Adhyaya 3

Verse 1

। व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल कथां पौराणिकीं शुभाम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ব্যাসদেৱে ক’লে: হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, এই পৱিত্ৰ পৌৰাণিক কাহিনী শ্ৰৱণ কৰা; ইয়াৰ শ্ৰৱণৰ দ্বাৰা মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 2

एकदा धर्मराजो वै तपस्तेपे सुदुष्करम् । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैर्जलवर्षांतपादिषाट्

এবাৰ ধৰ্মৰাজে অতিশয় কঠিন তপস্যা কৰিছিল; ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ্বৰ আদিৰ উপস্থিতিত তেওঁ বৰষুণ আৰু প্ৰচণ্ড গৰমৰ দৰে কষ্ট সহ্য কৰিছিল।

Verse 3

आदौ त्रेतायुगे राजन्वर्षाणामयुतत्रयम् । मध्येवनं तपस्यंतमशोकतरुमूलगम्

হে ৰাজন, ত্ৰেতা যুগৰ আৰম্ভণিতে, ত্ৰিশ হাজাৰ বছৰ ধৰি তেওঁ অৰণ্যৰ মাজত অশোক গছৰ তলত বহি তপস্যা কৰিছিল।

Verse 4

शुष्कस्नायुपिनद्धास्थिसंचयं निश्चलाकृतिम् । वल्मीककीटिकाकोटिशोषिताशेषशोणितम्

তেওঁৰ শৰীৰটো নিশ্চল হৈ পৰিছিল—কেৱল শুকান সিৰাৰে বান্ধি থোৱা হাড়ৰ দ'ম—আৰু উঁইপৰুৱাবোৰে তেওঁৰ সকলো তেজ শুহি লৈছিল।

Verse 5

निर्मांसकीकसचयं स्फटिकोपलनिश्चलम् । शंखकुदेंदुतहिनमहाशंखलसच्छ्रियम्

স্ফটিক শিলাৰ দৰে নিস্তব্ধ হৈ থিয় আছিল—মাংসহীন অস্থিৰ এক গুচ্ছ; তথাপি শঙ্খ, কুন্দফুল, চন্দ্ৰজ্যোতি আৰু হিমৰ দৰে কান্তিত দীপ্ত, মহাশঙ্খ-মালাৰ ন্যায় শোভাময়।

Verse 6

सत्त्वावलंबितप्राणमायुःशेषेण रक्षितम् । निश्वासोच्छ्वास पवनवृत्तिसूचितजीवितम्

তাৰ প্ৰাণ কেৱল অন্তৰৰ দৃঢ় সংকল্পত আশ্ৰিত আছিল; অৱশিষ্ট আয়ু কষ্টেৰে ৰক্ষিত—জীৱিত অৱস্থা কেৱল নিশ্বাস-উচ্ছ্বাসত বায়ুৰ সূক্ষ্ম গতিৰে বুজা গৈছিল।

Verse 7

निमेषोन्मेषसंचारपशुनीकृतजन्तुकम् । पिशंगितस्फुरद्रश्मिनेत्रदीपितदिङ्मुखम्

তাৰ নিমেষ-উন্মেষৰ লয়তেই যেন জীৱজন্তু বশীভূত হৈছিল; আৰু তাৰ পিঙ্গল বৰ্ণৰ চকুৰ দীপ্ত ৰশ্মিয়ে দিশাসমূহৰ মুখ আলোকিত কৰি তুলিছিল।

Verse 8

तत्तपोग्निशिखादाव चुंबितम्लानकाननम् । तच्छांत्युदसुधावर्षसंसिक्ताखिलभूरुहम

সেই বন যেন তেওঁৰ তপো-অগ্নিৰ শিখাই চুম্বন কৰি দগ্ধ কৰি ম্লান কৰি তুলিছিল; তথাপি তেওঁৰ শান্তিৰ পৰা ঝৰা অমৃত-বৰষুণে সকলো বৃক্ষ-লতাক পুনৰ সিঞ্চিত কৰিলে।

Verse 9

साक्षात्तपस्यंतमिव तपो धृत्वा नराकृतिम् । निराकृतिं निराकाशं कृत्वा भक्तिं च कांचनम्

যেন তপস্যাই নৰ-আকৃতি ধৰি সাক্ষাতে তপ কৰি আছিল; নিৰাকাৰ, আকাশ-সম সর্বব্যাপী তত্ত্বক সগম কৰি তুলিলে, আৰু ভক্তিক সোনাৰ দৰে দীপ্ত, স্পৰ্শযোগ্য কৰি দিলে।

Verse 10

कुरंगशावैर्गणशो भ्रमद्भिः परिवारितम् । निनादभीषणास्यैश्च वनजैः परिरक्षितम्

সেই স্থানটো দলে দলে ঘূৰি ফুৰা কুৰঙ-শাৱকসকলে ঘেৰিছিল, আৰু বনজ প্ৰাণীৰ ভয়ংকৰ নিনাদ আৰু ভীষণ মুখমণ্ডলে চাৰিওফালে ৰক্ষা কৰিছিল।

Verse 11

एतादृशं महाभीमं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । ध्यायंतं च महादेवं सर्वेषां चाभयप्रदम्

এনেকুৱা মহাভীষণ দৃশ্য দেখি, ইন্দ্ৰসহ দেৱতাসকলে মহাদেৱক ধ্যানত লীন অৱস্থাত দেখিলে—যি সকলোকে অভয় দান কৰে।

Verse 12

ब्रह्माद्या दैवता सर्वे कैलासं प्रति जग्मिरे । पारिजाततरुच्छायामासीनं च सहोमया

ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱতা কৈলাসলৈ গ’ল; তাত তেওঁ পাৰিজাত গছৰ ছাঁত উমাৰ সৈতে আসীন আছিল।

Verse 13

नदिर्भृंगिर्महाकालस्तथान्ये च महागणाः । स्कन्दस्वामी च भगवान्गणपश्च तथैव च । तत्र देवाः सब्रह्माद्याः स्वस्वस्थानेषु तस्थिरे

তাত নন্দী, ভৃঙ্গী, মহাকাল আৰু আন আন মহাগণ আছিল; ভগৱান স্কন্দস্বামী আৰু গণপো তেনেদৰে আছিল। তেতিয়া ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকলে নিজ নিজ স্থানত থিয় হ’ল।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । नमोस्त्वनंतरूपाय नीलश्च नमोऽस्तु ते । अविज्ञातस्वरूपाय कैवल्यायामृताय च

ব্ৰহ্মাই ক’লে: অনন্তৰূপ তোমাক নমস্কাৰ; হে নীলকণ্ঠ, তোমাক নমস্কাৰ। যাৰ সত্য স্বৰূপ অজ্ঞেয়—সেই কৈবল্য, সেই অমৃত (অমৰত্ব)ক নমস্কাৰ।

Verse 15

नांतं देवा विजानंति यस्य तस्मै नमोनमः । यं न वाचः प्रशंसंति नमस्तस्मै चिदात्मने

যাঁৰ সীমা দেৱতাসকলেও নাজানে, তেঁওক বাৰে বাৰে নমস্কাৰ; যাঁক বাক্যই যথোচিত প্ৰশংসা কৰিব নোৱাৰে, সেই চিদাত্মাক নমস্কাৰ।

Verse 16

योगिनो यं हृदः कोशे प्रणिधानेन निश्चलाः । ज्योतीरूपं प्रपश्यति तस्मै श्रीब्रह्मणे नमः

শুভ ব্রহ্মণক নমস্কাৰ—যাঁক স্থিৰ যোগীসকলে গভীৰ ধ্যান-প্ৰণিধানে অচল হৈ হৃদয়-কোষৰ ভিতৰত জ্যোতিৰূপে দৰ্শন কৰে।

Verse 17

कालात्पराय कालाय स्वेच्छया पुरुषाय च । गुणत्रयस्वरूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

নমস্কাৰ তেঁওক—যি কাল, তথাপি কালৰো ওপৰত; স্বেচ্ছায় কৰ্মকাৰী সেই পুৰুষক; ত্ৰিগুণ-স্বরূপক, আৰু প্ৰকৃতি-ৰূপে প্ৰকাশিত তেঁওক নমস্কাৰ।

Verse 18

विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे । तमोरूपाय रुद्राय स्थितिसर्गांतकारिणे

সত্ত্বৰূপ বিষ্ণুক নমস্কাৰ; ৰজোৰূপ স্ৰষ্টা বেধস (ব্ৰহ্মা) ক নমস্কাৰ; আৰু তমোৰূপ ৰুদ্ৰক নমস্কাৰ—যি স্থিতি, সৰ্গ আৰু অন্ত (লয়) সাধন কৰে।

Verse 19

नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकाररूपिणे । पंचतन्मात्ररूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

বুদ্ধি-স্বরূপক নমস্কাৰ; ত্ৰিধা অহংকাৰ-ৰূপিণীক নমস্কাৰ; পঞ্চ তন্মাত্ৰা-ৰূপক নমস্কাৰ; আৰু প্ৰকৃতি-ৰূপিণীক নমস্কাৰ।

Verse 20

नमो नमः स्वरूपाय पंचबुद्धींद्रियात्मने । क्षित्यादिपंचरूपाय नमस्ते विषयात्मने

নমো নমঃ সেই স্বৰূপলৈ, যি পঞ্চ জ্ঞানেন্দ্ৰিয়ৰ আত্মা। ক্ষিতি আদি পঞ্চ ৰূপলৈ নমস্কাৰ; হে বিষয়-আত্মা, তোমাক প্ৰণাম।

Verse 21

नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः । अर्वाचीनपराचीनविश्वरूपाय ते नमः

ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ডৰূপ তোমালৈ নমস্কাৰ, আৰু তাৰ অন্তৰতে অৱস্থিত তোমালৈ নমঃ। নিকট-দূৰ, আগ-পাৰ—সৰ্বব্যাপী বিশ্বৰূপ তোমালৈ নমস্কাৰ।

Verse 22

अनित्यनित्यरूपाय सदसत्पतये नमः । नमस्ते भक्तकृपया स्वेच्छावि ष्कृतविग्रह

অনিত্য আৰু নিত্য—দুয়ো ৰূপে প্ৰকাশিত, সদ-অসদৰ অধিপতিলৈ নমস্কাৰ। ভক্তৰ কৃপাৰ্থে নিজ ইচ্ছাৰে দেহ প্ৰকাশ কৰা প্ৰভু, তোমাক প্ৰণাম।

Verse 23

तव निश्वसितं वेदास्तव वेदोऽखिलं जगत् । विश्वाभूतानि ते पादः शिरो द्यौः समवर्तत

বেদ তোমাৰ নিশ্বাস, আৰু সমগ্ৰ জগত তোমাৰেই বেদ। সকলো ভূত-প্ৰাণী তোমাৰ পদ, আৰু দ্যৌলোক তোমাৰ শিৰ হৈ উঠিল।

Verse 24

नाभ्या आसीदंतरिक्षं लोमानि च वनस्पतिः । चंद्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यस्तव प्रभो

তোমাৰ নাভিৰ পৰা অন্তৰীক্ষ উদ্ভৱ হ’ল, আৰু তোমাৰ লোমৰ পৰা বনস্পতি। তোমাৰ মনৰ পৰা চন্দ্ৰ জন্মিল, আৰু তোমাৰ চকুৰ পৰা সূৰ্য প্ৰকাশ পালে—হে প্ৰভু।

Verse 25

त्वमेव सर्वं त्वयि देव सर्वं सर्वस्तुति स्तव्य इह त्वमेव । ईश त्वया वास्यमिदं हि सर्वं नमोऽस्तु भूयोऽपि नमो नमस्ते

তুমিয়েই সকলো; হে দেৱ, সকলো বস্তু তোমাতেই অৱস্থিত। ইয়াত সকলো স্তৱ-স্তুতিৰ যোগ্য কেৱল তুমিয়েই। হে ঈশ, তোমাৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ জগত ব্যাপ্ত—তোমাক নমস্কাৰ; পুনঃ পুনঃ নমস্কাৰ—নমো নমস্তে।

Verse 26

इति स्तुत्वा महादेवं निपेतुर्दंडवत्क्षितौ । प्रत्युवाच तदा शंभुर्वरदोऽस्मि किमिच्छति

এইদৰে মহাদেৱক স্তৱ কৰি তেওঁলোকে দণ্ডৱৎ হৈ ভূমিত লুটি পৰিল। তেতিয়া শম্ভুৱে উত্তৰ দিলে, “মই বৰদান দিওঁতা; তোমালোক কি ইচ্ছা কৰিছা?”

Verse 27

महादेव उवाच । कथं व्यग्राः सुराः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । तत्समाचक्ष्व मां ब्रह्मन्भवतां दुःखकारणम्

মহাদেৱে ক’লে: “বৃহস্পতিকে আগত ৰাখি সকলো দেৱতা কিয় ব্যগ্ৰ আৰু উদ্বিগ্ন? হে ব্ৰাহ্মণ (ব্ৰহ্মা), তোমালোকৰ দুখৰ কাৰণ মোক কোৱা।”

Verse 28

ब्रह्मोवाच । नीलकंठ महादेव दुःखनाशाभयप्रद । शृणु त्वं दुःखमस्माकं भवतो यद्वदाम्यहम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে নীলকণ্ঠ, হে মহাদেৱ—দুখ নাশক আৰু অভয়দাতা—এতিয়া আমাৰ দুখ শুনা, যি মই তোমাক ক’ম।”

Verse 29

धर्मराजोऽपि धर्मात्मा तपस्तेपे सुदुःसहम् । न जानेऽसौ किमिच्छति देवानां पदमुत्तमम्

ধৰ্মৰাজো, সেই ধৰ্মাত্মা, অতি দুৰসহ তপস্যা কৰি আছে। মই নাজানো তেওঁ কি বিচাৰে—সম্ভৱত দেৱলোকত সৰ্বোচ্চ পদ।

Verse 30

तेन त्रस्तास्तत्तपसा सर्व इंद्रपुरोगमाः । भवतोंघ्रौ चिरेणैव मनस्तेन समर्पितम् । तमुत्थापय देवेश किमिच्छति स धर्मराट्

সেই তপস্যাৰ ভয়ত ইন্দ্ৰ-প্ৰমুখ সকলো দেৱতা কঁপি উঠিল; বহুদিনৰ পাছত তেওঁলোকে আপোনাৰ চৰণত মন সমৰ্পণ কৰিলে। হে দেৱেশ্বৰ, তেওঁক তপস্যাৰ পৰা উঠাই ধৰ্মৰাজে কি ইচ্ছা কৰে সেয়া জানক।

Verse 31

ईश्वर उवाच । भवतां नास्ति नु भयं धर्मात्सत्यं ब्रवीम्यहम्

ঈশ্বৰে ক’লে: “মই সত্য কৈছোঁ—ধৰ্মৰ পৰা তোমালোকৰ কোনো ভয় নাই।”

Verse 32

तत उत्थाय ते सर्वे देवाः सह दिवौकसः । रुद्रं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्वा पुनःपुनः

তাৰ পাছত দিৱ্যলোকবাসীসকলৰ সৈতে সেই সকলো দেৱতা উঠি দাঁড়াল; ৰুদ্ৰক প্ৰদক্ষিণা কৰি বাৰে বাৰে নমস্কাৰ কৰিলে।

Verse 33

इन्द्रेण सहिताः सर्वे कैलात्पुनरागताः । स्वस्वस्थाने तदा शीघ्रं गताः सर्वे दिवौकसः

ইন্দ্ৰসহ তেওঁলোক সকলোৱে কৈলাসৰ পৰা পুনৰ উভতি আহিল; তাৰ পাছত সকলো দিৱ্যলোকবাসী তৎক্ষণাৎ নিজ নিজ স্থানলৈ গ’ল।

Verse 34

इन्द्रोऽपि वै सुधर्मायां गतवान्प्रभुरीश्वरः । न निद्रां लब्धवांस्तत्र न सुखं न च निर्वृतिम्

ইন্দ্ৰো—সেই মহাপ্ৰভু—সুধৰ্মা সভালৈ গ’ল; কিন্তু তাত তেওঁ ন নিদ্ৰা পালে, ন সুখ, ন মনৰ শান্তি।

Verse 35

मनसा चिंतयामास विघ्नं मे समुपस्थितम् । अवाप महतीं चितां तदा देवः शचीपतिः

তেতিয়া শচীপতি ইন্দ্ৰে মনতে চিন্তা কৰিলে—“মোৰ আগত এক বিঘ্ন উপস্থিত হৈছে।” সেই মুহূৰ্ততে দেৱতা মহা উদ্বেগ আৰু চিন্তাত আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 36

मम स्थानं पराहर्तुं स्तपस्तेपे सुदुश्चरम् । सर्वान्देवान्समाहूय इदं वचनमब्रवीत्

“মোৰ পদ হৰণ কৰিবলৈ,” তেওঁ অতি দুৰূহ তপস্যা কৰিলে। তাৰ পাছত সকলো দেৱতাক একেলগে আহ্বান কৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 37

इन्द्र उवाच । शृण्वंतु देवताः सर्वा मम दुःखस्य कारणम् । दुःखेन मम यल्लब्धं तत्किं वा प्रार्थयेद्यमः । बृहस्पतिः समालोक्य सर्वान्दे वानथाब्रवीत्

ইন্দ্ৰে ক’লে: “সকলো দেৱতাই মোৰ দুখৰ কাৰণ শুনক। যি বস্তু মই কষ্টেৰে লাভ কৰিলোঁ, সেইটো যমে কিয় বিচাৰে?” তেতিয়া বृहস্পতিয়ে সকলো দেৱতালৈ চাই উত্তৰ দিলে।

Verse 38

बृहस्पतिरुवाच । तपसे नास्ति सामर्थ्यं विघ्नं कर्तुं दिवौकसः । उर्वश्याद्या समाहूय संप्रेष्यंतां च तत्र वै

বৃহস্পতিয়ে ক’লে: “হে স্বৰ্গবাসীসকল, এনে তপস্যাত বলপূৰ্বক বিঘ্ন ঘটাবলৈ সামৰ্থ্য নাই। সেয়ে উৰ্বশী আদি অপ্সৰাসকলক আহ্বান কৰি তাত পঠিয়াওক।”

Verse 39

तासामाकारणार्थाय प्रतिद्वारं प्रतस्थिवान् । स गत्वा ताः समादाय सभायां शीघ्रमाययौ

তেওঁলোকক আহ্বান কৰিবলৈ তেওঁ প্ৰতিটো দুৱাৰলৈ ক্ৰমে ক্ৰমে গ’ল। গৈ তেওঁলোকক একত্ৰ কৰি সোনকালে সভামণ্ডপলৈ লৈ আহিল।

Verse 40

आगतास्ता हरिः प्राह महत्कार्यमुपस्थितम् । गच्छन्तु त्वरिताः सर्वा धर्मारण्यं प्रति द्रुतम्

তেওঁলোক আহি পোৱাত হৰি ক’লে— “এতিয়া এক মহৎ কাৰ্য উপস্থিত। তোমালোক সকলোৱে তৎক্ষণাৎ দ্ৰুতগতিতে ধৰ্মাৰণ্যলৈ ধাৱিত হওঁক।”

Verse 41

यत्र वै धर्मराजोसौ तपश्चक्रे सुदुष्करम् । हास्यभावकटाक्षैश्च गीतनृत्यादिभिस्तथा

সেই ঠাইতেই, য’ত সেই ধৰ্মৰাজে অতি দুঃসাধ্য তপস্যা কৰিছিল, তেওঁলোকে কৌতুকময় হাঁহি আৰু কটাক্ষেৰে, লগতে গীত-নৃত্য আদি কলাৰে (আগবাঢ়িল)।

Verse 42

तं लोभयध्वं यमिनं तपःस्थानाच्च्युतिर्भवेत् । देवस्य वचनं श्रुत्वा तथा अप्सरसां गणाः

“সেই যমী তপস্বীক মোহিত কৰা, যাতে তেওঁ তপস্যাৰ আসনচ্যুত হয়।” দেৱতাৰ বাক্য শুনি, অপ্সৰাগণো তদনুৰূপে সাজু হ’ল।

Verse 43

मिथः संरेभिरे कर्तुं विचार्य च परस्परम् । धर्मारण्यं प्रतस्थेसावुर्वशी स्वर्वरांगना

পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰি আৰু কি কৰিব লাগে স্থিৰ কৰি, স্বৰ্গৰ শ্ৰেষ্ঠা অঙ্গনা উৰ্বশী ধৰ্মাৰণ্যলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 44

तुष्टुवुः पुष्पवर्षाश्च ससृजुस्तच्छिरस्यमी । ततस्तु देवैर्विप्रैश्च स्तूयमानः समंततः

তেওঁলোকে তেওঁৰ স্তৱনা কৰিলে আৰু তেওঁৰ মূৰৰ ওপৰত পুষ্পবৃষ্টি কৰিলে। তাৰ পাছত দেৱতা আৰু ঋষিসকলৰ দ্বাৰা চাৰিওফালে স্তূত হৈ, তেওঁ সৰ্বত্ৰ সন্মানিত হ’ল।

Verse 45

निर्ययौ परमप्रीत्या वनं परमपावनम् । बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम्

পৰম আনন্দে তেওঁ সেই পৰম পবিত্ৰ বনলৈ ওলাই গ’ল; তাত বিল্ব, অৰ্ক আৰু খদিৰ গছ ঘনকৈ আছিল, আৰু কপিত্থ আৰু ধৱ গছেৰে ভৰপূৰ আছিল।

Verse 46

न सूर्यो भाति तत्रैव महांधकार संयुतम् । निर्जनं निर्मनुष्यं च बहुयोजनमायतम्

তাত সূৰ্য একেবাৰে নোভাতিছিল; মহা অন্ধকাৰৰে আৱৃত আছিল—নিৰ্জন, মানুহশূন্য, আৰু বহু যোজনালৈ বিস্তৃত।

Verse 47

मृगैः सिंहैर्वृतं घोरेरन्यैश्चापि वनेचरैः । पुष्पितैः पादपैः कीर्णं सुमनोहरशाद्वलम्

সেই বন মৃগ, সিংহ আৰু আন ভয়ংকৰ বনচৰ প্ৰাণীৰে ঘেৰাও আছিল; তথাপি ফুলে ফুলে ভৰা গছেৰে ছটিয়াই আছিল আৰু মনোহৰ ঘাঁহেৰে আচ্ছাদিত আছিল।

Verse 48

विपुलं मधुरानादैर्नादितं विहगैस्तथा । पुंस्कोकिलनिनादाढ्यं झिल्लीकगणनादितम्

সেই বিস্তৃত বন পখীৰ মধুৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰিত হৈছিল; পুং কোকিলৰ গানে সমৃদ্ধ আৰু ঝিল্লীক গোটৰ কোলাহলে ভৰপূৰ আছিল।

Verse 49

प्रवृद्धविकटैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम् । वृक्षैराच्छादिततलं लक्ष्म्या परमया युतम्

সেই স্থান ডাঙৰ ডাঙৰ উচ্ছ বৃক্ষৰ মনোৰম ছাঁয়াৰে আৱৃত আছিল; ভূমিও গছেৰে ঢকা আছিল, আৰু তাত পৰম লক্ষ্মী—অতুল সৌন্দৰ্য আৰু সমৃদ্ধি—বিৰাজ কৰিছিল।

Verse 50

नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कंटकी । षट्पदैरप्यनाकीर्णं नास्मिन्वै काननेभवेत्

সেই পবিত্ৰ কাননত কোনো গছ ফুলবিহীন নাছিল, কোনো গছ ফলবিহীন নাছিল, আৰু কোনো কণ্টকযুক্তো নাছিল; তাত এনে ঠাই নাছিল য’ত ভ্ৰমৰসকলৰ ভিৰ নাথাকে।

Verse 51

विहंगैर्नादितं पुष्पैरलंकृतमतीव हि । सर्वर्तुकुसमैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम्

সেই স্থান পাখিৰ কলৰৱে গুঞ্জৰিত হৈছিল আৰু ফুলেৰে অতি শোভিত আছিল; সকলো ঋতুত ফুল ধৰা গছসমূহে তাক আৱৰি ৰাখিছিল, যিবোৰে সুখদায়ক ছাঁ দিছিল।

Verse 52

मारुताकलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशाखिनः । पुष्पवृष्टिं विचित्रां तु विसृजंति च पादपाः

তাত বতাহে দোল খোৱা ফুলভৰা ডালযুক্ত দ্ৰুমসমূহে আশ্চৰ্যজনক ফুলৰ বৰষুণ যেন ছটিয়াই দিছিল।

Verse 53

दिवस्पृशोऽथ संपुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वनैः । विरेजुः पादपास्तत्र सुगन्धकुसुमैर्वृताः

তাৰ পাছত আকাশ স্পৰ্শ কৰা যেন উঁচা গছসমূহ মধুৰস্বৰ পাখিৰ মাজত পুষ্ট হৈ উঠিল; সেই ঠাইত সুগন্ধি ফুলেৰে বেষ্টিত হৈ সিহঁতে দীপ্তিময় হৈ উঠিছিল।

Verse 54

तिष्ठंति च प्रवालेषु पुष्पभारावनादिषु । रुवंति मधुरालापाः षट्पदा मधुलिप्सवः

সিহঁতে কোমল কুঁহিপাতত আৰু ফুলৰ ভাৰে নত উপবনত ৰৈ থাকিছিল; মধুৰ লোভী ভ্ৰমৰসকলে মিঠা গুঞ্জনেৰে কোমলকৈ ৰুণঝুণাই আছিল।

Verse 55

तत्र प्रदेशांश्च बहूनामोदांकुरमंडितान् । लतागृह परिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्द्धनान्

তাত তেওঁ বহু মনোহৰ ভূমিখণ্ড দেখিলে, আনন্দদায়ক নৱ অঙ্কুৰে সুশোভিত; লতাগৃহে পৰিবেষ্টিত, যিয়ে মনৰ প্ৰীতি বৃদ্ধি কৰে।

Verse 56

संपश्यंती महातेजा बभूव मुदिता तदा । परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसमाचितैः

সেই মহাতেজস্বিনী নাৰী ইহা দেখি তেতিয়াই আনন্দিত হ’ল। ফুলে ভৰা গছবোৰে পৰস্পৰে জড়াই থকা ডালপাতেৰে সুশোভিত হৈ আছিল।

Verse 57

अशोभत वनं तत्तु महेंद्रध्वजसन्निभैः । सुखशीतसुगन्धी च पुष्परेणुवहोऽनिलः

সেই বন মহেন্দ্ৰৰ ধ্বজৰ দৰে দীপ্তিময় হৈ শোভা পাইছিল; আৰু ফুলৰ ৰেণু বহন কৰা সুখদায়ক, শীতল, সুগন্ধি বতাহ বয় গৈছিল।

Verse 58

एवंगुणसमायुक्तं ददर्श सा वनं तदा । तदा सूर्योद्भवां तत्र पवित्रां परिशोभिताम्

এইদৰে বহু গুণে সমন্বিত সেই বন তেতিয়া তেওঁ দেখিলে; আৰু তাত সূৰ্যোদ্ভৱা নামৰ পবিত্ৰকাৰিণী ধাৰাও সুন্দৰ শোভাৰে বিভূষিত হৈ দেখা দিলে।

Verse 59

आश्रमप्रवरं तत्र ददर्श च मनोरमम् । पतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणा वृतम्

তাত তেওঁ এক শ্ৰেষ্ঠ, মনোৰম আশ্ৰম দেখিলে; যি পূজনীয় বালখিল্য ঋষিসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত আৰু মুনিগণৰ সমূহে চাৰিওফালে ঘেৰি আছিল।

Verse 60

अग्न्यगारैश्च बहुभिर्वृक्षशाखावलंबितैः । धूगम्रपानकणैस्तत्र दिग्वासोयतिभिस्तथा

সেই স্থান বহু অগ্ন্যাগাৰেৰে সুসজ্জিত আছিল, গছৰ ডালত ওলমাই থোৱা; আৰু যজ্ঞাগ্নিৰ ধোঁৱাৰ ঘূৰণীয়া কণৰ মাজত দিগম্বৰ যতি-সন্ন্যাসীসকলও তাতে আছিল।

Verse 61

पाल्या वन्या मृगास्तत्र सौम्या भूयो बभूविरे । मार्जारा मूषकैस्तत्र सर्पैश्च नकुलास्तथा

তাত বনৰীয়া জন্তুবোৰো কোমল স্বভাৱৰ হৈ পৰিছিল, যেন সুৰক্ষিত; আৰু তাত মেকুৰী মূষিকৰ সৈতে, আৰু নেউল সাপৰ সৈতে একেলগে বাস কৰিছিল।

Verse 62

मृगशावैस्तथा सिंहाः सत्त्वरूपा बभूविरे । परस्परं चिक्रीडुस्ते यथा चैव सहोदराः । दूराद्ददर्श च वनं तत्र देवोऽब्रवीत्तदा

হৰিণশাৱকৰ মাজতো সিংহসকল শান্ত স্বভাৱৰ হৈ পৰিল; তেওঁলোকে পৰস্পৰে তেনেকৈ খেলিছিল যেন সহোদৰ। দূৰৰ পৰা সেই বন দেখি দেৱতাই তেতিয়া ক’লে।

Verse 63

इन्द्र उवाच । अयं च खलु धर्मराड् तपस्तुग्रेवतिष्ठते । मम राज्याभिकांक्षोऽसावतोर्थे यत्यतामिह

ইন্দ্ৰ ক’লে: নিশ্চয় এই ধৰ্মৰাট ভয়ংকৰ তপস্যাত দৃঢ়ভাৱে স্থিত। সি মোৰ ৰাজ্য-সিংহাসন কামনা কৰে; সেয়েহে এই উদ্দেশ্যে ইয়াত প্ৰয়াস কৰা হওক।

Verse 64

तपोविघ्नं प्रकुर्वंतु ममाज्ञा तत्र गम्यताम् । इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा उर्वशी च तिलोत्तमा

“তাৰ তপস্যাত বিঘ্ন ঘটাও—এই মোৰ আজ্ঞা; তাত যোৱা হওক।” ইন্দ্ৰৰ বাক্য শুনি উৰ্বশী আৰু তিলোত্তমা (তেতিয়া সঁহাৰি দিলে)।

Verse 65

सुकेशी मंजुघोषा च घृताची मेनका तथा । विश्वाची चैव रंभा च प्रम्लोचा चारुभाषिणी

তাত সুকেশী আৰু মঞ্জুঘোষা, ঘৃতাচী আৰু মেনকা; বিশ্বাচী আৰু ৰম্ভা, আৰু মধুৰভাষিণী প্ৰম্লোচা—এই খ্যাতনামা অপ্সৰাসকল উপস্থিত আছিল।

Verse 66

पूर्वचित्तिः सुरूपा च अनुम्लोचा यशस्विनी । एताश्चान्याश्च बहुशस्तत्र संस्था व्यचिंतयन्

পূৰ্বচিত্তি, সুৰূপা আৰু অনুম্লোচা—যশস্বী আৰু খ্যাতিমান—এইসকল আৰু আন বহুজন তাত একত্ৰ হৈ বাৰে বাৰে চিন্তা-ৱিচাৰ কৰিছিল।

Verse 67

परस्परं विलोक्यैव शंकमाना भयेन हि । यमश्चैव तथा शक्र उभौ वायतनं हि वः

তেওঁলোকে পৰস্পৰক চায়েই ভয়ত শংকিত হৈ সংকোচ কৰিলে; কিয়নো যম আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)—এই দুয়ো—সেই বিষয়ে অধিকাৰ আৰু আশ্ৰয়ৰূপে উপস্থিত আছিল।

Verse 68

एवं विचार्य बहुधा वर्द्धनी नाम भारत । सर्वासामप्सरसां श्रेष्ठा सर्वाभरणभूषिता

এইদৰে বহু প্ৰকাৰ চিন্তা-ৱিচাৰ কৰি, হে ভাৰত, তেওঁলোকে বৰ্ধনী নামৰ জনীক বাছিলে—সকলো অপ্সৰাৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠা, আৰু সকলো অলংকাৰৰে ভূষিতা।

Verse 69

उवाचैवोर्वशी तत्र किं खिद्यसि शुभानने । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मायारूपबलेन च । वर्णधर्मो यथा भूयात्करिष्ये पाकशासन

তেতিয়া তাত উৰ্বশীয়ে ক’লে: “হে শুভাননে, তুমি কিয় দুখিত? দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে, মায়া আৰু ধাৰিত ৰূপৰ বলত মই কৰিম—হে পাকশাসন (ইন্দ্ৰ)—যেন বৰ্ণধৰ্ম যথাযথভাৱে স্থাপিত হয়।”

Verse 70

इन्द्र उवाच । साधुसाधु महाभागे वर्द्धनी नाम सुव्रता । शीघ्रं गच्छ स्वयं भद्रे कुरु कार्यं कृशोदरि

ইন্দ্ৰে ক’লে: “সাধু সাধু, মহাভাগে! সুব্ৰতা, বর্ধনী নামে। হে ভদ্ৰে, তুমি নিজে শীঘ্ৰে যোৱা; হে কৃশোদৰী, কাৰ্য সম্পন্ন কৰা।”

Verse 71

धीराणामवने शक्ता नान्या सुभ्रु त्वया विना । वर्द्धनी च तथेत्युक्त्वा गता यत्र स धर्मराट्

“হে সুভ্ৰূ, তোমাৰ বাহিৰে ধীৰলোকক বশ কৰিবলৈ আন কোনো সক্ষম নহয়।” এইদৰে কোৱা হ’লত বর্ধনী ক’লে, “তথৈব,” আৰু য’ত ধৰ্মৰাজ আছিল তাত গ’ল।

Verse 72

महता भूषणेनैव रूपं कृत्वा मनोरमम् । कुंकुमैः कज्जलैर्वस्त्रैर्भूषणैश्चैव भूषिता

মহৎ ভূষণে মনোহৰ ৰূপ ধৰি, তেওঁ কুংকুম, কাজল, সুন্দৰ বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰৰে নিজকে সজালে।

Verse 73

कुसुमं च तथा वस्त्रं किंकिणीकटिराजिता । झणत्कारैस्तथा कष्टैर्भूषिता च पदद्वये

ফুল আৰু বস্ত্ৰে সজাই, তেওঁৰ কঁকালত কিঙ্কিণী ঝংকাৰ দিছিল; আৰু দুয়োটা পদত ঝণঝণাই থকা নূপুৰে তেওঁ সুশোভিত হৈছিল।

Verse 74

नानाभूषणभूषाढ्या नानाचंदनचर्चिता । नानाकुसुम मालाढ्या दुकूलेनावृता शुभा

নানাবিধ অলংকাৰৰে সমৃদ্ধ, নানাধৰণৰ চন্দনলেপে অঙ্গচৰ্চিতা; বহু ফুলৰ মালাৰে বিভূষিতা—সেই শুভা নাৰী সূক্ষ্ম ৰেশমী দোকূলৰে আৱৃত আছিল।

Verse 75

प्रगृह्य वीणां संशुद्धां करे सर्वांगसुन्दरी । नर्तनं त्रिविधं तत्र चक्रे लोकमनोरमम्

তেওঁ নিজৰ হাতে শুদ্ধ, সুৰ-মিলোৱা বীণা ধৰি; সৰ্বাঙ্গ-সুন্দৰী সেই দেৱীয়ে তাত ত্ৰিবিধ নৃত্য কৰিলে, যি সকলো লোকক মোহিত কৰি মনোৰম হৈ উঠিল।

Verse 76

तारस्वरेण मधुरैर्वंशनादेन मिश्रितम्

সেই সঙ্গীত মধুৰ উচ্চ সুৰে ভৰা আছিল আৰু বাঁহীৰ মনোহৰ নাদৰ সৈতে মিহলি হৈ এক ৰসত মিলি গৈছিল।

Verse 77

मूर्च्छनातालसंयुक्तं तंत्रीलयसमन्वितम् । क्षणेन सहसा देवो धर्मराजो जितात्मवान् । विमनाः स तदा जातो धर्मराजो नृपात्मजः

মূৰ্ছনা আৰু তালৰ সৈতে যুক্ত, তন্ত্ৰীৰ লয়ত পৰিপূৰ্ণ সেই সঙ্গীত—এটা ক্ষণতে—জিতাত্মা দেৱ ধৰ্মৰাজক হঠাতে বিমনা কৰি তুলিলে; হে ৰাজপুত্ৰ, তেতিয়া ধৰ্মৰাজ বিষণ্ণ হ’ল।

Verse 78

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं परमं ब्रह्मञ्जातं मे ब्रह्मसत्तम । कथं ब्रह्मोपपन्नस्य तपश्छेदो बभूव ह

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ! মোৰ ভিতৰত পৰম আশ্চৰ্য জাগিছে, হে ব্ৰহ্মজ্ঞানীৰ শ্ৰেষ্ঠ! ব্ৰহ্মত স্থিত জনৰ তপস্যাত কেনেকৈ ছেদ পৰিল?

Verse 79

धर्मे धरा च नाकश्च धर्मे पातालमेव च । धर्मे चंद्रार्कमापश्च धर्मे च पवनोऽनलः

ধৰ্মত ধৰা আৰু আকাশ স্থিত; ধৰ্মতেই পাতালও আছে। ধৰ্মত চন্দ্ৰ-সূৰ্য আৰু জল; ধৰ্মতেই বায়ু আৰু অগ্নিও অৱস্থিত।

Verse 80

धर्मे चैवाखिलं विश्वं स धर्मो व्यग्रतां कथम् । गतः स्वामिंस्तद्वैयग्र्यं तथ्यं कथय सुव्रत

ধৰ্মতেই এই সমগ্ৰ বিশ্ব স্থিত; তেন্তে সেই ধৰ্ম কেনেকৈ ব্যাকুল হ’ল? হে স্বামী, হে সুব্ৰত, সেই ব্যাকুলতাৰ সত্য কাৰণ কৃপা কৰি কওক।

Verse 81

व्यास उवाच । पतनं साहसानां च नरकस्यैव कारणम् । योनिकुण्डमिदं सृष्टं कुंभीपाकसमं भुवि

ব্যাসে ক’লে: দুঃসাহসী আৰু বেপৰোৱা লোকৰ পতনেই নৰকৰ কাৰণ। পৃথিৱীত এই ‘যোনি-কুণ্ড’ সৃষ্টি কৰা হৈছে, যি কুম্ভীপাক নামৰ নৰকৰ সদৃশ।

Verse 82

नेत्ररज्ज्वा दृढं बद्ध्वा धर्षयंति मनस्विनः । कुचरूपैर्महादंडैस्ताड्यमानमचेतसम्

চকুৰত ৰছী দৃঢ়কৈ বান্ধি সেই নিষ্ঠুৰসকলে তাক যন্ত্ৰণা দিয়ে; আৰু সি অচেতন হৈ কুৰুপ, ভাৰী দণ্ডেৰে প্ৰহাৰিত হয়।

Verse 83

कृत्वा वै पातयंत्याशु नरकं नृपसत्तम । मोहनं सर्वभूतानां नारी चैवं विनिर्मिता

এইদৰে সিহঁতে শীঘ্ৰে মানুহক নৰকত নিক্ষেপ কৰে, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ। এইভাৱেই নাৰী সৰ্বভূতৰ মোহন—মায়াৰ আকর্ষণ—ৰূপে নিৰ্মিত।

Verse 85

तावत्तपोभिवृद्धिस्तु तावद्दानं दया दमः । तावत्स्वाध्यायवृत्तं च तावच्छौचं धृतं व्रतम्

যিমানলৈকে (বিবেক) থাকে, সিমানলৈকে তপস্যাৰ বৃদ্ধি; সিমানলৈকে দান, দয়া আৰু দমন স্থায়ী; সিমানলৈকে স্বাধ্যায় আৰু সদাচাৰ থাকে; সিমানলৈকে শৌচ, ধৈৰ্য আৰু দৃঢ়ভাৱে পালন কৰা ব্ৰত টিকে।

Verse 86

यावत्त्रस्तमृगीदृष्टिं चपलां न विलोकयेत् । तावन्माता पिता तावद्धाता तावत्ससुहृज्जनः

যিমানলৈকে মন বিচলিত কৰা হৰিণী-সদৃশ চঞ্চল দৃষ্টিলৈ চোৱা নহয়, তিমানলৈকে মাতা-পিতা সত্য ৰক্ষক হৈ থাকে; তিমানলৈকে বিধাতা (দৈৱ-ব্যৱস্থা) সহায় হয়; আৰু তিমানলৈকে সৎ বন্ধু-সুহৃদসকল অটল থাকে।

Verse 87

तावल्लज्जा भयं तावत्स्वाचारस्तावदेव हि । ज्ञानमौदार्यमैश्वर्यं तावदेव हि भासते । यावन्मत्तांगनापाशैः पातितो नैव बन्धनैः

লজ্জা আৰু পাপ-ভয় তিমানলৈকে থাকে; সৎ আচাৰো তিমানলৈকে স্থিৰ থাকে। জ্ঞান, উদাৰতা আৰু ঐশ্বৰ্যও তিমানলৈকে দীপ্ত হয়, যিমানলৈকে উন্মত্তা-সদৃশ বেপৰোৱা নাৰীৰ ফাঁদ-পাশে পৰি বন্ধনত নপৰে।