৰু লক্ষ্মণসহ পঞ্চৱটীত সংযমী আৰু একাগ্ৰচিত্ত হৈ থাকিল।
Verse 5
तस्मिन्निव सतस्तस्य राघवस्य महात्मनः । रावणेन हृता भार्या मारीचच्छद्मना द्विजाः
সেই ঠাইত বাস কৰা মহাত্মা ৰাঘৱৰ সময়তে, হে দ্বিজসকল, মাৰীচৰ ছল-ৰূপ ধৰি ৰাৱণে তেওঁৰ পত্নীক হৰণ কৰিলে।
Verse 6
मार्गमाणो वने भार्यां रामो दशरथात्मजः । पंपातीरे जगा मासौ शोकमोहसमन्वितः
বনত পত্নীক বিচাৰি ফুৰোঁতে দাশৰথি ৰাম পম্পা নদীৰ তীৰলৈ গ’ল; শোক আৰু মোহে আচ্ছন্ন হৈ আছিল।
Verse 7
दृष्टवान्वानरं तत्र कंचिद्दशरथात्मजः । वानरेणाथ पृष्टोऽयं को भवानिति राघवः
তাত দাশৰথ-নন্দন ৰাঘৱ ৰামে এজন বানৰক দেখিলে। তেতিয়া বানৰে ৰাঘৱক সুধিলে, “আপুনি কোন?”
Verse 8
आदितः स्वस्य वृत्तांत्तं तस्मै प्रोवाच तत्त्वतः । अथ राघवसंपृष्टो वानरः को भवानिति
আদিৰ পৰা ৰামে নিজৰ সকলো বৃত্তান্ত সত্যভাৱে তাক ক’লে। তাৰ পাছত ৰাঘৱে বানৰক সুধিলে, “তুমি কোন?”
Verse 9
सोपि विज्ञापयामास राघवाय महात्मने । अहं सुग्रीवसचिवो हनूमा न्नाम वानरः
সিও মহাত্মা ৰাঘৱক নিবেদন কৰিলে: “মই সুগ্ৰীৱৰ সচিব, হনুমান নামৰ বানৰ।”
Verse 10
तेन च प्रेरितोऽभ्यागां युवाभ्यां सख्यमिच्छता । आगच्छतं तद्भद्रं वां सुग्रीवांतिकमाशु वै
তেওঁ (সুগ্ৰীৱ)ৰ প্ৰেৰিত হৈ, তোমালোক দুজনৰ সৈতে মিত্ৰতা কামনা কৰি মই ইয়ালৈ আহিলোঁ। আহাঁ—তোমালোকৰ মঙ্গল হওক—শীঘ্ৰে সুগ্ৰীৱৰ ওচৰলৈ যাওঁ।
Verse 11
तथास्त्विति स रामो पि तेन साकं मुनीश्वराः । सुग्रीवांतिकमागप्य सख्यं चक्रेऽग्निसाक्षिकम्
“তথাস্তु” বুলি কৈ ৰামো তেওঁৰ সৈতে, হে মুনীশ্বৰসকল, সুগ্ৰীৱৰ ওচৰলৈ গ’ল; আৰু তাত অগ্নিক সাক্ষী কৰি মিত্ৰতা স্থাপন কৰিলে।
Verse 12
प्रतिजज्ञेऽथ रामोऽपि तस्मै वालिवधं प्रति । सुग्रीवश्चापि वै देह्याः पुनरानयनं द्विजाः
তেতিয়া ৰামেও তেওঁৰ আগত বালীৰ বধ সম্পৰ্কে প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে। আৰু সুগ্ৰীৱেও নিশ্চয় কৰিলে যে হে দ্বিজসকল, হেৰোৱা বস্তু পুনৰ আনিব।
Verse 13
इत्येवं समयं कृत्वा विश्वास्य च परस्परम् । मुदा परमया युक्तौ नरेश्वरकपीश्वरौ
এইদৰে সময়-চুক্তি কৰি আৰু পৰস্পৰে পৰস্পৰক বিশ্বাস কৰি, নৰৰাজ আৰু কপিৰাজ পৰম আনন্দেৰে একত্ৰিত হ’ল।
Verse 14
आसाते ब्राह्मणश्रेष्ठा ऋष्यमूकगिरौ तथा । सुग्रीवप्रत्ययार्थं च दुंदुभेः कायमाशु वै
হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল, তেওঁলোকে ঋষ্যমূক পৰ্ব্বতত তেনেদৰে বাস কৰিলে। আৰু সুগ্ৰীৱৰ বিশ্বাস জন্মাবলৈ ৰামে দুন্দুভিৰ দেহৰ বিষয়ে শীঘ্ৰে কাৰ্য কৰিলে।
Verse 15
पादांगुष्ठेन चिक्षेप राघवो बहुयोजनम् । सप्तताला विनिर्भिन्ना राघवेण महात्मना
ৰাঘৱে পাদাঙ্গুষ্ঠেৰে তাক বহু যোজন দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰিলে। আৰু মহাত্মা ৰাঘৱে সাতটা তাল গছ ভেদ কৰি পাৰ কৰিলে।
Verse 16
ततः प्रीतमना वीरः सुग्रीवो राममब्रवीत् । इंद्रादिदेवताभ्योऽपि नास्ति राघव मे भयम्
তেতিয়া অন্তৰে প্ৰসন্ন হৈ বীৰ সুগ্ৰীৱে ৰামক ক’লে— “হে ৰাঘৱ, ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলৰ পৰাও মোৰ কোনো ভয় নাই।”
Verse 17
भवान्मित्रं मया लब्धो यस्मादति पराक्रमः । अहं लंकेश्वरं हत्वा भार्यामानयितास्मि ते
তুমি মোৰে মিত্ৰৰূপে লাভ হ’লা, কিয়নো তোমাৰ পৰাক্ৰম অতি অসাধাৰণ। মই লংকাৰ অধিপতিক বধ কৰি তোমাৰ পত্নীক তোমাৰ বাবে পুনৰ আনিম।
Verse 18
ततः सुग्रीवसहितो रामचंद्रो महाबलः । सलक्ष्मणो ययौ तूर्णं किष्किंधां वालिपालिताम्
তাৰ পাছত মহাবলী ৰামচন্দ্ৰ, সুগ্ৰীৱ আৰু লক্ষ্মণসহ, শীঘ্ৰে কিষ্কিন্ধালৈ গ’ল—যি নগৰী বালীয়ে ৰক্ষা কৰিছিল।
Verse 19
ततो जगर्ज सुग्रीवो वाल्यागमनकांक्षया । अमृष्यमाणो वाली च गर्जितं स्वानुजस्य वै
তেতিয়া সুগ্ৰীৱে বালীৰ আগমনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে গর্জন কৰিলে। আৰু বালীও সহ্য নকৰিব পৰা হৈ, নিজৰ কনিষ্ঠ ভাতৃৰ সেই গর্জন শুনি ক্ৰুদ্ধ হ’ল।
Verse 20
अंतःपुराद्विनिष्क्रम्य युयुधेऽवरजेन सः । वालिमुष्टिप्रहारेण ताडितो भृशविह्वलः
অন্তঃপুৰৰ পৰা ওলাই আহি সি নিজৰ কনিষ্ঠ ভাতৃৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে। বালীৰ মুষ্টিপ্ৰহাৰত আঘাত পাই সি অতিশয় কঁপনি ধৰি ব্যাকুল হ’ল।
Verse 21
सुग्रीवो निर्गतस्तूर्णं यत्र रामो महाबलः । ततो रामो महाबाहुस्सुग्रीवस्य शिरोधरे
সুগ্ৰীৱ তৎক্ষণাৎ ওলাই গ’ল য’ত মহাবলী ৰাম আছিল। তেতিয়া মহাবাহু ৰামে সুগ্ৰীৱৰ গ্ৰীৱা-মস্তকৰ ওচৰত,
Verse 22
लतामाबध्य चिह्नं तु युद्धायाचोदयत्तदा । गर्जितेन समाहूय सुग्रीवो वालिनं पुनः
লতা বান্ধি চিন্হ কৰি, তেতিয়া যুদ্ধলৈ তাক উদ্দীপিত কৰিলে। গর্জনেৰে পুনৰ আহ্বান কৰি, সুগ্ৰীৱে বালিক আকৌ মাতিলে।
Verse 23
रामप्रेरणया तेन बाहुयुद्धमथाकरोत् । ततो वालिनमाजघ्ने शरेणैकेन राघवः
ৰামৰ প্ৰেৰণা পাই সি বাহুযুদ্ধত লিপ্ত হ’ল। তেতিয়া ৰাঘৱে একেটা শৰেই বালিক নিধন কৰিলে।
Verse 24
हते वालिनि सुग्रीवः किष्किंधां प्रत्यपद्यत । ततो वर्षास्वतीतासु सुग्रीवो वानराधिपः
বালি নিহত হোৱাত সুগ্ৰীৱে কিষ্কিন্ধা পুনৰ লাভ কৰিলে। তাৰ পাছত বৰ্ষাঋতু পাৰ হ’লে, বানৰাধিপতি সুগ্ৰীৱ…
Verse 25
सीतामानयितुं तूर्णं वानराणां महाचमूम् । समादाय समागच्छदंतिकं नृपपुत्रयोः
সীতাক শীঘ্ৰে আনিবলৈ সি বানৰসকলৰ মহাসেনা একত্ৰ কৰিলে আৰু দুয়ো ৰাজপুত্ৰৰ ওচৰলৈ আহিল।
Verse 26
प्रस्थापयामास कपीन्सीतान्वेषणकांक्षया । विदितायां तु वैदेह्या लंकायां वायुसूनुना
সীতাৰ অনুসন্ধানৰ আকাংক্ষাৰে সি কপিসকলক প্ৰেৰণ কৰিলে। আৰু বায়ুপুত্ৰে লংকাত বৈদেহীৰ অৱস্থান জনালে যেতিয়া,
Verse 27
दत्ते चूडामणौ चापि राघवो हर्षशोकवान् । सुग्रीवेणानुजेनापि वायुपुत्रेण धीमता
চূড়ামণি দিয়া দিয়া ৰাঘৱ ৰাম আনন্দ আৰু শোক দুয়োটাৰে ভাৱত ভৰি উঠিল; সুগ্ৰীৱৰ অনুজ, বুদ্ধিমান বায়ুপুত্ৰ হনুমানে তাক আনিছিল।
Verse 28
तथान्यैः कपिभिश्चैव जांबवन्नलमुख्यकैः । अन्वीयमानो रामोऽसौ मुहूर्तेऽभिजिति द्विजाः
এইদৰে আন আন বানৰসকলৰ সৈতে—বিশেষকৈ জাঁবৱান আৰু নল আদি মুখ্যসকলক আগত লৈ—ৰাম আগবাঢ়িল, হে দ্বিজসকল, শুভ অভিজিত-মুহূৰ্তত।
Verse 29
विलंघ्य विविधा न्देशान्महेंद्रं पर्वतं ययौ । चक्रतीर्थं ततो गत्वा निवासमकरोत्तदा
বিভিন্ন দেশ অতিক্ৰম কৰি তেওঁ মহেন্দ্ৰ পৰ্বতলৈ গ’ল। তাৰ পাছত চক্ৰতীৰ্থলৈ গৈ সেই সময়তে তাতেই বাস স্থাপন কৰিলে।
Verse 30
तत्रैव तु स धर्मात्मा समागच्छद्विभीषणः । भ्राता वै राक्षसेंद्रस्य चतुर्भिः सचिवैः सह
তাতেই ধৰ্মাত্মা বিভীষণ আহি উপস্থিত হ’ল—ৰাক্ষসেন্দ্ৰ (ৰাৱণ)ৰ ভ্ৰাতা—চাৰিজন সচিবসহ।
Verse 31
प्रतिजग्राह रामस्तं स्वागतेन महात्मना । सुग्रीवस्य तु शंकाऽभूत्प्रणिधिः स्यादयं त्विति
মহাত্মা ৰামে স্বাগতমন্ত্ৰেৰে তেওঁক গ্ৰহণ কৰিলে। কিন্তু সুগ্ৰীৱৰ মনত সন্দেহ জাগিল—“ই জনা কি গুপ্তচৰ হ’ব নেকি?”
Verse 32
राघवस्तस्य चेष्टाभिः सम्यक्स्वचरितैर्हितैः । अदुष्टमेनं दृष्ट्वैव तत एनमपूजयत्
তাঁৰ আচৰণ—যথাযথ, হিতকৰ আৰু সুচৰিত্ৰৰ অনুৰূপ—দেখি ৰাঘৱে, তেওঁক অদুষ্ট বুলি জানি, তেতিয়াই সন্মান জনালে।
Verse 33
सर्वराक्षसराज्ये तमभ्यषिंचद्विभीषणम् । चक्रे च मंत्रिप्रवरं सदृशं रविसूनुना
তেওঁ সমগ্ৰ ৰাক্ষস-ৰাজ্যৰ ওপৰত বিভীষণক অভিষেক কৰি স্থাপন কৰিলে, আৰু ৰৱিসূনু (সুগ্ৰীৱ) যিদৰে কৰিছিল তেনেদৰে যোগ্য-উপযুক্ত এক শ্ৰেষ্ঠ মন্ত্ৰীও নিযুক্ত কৰিলে।
Verse 34
चक्रतीर्थं समासाद्य निवसद्रघुनंदनः । चिंतयन्राघवः श्रीमान्सुग्रीवादीनभाषत
চক্ৰতীৰ্থত উপস্থিত হৈ ৰঘুনন্দনে তাত বাস কৰিলে। শ্ৰীমান ৰাঘৱে চিন্তা কৰি সুগ্ৰীৱ আদি সকলৰ সৈতে কথা ক’লে।
Verse 35
मध्ये वानरमु ख्यानां प्राप्तकालमिदं वचः । उपायः को नु भवतामेतत्सागरलंघने
বানৰ-মুখ্যসকলৰ মাজত তেওঁ সময়োচিত এই বাক্য ক’লে: “এই সাগৰ লংঘন কৰিবলৈ তোমালোকৰ উপায় কি?”
Verse 36
इयं च महती सेना सागरश्चापि दुस्तरः । अंभोराशिरयं नीलश्चंचलोर्म्मिसमाकुलः
“এই সেনা অতি বৃহৎ, আৰু সাগৰো অতিকৈ দুস্তৰ—এই নীলা জলবিস্তাৰ চঞ্চল, ঢৌৰ দোলন-চলনত ভৰপূৰ।”
Verse 37
उद्यन्मत्स्यो महानक्रशंखशुक्तिसमाकुलः । क्वचिदौर्वानलाक्रांतः फेनवानतिभीषणः
সাগৰখন উফৰি উঠা মাছৰে উথলি-পথলি; মহা কুমিৰ, শঙ্খ আৰু ঝিনুক-শুক্তিৰে ভৰপূৰ। কিছুমান ঠাইত ঋষিসকলৰ ঔৰ্বানল অগ্নিয়ে আৱিষ্ট যেন লাগিছিল, ফেনাৰে ভৰি অতি ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 38
प्रकृष्टपवनाकृष्टनीलमेघसमन्वितः । प्रलयांभोधरारावः सारवाननिलोद्धतः
প্ৰচণ্ড বতাহে ঠেলি নিয়া সাগৰখন নীল-কালো মেঘেৰে আৱৃত আছিল। প্ৰলয়কালৰ মেঘগর্জনৰ দৰে গম্ভীৰ নাদ কৰি, বলসহ উথলি উঠি, ঝঞ্ঝাবতাহে চাবুক মাৰি তোলাৰ দৰে কঁপাই তুলিছিল।
Verse 39
कथं सागरमक्षोभ्यं तरामो वरुणा लयम् । सैन्यैः परिवृताः सर्वे वानराणां महौजसाम्
“বৰুণদেৱৰ নিবাস এই অক্ষোভ্য সাগৰখন আমি কেনেকৈ পাৰ হ’ম? আমি সকলোৱে মহাবলী, মহাতেজস্বী বানৰসেনাৰে পৰিবৃত।”
Verse 40
उपायैरधिगच्छामो यथा नदनदीपतिम् । कथं तरामः सहसा ससैन्या वरुणालयम्
“যথোচিত উপায়ে আমি নদ-নদীৰ অধিপতি (সাগৰ)ক অভিগম কৰোঁ; সসেন্য হৈ বৰুণদেৱৰ নিবাস হঠাতে কেনেকৈ পাৰ হ’ম?”
Verse 41
शतयोजनमायातं मनसापि दुरासदम् । अतो नु विघ्ना बहवः कथं प्राप्या च मैथिली
“আমি শত যোজন আহিলোঁ—তথাপি মনতেও এই (সাগৰ) অতিক্ৰম কৰা দুষ্কৰ। সেয়ে বহু বিঘ্ন উঠে; তেন্তে মৈথিলীক কেনেকৈ পোৱা যাব?”
Verse 42
कष्टात्कष्टतरं प्राप्ता वयमद्य निराश्रयाः । महाजले महावाते समुद्रे हि निराश्रये
কষ্টৰ পৰা আৰু অধিক কষ্টলৈ আজি আমি পৰিলোঁ, আশ্ৰয়হীন হ’লোঁ। মহাজলত, মহাবতাহত, এই সাগৰত সত্যই কোনো আশ্ৰয় নাই।
Verse 43
उपायं कं विधास्यामस्तरणार्थं वनौकसाम् । राज्याद्भ्रष्टो वनं प्राप्तो हृता सीता मृतः पिता
বনবাসী মিত্ৰসকলক পাৰ কৰাবলৈ আমি কোন উপায় স্থিৰ কৰিম? ৰাজ্যৰ পৰা উৎখাত হৈ মই বনলৈ আহিলোঁ; সীতা অপহৃত; পিতা পৰলোকগামী।
Verse 44
इतोऽपि दुःसहं दुःखं यत्सागरविलंघनम् । धिग्धिग्गर्जितमंभोधे धिगेतां वारिराशिताम्
ইয়াতকৈও অসহ্য দুখ হ’ল সাগৰ লঙ্ঘন। ধিক ধিক তোমাৰ গর্জন, হে অম্ভোধি! ধিক এই অপাৰ জলৰাশি!
Verse 45
कथं तद्वचनं मिथ्या महर्षेः कुम्भजन्मनः । हत्वा त्वं रावणं पापं पवित्रे गंधमादने । पापोपशमनायाशु गच्छस्वेति यदीरितम्
কুম্ভজন্ম মহর্ষি অগস্ত্যৰ বচন কেনেকৈ মিছা হ’ব পাৰে? যেতিয়া তেওঁ কৈছিল—‘পাপী ৰাৱণক বধ কৰি, পাপ শমনৰ বাবে শীঘ্ৰে পবিত্ৰ গন্ধমাদনলৈ যোৱা।’
Verse 46
श्रीसूत उवाच । इति रामवचः श्रुत्वा सुग्रीवप्रमुखास्तदा
শ্ৰী সূত ক’লে: ৰামৰ এই বচন শুনি তেতিয়া সুগ্ৰীৱ প্ৰমুখসকলে…
Verse 47
ऊचुः प्रांजलयः संर्मे राघवं तं महाबलम् । नौभिरेनं तरिष्यामः प्लवैश्च विविधैरिति
তেওঁলোকে প্ৰাঞ্জলি ধৰি মহাবলী ৰাঘৱক বিনীতভাৱে ক’লে: “আমি নাও আৰু নানা প্ৰকাৰৰ ভেলাৰে এই সাগৰ পাৰ হ’ম।”
Verse 48
मध्ये वानरकोटीनां तदोवाच विभीषणः । समुद्रं राघवो राजा शरणं गन्तुमर्हति
তাৰ পাছত কোটিকোটি বানৰৰ মাজত বিভীষণে ক’লে: “ৰাজা ৰাঘৱে সাগৰৰ শৰণ ল’বলৈ উচিত।”
Verse 49
खनितः सागरैरेष समुद्रो वरुणालयः । कर्तुमर्हति रामस्य तज्ज्ञातेः कार्यमंबुधिः
“এই সাগৰ—বৰুণৰ আলয়—সাগৰবংশীয়সকলে খনন কৰি উলিয়াইছিল; সেয়ে অম্বুধিয়ে ৰামৰ উদ্দেশ্য বুজি তেওঁৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰিব লাগে।”
Verse 50
विभीषणेनैवमुक्तो राक्षसेन विपश्चिता । सांत्वयन्राघवः सर्वान्वानरानिदमब्रवीत्
বুদ্ধিমান ৰাক্ষস বিভীষণে এইদৰে কোৱাত ৰাঘৱে সকলো বানৰক সান্ত্বনা দি এই বাক্য ক’লে।
Verse 51
शतयोजन विस्तारमशक्ताः सर्ववानराः । तर्तुं प्लवोडुपैरेनं समुद्रमतिभीषणम्
সকলো বানৰেই প্লৱ আৰু সৰু নাওৰে সয় যোজন বিস্তৃত অতি ভয়ংকৰ সাগৰখন পাৰ হ’বলৈ অক্ষম আছিল।
Verse 52
नावो न संति सेनाया बह्व्या वानरपुंगवाः । वणिजामुपघातं च कथमस्मद्विधश्चरेत्
হে বানৰপুঙ্গৱসকল, এই বৃহৎ সেনাৰ বাবে যথেষ্ট নাও নাই। আৰু মোৰ দৰে জনে কেনেকৈ আগবাঢ়িব, যাতে বণিকসকলৰো ক্ষতি হয়?
Verse 53
विस्तीर्णं चैव नः सैन्यं हन्याच्छिद्रेषु वा परः । प्लवोडुपप्रतारोऽतो नैवात्र मम रोचते
আৰু আমাৰ সেনা বহুদূৰলৈ বিস্তৃত; শত্রুৱে ফাঁক-ফোকৰত আঘাত হানিব পাৰে। সেয়ে ভেলা আৰু সৰু নাওৰে পাৰ হোৱাটো মোৰ ইয়াত মনঃপূত নহয়।
Verse 54
विभीषेणोक्तमे वेदं मोदते मम वानराः । अहं त्विमं जलनिधिमुपास्ये मार्गसिद्धये
বিভীষণে কোৱা কথাত মোৰ বানৰসকল আনন্দিত। কিন্তু মই এই জলনিধি-প্ৰভুৰ উপাসনা কৰিম, যাতে পথ সিদ্ধ হয়।
Verse 55
नो चेद्दर्शयिता मार्गं धक्ष्याम्येनमहं तदा । महास्त्रैरप्रतिहतैरत्यग्निपवनोज्ज्वलैः
যদি সি পথ নেদেখুৱায়, তেন্তে মই তাক (সাগৰক) দগ্ধ কৰিম—অপ্ৰতিহত মহাস্ত্ৰেৰে, যিবোৰ ভয়ংকৰ অগ্নি আৰু পৱনে জ্বলজ্বল কৰে।
Verse 56
इत्युक्त्वा सहसौमित्रिरुपस्पृश्याथ राघवः । प्रतिशिश्ये जलनिधिं विधिवत्कुशसंस्तरे
এইদৰে কৈ, সৌমিত্ৰীৰ সৈতে ৰাঘৱে আচমন কৰি শুদ্ধি কৰিলে; তাৰ পিছত বিধি অনুসাৰে কুশাঘাসৰ শয্যাত সাগৰৰ ফালে মুখ কৰি শুই পৰিল।
Verse 57
तदा रामः कुशा स्तीर्णे तीरे नदनदीपतेः । संविवेश महाबाहुर्वेद्यामिव हुताशनः
তেতিয়া মহাবাহু ৰামে নদ-নদীৰ অধিপতিৰ তীৰত কুশা-ঘাঁহ বিছোৱা শয্যাত শুই পৰিল—যেনেকৈ বেদীত পৱিত্ৰ হুতাশন অগ্নি বিশ্ৰাম লয়।
Verse 58
शेषभोगनिभं बाहुमुपधाय रघूद्वहः । दक्षिणो दक्षिणं बाहुमुपास्ते मकरालयम्
ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠজনে শেষনাগৰ ফণাৰ দৰে বাহু তকিয়া কৰি, দক্ষিণমুখে শুই মকৰালয় সাগৰক ভক্তিভাৱে উপাসনা কৰিলে।
Verse 59
तस्य रामस्य सुप्तस्य कुशास्तीर्णे महीतले । नियमादप्रमत्तस्य निशास्तिस्रोऽतिचक्रमुः
কুশা বিছোৱা ভূমিত ৰাম শুই থাকোঁতে, নিয়ম-সংযমত সদা সাৱধান সেই ৰামৰ তিনিটা ৰাতি পাৰ হৈ গ’ল।
Verse 60
स त्रिरात्रोषितस्तत्र नयज्ञो धर्मतत्परः । उपास्तेस्म तदा रामः सागरं मार्गसिद्धये
তাত তিনিৰাতি অৱস্থান কৰি, ধৰ্মত পৰায়ণ আৰু নিয়ম-সংযমে যেন যজ্ঞ সম্পন্ন কৰা, ৰামে পথ-সিদ্ধিৰ বাবে তেতিয়া সাগৰক উপাসনা কৰিলে।
Verse 61
न च दर्शयते मन्दस्तदा रामस्य सागरः । प्रयतेनापि रामेण यथार्हमपि पूजितः
তথাপি সাগৰ মন্দ-নিঃসাড়া হৈ ৰামক দৰ্শন নেদিলে—যদিও ৰামে পূৰ্ণ প্ৰয়াসে যথোচিত বিধিৰে তাক পূজা কৰিছিল।
Verse 62
तथापि सागरो रामं न दर्शयति चात्मनः । समुद्राय ततः क्रुद्धो रामो रक्तांतलोचनः
তথাপিও সাগৰে ৰামক নিজৰ ৰূপ নেদেখুৱালে। তেতিয়া সমুদ্ৰৰ প্ৰতি ৰাম—চকুৰ কোণ ৰঙা হৈ—ক্ৰুদ্ধ হ’ল।
Verse 63
समीपवर्तिनं चेदं लक्ष्मणं प्रत्यभाषत । अद्य मद्बाणनिर्भिन्नैर्मकरैर्वरुणालयम्
ওচৰত থিয় থকা লক্ষ্মণক ৰামে ক’লে: “আজি মোৰ বাণেৰে বিদ্ধ মকৰসমূহসহ মই বৰুণৰ আলয়—সাগৰ—ক …”
Verse 64
निरुद्धतोयं सौमित्रे करिष्यामि क्षणादहम् । सशंखशुक्ताजालं हि समीनमकरं शनैः
“হে সৌমিত্ৰী, ক্ষণমাত্ৰতে মই ইয়াৰ জল ৰোধ কৰিম, যাতে ধীৰে ধীৰে ই শঙ্খ-শুক্তিৰ জাল হৈ, মাছ আৰু মকৰসহ উন্মোচিত হয়।”
Verse 66
असमर्थं विजानाति धिक्क्षमामीदृशे जने । न दर्शयति साम्ना मे सागरो रूपमात्मनः
“সি মোক অসামৰ্থ বুলি জানে—এনে জনক ধিক! সামৰ দ্বাৰা বুজাইও সাগৰে মোক নিজৰ ৰূপ নেদেখুৱায়।”
Verse 67
चापमानय सौमित्रे शरांश्चाशीविषोपमान् । सागरं शोषयिष्यामि पद्भ्यां यांतु प्लवंगमाः
“হে সৌমিত্ৰী, মোৰ ধনু আন আৰু বিষধৰ সাপসম বাণো। মই সাগৰ শুকুৱাম; প্লৱংগমাসকল ভৰিৰে আগবাঢ়ক।”
Verse 68
एनं लंघितमर्यादं सहस्रोर्मिसमाकुलम् । निर्मर्यादं करिष्यामि सायकैर्वरुणालयम्
এই সাগৰে সীমা লংঘন কৰি সহস্ৰ ঢৌত উথল-পাথল হৈছে; মই মোৰ শৰবাণে বৰুণৰ আলয়কো নিয়মহীন, সীমাহীন কৰি দিম।
Verse 69
अद्य बाणैरमोघास्त्रैर्वारिधिं परिशोषये । क्षमया हि समायुक्तं मामयं मकरालयः
আজি মই অমোঘ, অজেয় অস্ত্ৰ-শৰে সাগৰখন শুকুৱাই দিম; এই মকৰৰ আলয়ে মোক—ক্ষমাৰে সংযত—অবহেলা কৰিবলগীয়া বুলি ভাবে।
Verse 70
एवमुक्त्वा धनुष्पाणिः क्रोधपर्याकुलेक्षणः । रामो बभूव दुर्धर्षस्त्रिपुरघ्नो यथा शिवः
এনেদৰে কৈ, ধনু হাতত ধৰি, ক্ৰোধে দগ্ধ দৃষ্টিৰে ৰাম অদম্য, অদম্য হৈ উঠিল—যেন ত্ৰিপুৰবধী শিৱ।
Verse 71
आकृष्य चापं कोपेन कम्पयित्वा शरैर्जगत् । मुमोच विशिखानुग्रांस्त्रिपुरेषु यथा भवः
ক্ৰোধে চাপ টানি, শৰবাণে জগত কঁপাই, তেওঁ তীব্ৰ বিশিখ নিক্ষেপ কৰিলে—যেন ত্ৰিপুৰাসকলৰ ওপৰত ভৱ (শিৱ) এ কৰিছিল।
Verse 72
दीप्ता बाणाश्च ये घोरा भासयन्तो दिशो दश । प्राविशन्वारिधेस्तोयं दृप्तदानवसंकुलम्
সেই দীপ্ত, ভয়ংকৰ বাণ দশ দিশা উজ্জ্বল কৰি সাগৰৰ পানীত প্ৰৱেশ কৰিলে—সেই জল উদ্ধত দানৱেৰে ভৰপূৰ আছিল।
Verse 73
समुद्रस्तु ततो भीतो वेपमानः कृतांजलिः । अनन्यशरणो विप्राः पाता लात्स्वयमुत्थितः
তেতিয়া সাগৰ ভয়াতুৰ হৈ কঁপিবলৈ ধৰিলে, কৃতাঞ্জলি হৈ নম্ৰতাৰে—হে ব্ৰাহ্মণসকল, অন্য কোনো আশ্ৰয় নাপাই—পাতালৰ পৰা নিজে নিজে উঠি আহিল।
Verse 74
शरणं राघवं भेजे कैवल्यपदकारणम् । तुष्टाव राघवं विप्रा भूत्वा शब्दैर्मनोरमैः
সিয়ে ৰাঘৱৰ শৰণ ল’লে, যি কৈৱল্য-পদৰ কাৰণ। তাৰ পাছত, হে ব্ৰাহ্মণসকল, মনোৰম শব্দেৰে ৰাঘৱৰ স্তৱন কৰিলে।
Verse 76
समुद्र उवाच । नमामि ते राघव पादपंकजं सीतापते सौख्यद पादसेवनात् । नमामि ते गौतमदारमोक्षजं श्रीपादरेणुं सुरवृन्दसेव्यम्
সমুদ্ৰই ক’লে: হে ৰাঘৱ, হে সীতাপতি, তোমাৰ পদপঙ্কজত মই নমস্কাৰ কৰোঁ; তোমাৰ পদসেৱাই সৌখ্য-কল্যাণ দান কৰে। মই তোমাৰ শ্ৰীপাদৰেণুত নমস্কাৰ কৰোঁ, যি দেবগণৰ দ্বাৰা সেবিত আৰু গৌতমৰ পত্নীৰ মুক্তিৰ কাৰণ বুলি খ্যাত।
Verse 77
रामराम नमस्यामि भक्तानामिष्टदायिनम् । अवतीर्णो रघुकुले देवकार्यचिकीर्षया
“ৰাম ৰাম, মই তোমাক নমস্কাৰ কৰোঁ—ভক্তসকলৰ ইষ্ট কামনা পূৰণকাৰী। তুমি দেবকাৰ্য সাধনৰ নিমিত্তে ৰঘুকুলত অৱতীৰ্ণ হোৱা।”
Verse 78
नारायणमनाद्यंतं मोक्षदं शिवमच्युतम् । रामराम महाबाहो रक्ष मां शरणागतम्
“তুমি নাৰায়ণ—অনাদি অনন্ত—মোক্ষদাতা, শিৱময়, অচ্যুত। ৰাম ৰাম, হে মহাবাহো, শৰণাগত মোক ৰক্ষা কৰা।”
Verse 79
कोपं संहर राजेंद्र क्षमस्व करुणालय । भूमिर्वातो वियच्चापो ज्योतींषि च रघूद्वह
হে ৰাজেন্দ্ৰ, ক্ৰোধ সংহাৰ কৰা; হে কৰুণালয়, ক্ষমা কৰা। হে ৰঘুবংশ-শ্ৰেষ্ঠ, ভূমি, বায়ু, আকাশ, জল আৰু জ্যোতিসমূহ সকলোৱে নিজৰ নিজৰ স্বভাৱত স্থিত থাকে।
Verse 80
यत्स्वभावानि सृष्टानि ब्रह्मणा परमेष्ठिना । वर्तंते तत्स्वभा वानि स्वभावो मे ह्यगाधता
যি যি স্বভাৱ পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাই সৃষ্টি কৰিলে, সত্ত্বসমূহ সেই স্বভাৱ অনুসাৰেই আচৰণ কৰে। মোৰ নিজৰ স্বভাৱ সত্যই অগাধ, সহজে পৰিবর্তনীয় নহয়।
Verse 81
विकारस्तु भवेद्गाध एतत्सत्यं वदाम्यहम् । लोभात्कामाद्भयाद्वापि रागाद्वापि रघूद्वह
তথাপি বিকাৰ কেতিয়াবা গভীৰ আৰু ভয়ংকৰ হ’ব পাৰে—এই সত্য মই কওঁ। লোভ, কামনা, ভয় বা ৰাগৰ পৰা উদ্ভৱ হ’লেও, হে ৰঘুবংশ-শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 82
न वंशजं गुणं हातुमुत्सहेयं कथंचन । तत्करिष्ये च साहाय्यं सेनायास्तरणे तव
মই কোনোভাবেই মোৰ বংশগত গুণ ত্যাগ কৰিবলৈ সক্ষম নহয়। সেয়ে তোমাৰ সেনাৰ পাৰাপাৰত মই সহায় কৰিম।
Verse 83
इत्युक्तवन्तं जलधिं रामोऽवादीन्नदीपतिम् । ससैन्योऽहं गमि ष्यामि लंकां रावणपालिताम्
সাগৰে এইদৰে ক’লে, ৰামে সেই জলৰ অধিপতি, নদীপতিক উত্তৰ দিলে—“মই মোৰ সেনাসহ লংকালৈ যাম, যি ৰাৱণে ৰক্ষিত।”
Verse 84
तच्छोषमुपयाहि त्वं तरणार्थं ममाधुना । इत्युक्तस्तं पुनः प्राह राघवं वरुणालयः
“মোৰ পাৰ হ’বলৈ এতিয়াই সেই শুকান পথলৈ আহা।” এইদৰে ক’লে, বৰুণালয় সাগৰে পুনৰ ৰাঘৱক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 85
शृणुष्वाव हितो राम श्रुत्वा कर्तव्यमाचर । यद्याज्ञया ते शुष्यामि ससैन्यस्य यियासतः
হে ৰাম, তোমাৰ মঙ্গলৰ বাবে শুনা; শুনি যি কৰ্তব্য সেয়া আচৰণ কৰা। যদি তোমাৰ আজ্ঞাত মই শুকাই যাওঁ, পাৰ হ’বলৈ যোৱা তোমাৰ সৈন্যৰ নিমিত্তে…
Verse 87
अस्ति ह्यत्र नलोनाम वानरः शिल्पिसंमतः । त्वष्टुः काकुत्स्थ तनयो बलवान्विश्वकर्मणः
ইয়াত নল নামে এজন বানৰ আছে, যি শিল্পীসকলৰ মাজত সন্মানিত। হে কাকুৎস্থ-বংশধৰ, তেওঁ ত্বষ্টৃ (বিশ্বকৰ্মা)-ৰ বলৱান পুত্ৰ।
Verse 88
स यत्काष्ठं तृणं वापि शिलां वा क्षेप्स्यते मयि । सर्वं तद्धारयिष्यामि स ते सेतुर्भविष्यति
সেই নলে যি কাঠ, তৃণ বা শিলাও মোৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিব, মই সকলো ধাৰণ কৰিম; সেয়াই তোমাৰ সেতু হ’ব।
Verse 89
सेतुना तेन गच्छ त्वं लंकां रावणपालि ताम् । उक्त्वेत्यंतर्हिते तस्मिन्रामो नलमुवाच ह
“সেই সেতুৰে তুমি ৰাৱণ-শাসিত লংকালৈ যোৱা।” এইদৰে ক’লে, তেওঁ (সাগৰ) অন্তৰ্হিত হ’ল; তেতিয়া ৰামে নলক ক’লে।
Verse 90
कुरु सेतुं समुद्रे त्वं शक्तो ह्यसि महामते । तदाऽब्रवीन्नलो वाक्यं रामं धर्मभृतां वरम्
“তুমি সাগৰত এখন সেতু নিৰ্মাণ কৰা; হে মহামতে, তুমি নিশ্চয় সক্ষম।” তেতিয়া নলে ধৰ্মধাৰকসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰামক এই বাক্য ক’লে।
Verse 91
अहं सेतुं विधास्यामि ह्यगाधे वरुणालये । पित्रा दत्तवरश्चाहं सामर्थ्ये चापि तत्समः
“এই অগাধ বৰুণালয় সাগৰত মই সেতু নিৰ্মাণ কৰিম। মোৰ পিতাই মোকো বৰ দিছে, আৰু সামৰ্থ্যতো মই সেই দেৱীয় কৌশলৰ সমান।”
Verse 92
मातुर्मम वरो दत्तो मन्दरे विश्वक र्मणा । शिल्पकर्मणि मत्तुल्यो भविता ते सुतस्त्विति
“মন্দৰ পৰ্বতত বিশ্বকৰ্মাই মোৰ মাতৃক এই বৰ দিলে: ‘শিল্প আৰু নিৰ্মাণকৰ্মত তোমাৰ পুত্ৰ মোৰ সমান হ’ব।’”
Verse 93
पुत्रोऽहमौरसस्तस्य तुल्यो वै विश्वकर्मणा । अद्यैव कामं बध्नंतु सेतुं वानरपुं गवाः
“মই তেওঁৰ ঔৰস পুত্ৰ, নিশ্চয় বিশ্বকৰ্মাৰ সমান। আজিয়েই বানৰ বীৰসকলে যিদৰে ইচ্ছা কৰে সেতু বান্ধক—আজিয়েই এই কাৰ্য সম্পন্ন হওক।”
Verse 94
ततो रामनिसृष्टास्ते वानरा बलवत्तराः । पर्वतान्गिरिशृंगाणि लतातृणमहीरुहान्
তেতিয়া ৰামৰ আদেশত প্ৰেৰিত সেই অধিক বলৱান বানৰসকলে পৰ্বত, গিৰিশৃঙ্গ, লগতে লতা, তৃণ আৰু বৃক্ষ আদি সংগ্ৰহ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 95
समाजह्रुर्महाकाया गरुडानिलरंहसः । नलश्चक्रे महासेर्तुमध्ये नदनदीपतेः
সেই মহাকায় বীৰসকলে গৰুড় আৰু বায়ুৰ দৰে দ্ৰুতগতিত সকলো বস্তু একেলগে আনিলে। আৰু নলে নদ-নদীৰ অধিপতি সমুদ্ৰৰ মাজত মহাসেতু নিৰ্মাণ কৰিলে।
Verse 96
दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम् । जानकीरमणो रामः सेतुमेवमकारयत्
এইদৰে জানকীৰ প্ৰিয়তম ৰামে সেতু নিৰ্মাণ কৰালে—দশ যোজন প্ৰস্থ আৰু শত যোজন দীঘল।
Verse 97
नलेन वानरेन्द्रेण विश्वकर्मसुतेन वै । तमेवं सेतुमासाद्य रामचन्द्रेण कारितम्
সেই সেতু—এইদৰে প্ৰাপ্ত আৰু স্থাপিত—ৰামচন্দ্ৰে নলৰ দ্বাৰা নিৰ্মাণ কৰালে; নল আছিল বানৰসকলৰ ইন্দ্ৰসদৃশ অধিপতি আৰু বিশ্বকৰ্মাৰ পুত্ৰ।
Verse 98
सर्वे पातकिनो मर्त्या मुच्यन्ते सर्वपातकैः । व्रतदान तपोहोमैर्न तथा तुष्यते शिवः
তাত সকলো পাপী মর্ত্যই সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। ব্ৰত, দান, তপস্যা আৰু হোমেৰে শিৱ তেনেকৈ সন্তুষ্ট নহয়, যেনেকৈ এই পুণ্যফলে হয়।
Verse 99
सेतुमज्जनमात्रेण यथा तुष्यति शंकरः । न तुल्यं विद्यते तेजोयथा सौरेण तेजसा
কেৱল সেতুত স্নান কৰিলেই শংকৰ তেনেদৰে সন্তুষ্ট হয়। সেই তেজৰ সমান আন কোনো তেজ নাই—যেনেকৈ সূৰ্যৰ তেজৰ তুলনা নাই।
Verse 100
सेतुस्नानेन च तथा न तुल्यं विद्यते क्वचित् । तत्सेतुमूलं लंकायां यत्ररामो यियासया
সেতুত স্নানৰ সমান ক’তো একো নাই। সেই সেতুৰ মূল লংকাৰ দিশে, য’ত পাৰ হ’বলৈ উদ্গ্ৰীৱ ৰামে দৃঢ় সংকল্পেৰে আগবাঢ়িছিল।
Verse 101
वानरैः सेतुमारेभे पुण्यं पाप प्रणाशनम् । तद्दर्भशयनं नाम्ना पश्चाल्लोकेषु विश्रुतम्
যেতিয়া বানৰসকলে সেতু নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰিলে, তেতিয়া পাপ নাশক পুণ্য উদ্ভৱ হ’ল। পিছলৈ সেয়া ‘দৰ্ভশয়ন’ নামে জগতসমূহত খ্যাতি লাভ কৰিলে।
Verse 102
एवमुक्तं मया विप्राः समुद्रे सेतुबंधनम् । अत्र तीर्थान्यनेकानि संति पुण्यान्यनेकशः
হে বিপ্ৰসকল (ব্ৰাহ্মণসকল), সাগৰত সেতুবন্ধনৰ বিষয়ে মই এইদৰে ক’লোঁ। ইয়াত বহু তীৰ্থ আছে—অসংখ্য পুণ্যময় পবিত্ৰ স্থান।
Verse 103
न संख्यां नामधेयं वा शेषो गणयितुं क्षमः । किं त्वहं प्रब्रवीम्यद्य तत्र तीर्थानि कानिचित्
সেই তীৰ্থসমূহৰ সংখ্যা বা নামধেয় শেষও গণনা কৰিবলৈ সক্ষম নহয়। তথাপি আজি মই তাত থকা কিছুমান তীৰ্থৰ কথা ক’ম।
Verse 104
चतुर्विंशति तीर्थानि संति सेतौ प्रधानतः । प्रथमं चकतीर्थं स्याद्वेतालवरदं ततः
প্ৰধানকৈ সেতুত চৌব্বিশটা তীৰ্থ আছে। প্ৰথমটো ‘চকতীৰ্থ’ বুলি কোৱা হয়; তাৰ পিছত ‘বেতালবৰদ’—বেতালৰ বৰদানদায়ক তীৰ্থ।
Verse 105
ततः पापविनाशार्थं तीर्थं लोकेषु विश्रुतम् । ततः सीतासरः पुण्यं ततो मंगलतीर्थकम्
তাৰ পাছত পাপ বিনাশৰ অৰ্থে লোকসমূহত প্ৰসিদ্ধ তীৰ্থ আছে। তাৰ পাছত পুণ্যময় সীতা-সৰোবৰ, আৰু তাৰ পাছত মঙ্গল-তীৰ্থ।
Verse 106
ततः सकलपापघ्नी नाम्ना चामृतवापिका । ब्रह्मकुण्डं ततस्तीर्थं ततः कुंडं हनूमतः
তাৰ পাছত ‘অমৃত-ৱাপিকা’, যাক ‘সকল-পাপ-ঘ্নী’—সকলো পাপ নাশিনী বুলিও কোৱা হয়। তাৰ পাছত পবিত্ৰ ব্ৰহ্ম-কুণ্ড, আৰু তাৰ পাছত হনুমানৰ কুণ্ড।
Verse 107
आगस्त्यं हि ततस्तीर्थं रामतीर्थ मतः परम् । ततो लक्ष्मणतीर्थं स्याज्जटातीर्थमतः परम्
তাৰ পাছত অগস্ত্য-তীৰ্থ; তাৰ ওপৰত ৰাম-তীৰ্থক পৰম বুলি মানা হয়। তাৰ পাছত লক্ষ্মণ-তীৰ্থ, আৰু তাৰ পাছত জটা-তীৰ্থ।
Verse 108
ततो लक्ष्म्याः परं तीर्थमग्नितीर्थमतः परम् । चक्रतीर्थं ततः पुण्यं शिवतीर्थमतः परम्
তাৰ পাছত লক্ষ্মীৰ পৰম তীৰ্থ; তাৰ পাছত অগ্নি-তীৰ্থ। তাৰ পাছত পুণ্যময় চক্র-তীৰ্থ, আৰু তাৰ পাছত শিৱ-তীৰ্থ।
Verse 109
ततः शंखाभिधं तीर्थं ततो यामुनतीर्थकम् । गंगातीर्थं ततः पश्चाद्गयातीर्थमनन्तरम्
তাৰ পাছত শঙ্খ নামে তীৰ্থ; তাৰ পাছত যামুনা-তীৰ্থ। তাৰ পাছত গঙ্গা-তীৰ্থ, আৰু তৎক্ষণাৎ তাৰ পিছত গয়া-তীৰ্থ।
Verse 110
ततः स्यात्कोटितीर्थाख्यं साध्यानाममृतं ततः । मानसाख्यं ततस्तीर्थं धनुष्कोटिस्ततः परम्
তাৰ পিছত কোটিতীৰ্থ নামে পবিত্ৰ তীৰ্থ; তাৰ পাছত সাধ্যসকলৰ ‘অমৃত’। তাৰ পিছত মানস নামে তীৰ্থ, আৰু তাৰো ওপৰে ধনুষ্কোটি অৱস্থিত।
Verse 111
प्रधानतीर्थान्येतानि महापापहराणि च । कथितानि द्विजश्रेष्ठास्सेतुमध्यगतानि वै
এইবোৰেই প্ৰধান তীৰ্থ, আৰু মহাপাপো নাশ কৰে। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, সেতুৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত বুলি এইবোৰ তোমালোকক বৰ্ণনা কৰা হ’ল।
Verse 112
यथा सेतुश्च बद्धोऽभूद्रामेण जलधौ महान् । कथितं तच्च विप्रेन्द्राः पुण्यं पापहारं तथा
ৰামে সাগৰত যি মহান সেতু বান্ধিলে—সেয়াও, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, বৰ্ণনা কৰা হ’ল; আৰু তাৰ পুণ্যও, যি পাপ হৰণ কৰে।
Verse 113
यच्छ्रुत्वा च पठित्वा च मुच्यते मानवो भुवि
ইয়াক শুনি আৰু পাঠ কৰি মানুহে এই পৃথিৱীতেই মুক্তি লাভ কৰে।
Verse 114
अध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा भक्तियुतो द्विजेंद्राः । सो नंतमाप्नोति जयं परत्र पुनर्भवक्लेशमसौ न गच्छेत्
হে দ্বিজেন্দ্ৰসকল, যি মানুহে এই অধ্যায় পাঠ কৰে বা ভক্তিসহ শুনে, সি পৰলোকে অনন্ত জয় লাভ কৰে আৰু পুনৰ্ভৱৰ ক্লেশলৈ পুনৰ নাযায়।
Verse 816
अन्येऽप्याज्ञापयिष्यंति मामेवं धनुषो बलात् । उपायमन्यं वक्ष्यामि तरणार्थं बलस्य ते
অন্যসকলেও ধনুৰ বলৰ ওপৰত ভৰসা কৰি মোক এইদৰে আদেশ দিব। তোমাৰ সেনাবলৰ কল্যাণৰ বাবে পাৰ হ’বলৈ মই আন এটা উপায় ক’ম।