Adhyaya 32

Verse 1

व्यास उवाच । ततश्च रामदूतास्ते नत्वा राममथाब्रुवन् । रामराम महाबाहो वरनारी शुभानना

ব্যাসে ক’লে: তেতিয়া ৰামৰ সেই দূতসকলে ৰামক প্ৰণাম কৰি ক’লে: “ৰাম, ৰাম, হে মহাবাহো! আমি এক উত্তম নাৰী, শুভমুখী, দেখিলোঁ…”

Verse 2

सुवस्त्रभूषाभरणां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं क्रदमानाम दृष्ट्वा तां विस्मिता वयम्

তেওঁলোকে ক’লে: “আমি তাইক দেখিলোঁ—সুন্দৰ বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰৰে সজ্জিতা, কোমল বাক্যত নিবিষ্টা—কিন্তু একাকিনী হৈ ক্ৰন্দন কৰি আছিল; তাইক দেখি আমি বিস্মিত হ’লোঁ।”

Verse 3

समीपवर्तिनो भूत्वा पृष्टा सा सुरसुन्दरी । का त्वं देवि वरारोहे देवी वा दानवी नु किम्

ওচৰলৈ গৈ তেওঁলোকে সেই স্বৰ্গীয়-সুন্দৰীক সুধিলে: “হে দেবী, হে সুন্দৰ অঙ্গধাৰিণী, তুমি কোন? তুমি দেবী নে দানৱী?”

Verse 4

रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं रामा सोवाच मधुरं वचः

“হে দেবী, ৰামে তোমাক সুধিছে—যি আছে, যেথাতথা সকলো ক’বা।” এই বাক্য শুনি সেই নাৰীয়ে মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 5

रामं प्रेषयत भद्रं वो मम दुःखापहं परम्

“ৰামক মোৰ ওচৰলৈ পঠিয়াওক। তোমালোকৰ মঙ্গল হওক—তেওঁ মোৰ দুখ দূৰ কৰিবলৈ পৰম সক্ষম।”

Verse 6

तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा

সেই কথা শুনি ৰাম উদ্বেগে তৎক্ষণাৎ ত্বৰিত গ’ল। তাইক দুখে দগ্ধ দেখিয়েই ৰামেও দুখ অনুভৱ কৰিলে। তেতিয়া ৰামে কৰজোড়ে ভক্তিভাৱে বাক্য ক’লে।

Verse 7

श्रीराम उवाच । का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा केनावधूता विजने निरस्ता । मुष्टं धनं केन च तावकीनमाचक्ष्व मातः सकलं ममाग्रे

শ্ৰী ৰামে ক’লে: “হে শুভে! তুমি কোন, আৰু কাৰ পত্নী? কোনে তোমাক এই নিৰ্জন ঠাইত ত্যাগ কৰি পেলালে? আৰু কোনে তোমাৰ মুঠি-ভৰ ধন কেঢ়ি নিলে? হে মাতৃ, মোৰ আগত সকলো কথা স্পষ্টকৈ কোৱা।”

Verse 8

इत्युक्त्वा चातिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः । प्रणामं दंडवच्चक्रे चक्रपाणिरिवापरः

এইদৰে কৈ, গভীৰ দুখে পীড়িত ৰাম—বুদ্ধিমানসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ—দণ্ডৰ দৰে সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিলে, যেন চক্রধাৰী বিষ্ণুৰ আন এক ৰূপ।

Verse 9

तयाभिवंदितो रामः प्रगम्य च पुनःपुनः । तुष्टया परया प्रीत्या स्तुतो मधुरया गिरा

তাই আগবাঢ়ি আহি পুনঃপুনঃ ৰামক বন্দনা কৰিলে; আৰু পৰম সন্তোষ আৰু প্ৰেমেৰে মধুৰ বাক্যত তেওঁৰ স্তৱনা কৰিলে।

Verse 10

परमात्मन्परेशान दुःखहारिन्सनातन । यदर्थमवतारस्ते तच्च कार्यं त्वया कृतम्

হে পৰমাত্মা, হে পৰেশান, হে দুখহাৰী সনাতন! যি উদ্দেশ্যে তোমাৰ অৱতাৰ হৈছিল, সেই কাৰ্য তোমাৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন হ’ল।

Verse 11

रावणः कुम्भकर्णश्च शक्रजित्प्रमुखास्तथा । खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः

ৰাৱণ, কুম্ভকৰ্ণ, আৰু ইন্দ্ৰজিত আদি প্ৰমুখ; তদুপৰি খৰ, দুষণ, ত্ৰিশিৰা, মাৰীচ, অক্ষ আৰু ৰাক্ষস ৰাজকুমাৰসকল—

Verse 12

असंख्या निर्जिता रौद्रा राक्षसाः समरांगणे

সমৰাঙ্গণত অসংখ্য ৰৌদ্ৰ ৰাক্ষস পৰাজিত কৰা হ’ল।

Verse 13

किं वच्मि लोकेश सुकीर्त्तिमद्य ते वेधास्त्वदीयांगजपद्मसंभवः । विश्वं निविष्टं च ततो ददर्श वटस्य पत्रे हि यथो वटो मतः

হে লোকেশ! আজি তোমাৰ সুকীৰ্তি বিষয়ে মই কি ক’ম? তোমাৰ দেহৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পদ্মৰ পৰা জন্মা ব্ৰহ্মা (বেধা)য়ো তোমাৰ ভিতৰত সমগ্ৰ বিশ্ব নিবিষ্ট দেখিলে—যেন এক বটপাততেই সমগ্ৰ বটবৃক্ষ দেখা যায়।

Verse 14

धन्यो दशरथो लोके कौशल्या जननी तव । ययोर्जातोसि गोविंद जगदीश परः पुमान्

লোকে ধন্য দশৰথ, আৰু ধন্য তোমাৰ জননী কৌশল্যা; কিয়নো তেওঁলোকৰ ঘৰত তুমি জন্মিলা—হে গোবিন্দ, হে জগদীশ, পৰম পুৰুষ।

Verse 15

धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम् । धन्याऽयोध्यापुरी राम धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः

হে ৰাম! ধন্য সেই কুল য’ত তুমি নিজে আগমন কৰিলা। ধন্য অযোধ্যা নগৰী, হে ৰাম; ধন্য সেই লোক যি তোমাৰ আশ্ৰয় লয়।

Verse 16

धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम् । कविना विप्रमुख्येभ्य आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्

ধন্য বাল্মীকিও, যাৰ দ্বাৰা ৰামায়ণ ৰচিত হ’ল; সেই কবিয়ে নিজৰ অন্তঃপ্ৰেৰিত বুদ্ধিৰে—বিদ্বানসকলৰ মাজত সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিচিত হোৱাৰ আগতেই—ইয়াক প্ৰণয়ন কৰিলে।

Verse 17

त्वत्तोऽभवत्कुलं चेदं त्वया देव सुपावितम्

তোমাৰ পৰাই এই বংশৰ উদ্ভৱ হৈছে, আৰু হে দেৱ! তোমাৰ দ্বাৰাই ই সম্পূৰ্ণৰূপে পৱিত্ৰ কৰা হৈছে।

Verse 18

नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु

লোকসকলে তোমাক ‘নৃপতি’ বুলি স্মৰে, কিয়নো তুমি বৈষ্ণৱ অংস; তোমাৰ মনোমোহা গুণেৰে তুমি স্বয়ং বিষ্ণুৱেই। জগতৰ কল্যাণৰ বাবে যি কাৰ্য চিন্তা কৰি অৱতৰি আহিছা, হে বৎস, সেয়া ইয়াত নিৰ্বিঘ্নে সম্পন্ন হওক।

Verse 19

स्तुत्वा वाचाथ रामं हि त्वयि नाथे नु सांप्रतम् । शून्या वर्ते चिरं कालं यथा दोषस्तथैव हि

এইদৰে স্তৱ কৰি সি ৰামক ক’লে: “এতিয়া তুমি মোৰ নাথ হ’লেও, মই বহুদিন ধৰি শূন্য আৰু উজাড় হৈ আছোঁ—আগৰ দৰে একেই দুখীয়া অৱস্থাত।”

Verse 20

धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्

ধৰ্মাৰণ্যৰ এই পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ অধিদেৱতা বুলি মোক জানিবা। ইয়াত বাৰ বছৰ হ’ল, মই দুখত আছোঁ।

Verse 21

निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते । लोहासुरभयाद्राम विप्राः सर्वे दिशो दश

হে মহামতে! আজি মোক এই নিৰ্জনতাৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা। হে ৰাম! লোহাসুৰৰ ভয়ত সকলো ব্ৰাহ্মণ দহো দিশলৈ পলাই গৈছে।

Verse 22

गताश्च वणिजः सर्वे यथास्थानं सुदुःखिताः । स दैत्यो घातितो राम देवैः सुरभयंकरः

সকলো বণিকো অতি দুখিত হৈ নিজ নিজ স্থানলৈ গ’ল। হে ৰাম, দেৱতাসকলৰো ভয়ংকৰ সেই দৈত্যক দেৱসকলে বধ কৰিলে।

Verse 23

आक्रम्यात्र महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः । न ते जनाः समायांति तद्भयादति शंकिताः

ইয়াত আহি সেই মহামায়ীয়ে সকলো আচ্ছাদিত কৰি পেলালে; তেওঁ আক্ৰমণ কৰাটো কঠিন, জয় কৰাটোও দুঃসাধ্য। তেওঁৰ ভয়ত অতি শংকিত হৈ তোমাৰ লোকসকল ইয়ালৈ নাহে।

Verse 24

अद्य वै द्वादश समाः शून्यागारमनाथवत् । यस्माच्च दीर्घिकायां मे स्नानदानोद्यतो जनः

আজি সম্পূৰ্ণ বাৰ বছৰ হ’ল, এই ঠাইখন যেন ৰক্ষকবিহীন শূন্য ঘৰ। কিয়নো মোৰ দীৰ্ঘিকালৈ স্নান আৰু দান কৰিবলৈ উদ্‌যত লোকসকল এতিয়া আৰু নাহে।

Verse 25

राम तस्यां दीर्घिकायां निपतंति च शूकराः । यत्रांगना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः

হে ৰাম, এতিয়া সেই দীৰ্ঘিকাত শূকৰবোৰ পৰি যায়; য’ত কেতিয়াবা স্বামীসহ নাৰীসকল জলক্ৰীড়াত মগ্ন আছিল।

Verse 26

चिक्रीडुस्तत्र महिषा निपतंति जलाशये । यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्

এতিয়া তাত মহিষবোৰে ক্ৰীড়া কৰে আৰু জলাশয়ত জপিয়াই পৰে; য’ত কেতিয়াবা সুপুষ্পৰ প্ৰচুৰ গুচ্ছ আছিল।

Verse 27

तद्रुद्धं कंटकैर्वृक्षैः सिंहव्याघ्रसमाकुलैः । संचिक्रीडुः कुमाराश्च यस्यां भूमौ निरंतरम्

সেই অঞ্চল কাঁইটীয়া গছ-গছনিয়ে আৱদ্ধ হৈ পৰিছিল আৰু সিংহ-ব্যাঘ্ৰেৰে ভৰি আছিল; তথাপি সেই ভূমিত কুমাৰসকলে সদায় নিৰন্তৰ খেলি ফুৰিছিল।

Verse 28

कुमार्यश्चित्रकाणां च तत्र क्रीडं ति हर्षिताः । अकुर्वन्वाडवा यत्र वेदगानं तिरंतरम्

তাত আনন্দিত কুমাৰীসকলে ৰঙ-বিৰঙীয়া খেলনাৰে খেলিছিল; আৰু সেই ঠাইতে যুৱকসকলে নিৰন্তৰ বেদগান অব্যাহত ৰাখিছিল।

Verse 29

शिवानां तत्र फेत्काराः श्रूयंतेऽतिभयंकराः । यत्र धूमोऽग्निहोत्राणां दृश्यते वै गृहेगृहे

তাত শিয়ালৰ অতি ভয়ংকৰ চিঞৰ শুনা গৈছিল; তথাপি সেই ঠাইতে ঘৰে ঘৰে অগ্নিহোত্ৰ যজ্ঞৰ ধোঁৱা উঠি থকা দেখা গৈছিল।

Verse 30

तत्र दावाः सधूमाश्च दृश्यंतेऽत्युल्बणा भृशम् । नृत्यंते नर्त्तका यत्र हर्षिता हि द्विजाग्रतः

তাত ধোঁৱাসহ অতি প্ৰচণ্ড দাৱানল দেখা গৈছিল; আৰু সেই ঠাইতে নৰ্তকসকলে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকলৰ সন্মুখত আনন্দে নৃত্য কৰিছিল।

Verse 31

तत्रैव भूतवेताला प्रेताः नृत्यंति मोहिताः । नृपा यत्र सभायां तु न्यषीदन्मंत्रतत्पराः

তাতেই ভূত, বেতাল আৰু প্ৰেত মোহিত হৈ নৃত্য কৰিছিল; আৰু সেই ঠাইতে ৰজাসকলে সভাত বহি মন্ত্ৰণা-পরামৰ্শত নিমগ্ন আছিল।

Verse 32

तस्मिन्स्थाने निषीदंति गवया ऋक्षशल्लकाः । आवासा यत्र दृश्यन्ते द्विजानां वणिजां तथा

সেই স্থানত গৌৰ, ভালুক আৰু শল্যক (সাহি) আহি বহি বিশ্ৰাম লয়; আৰু তাত দ্বিজসকলৰ লগতে বণিকসকলৰো বাসস্থান দেখা যায়।

Verse 33

कुट्टिमप्रतिमा राम दृश्यंतेत्र बिलानि वै । कोटराणीह वृक्षाणां गवाक्षाणीह सर्वतः

হে ৰাম, ইয়াত পাকা কক্ষৰ দৰে বিল দেখা যায়; ইয়াত গছৰ কোঁটৰ আছে, আৰু চাৰিওফালে জানালাৰ দৰে খোলা পথ দেখা যায়।

Verse 34

चतुष्का यज्ञवेदिर्हि सोच्छ्राया ह्यभवत्पुरा । तेऽत्र वल्मीकनिचयैर्दृश्यंते परिवेष्टिताः

পূৰ্বে ইয়াত চাৰিকোণা যজ্ঞবেদীসমূহ উঁচু আৰু প্ৰখৰভাৱে স্থিত আছিল; এতিয়া সিহঁত ইয়াত উইপোকাৰ ঢিপৰ গুচ্ছৰে ঘেৰাও হোৱা দেখা যায়।

Verse 35

एवंविधं निवासं मे विद्धि राम नृपोत्तम । शून्यं तु सर्वतो यस्मान्निवासाय द्विजा गताः

হে ৰাম, নৃপশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ নিবাস এইধৰণৰ বুলি জানিবা—এতিয়া চাৰিওফালে শূন্য, কিয়নো দ্বিজসকল অন্য ঠাইত বাস ল’বলৈ গুচি গৈছে।

Verse 36

तेन मे सुमहद्दुःखं तस्मात्त्राहि नरेश्वर । एतच्छ्रुत्वा वचो राम उवाच वदतां वरः

সেই কাৰণেই মোৰ ওপৰত মহাদুঃখ নামি আহিছে—সেয়ে মোক ৰক্ষা কৰা, হে নৰেশ্বৰ। এই বাক্য শুনি, বাক্যবিন্যাসত শ্ৰেষ্ঠ ৰামে উত্তৰ দিলে।

Verse 37

श्रीराम उवाच । न जाने तावकान्विप्रांश्चतुर्दिक्षु समाश्रितान् । न तेषां वेद्म्यहं संख्यां नामगोत्रे द्विजन्मनाम्

শ্ৰী ৰামে ক’লে: চাৰিও দিশত আশ্ৰয় লোৱা তোমাৰ ব্ৰাহ্মণসকলক মই নাজানো। তেওঁলোকৰ সংখ্যা, আৰু সেই দ্বিজসকলৰ নাম-গোত্ৰও মই নাজানো।

Verse 38

यथा ज्ञातिर्यथा गोत्रं याथातथ्यं निवेदय । तत आनीय तान्सर्वान्स्वस्थाने वासयाम्यहम्

যেনে যি আত্মীয়-সম্পৰ্ক আৰু যি গোত্ৰ, তেনেকৈ সঠিকভাৱে—যথাৰ্থকৈ—জাননী দিয়া। তাৰ পাছত তেওঁলোক সকলোকে আনি মই নিজ নিজ উপযুক্ত স্থানত বসাব।

Verse 39

श्रीमातोवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशैश्च स्थापिता ये नरेश्वर । अष्टादश सहस्राणि ब्राह्मणा वेदपारगाः

শ্ৰী মাতাই ক’লে: হে নৰেশ্বৰ, ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশে যিসকলক স্থাপন কৰিছিল—সেই আঠাৰ হাজাৰ ব্ৰাহ্মণ, যিসকল বেদত পাৰদৰ্শী।

Verse 40

त्रयीविद्यासु विख्याता लोकेऽस्मिन्नमितद्युते । चतुष्षष्टिकगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः

হে অমিত তেজস্বী, এই লোকত তেওঁলোক ত্ৰয়ী-বেদবিদ্যাত খ্যাত; আৰু চৌষট্টি গোত্ৰৰ অন্তৰ্গত ৱাডৱ ৰূপে স্থাপিত।

Verse 41

श्रीमातादात्त्रयीविद्यां लोके सर्वे द्विजोत्तमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वैश्या धर्मपरायणाः

শ্ৰী মাতাই ত্ৰয়ী-বেদবিদ্যা দান কৰিলে; এই লোকত সেই সকলো দ্বিজোত্তম খ্যাত। আৰু ছত্রিশ হাজাৰ বৈশ্য ধৰ্মত পৰায়ণ।

Verse 42

आर्यवृत्तास्तु विज्ञेया द्विजशुश्रूषणे रताः । बहुलार्को नृपो यत्र संज्ञया सह राजते

তেওঁলোকক আৰ্য-বৃত্তসম্পন্ন বুলি জানিবা, যিসকল দ্বিজসেৱাত ৰত। য’ত বহুলাৰ্ক নামৰ নৃপতি নিজৰ খ্যাতিসহ দীপ্তিতে ৰাজ কৰে।

Verse 43

कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः । अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता

কুমাৰ আৰু অশ্বিনী-যমজ দুজনেই ইয়াৰ দেবতা; ধনদ (কুবেৰ) ব্যয় হোৱা ধন পুনৰ পূৰণ কৰে। আৰু মই, হে ৰাম, ইয়াৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী, ভট্টাৰিকা নামে স্মৰিত।

Verse 44

श्रीसूत उवाच । स्थानाचाराश्च ये केचित्कुलाचारास्तथैव च । श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्

শ্ৰী সূতে ক’লে: যি যি স্থানাচাৰ আছে আৰু তেনেদৰে কুলাচাৰো—সেই সকলো প্ৰাচীন কথা শ্ৰী মাতৃয়ে ৰামৰ সন্মুখত বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 45

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया

তাইৰ বাক্য শুনি ৰামে মহা আনন্দ লাভ কৰিলে। “সত্য—সত্য—পুনৰ সত্য! নিশ্চয় তুমি সত্যই কৈছা।”

Verse 46

यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम् । वासयामि जगन्मातः सत्यमंदिरमेव च

যিহেতু তুমি সত্য কৈছা, হে জগত-মাতা, সেই নামেই মই এক শুভ নগৰ স্থাপন কৰিম; আৰু ‘সত্যমন্দিৰ’ নামে এক মন্দিৰো প্ৰতিষ্ঠা কৰিম।

Verse 47

त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमंदिरमु त्तमम्

এই উত্তম সত্য-মন্দিৰে ত্ৰিলোকজুৰি খ্যাতি লাভ কৰক।

Verse 48

एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया । स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे

এই কথা কৈ ৰামে তেতিয়া নিজৰ ভৃত্যসকলক—শত-সহস্ৰ সংখ্যাত—ব্ৰাহ্মণসকলক আনিবলৈ পঠিয়ালে।

Verse 49

यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरि तस्तटे । पर्यंते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च

যি কোনো দেশ বা প্ৰদেশত—বনত, নদীৰ তীৰত, সীমান্ত অঞ্চলত, নিজ নিজ বাসস্থানত, বা ইয়াত-তাত গাঁৱত—

Verse 50

धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः । अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्

ধর্মাৰণ্য-নিবাসী সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকল য’ত য’ত গৈছে, তাত অৰ্ঘ্য আৰু পাদ্যজলেৰে পূজা কৰি, শীঘ্ৰে ইয়ালৈ আনক।

Verse 51

अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्

মই ইয়াত তেতিয়াহে ভোজন কৰিম, যেতিয়া মই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক দৰ্শন কৰিম।

Verse 52

विमान्य च द्विजानेतानागमिष्यति यो नरः । स मे वध्यश्च दंड्यश्च निर्वास्यो विषयाद्बहिः

যিজন মানুহে এই ব্ৰাহ্মণসকলক অৱজ্ঞা কৰি নাহিব, তেওঁ মোৰ দ্বাৰা মৃত্যুদণ্ড আৰু শাস্তিৰ যোগ্য হ'ব, আৰু তেওঁক মোৰ ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত কৰা হ'ব।

Verse 53

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणम् । रामाज्ञाकारिणो दूता गताः सर्वे दिशो दश

সেই কঠোৰ আদেশ শুনি, যিটো সহ্য কৰা কঠিন আৰু অমান্য কৰা দুষ্কাৰ্য, ৰামৰ আদেশ পালনকাৰী দূতসকল দহ দিশলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 54

शोधिता वाडवाः सर्वे लब्धाः सर्वे सुहर्षिताः । यथोक्तेन विधानेन अर्घपाद्यैरपूजयन्

সেই সকলো ব্ৰাহ্মণক বিচাৰি পোৱা গ'ল, আৰু সকলোৱে অত্যন্ত আনন্দিত হ'ল; আৰু নিৰ্ধাৰিত বিধি অনুসৰি অৰ্ঘ্য আৰু পাদ্যৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক পূজা কৰা হ'ল।

Verse 55

स्तुतिं चक्रुश्च विधिवद्विनयाचारपूर्वकम् । आमंत्र्य च द्विजान्सर्वान्रामवाक्यं प्रकाशयन्

তেওঁলোকে বিনয় আৰু সদাচাৰৰ সৈতে বিধি অনুসৰি স্তুতি কৰিলে; আৰু সকলো ব্ৰাহ্মণক আমন্ত্ৰণ জনাই ৰামৰ বাৰ্তা প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 56

ततस्ते वाडवाः सर्वे द्विजाः सेवकसंयुताः । गमनायोद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः

তাৰ পাছত সেই সকলো ব্ৰাহ্মণ, সেৱকসকলৰ সৈতে, যাত্ৰা কৰিবলৈ সাজু হ'ল—সকলোৱেই বেদ আৰু শাস্ত্ৰৰ প্ৰতি অনুৰাগী আছিল।

Verse 57

आगता रामपार्श्वं च बहुमानपुरःसराः । समागतान्द्विजान्दृष्ट्वा रोमांचिततनूरुहः

শ্ৰদ্ধাক আগত কৰি তেওঁ ৰামৰ কাষলৈ আহিল। সমবেত দ্বিজসকলক দেখি তেওঁৰ দেহত ৰোমাঞ্চ উঠিল, আনন্দ-ভক্তিত মন উচ্ছ্বসিত হ’ল।

Verse 58

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने दाशरथिर्नृपः । स संभ्रमात्समुत्थाय पदातिः प्रययौ पुरः

দশৰথ-নন্দন ৰাজা ৰামে নিজক কৃতকৃত্য যেন ভাবিলে। উচ্ছ্বাসে তৎক্ষণাৎ উঠি, তেওঁ পদব্ৰজে আগবাঢ়ি গৈ তেওঁলোকক আদৰিলে।

Verse 59

करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रु प्रतिमुञ्चयन् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं वचनमब्रवीत्

হাত জোৰ কৰি বিনয়ভাৱে, হর্ষাশ্ৰু ঝৰাই তেওঁ জানুৰে মাটিত নত হ’ল আৰু এই বাক্য ক’লে।

Verse 60

विप्रप्रसादात्कमलावरोऽहं विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहम् । विप्रप्रसादाज्जगतीपतिश्च विप्रप्रसादान्मम रामनाम

‘বিপ্ৰসকলৰ প্ৰসাদে মই লক্ষ্মীৰ প্ৰিয়; বিপ্ৰসকলৰ প্ৰসাদে মই ধৰণীধৰ, সত্য শাসক। বিপ্ৰসকলৰ প্ৰসাদে মই জগতীপতি; আৰু বিপ্ৰসকলৰ প্ৰসাদে মোৰ নামেই “ৰাম”।’

Verse 61

इत्येवमुक्ता रामेण वाड वास्ते प्रहर्षिताः । जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ दीर्घायुरिति चाब्रुवन्

ৰামে এইদৰে কোৱাত, তাত বাস কৰা তেওঁলোক আনন্দিত হ’ল। জয়-আশীৰ্বাদেৰে তেওঁক পূজা কৰি ক’লে, ‘দীৰ্ঘায়ু হওক।’

Verse 62

आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च

ৰামে পাদ্য-অৰ্ঘ্য, বিষ্টৰ আদি পৰম্পৰাগত উপচাৰে তেওঁলোকক আদৰিলে। তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণসকলৰ স্তৱ কৰি দণ্ডৱৎ প্ৰণিপাত কৰি নমস্কাৰ জনালে।

Verse 63

कृतांजलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवंदनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च

অঞ্জলি মুদ্ৰাৰে হাত জোৰি থিয় হৈ তেওঁলোকৰ চৰণত প্ৰণাম কৰিলে। লগতে বিচিত্ৰ আসন আৰু সোণালী অলংকাৰো সাজি দিলে।

Verse 64

समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अंगुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान्

তাৰ পাছত দশৰথনন্দন ৰামে তেওঁলোকক আঙুঠি, বস্ত্ৰ, উপবীত আৰু কৰ্ণালংকাৰ অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 65

प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशत संख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः

তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক নানা বৰ্ণৰ ধেনু দান কৰিলে—প্ৰত্যেক দানত এশকৈ—ভৰপূৰ থন থকা দুগ্ধৱতী গাই, বাছুৰসহ।

Verse 66

सवस्त्रा बद्धघंटाश्च हेमशृंगविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः

সেই গাইবোৰ বস্ত্ৰে আৱৃত, ঘণ্টাৰে বাঁধা আছিল; সোণালী শিঙে সুশোভিত, ৰূপালী খুৰ আৰু তাম্ৰবৰ্ণ পিঠি থকা, লগতে কাঁসাৰ পাত্ৰসহ।