Adhyaya 30

Verse 1

। व्यास उवाच । पुरा त्रेतायुगे प्राप्ते वैष्णवांशो रघूद्वहः । सूर्यवंशे समुत्पन्नो रामो राजीवलोचनः

ব্যাস ক’লে: প্ৰাচীন কালত, যেতিয়া ত্ৰেতাযুগ উপস্থিত হ’ল, তেতিয়া সূৰ্যবংশত ৰঘুকুলৰ শ্ৰেষ্ঠ, পদ্মনয়ন ৰাম—বিষ্ণুৰ অংশ অৱতাৰ ৰূপে—জন্ম গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 2

स रामो लक्ष्मणश्चैव काकपक्षधरावुभौ । तातस्य वचनात्तौ तु विश्वामित्रमनुव्रतौ

শ্ৰী ৰাম আৰু লক্ষ্মণ—দুয়ো কাকপক্ষ-ধৰণ কেশবিন্যাসে সজ্জিত—পিতৃবচন মানি, ব্ৰত-নিয়মত স্থিৰ হৈ মহাৰ্ষি বিশ্বামিত্ৰৰ অনুসৰণ কৰিলে।

Verse 3

यज्ञसंरक्षणार्थाय राज्ञा दत्तौ कुमारकौ । धनुःशरधरौ वीरौ पितुर्वचनपालकौ

যজ্ঞৰ ৰক্ষণাৰ্থে ৰজাই দুয়ো ৰাজকুমাৰক অৰ্পণ কৰিলে—ধনু-শৰধাৰী বীৰ—যিসকলে পিতৃবচন অটুটভাৱে পালন কৰিছিল।

Verse 4

पथि प्रव्रजतो यावत्ताडकानाम राक्षसी । तावदागम्य पुरतस्तस्थौ वै विघ्नकारणात्

পথে আগবাঢ়ি যেতেই তাড়কা নামৰ ৰাক্ষসী আহি সন্মুখত থিয় হ’ল, বিঘ্ন ঘটাবলৈ মনস্থ কৰি।

Verse 5

ऋषेरनुज्ञया रामस्ताडकां समघातयत् । प्रादिशच्च धनुर्वेदविद्यां रामाय गाधिजः

ঋষিৰ অনুমতিত ৰামে তাড়কাক সংহাৰ কৰিলে; আৰু গাধিপুত্ৰ বিশ্বামিত্ৰে ৰামক ধনুৰ্বেদৰ বিদ্যা প্ৰদান কৰিলে।

Verse 6

तस्य पादतलस्पर्शाच्छिला वासवयोगतः । अहल्या गौतमवधूः पुनर्जाता स्वरूपिणी

তাঁৰ পদতলৰ স্পৰ্শত, বাসৱ (ইন্দ্ৰ)ৰ সংযোগজনিত শাপবন্ধন ভাঙিল; শিলাৰূপী অহল্যা, গৌতমৰ পত্নী, পুনৰ নিজ সত্য স্বৰূপত প্ৰকাশ পালে।

Verse 7

विश्वामित्रस्य यज्ञे तु संप्रवृत्ते रघूत्तमः । मारीचं च सुबाहुं च जघान परमेषुभिः

বিশ্বামিত্ৰৰ যজ্ঞ আৰম্ভ হোৱাত ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠজন ৰামচন্দ্ৰই পৰম বাণে মাৰিচ আৰু সুবাহুক বধ কৰিলে।

Verse 8

ईश्वरस्य धनुर्भग्नं जनकस्य गृहे स्थितम् । रामः पंचदशे वर्षे षड्वर्षां चैव मैथिलीम्

জনকৰ গৃহত ঈশ্বৰ-ধনুৰ ভগ্ন অৱশিষ্ট সংৰক্ষিত আছিল; আৰু ৰামে পঞ্চদশ বছৰত ছয় বছৰীয়া মৈথিলীক বধূৰূপে লাভ কৰিলে।

Verse 9

उपयेमे तदा राजन्रम्यां सीतामयोनिजाम् । कृतकृत्यस्तदा जातः सीतां संप्राप्य राघवः

তেতিয়া, হে ৰাজন, তেওঁ অযোনিজা মনোৰমা সীতাক বিবাহ কৰিলে; সীতাক লাভ কৰি ৰাঘৱে নিজক কৃতকৃত্য বুলিলে।

Verse 10

अयोध्यामगमन्मार्गे जामदग्न्यमवेक्ष्य च । संग्रामोऽभूत्तदा राजन्देवानामपि दुःसहः

অযোধ্যালৈ যাত্ৰাপথত জামদগ্ন্য (পৰশুৰাম)ক দেখি, হে ৰাজন, তেতিয়া এনে যুদ্ধ উঠিল যি দেৱতাসকলৰো অসহ্য আছিল।

Verse 11

ततो रामं पराजित्य सीतया गृहमागतः । ततो द्वादशवर्षाणि रेमे रामस्तया सह

তাৰ পাছত ৰামক পৰাজিত কৰি তেওঁ সীতাসহ গৃহলৈ উভতি আহিল; তাৰ পাছত ৰামে তাইৰ সৈতে বাৰ বছৰ আনন্দেৰে বাস কৰিলে।

Verse 12

एकविंशतिमे वर्षे यौवराज्यप्रदायकम् । राजानमथ कैकेयी वरद्वयमयाच त

ৰামৰ একবিংশ বছৰত, যেতিয়া ৰজাই যুৱৰাজ-পদ দান কৰিবলৈ উদ্যত আছিল, তেতিয়া কৈকেয়ী ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ দুটা বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 13

तयोरेकेन रामस्तु ससीतः सहलक्ष्मणः । जटाधरः प्रव्रजतां वर्षाणीह चतुर्दश

সেই দুটা বৰৰ এটাৰে, ৰাম—সীতাৰ সৈতে আৰু লক্ষ্মণসহ—জটা ধাৰণ কৰি, ইয়াত চৌদ্দ বছৰলৈ বনবাসলৈ গমন কৰক।

Verse 14

भरतस्तु द्वितीयेन यौवराज्याधिपोस्तु मे । मंथरावचनान्मूढा वरमेतमयाचत

আৰু দ্বিতীয় বৰৰ দ্বাৰা, মোৰ বাবে ভৰত যুৱৰাজ-পদৰ অধিপতি হওক। মন্থৰাৰ কথাত মোহিত হৈ তাই এই বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 15

जानकीलक्ष्मणसखं रामं प्राव्राजयन्नृपः । त्रिरात्रमुदकाहारश्चतुर्थेह्नि फलाशनः

ৰজাই জানকী আৰু সঙ্গী লক্ষ্মণসহ ৰামক বনবাসলৈ পঠিয়ালে। তিনিৰাতি তেওঁ কেৱল পানী গ্ৰহণ কৰিলে; চতুৰ্থ দিন ফল আহাৰ কৰিলে।

Verse 16

पञ्चमे चित्रकूटे तु रामो वासमकल्पयत् । तदा दशरथः स्वर्गं गतो राम इति ब्रुवन्

পঞ্চম দিন ৰামে চিত্ৰকূটত নিজৰ নিবাস স্থাপন কৰিলে। তেতিয়া দশৰথে কেৱল ‘ৰাম, ৰাম’ বুলি উচ্চাৰণ কৰি স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 17

ब्रह्मशापं तु सफलं कृत्वा स्वर्गं जगाम किम् । ततो भरत शत्रुघ्नौ चित्रकूटे समागतौ

ব্ৰাহ্মণৰ শাপ সফল কৰি তেওঁ স্বৰ্গলৈ গ’ল। তাৰ পাছত ভৰত আৰু শত্রুঘ্ন চিত্ৰকূটত উপস্থিত হ’ল।

Verse 18

स्वर्गतं पितरं राजन्रामाय विनिवेद्य च । सांत्वनं भरतस्यास्य कृत्वा निवर्तनं प्रति

হে ৰাজন, পিতৃদেৱ স্বৰ্গগত হোৱা বুলি ৰামক জনাই, আৰু এই ভৰতক সান্ত্বনা দি, তেওঁলোকে প্ৰত্যাৱর্তনৰ দিশে ঘূৰিল।

Verse 19

ततो भरत शत्रुघ्नौ नंदिग्रामं समागतौ । पादुकापूजनरतौ तत्र राज्यधरावुभौ

তাৰ পাছত ভৰত আৰু শত্রুঘ্ন নন্দিগ্ৰামত আহি পালে। তাত ৰামৰ পাদুকাৰ পূজাত নিবিষ্ট হৈ, দুয়োয়ে ৰাজ্যভাৰ বহন কৰিলে।

Verse 20

अत्रिं दृष्ट्वा महात्मानं दण्डकारण्यमागमत । रक्षोगणवधारम्भे विराधे विनिपातिते

মহাত্মা অত্রিক দর্শন কৰি (ৰাম) দণ্ডকাৰণ্যলৈ গ’ল। ৰাক্ষসগণ বধৰ আৰম্ভণিতে বিৰাধ নিপাতিত হ’ল।

Verse 21

अर्द्धत्रयोदशे वर्षे पंचवट्यामुवास ह । ततो विरूपयामास शूर्पणखां निशाचरीम् । वने विचरतरतस्य जानकीसहितस्य च

তেৰ বছৰ আৰু আধা পাৰ হোৱাত তেওঁ পঞ্চৱটীত বাস কৰিলে। তাৰ পাছত, জানকীৰ সৈতে বনত বিচৰণ কৰোঁতে, নিশাচৰী ৰাক্ষসী শূৰ্পণখাক বিকৃত কৰিলে।

Verse 22

आगतो राक्षसो घोरः सीतापहरणाय सः । ततो माघासिताष्टम्यां मुहूर्ते वृन्दसंज्ञके

এগৰাকী ভয়ংকৰ ৰাক্ষসে সীতাক অপহৰণ কৰিবলৈ আহিল। এই ঘটনা মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ অষ্টমীত, ‘বৃন্দ’ নামে শুভ মুহূৰ্তত ঘটিল।

Verse 23

राघवाभ्यां विना सीतां जहार दश कन्धरः । मारीचस्याश्रमं गत्वा मृगरूपेण तेन च

দুয়ো ৰাঘৱৰ অবিহনে সীতাক দশকন্ধৰে হৰণ কৰিলে। মাৰীচৰ আশ্ৰমলৈ গৈ, তাৰ সৈতে মিলি মৃগৰূপ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 24

नीत्वा दूरं राघवं च लक्ष्मणेन समन्वितम् । ततो रामो जघानाशु मारीचं मृगरू पिणम्

ৰাঘৱক লক্ষ্মণসহ দূৰলৈ টানি নিয়াৰ পাছত, তেতিয়া ৰামে মৃগৰূপ ধৰা মাৰীচক শীঘ্ৰে বধ কৰিলে।

Verse 25

पुनः प्राप्याश्रमं रामो विना सीतां ददर्श ह । तत्रैव ह्रियमाणा सा चक्रंद कुररी यथा

আশ্ৰমলৈ উভতি আহি ৰামে সীতাক নেদেখিলে। তাতেই, হৰণ কৰা সময়ত, তাই কুৰৰী পখীৰ দৰে বিলাপ কৰি ক্ৰন্দন কৰিলে।

Verse 26

रामरामेति मां रक्ष रक्ष मां रक्षसा हृताम् । यथा श्येनः क्षुधायु्क्तः क्रन्दंतीं वर्तिकां नयेत्

“ৰাম, ৰাম—মোক ৰক্ষা কৰা! মোক ৰক্ষা কৰা—ৰাক্ষসে হৰণ কৰি লৈ গৈছে!” যেনেকৈ ক্ষুধাতুৰ শ্যেন এটাই ক্ৰন্দন কৰা বটেৰীক ধৰি লৈ যায়।

Verse 27

तथा कामवशं प्राप्तो राक्षसो जनकात्मजाम् । नयत्येष जनकजां तच्छ्रुत्वा पक्षिराट् तदा

তথাপি কামবশত পৰাভূত ৰাক্ষসে জনকৰ কন্যাক অপহৰণ কৰি লৈ গৈছিল। এই সংবাদ শুনি পক্ষীৰাজ তেতিয়াই কৰ্তব্যত উঠিল।

Verse 28

युयुधे राक्षसेंद्रेण रावणेन हतोऽपतत् । माघासितनवम्यां तु वसंतीं रावणालये

তেওঁ ৰাক্ষসেন্দ্ৰ ৰাৱণৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে; আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ নিহত হৈ পৰিল। আৰু মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ নবমীত তেওঁ ৰাৱণৰ আলয়ত বাস কৰি আছিল।

Verse 29

मार्गमाणौ तदा तौ तु भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

তেতিয়া সেই দুজন ভ্ৰাতা—ৰাম আৰু লক্ষ্মণ—তাক বিচাৰি ফুৰিছিল।

Verse 30

जटायुषं तु दृष्ट्वैव ज्ञात्वा राक्षससंहृताम् । सीतां ज्ञात्वा ततः पक्षी संस्कृतस्तेन भक्तितः

জটায়ুক দেখামাত্ৰেই, ৰাক্ষসে তেওঁক সংহাৰ কৰা বুলি জানি আৰু তাতে সীতাৰ গতি বুজি, ৰামে ভক্তিভাৱে সেই পক্ষীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 31

अग्रतः प्रययौ रामो लक्ष्मणस्तत्पदानुगः । पंपाभ्याशमनुप्राप्य शबरीमनुगृह्य च

ৰাম আগবাঢ়ি গ’ল, লক্ষ্মণ তেওঁৰ পদচিহ্ন অনুসৰণ কৰি চলিল। পম্পাৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁ শবৰীকো অনুগ্ৰহ কৰিলে।

Verse 32

तज्जलं समुपस्पृश्य हनुमद्दर्शनं कृतम् । ततो रामो हनुमता सह सख्यं चकार ह

সেই পবিত্ৰ জল বিধিমতে স্পৰ্শ কৰাত হনুমানৰ দৰ্শন লাভ হ’ল। তাৰ পাছত শ্ৰী ৰামে হনুমানৰ সৈতে সখ্য স্থাপন কৰিলে।

Verse 33

ततः सुग्रीवमभ्येत्य अहनद्वालिवानरम् । प्रेषिता रामदेवेन हनुमत्प्रमुखाः प्रियाम्

তাৰ পাছত সুগ্ৰীৱৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁ বানৰাধিপতি বালীক বধ কৰিলে। প্ৰভু ৰামৰ আদেশত হনুমান-প্ৰমুখ বানৰদল প্ৰিয়া সীতাৰ সন্ধানলৈ প্ৰেৰণ কৰা হ’ল।

Verse 34

अंगुलीयकमादाय वायुसूनुस्तदागतः । संपातिर्दशमे मासि आचख्यौ वानराय ताम्

চিহ্নস্বৰূপ আঙুঠি লৈ বায়ুপুত্ৰ হনুমান আগবাঢ়িল। আৰু দশম মাহত সম্পাতিয়ে বানৰক তেঁও (সীতা)ৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 35

ततस्तद्वचनादब्धिं पुप्लुवे शतयोजनम् । हनुमान्निशि तस्यां तु लंकायां परितोऽचिनोत्

তাৰ কথামতে হনুমানে শত যোজন বিস্তৃত সাগৰ উলংঘি জাঁপ দিলে। আৰু সেই লংকাত ৰাতিৰ ভিতৰত তেওঁ চাৰিওফালে অনুসন্ধান কৰিলে।

Verse 36

तद्रात्रिशेषे सीताया दर्शनं तु हनूमतः । द्वादश्यां शिंशपावृक्षे हनुमान्पर्यवस्थितः

সেই ৰাতিৰ অৱশিষ্ট ভাগত হনুমানে সীতাৰ দৰ্শন কৰিলে। দ্বাদশীত হনুমান শিংশপা গছত স্থিৰভাৱে অৱস্থান কৰিলে।

Verse 37

तस्यां निशायां जानक्या विश्वासायाह संकथाम् । अक्षादिभिस्त्रयोदश्यां ततो युद्धमवर्त्तत

সেই নিশাত জানকীৰ বিশ্বাস লাভ কৰিবলৈ তেওঁ আশ্বাসভৰা কাহিনী ক’লে। তাৰ পাছত ত্ৰয়োদশীত অক্ষ আদি সৈতে যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল।

Verse 38

ब्रह्मास्त्रेण त्रयोदश्यां बद्धः शक्रजिता कपिः । दारुणानि च रूक्षाणि वाक्यानि राक्षसाधिपम्

ত্ৰয়োদশীত ইন্দ্ৰপুত্ৰজিত কপিক ব্ৰহ্মাস্ত্ৰেৰে বদ্ধ কৰা হ’ল। আৰু তেওঁ ৰাক্ষসাধিপতিক দাৰুণ, ৰূক্ষ বাক্য ক’লে।

Verse 39

अब्रवीद्वायुसूनुस्तं बद्धो ब्रह्मास्त्रसंयुतः । वह्निना पुच्छयुक्तेन लंकाया दहनं कृतम्

ব্ৰহ্মাস্ত্ৰেৰে বদ্ধ হৈ বায়ুসূনুয়ে তাক ক’লে। তাৰ পাছত পুচ্ছত অগ্নি বেঁধি লংকাৰ দহন সম্পন্ন হ’ল।

Verse 40

पूर्णिमायां महेंद्राद्रौ पुनरागमनं कपेः । मार्गशीर्षप्रतिपदः पंचभिः पथि वासरैः

পূৰ্ণিমাত মহেন্দ্ৰ পৰ্বতত কপিৰ পুনৰাগমন হ’ল। সেয়া আছিল মাৰ্গশীৰ্ষৰ প্ৰতিপদা; পথত পাঁচ দিন লাগিল।

Verse 41

पुनरागत्य वर्षेह्नि ध्वस्तं मधुवनं किल । सप्तम्यां प्रत्यभिज्ञानदानं सर्वनिवेदनम्

পুনৰাগমন কৰি, বৰষুণীয়া দিনতেই, মধুবন ধ্বংস কৰা হ’ল বুলিয়েই কোৱা হয়। আৰু সপ্তমীত পৰিচয়-চিহ্ন দিয়া হ’ল আৰু সমগ্ৰ বৃত্তান্ত নিবেদন কৰা হ’ল।

Verse 42

मणिप्रदानं सीतायाः सर्वं रामाय शंसयत् । अष्टम्युत्तरफाल्गुन्यां मुहूर्ते विजयाभिधे

তেওঁ সীতাৰ মণি-দানৰ সকলো বৃত্তান্ত ৰামক সম্পূৰ্ণকৈ জনালে—উত্তৰফাল্গুনীৰ অষ্টমী তিথিত, ‘বিজয়া’ নামৰ শুভ মুহূৰ্তত।

Verse 43

मध्यं प्राप्ते सहस्रांशौ प्रस्थानं राघवस्य च । रामः कृत्वा प्रतिज्ञां हि प्रयातुं दक्षिणां दिशम्

সহস্ৰ-কিৰণ সূৰ্য মধ্যাহ্নত উপস্থিত হোৱাত ৰাঘৱে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে। ৰামে প্ৰতিজ্ঞা কৰি নিশ্চয়েই দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 44

तीर्त्वाहं सागरमपि हनिष्ये राक्षसेश्वरम् । दक्षिणाशां प्रयातस्य सुग्रीवोऽथाभव त्सखा

“সাগৰো পাৰ হৈও মই ৰাক্ষসেশ্বৰক বধ কৰিম।” তেওঁ দক্ষিণ দিশলৈ যাত্ৰা কৰোঁতে, তেতিয়া সুগ্ৰীৱ তেওঁৰ মিত্ৰ আৰু সহায়ক হ’ল।

Verse 45

वासरैः सप्तभिः सिंधोस्तीरे सैन्यनिवेशनम् । पौषशुक्लप्रतिपदस्तृतीयां यावदंबुधौ । उपस्थानं ससैन्यस्य राघवस्य बभूव ह

সাত দিনতে সাগৰৰ তীৰত সেনাৰ শিবিৰ স্থাপন হ’ল। পৌষ শুক্ল প্ৰতিপদাৰ পৰা তৃতীয়া তিথিলৈকে, ৰাঘৱে সেনাসহ সাগৰৰ সন্মুখত শাৰী পাতি অৱস্থান কৰিলে।

Verse 46

विभीषणश्चतुर्थ्यां तु रामेण सह संगतः । समुद्रतरणार्थाय पंचम्यां मंत्र उद्यतेः

চতুৰ্থী তিথিত বিভীষণ ৰামৰ সৈতে মিলিত হ’ল। পঞ্চমীত সাগৰ পাৰ হোৱাৰ উদ্দেশ্যে মন্ত্ৰ-বিচাৰ তথা ধৰ্মীয় পৰামৰ্শ আৰম্ভ হ’ল।

Verse 47

प्रायोपवेशनं चक्रे रामो दिनचतुष्टयम् । समुद्राद्वरलाभश्च सहोपायप्रदर्शनः

ৰামে চাৰি দিন প্ৰায়োপৱেশন—মৰণ-উপবাস—আচৰণ কৰিলে। সাগৰদেৱৰ পৰা তেওঁ বৰ লাভ কৰিলে আৰু আগবঢ়াৰ উপায়ো প্ৰকাশ পালে।

Verse 48

सेतोर्दशम्यामारंभस्त्रयोदश्यां समापनम् । चतुर्दश्यां सुवेलाद्रौ रामः सेनां न्यवे शयत्

সেতু নিৰ্মাণ দশমীত আৰম্ভ হৈ ত্ৰয়োদশীত সমাপ্ত হ’ল। চতুৰ্দশীত সুৱেলা পৰ্বতত ৰামে নিজৰ সেনা স্থাপন কৰিলে।

Verse 49

पूर्णिमास्या द्वितीयायां त्रिदिनैः सैन्यतारणम् । तीर्त्वा तोयनिधिं रामः शूरवानरसैन्यवान्

পূৰ্ণিমাৰ দ্বিতীয় দিনা, তিনিদিনৰ ভিতৰত সমগ্ৰ সেনা পাৰ কৰোৱা হ’ল। জলনিধি পাৰ হৈ, বীৰ বানৰ-সেনাযুক্ত ৰাম পাৰত থিয় হ’ল।

Verse 50

रुरोध च पुरीं लंकां सीतार्थं शुभलक्षणः । तृतीयादिदशम्यंतं निवेशश्च दिनाष्टकः

শুভ লক্ষণযুক্ত ৰামে সীতাৰ কাৰণে লংকা নগৰী অৱৰোধ কৰিলে। তৃতীয় দিনৰ পৰা দশমীলৈ শিবিৰ স্থাপন আঠ দিন ধৰি চলিল।

Verse 51

शुकसारणयोस्तत्र प्राप्तिरेकादशीदिने । पौषासिते च द्वादश्यां सैन्यसंख्यानमेव च

তাত একাদশী দিনা শুক আৰু সাৰণৰ আগমন হ’ল। আৰু পৌষ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ দ্বাদশীত সেনাৰ সংখ্যা গণনাও কৰা হ’ল।

Verse 52

शार्दूलेन कपींद्राणां सारासारोपवर्णनम् । त्रयोदश्याद्यमांते च लंकायां दिवसैस्त्रिभिः

লংকাত ত্ৰয়োদশী তিথিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তিনিদিন ধৰি, শাৰ্দূলয়ে বানৰ-সেনাৰ অধিপতিসকলক সাৰ আৰু অসাৰৰ ভেদ বৰ্ণনা কৰিলে—তত্ত্বক কেৱল আভাসৰ পৰা পৃথক কৰি।

Verse 53

रावणः सैन्यसं ख्यानं रणोत्साहं तदाऽकरोत् । प्रययावंगदो दौत्ये माघशुक्लाद्यवासरे

তেতিয়া ৰাৱণে নিজৰ সেনাৰ সংখ্যা-হিচাপ কৰিলে আৰু ৰণোৎসাহ জাগ্ৰত কৰিলে। মাঘ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথম দিনা অঙ্গদে দূতকাৰ্যলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 54

सीतायाश्च तदा भर्तुर्मायामूर्धादिदर्शनम् । माघशुक्लद्वितीया यां दिनैः सप्तभिरष्टमीम्

তেতিয়া সীতাক স্বামীৰ বিষয়ে মায়াময় দৰ্শন দেখুওৱা হ’ল—মূৰ আদি প্ৰদৰ্শনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি। মাঘ শুক্ল দ্বিতীয়াৰ পৰা সাতদিন গ’লেই অষ্টমী তিথি উপস্থিত হ’ল।

Verse 55

रक्षसां वानराणां च युद्धमासीच्च संकुलम् । माघशुक्लनवम्यां तु रात्राविंद्रजिता रणे

ৰাক্ষস আৰু বানৰৰ যুদ্ধ তেতিয়া অতি ঘোৰ আৰু গুঞ্জল হৈ পৰিল। মাঘ শুক্ল নবমীৰ ৰাতি ইন্দ্ৰজিতে ৰণক্ষেত্ৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 56

रामलक्ष्मणयोर्ना गपाशबंधः कृतः किल । आकुलेषु कपीशेषु हताशेषु च सर्वशः

নিশ্চয়েই ৰাম-লক্ষ্মণৰ ওপৰত নাগপাশৰ বন্ধন নিক্ষেপ কৰা হ’ল। কপিনায়কসকল ব্যাকুল আৰু বিমূঢ় হৈ পৰিল, সকলোফালে আশা ভাঙি গ’ল।

Verse 57

वायूपदेशाद्गरुडं सस्मार राघवस्तदा । नागपाशविमोक्षार्थं दशम्यां गरु डोऽभ्यगात्

তেতিয়া বায়ুৰ উপদেশত ৰাঘৱে গৰুড়ক স্মৰণ কৰিলে। নাগপাশৰ পৰা মুক্তিৰ বাবে দশমী তিথিত গৰুড় উপস্থিত হ’ল।

Verse 58

अवहारो माघशुक्लैस्यैकादश्यां दिनद्वयम् । द्वादश्यामांजनेयेन धूम्राक्षस्य वधः कृतः

মাঘ শুক্লপক্ষৰ একাদশী তিথিত দুদিন বিৰতি আছিল। দ্বাদশী তিথিত অঞ্জনানন্দন হনুমানে ধূম্ৰাক্ষক বধ কৰিলে।

Verse 59

त्रयोदश्यां तु तेनैव निहतोऽकंपनो रणे । मायासीतां दर्शयित्वा रामाय दशकंधरः

ত্ৰয়োদশী তিথিত তেওঁৰ দ্বাৰাই যুদ্ধত অকম্পন নিহত হ’ল। আৰু দশানন ৰাৱণে ৰামক মায়া সীতা দেখুৱাই ভীতিগ্ৰস্ত কৰিলে।

Verse 60

त्रासयामास च तदा सर्वान्सैन्यगतानपि । माघशुक्लचतुर्द्दश्यां यावत्कृष्णादिवासरम्

তেতিয়া তেওঁ সৈন্যবাহিনীত থকা সকলোকে ত্ৰাসিত কৰি তুলিলে। মাঘ শুক্ল চতুৰ্দশীৰ পৰা কৃষ্ণ পক্ষৰ প্ৰথম দিনলৈকে এই ঘটনা চলিছিল।

Verse 61

त्रिदिनेन प्रहस्तस्य नीलेन विहितो वधः । माघकृष्णद्वितीयायाश्चतुर्थ्यंतं त्रिभिर्दिनैः

তিনিদিনৰ ভিতৰত নীলে প্ৰহস্তৰ বধ সম্পন্ন কৰিলে। মাঘ কৃষ্ণ পক্ষৰ দ্বিতীয়াৰ পৰা চতুৰ্থীলৈকে, এই ঘটনা তিনিদিন ধৰি চলিছিল।

Verse 62

रामेण तुमुले युद्धे रावणो द्रावितो रणात् । पञ्चम्या अष्टमी यावद्रावणेन प्रबोधितः

সেই তুমুল যুদ্ধত ৰামে ৰাৱণক ৰণক্ষেত্ৰৰ পৰা খেদি পঠিয়ালে। পঞ্চমীৰ পৰা অষ্টমী তিথিলৈকে ৰাৱণে তেওঁক জগাই তুলিলে।

Verse 63

कुंभकर्णस्तदा चक्रेऽभ्यवहारं चतुर्दिनम् । कुम्भकर्णोकरोद्युद्धं नवम्यादिचतुर्दिनैः

তেতিয়া কুম্ভকৰ্ণই চাৰিদিন ধৰি ভোজন কৰিলে। তাৰ পাছত নৱমীৰ পৰা চাৰিদিনলৈ কুম্ভকৰ্ণই যুদ্ধ কৰিলে।

Verse 64

रामेण निहतो युद्धे बहुवानरभक्षकः । अमावास्यादिने शोकाऽभ्यवहारो बभूव ह

বহু বানৰ ভক্ষণকাৰী সেই অসুৰক ৰামে যুদ্ধত বধ কৰিলে। অমাৱস্যাৰ দিনা কেৱল শোকৰ বাবেহে ভোজন কৰা হ’ল।

Verse 65

फाल्गुनप्रतिपदादौ चतुर्थ्यंतैश्चतुर्दिनैः । नरांतकप्रभृतयो निहताः पञ्च राक्षसाः

ফাগুন মাহৰ প্ৰতিপদৰ পৰা চতুৰ্থীলৈকে এই চাৰিদিনত নৰান্তক আদি পাঁচজন ৰাক্ষস নিহত হ’ল।

Verse 66

पंचम्याः सप्तमीं यावदतिकायवधस्त्र्यहात् । अष्टम्या द्वादशीं यावन्निहतो दिनपंचकात्

পঞ্চমীৰ পৰা সপ্তমীলৈকে তিনিদিনত অতিকায়ৰ বধ হ’ল। অষ্টমীৰ পৰা দ্বাদশীলৈকে পাঁচদিনৰ ভিতৰত তেওঁ নিহত হ’ল।

Verse 67

निकुम्भकुम्भौ द्वावेतौ मकराक्षश्चतुर्दिनैः । फाल्गुनासितद्वितीयाया दिने वै शक्रजिज्जितः

নিকুম্ভ আৰু কুম্ভ—এই দুয়ো, আৰু মকাৰাক্ষো, চাৰিদিনৰ ভিতৰতে পতিত হ’ল। ফাল্গুন মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ দ্বিতীয় তিথিত শক্রজিত (ইন্দ্ৰজিত), ইন্দ্ৰ-বিজয়ী, নিয়তি অনুসাৰে অন্ত প্ৰাপ্ত কৰিলে।

Verse 68

तृतीयादौ सप्तम्यंतदिनपञ्चकमेव च । ओषध्यानयवैयग्र्यादवहारो बभूव ह

তৃতীয় তিথিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সপ্তমীলৈ—মুঠ পাঁচদিনৰ ভিতৰত—ঔষধি গছ-গছনি আনিবলৈ হোৱা কাৰণত, প্ৰধানকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।

Verse 69

अष्टम्यां रावणो मायामैथिलीं हतवान्कुधीः । शोकावेगात्तदा रामश्चक्रे सैन्यावधारणम्

অষ্টমী তিথিত কুধী ৰাৱণে মায়া-মৈথিলী (মায়া-সীতা)ক বধ কৰিলে। তেতিয়া শোকৰ তীব্ৰ বেগে প্ৰেৰিত হৈ ৰামে যুদ্ধৰ বাবে সেনাক সজ্জিত কৰি স্থিৰ কৰিলে।

Verse 70

ततस्त्रयोदशीं यावद्दिनैः पंचभिरिंद्रजित् । लक्ष्मणेन हतो युद्धे विख्यातबलपौरुषः

তাৰ পিছত ত্ৰয়োদশী তিথিলৈ—পাঁচদিনৰ ভিতৰত—বল আৰু পুৰুষাৰ্থত বিখ্যাত ইন্দ্ৰজিত যুদ্ধত লক্ষ্মণৰ হাতে নিহত হ’ল।

Verse 71

चतुर्द्दश्यां दशग्रीवो दीक्षामापावहारतः । अमावास्यादिने प्रागाद्युद्धाय दशकंधरः

চতুৰ্দশী তিথিত দশগ্ৰীৱে আহাৰ-ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰিলে। তাৰ পিছত অমাৱস্যাৰ দিনা দশকন্ধৰে যুদ্ধলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 72

चैत्रशुक्लप्रतिपदः पंचमीदिनपंचके । रावणो युध्यमानो ऽभूत्प्रचुरो रक्षसां वधः

চৈত্ৰ শুক্ল প্ৰতিপদাৰ পৰা পঞ্চমীলৈকে সেই পাঁচদিনত, ৰাৱণ যুঁজ কৰি থাকোঁতে ৰাক্ষসসকলৰ মহা সংহাৰ ঘটিল।

Verse 73

चैत्रशुक्लाष्टमीं यावत्स्यंदनाश्वादिसूदनम् । चैत्रशुक्लनवम्यां तु सौमित्रेः शक्तिभेदने

চৈত্ৰ শুক্ল অষ্টমীলৈকে ৰথ, অশ্ব আদি ধ্বংস হ’ল; আৰু চৈত্ৰ শুক্ল নবমীত সৌমিত্ৰী (লক্ষ্মণ) শকতিয়ে বিদ্ধ হ’ল।

Verse 74

कोपाविष्टेन रामेण द्रावितो दशकंधरः । विभीषणोपदेशेन हनुमद्युद्धमेव च

ক্ৰোধাবিষ্ট ৰামে দশকন্ধৰ (ৰাৱণ)ক পিছু হটালে; আৰু বিভীষণৰ উপদেশ অনুসৰি হনুমানৰ যুদ্ধো সংঘটিত হ’ল।

Verse 75

द्रोणाद्रेरोषधीं नेतुं लक्ष्मणार्थमुपागतः । विशल्यां तु समादाय लक्ष्मणं तामपाययत्

লক্ষ্মণৰ কাৰণে দ্ৰোণ পৰ্বতৰ পৰা ঔষধি আনিবলৈ তেওঁ গ’ল; তাৰপিছত বিশল্যা লৈ লক্ষ্মণক সেই ঔষধি প্ৰয়োগ কৰালে।

Verse 76

दशम्यामवहारोऽभूद्रात्रौ युद्धं तु रक्षसाम् । एकादश्यां तु रामाय रथो मातलिसारथिः

দশমীত পশ্চাদপসৰণ ঘটিল; ৰাতি ৰাক্ষসসকলৰ সৈতে যুদ্ধ চলিল। একাদশীত ৰামৰ বাবে মাতলি সাৰথি থকা ৰথ আহিল।

Verse 77

प्राप्तो युद्धाय द्वादश्यां यावत्कृष्णां चतुर्दशीम् । अष्टादशदिने रामो रावणं द्वैरथेऽवधीत्

দ্বাদশী তিথিৰ পৰা কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীলৈকে যুদ্ধৰ বাবে উপস্থিত হ’ল। অষ্টাদশ দিনত ৰামে ৰথযুদ্ধৰ দ্বন্দ্বত ৰাৱণক বধ কৰিলে।

Verse 78

संस्कारा रावणादीनाममावा स्यादिनेऽभवन् । संग्रामे तुमुले जाते रामो जयमवाप्तवान्

অমাৱস্যাৰ দিনা ৰাৱণ আদি সকলৰ অন্ত্যেষ্টি-সংস্কাৰ সম্পন্ন হ’ল। ভয়ংকৰ যুদ্ধ তুমুল হোৱাত ৰামে জয় লাভ কৰিলে।

Verse 79

माघशुक्लद्वितीयादिचैत्रकृष्णचतुर्द्दशीम् । सप्ताशीतिदिनान्येवं मध्ये पंवदशा हकम्

মাঘ শুক্ল দ্বিতীয়াৰ পৰা চৈত্র কৃষ্ণ চতুৰ্দশীলৈকে—এইদৰে মুঠ সাতাশি দিন হ’ল; মাজত পন্ধৰ দিনৰ এক অন্তৰালৰ কথাও কোৱা হৈছে।

Verse 80

युद्धावहारः संग्रामो द्वासप्ततिदिनान्यभूत् । वैशाखादि तिथौ राम उवास रणभूमिषु । अभिषिक्तो द्वितीयायां लंकाराज्ये विभी षणः

যুদ্ধৰ পিছুহটা আৰু সঙ্গ্ৰাম মিলাই বাহাত্তৰ দিন চলিল। বৈশাখৰ তিথিসকলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৰাম ৰণভূমিতেই অৱস্থান কৰিলে। দ্বিতীয়াত বিভীষণ লংকাৰাজ্যত অভিষিক্ত হ’ল।

Verse 81

सीताशुद्धिस्तृतीयायां देवेभ्यो वरलंभनम् । दशरथस्यागमनं तत्र चैवानुमोदनम्

তৃতীয়াত সীতাৰ শুদ্ধিৰ প্ৰমাণ হ’ল আৰু দেৱতাসকলৰ পৰা বৰ লাভ হ’ল। তাতেই দশৰথৰ আগমন ঘটিল, লগতে সৰ্বৰ অনুমোদন আৰু আনন্দোৎসৱ হ’ল।

Verse 82

हत्वा त्वरेण लंकेशं लक्ष्मणस्याग्रजो विभुः । गृहीत्वा जानकीं पुण्यां दुःखितां राक्षसेन तु

লংকাৰ অধিপতিক তৎক্ষণাৎ বধ কৰি, লক্ষ্মণৰ অগ্ৰজ মহাবলী প্ৰভুৱে ৰাক্ষসৰ দ্বাৰা দুখিত কৰা পুণ্যৱতী জানকীক পুনৰ গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 83

आदाय परया प्रीत्या जानकीं स न्यवर्तत । वैशाखस्य चतुर्थ्यां तु रामः पुष्पकमा श्रितः

পৰম আনন্দে জানকীক লগত লৈ তেওঁ উভতি গ’ল; আৰু বৈশাখৰ চতুৰ্থী তিথিত ৰামে পুষ্পক বিমানত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 84

विहायसा निवृत्तस्तु भूयोऽयोध्यां पुरीं प्रति । पूर्णे चतुर्दशे वर्षे पंचम्यां माधवस्य च

আকাশপথে পুনৰ উভতি আহি তেওঁ অযোধ্যা নগৰীৰ দিশে গ’ল; চৌদ্দ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পাছত, মাধৱ (বৈশাখ) মাহৰ পঞ্চমী তিথিত।

Verse 85

भारद्वाजाश्रमे रामः सगणः समु पाविशत् । नंदिग्रामे तु षष्ठ्यां स पुष्पकेण समागतः

ৰাম সঙ্গী-সাথীসহ ভাৰদ্বাজৰ আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিলে। আৰু ষষ্ঠী তিথিত তেওঁ পুষ্পক বিমানযোগে নন্দিগ্ৰামত উপস্থিত হ’ল।

Verse 87

उवास रामरहिता रावणस्य निवेशने । द्वाचत्वारिंशके वर्षे रामो राज्यमकारयत्

ৰামৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ তাই ৰাৱণৰ নিবাসত বাস কৰিলে। বিয়াল্লিশতম বছৰত ৰামে ৰাজ্যশাসন স্থাপন কৰি ৰাজ্য চলাবলৈ ব্যৱস্থা কৰিলে।

Verse 88

सीतायास्तु त्रयस्त्रिंशद्वर्षाणि तु तदा भवन् । स चतुर्दशवर्षांते प्रविष्टः स्वां पुरीं प्रभुः

সেই সময়ত সীতাদেৱীৰ বয়স তেত্ৰিশ বছৰ আছিল। আৰু চৌদ্দ বছৰৰ অৱসান হ’তেই প্ৰভুৱে নিজৰ নগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 89

अयोध्यां नाम मुदितो रामो रावणदर्पहा । भ्रातृभिः सहितस्तत्र रामो राज्यमकार यत्

অযোধ্যাত আনন্দিত ৰাম—ৰাৱণৰ দৰ্প নাশক—ভ্ৰাতৃসকলৰ সৈতে তাত ৰাজ্যশাসন স্থাপন কৰিলে।

Verse 90

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । रामो राज्यं पालयित्वा जगाम त्रिदिवालयम्

দশ সহস্ৰ বছৰ আৰু অধিক এক সহস্ৰ বছৰ ৰামে ৰাজ্য পালন কৰিলে; তাৰ পাছত তেওঁ ত্ৰিদিৱৰ আলয়লৈ গমন কৰিলে।

Verse 91

रामराज्ये तदा लोका हर्षनिर्भरमा नसाः । बभूवुर्धनधान्याढ्याः पुत्रपौत्रयुता नराः

ৰামৰাজ্যত তেতিয়া লোকসকলৰ মন আনন্দে উপচি পৰিছিল। মানুহ ধন-ধান্যে সমৃদ্ধ হৈছিল আৰু পুত্ৰ-পৌত্ৰেৰে ধন্য হৈছিল।

Verse 92

कामवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि गुणवंति च । गावस्तु घटदोहिन्यः पादपाश्च सदा फलाः

ইচ্ছামতে বৰষুণ পৰিছিল আৰু শস্যসমূহ গুণৱন্ত আছিল। গাইবোৰে ঘট ভৰাৰ দৰে দুগ্ধ দিছিল, আৰু গছবোৰ সদায় ফলৰে ভৰপূৰ আছিল।

Verse 93

नाधयो व्याधयश्चैव रामराज्ये नराधिप । नार्यः पतिव्रताश्चासन्पितृभक्तिपरा नराः

হে নৰাধিপ! ৰামৰাজ্যত নাধি-ব্যাধি, মানসিক দুখ বা দেহৰ ৰোগ একো নাছিল। নাৰীসকল পতিব্ৰতা আছিল, আৰু পুৰুষসকল পিতৃভক্তিত অটল আছিল।

Verse 94

द्विजा वेदपरा नित्यं क्षत्रिया द्विज सेविनः । कुर्वते वैश्यवर्णाश्च भक्तिं द्विजगवां सदा

দ্বিজসকল সদায় বেদত পৰায়ণ আছিল; ক্ষত্ৰিয়সকল দ্বিজসেৱাত নিয়োজিত আছিল; আৰু বৈশ্যবৰ্ণসকল সদায় দ্বিজ আৰু গোৱালৈ ভক্তি পালন কৰিছিল।

Verse 95

न योनिसंकरश्चासीत्तत्र नाचारसंकरः । न वंध्या दुर्भगा नारी काकवंध्या मृत प्रजा

তাত ন যোনিসংকৰ আছিল, ন আচাৰ-সংকৰো। কোনো নাৰী বন্ধ্যা বা দুর্ভাগা নাছিল; কাকবন্ধ্যা বা মৃত-প্ৰজাও কাহাৰো নাছিল।

Verse 96

विधवा नैव काप्यासीत्सभर्तृका न लप्यते । नावज्ञां कुर्वते केपि मातापित्रोर्गुरोस्तथा

কোনো নাৰী বিধবা নাছিল; আৰু স্বামী থকা নাৰীও বিলাপ কৰা দেখা নাছিল। কোনোয়ে মাতা-পিতা বা গুৰুক অৱজ্ঞা নকৰিছিল।

Verse 97

न च वाक्यं हि वृद्धानामुल्लं घयति पुण्यकृत् । न भूमिहरणं तत्र परनारीपराङ्मुखाः

কোনো পুণ্যবানেই বৃদ্ধসকলৰ বাক্য লঙ্ঘন নকৰিছিল। তাত ভূমি-হৰণ নাছিল, আৰু লোকসকল পৰনাৰীৰ পৰা মুখ ঘূৰাই থাকিছিল।

Verse 98

नापवादपरो लोको न दरिद्रो न रोगभाक् । न स्तेयो द्यूतकारी च मैरेयी पापिनो नहि

লোকসকল নিন্দা-অপবাদত আসক্ত নাছিল; কেহো দৰিদ্ৰ নাছিল, কেহো ৰোগাক্ৰান্তো নাছিল। চোৰ নাছিল, জুৱাৰী নাছিল, মদ্যপানকাৰীও নাছিল—সঁচাকৈ পাপী কেহো নাছিল।

Verse 99

न हेमहारी ब्रह्मघ्नो न चैव गुरुतल्पगः । न स्त्रीघ्नो न च बालघ्नो न चैवानृतभाषणः

সোন চুৰ কৰা কেহো নাছিল, ব্ৰাহ্মণ-হন্তা নাছিল, আৰু গুৰুৰ শয্যা লঙ্ঘনকাৰীও নাছিল। নাৰী-হন্তা নাছিল, শিশু-হন্তা নাছিল, আৰু মিছা কথা কোৱা কেহো নাছিল।

Verse 100

न वृत्तिलोपकश्चासीत्कूट साक्षी न चैव हि । न शठो न कृतघ्नश्च मलिनो नैव दृश्यते

আনৰ জীৱিকা হৰণ কৰা কেহো নাছিল, আৰু কূট-সাক্ষীও একেবাৰে নাছিল। প্ৰবঞ্চক নাছিল, অকৃতজ্ঞ নাছিল, আৰু মলিনচিত্ত লোকো দেখা নাছিল।

Verse 101

सदा सर्वत्र पूज्यंते ब्राह्मणा वेदपारगाः । नावैष्णवोऽव्रती राजन्राम राज्येऽतिविश्रुते

বেদ-পাৰগ ব্ৰাহ্মণসকল সদায় সৰ্বত্ৰ পূজিত হৈছিল। হে ৰাজন, ৰামৰ অতিশয় প্ৰসিদ্ধ ৰাজ্যত ন বৈষ্ণৱ-বিৰোধী কেহো আছিল, ন ব্ৰতহীন অনুশাসনহীন লোক।

Verse 109

ततः स विस्मयाविष्टो रामो राजीवलोचनः । पप्रच्छ तीर्थमाहात्म्यं यत्तीर्थेषूत्तमोत्तमम्

তেতিয়া পদ্মনয়ন ৰাম বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হৈ সেই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য সুধিলে, যি সকলো তীৰ্থৰ মাজত সৰ্বোত্তম সৰ্বোত্তম।