Adhyaya 13

Verse 1

सूत उवाच । दशार्णाधिपतेस्तस्य वज्रबाहोर्महाभुजः । बभूव शत्रुर्बलवान्राजा मगधराट् ततः

সূত ক’লে: দশাৰ্ণৰ অধিপতি মহাবাহু বজ্ৰবাহুৰ বাবে তেতিয়া মগধৰ ৰজাই এক শক্তিশালী শত্রু ৰূপে উদয় হ’ল।

Verse 2

स वै हेमरथो नाम बाहुशाली रणोत्कटः । बलेन महतावृत्य दशार्णं न्यरुधद्बली

সেই ৰজা হেমৰথ নামে পৰিচিত—বাহুবলী আৰু ৰণত প্ৰচণ্ড। তেওঁ বৃহৎ সেনাবলেৰে ঘেৰি দশাৰ্ণক অৱৰুদ্ধ কৰিলে আৰু শক্তিশালী হৈ অবৰোধ স্থাপন কৰিলে।

Verse 3

चमूपास्तस्य दुर्धर्षाः प्राप्य देशं दशार्णकम् । व्यलुंपन्वसुरत्नानि गृहाणि ददहुः परे

তেওঁৰ শিবিৰৰ লোকসকল, যাক দমন কৰা কঠিন, দশাৰ্ণ দেশত প্ৰৱেশ কৰিলে। তেওঁলোকে ধন-ৰত্ন লুটিলে আৰু আন কিছুমানে ঘৰবোৰ জ্বলাই দিলে।

Verse 4

केचिद्धनानि जगृहुः केचिद्बालान्स्त्रियोऽपरे । गोधनान्यपरेऽगृह्णन्केचिद्धान्यपरिच्छदान् । केचिदारामसस्यानि गृहोद्यानान्यनाशयत्

কিছুমানে ধন ল’লে, কিছুমানে শিশু, আৰু আন কিছুমানে নাৰীসকলক লৈ গ’ল। কিছুমানে গোধন ল’লে, আন কিছুমানে ধান্য আৰু গৃহস্থালিৰ সামগ্ৰী। কিছুমানে বাগিচাৰ শস্য আৰু ঘৰৰ লগত থকা উদ্যান ধ্বংস কৰিলে।

Verse 5

एवं विनाश्य तद्राज्यं स्त्रीगोधनजिघृक्षवः । आवृत्य तस्य नगरीं वज्रबाहोस्तु मागधः

এইদৰে সেই ৰাজ্য ধ্বংস কৰি—স্ত্ৰী আৰু গো-ধনৰ লোভে—মাগধে বজ্ৰবাহুৰ নগৰীখন চাৰিওফালে ঘেৰিলে।

Verse 6

एवं पर्याकुलं वीक्ष्य राजा नगरमेव च । युद्धाय निर्जगामाशु वज्रबाहुः ससै निकः

নগৰখন এইদৰে ব্যাকুল হোৱা দেখি, ৰজা বজ্ৰবাহু নিজৰ সৈন্যসহ তৎক্ষণাৎ যুদ্ধলৈ ওলাই গ’ল।

Verse 7

वज्रबाहुश्च भूपालस्तथा मंत्रिपुरःसराः । युयुधुर्मागधैः सार्धं निजघ्नुः शत्रुवाहिनीम्

ৰজা বজ্ৰবাহু আৰু আগত মন্ত্রীসকলসহ, মাগধসকলৰ সৈতে একেলগে যুঁজিলে আৰু শত্রুসেনাক নিধন কৰিলে।

Verse 8

वज्रबाहुर्महेष्वासो दंशितो रथमास्थितः । विकिरन्बाणवर्षाणि चकार कदनं महत्

মহাধনুৰ্ধৰ বজ্ৰবাহু কৱচ পৰিধান কৰি ৰথত আৰোহণ কৰিলে; বাণবৃষ্টি ছটিয়াই তেওঁ মহা সংহাৰ ঘটালে।

Verse 9

दशार्णराजं युध्यंतं दृष्ट्वा युद्धे सुदुःसहम् । तमेव तरसा वव्रुः सर्वे मागधसैनिकाः

দশাৰ্ণৰ ৰজাক যুদ্ধত যুঁজোঁতে দেখি—যাক সহ্য কৰা অতি দুৰূহ—সকলো মাগধ সৈন্য বেগেৰে কেৱল তেওঁৰ ওপৰতে ঝাঁপাই পৰিল।

Verse 10

कृत्वा तु सुचिरं युद्धं मागधा दृढविक्रमाः । तत्सैन्यं नाशयामासुर्लेभिरे च जयश्रियम्

দীৰ্ঘকাল যুদ্ধ কৰি, দৃঢ় পৰাক্ৰমী মাগধসকলে সেই ৰজাৰ সেনা বিনাশ কৰিলে আৰু জয়শ্ৰীৰ দীপ্তি লাভ কৰিলে।

Verse 11

केचित्तस्य रथं जघ्नुः केचित्तद्धनुराच्छिनम् । सूतं तस्य जघानैकस्त्वपरः खड्गमाच्छिनत्

কিছুমানে তাৰ ৰথ ভাঙিলে, কিছুমানে তাৰ ধনু কাটি নিলে। এজনে তাৰ সূতক বধ কৰিলে, আন এজনে তাৰ খড়্গ কাটি পেলালে।

Verse 12

संछिन्नखड्गधन्वानं विरथं हतसारथिम् । बलाद्गृहीत्वा बलिनो बबंधुर्नृपतिं रुषा

খড়্গ-ধনু ছিন্ন, ৰথহীন আৰু সাৰথি নিহত অৱস্থাত, বলৱান যোদ্ধাসকলে ক্ৰোধেৰে বলপূৰ্বক ৰজাক ধৰি বাঁধিলে।

Verse 13

तस्य मंत्रिगणं सर्वं तत्सैन्यं च विजित्य ते । मागधास्तस्य नगरीं विविशुर्जयकाशिनः

তাৰ সকলো মন্ত্রীবৰ্গ আৰু সেনাক জয় কৰি, জয়ৰ দীপ্তিৰে উজ্জ্বল সেই মাগধসকলে তাৰ নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 14

अश्वान्नरान्गजानुष्ट्रान्पशूंश्चैव धनानि च । जगृहुर्युवतीः सर्वाश्चार्वंगीश्चैव कन्यकाः

তেওঁলোকে ঘোঁৰা, মানুহ, হাতী, উষ্ট্ৰ, পশু আৰু ধন-সম্পদ ল’লে; লগতে সকলো যুৱতী আৰু সুন্দৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্ত কন্যাসকলকো লৈ গ’ল।

Verse 15

राज्ञो बबंधुर्महिषीर्दासीश्चैव सहस्रशः । कोशं च रत्नसंपूर्णं जह्रुस्तेऽप्याततायिनः

সেই আততায়ীয়ে ৰজাৰ মহিষীসকল আৰু সহস্ৰ দাসীক বেঁধিলে; লগতে ৰত্নেৰে পৰিপূৰ্ণ কোষাগাৰো লুটি লৈ গ’ল।

Verse 16

एवं विनाश्य नगरीं हृत्वा स्त्रीगोधनादिकम् । वज्रबाहुं बलाद्बद्ध्वा रथे स्थाप्य विनिर्ययुः

এইদৰে নগৰী ধ্বংস কৰি, স্ত্ৰী, গোধন আদি লুটি, বজ্ৰবাহুক বলপূৰ্বক বেঁধি ৰথত উঠাই তেওঁলোকে প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 17

एवं कोलाहले जाते राष्ट्रनाशे च दारुणे । राजपुत्रोऽथ भद्रायुस्तद्वार्तामशृणोद्बली

এনে কোলাহল উঠি, ৰাজ্যনাশ অতি দাৰুণ হোৱাত, বলৱান ৰাজপুত্ৰ ভদ্ৰায়ুৱে সেই সংবাদ শুনিলে।

Verse 18

पितरं शत्रुनिर्बद्धं पितृपत्नीस्तथा हृताः । नष्टं दशार्णराष्ट्रं च श्रुत्वा चुक्रोश सिंहवत्

শত্ৰুৱে পিতাক বেঁধা, পিতৃ-পত্নীসকল হৰণ, আৰু দশাৰ্ণ ৰাজ্য নষ্ট—এই কথা শুনি তেওঁ সিংহৰ দৰে গর্জন কৰিলে।

Verse 19

स खड्गशंखावादाय वैश्यपुत्रसहायवान् । दंशितो हयमारुह्य कुमारो विजिगीषया

সেই কুমাৰে বৈশ্যপুত্ৰৰ সহায়ত খড়্গ আৰু শঙ্খৰ নাদ তুলিলে; তাৰপিছত সজ্জিত হৈ ঘোঁৰাত উঠি বিজয়লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে আগবাঢ়িল।

Verse 20

जवेनागत्य तं देशं मागधैरभिपूरितम् । दह्यमानं क्रंदमानं हृतस्त्रीसुतगोधनम्

তেওঁ তীব্ৰ বেগেৰে সেই দেশত উপস্থিত হ’ল, যি মাগধৰ সৈন্যেৰে পৰিপূৰ্ণ—জুইত দগ্ধ, কান্দোনে গুঞ্জৰিত—য’ত নাৰী, শিশু, গোধন আৰু ধন-সম্পদ হৰণ কৰি লৈ যোৱা হৈছিল।

Verse 21

दृष्ट्वा राजजनं सर्वं राज्यं शून्यं भयाकुलम् । क्रोधाध्मातमनास्तूर्णं प्रविश्य रिपुवाहिनीम् । आकर्णाकृष्टकोदंडो ववर्ष शरसंततीः

ৰাজজন সকলোকে আৰু ৰাজ্যখন শূন্য, ভয়াকুল দেখি, ক্ৰোধে ফুলা মন লৈ তেওঁ তৎক্ষণাৎ শত্রুসেনাত প্ৰৱেশ কৰিলে; কাণলৈ ধনু টানি তেওঁ অবিৰাম বাণবৃষ্টি বৰষালে।

Verse 22

ते हन्यमाना रिपवो राजपुत्रेण सायकैः । तमभिद्रुत्य वेगेन शरैर्विव्यधुरुल्बणैः

ৰাজপুত্ৰৰ বাণে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ শত্রুসকল ঢলি পৰিল; তাৰপিছত তেওঁলোকে বেগেৰে তেওঁৰ ওপৰত ধাৱি আহি উগ্ৰ বাণেৰে বিদ্ধ কৰিলে।

Verse 23

हन्यमानोऽस्त्रपूगेन रिपुभिर्युद्धदुर्मदैः । न चचाल रणे धीरः शिववर्माभिरक्षितः

যুদ্ধমত্ত শত্রুসকলে অস্ত্ৰৰ ঝাঁকেৰে আঘাত কৰিলেও, সেই ধীৰ বীৰ ৰণক্ষেত্ৰত নচলিল; শিৱৰ কবচে তেওঁ সুৰক্ষিত আছিল।

Verse 24

सोऽस्त्रकर्षं प्रसह्याशु प्रविश्य गजलीलया । जघानाशु रथान्नागान्पदातीनपि भूरिशः

অস্ত্ৰৰ চাপ জোৰেৰে সহি তেওঁ শীঘ্ৰে হাতীৰ গতিৰে ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে; আৰু তৎক্ষণাৎ ৰথ, হাতী আৰু বহু পদাতিকক বাৰে বাৰে নিধন কৰিলে।

Verse 25

तत्रैकं रथिनं हत्वा ससूतं नृपनंदनः । तमेव रथमास्थाय वैश्यनंदनसारथिः । विचचार रणे धीरः सिंहो मृगकुलं यथा

তাত নৃপনন্দনে সসূত এক ৰথীক বধ কৰি, সেই একে ৰথত আৰোহণ কৰিলে; বৈশ্যনন্দন সাৰথি হ’ল। ধীৰ বীৰে ৰণভূমিত সিংহে যেন হৰিণৰ দলেৰে মাজে মাজে বিচৰণ কৰে তেনেদৰে বিচাৰিলে।

Verse 26

अथ सर्वे सुसंरब्धाः शूराः प्रोद्यतकार्मुकाः । अभिसस्रुस्तमेवैकं चमूपा बलशालिनः

তাৰ পাছত সকলো শূৰ বীৰ ক্ৰোধে উন্মত্ত হৈ, ধনু উঁচাই ধৰি; বলশালী সেনানায়কসকলে সেই এক জন বীৰৰ ওপৰতে ধাৱমান হ’ল।

Verse 27

तेषामापततामग्रे खड्गमुद्यम्य दारुणम् । अभ्युद्ययौ महावीरान्दर्शयन्निव पौरुषम्

তেওঁলোকৰ ধাৱমান সেনাৰ আগভাগত সি ভয়ংকৰ খড়্গ উঁচাই ধৰি ঝাঁপ দি উঠিল; মহাবীৰসকলৰ ফালে দৌৰি গ’ল, যেন নিজৰ পৌৰুষ প্ৰকাশ কৰি দেখুৱাইছে।

Verse 28

करालांतकजिह्वाभं तस्य खड्गं महोज्ज्वलम् । दृष्ट्वैव सहसा मम्रुश्च मूपास्तत्प्रभावतः

তাঁৰ মহোজ্জ্বল খড়্গ কৰাল অন্তকৰ জিহ্বাৰ দৰে দীপ্তিময় আছিল; তাৰ প্ৰভাৱত সেনানায়কসকলে কেৱল দেখা মাত্রেই হঠাৎ লুটাই পৰিল।

Verse 29

येये पश्यंति तं खड्गं प्रस्फुरंतं रणांगणे । ते सर्वे निधनं जग्मुर्वज्रं प्राप्येव कीटकः

ৰণাঙ্গণত যিয়ে যিয়ে সেই খড়্গৰ ঝলক দেখা পায়, সিহঁতে সকলোৱে মৃত্যুলোক গ’ল—যেন বজ্ৰাঘাতে পতিত কীট।

Verse 30

अथासौ सर्वसैन्यानां विनाशाय महाभुजः । शंखं दध्मौ महारावं पूरयन्निव रोदसी

তেতিয়া সেই মহাবাহু বীৰে সমগ্ৰ সৈন্যদল বিনাশৰ সংকল্পে মহাগর্জনে শঙ্খ ধ্বনি তুলিলে, যেন তাৰ নাদে আকাশ আৰু পৃথিৱী দুয়ো ভৰি উঠিল।

Verse 31

तेन शंखनिनादेन विषाक्तेनैव भूयसा । श्रुतमात्रेण रिपवो मूर्च्छिताः पतिता भुवि

সেই শঙ্খনিনাদে—অধিক তীব্ৰ বিষ যেন—কেৱল শুনামাত্ৰেই শত্রুসকল মূৰ্ছিত হৈ পৃথিৱীত লুটাই পৰিল।

Verse 32

येऽश्वपृष्ठे रथे ये च ये च दंतिषु संस्थिताः । ते विसंज्ञाः क्षणात्पेतुः शंखनादहतौजसः

যিসকল ঘোঁৰাৰ পিঠিত আছিল, যিসকল ৰথত আছিল, আৰু যিসকল হাতীত আৰূঢ় আছিল—শঙ্খনাদে তেওঁলোকৰ তেজ-শক্তি আঘাতপ্ৰাপ্ত হ’ল; সিহঁত ক্ষণতে অচেতন হৈ পৰিল।

Verse 33

तान्भूमौ पतितान्सर्वान्नष्टसंज्ञा न्निरायुधान् । विगणय्य शवप्रायाननावधीद्धर्मशास्त्रवित्

পৃথিৱীত পতিত, সংজ্ঞাহীন আৰু নিৰস্ত্ৰ সেই সকলোকে দেখি, ধৰ্মশাস্ত্ৰবিদে তেওঁলোকক প্ৰায় শৱৰূপ বুলি গণি উপেক্ষা কৰিলে আৰু আঘাত নকৰিলে।

Verse 34

आत्मनः पितरं बद्धं मोचयित्वा रणाजिरे । तत्पत्नीः शत्रुवशगाः सर्वाः सद्यो व्यमोचयत्

ৰণক্ষেত্ৰত বাঁধি থোৱা নিজৰ পিতাক মুক্ত কৰি, শত্রুৰ অধীনত থকা সকলো পত্নীকো তেওঁ তৎক্ষণাৎ মুক্ত কৰিলে।

Verse 35

पत्नीश्च मंत्रिमुख्यानां तथान्येषां पुरौकसाम् । स्त्रियो बालांश्च कन्याश्च गोधनादीन्यनेकशः

তেওঁ মুখ্য মন্ত্ৰীসকলৰ আৰু আন নগৰবাসীৰ পত্নীসকলকো পুনৰ উদ্ধাৰ কৰিলে—স্ত্ৰী, শিশু, কন্যা—আৰু গোধন আদি কৰি নানা প্ৰকাৰৰ ধন-সম্পদো।

Verse 36

मोचयित्वा रिपुभयात्तमाश्वासयदाकुलः । अथारिसैन्येषु चरंस्तेषां जग्राह योषितः

শত্ৰুভয়ৰ পৰা তেওঁক মুক্ত কৰি, নিজে যদিও অস্থিৰ আছিল, তথাপি তেওঁক আশ্বাস দি সান্ত্বনা দিলে। তাৰ পাছত শত্ৰুসেনাৰ মাজেৰে বিচৰণ কৰি তেওঁলোকৰ স্ত্ৰীসকলক অধীনতালৈ আনিলে।

Verse 37

मरुन्मनोजवानश्वान्मातंगान्गिरिसन्निभान् । स्यंदनानि च रौक्माणि दासीश्च रुचिराननाः

তেওঁ বায়ুৰ দৰে আৰু মনৰ দৰে বেগৱান অশ্ব, পৰ্বতৰ সদৃশ মাতঙ্গ, স্বৰ্ণময় ৰথ, আৰু মনোহৰ মুখমণ্ডলযুক্ত দাসীসকলকো গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 38

युग्मम् । सर्वमाहृत्य वेगेन गृहीत्वा तद्धनं बहु । मागधेशं हेमरथं निर्बबंध पराजितम्

সকলো বস্তু বেগেৰে সংগ্ৰহ কৰি আৰু সেই প্ৰচুৰ ধন হস্তগত কৰি, তেওঁ পৰাজিত মাগধদেশৰ ৰজা হেমৰথক বন্ধন কৰিলে।

Verse 39

तन्मंत्रिणश्च भूपांश्च तत्र मुख्यांश्च नायकान् । गृहीत्वा तरसा बद्ध्वा पुरीं प्रावेशयद्द्रुतम्

তেওঁ তাৰ মন্ত্ৰীসকল, ৰজাসকল আৰু তাত থকা মুখ্য নায়কসকলক ধৰি, তৎক্ষণাৎ বন্ধন কৰি, দ্ৰুতগতিতে নগৰীত প্ৰৱেশ কৰালে।

Verse 40

पूर्वं ये समरे भग्ना विवृत्ताः सर्वतोदिशम् । ते मंत्रिमुख्या विश्वस्ता नायकाश्च समाययुः

যিসকল আগতে সমৰত পৰাজিত হৈ চাৰিওফালে ছিটিকি পৰিছিল, তেওঁলোক এতিয়া পুনৰ ঘূৰি আহিল—মন্ত্ৰী-মুখ্য, বিশ্বস্ত সহায় আৰু সেনানায়কসকল—একেলগে সমবেত হ’ল।

Verse 41

कुमारविक्रमं दृष्ट्वा सर्वे विस्मितमानसाः । तं मेनिरे सुरश्रेष्ठं कारणादागतं भुवम्

কুমাৰৰ বিক্ৰম দেখি সকলৰে মন বিস্ময়ে ভৰি উঠিল; তেওঁলোকে তেওঁক দেৱশ্ৰেষ্ঠ বুলি মানিলে, যেন কোনো দিৱ্য কাৰণত ভূলৈ অৱতীৰ্ণ হৈছে।

Verse 42

अहो नः सुमहाभाग्यमहो नस्तपसः फलम् । केनाप्यनेन वीरेण मृताः संजीविताः खलु

“আহা! আমাৰ মহাভাগ্য; আহা! এই যে আমাৰ তপস্যাৰ ফল—এই বীৰে মৰা সমান লোককো নিশ্চয় জীৱনলৈ উভতাই আনিলে।”

Verse 43

एष किं योगसिद्धो वा तपःसिद्धो ऽथवाऽमरः । अमानुषमिद कर्म यदनेन कृतं महत्

“ইয়ো কি যোগসিদ্ধ নে, তপঃসিদ্ধ নে—নাকি কোনো দেৱতা? কিয়নো ইয়াৰ কৰা এই মহৎ কৰ্ম মানৱ-সীমাৰ অতীত।”

Verse 44

नूनमस्य भवेन्माता सा गौरीति शिवः पिता । अक्षौहिणीनां नवकं जिगायानंतशक्तिधृक्

“নিশ্চয় ইয়াৰ মাতা গৌৰী আৰু পিতা শিৱ; কিয়নো অনন্ত শক্তিধাৰী হৈ তেওঁ নৱ অক্ষৌহিণী সেনাক জয় কৰিলে।”

Verse 45

इत्याश्चर्ययुतैर्हृष्टैः प्रशंसद्भिः परस्परम् । पृष्टोऽमात्यजनेनासावात्मानं प्राह तत्त्वतः

এইদৰে আশ্চৰ্য আৰু আনন্দে উল্লসিত হৈ, পৰস্পৰে প্ৰশংসা কৰি মন্ত্ৰীসকলে তেওঁক সুধিলে; তেতিয়া তেওঁ নিজ বিষয়ে তত্ত্বমতে সত্য কথা ক’লে।

Verse 46

समागतं स्वपितरं विस्मयाह्लादविप्लुतम् । मुंचंतमानंदजलं ववंदे प्रेमविह्वलः

নিজ পিতৃক আগমন কৰা দেখি—আশ্চৰ্য আৰু আনন্দে আপ্লুত, আনন্দাশ্ৰু ঝৰাই—তেওঁ প্ৰেমে ব্যাকুল হৈ প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 47

स राजा निजपुत्रेण प्रणयादभिवंदितः । आश्लिष्य गाढं तरसा बभाषे प्रेमकातरः

সেই ৰজা নিজ পুত্ৰৰ প্ৰণয়ভৰা প্ৰণাম পাই, তেওঁক দৃঢ়ভাৱে আলিঙ্গন কৰি তৎক্ষণাৎ ক’লে—প্ৰেমে কাতৰ হৈ।

Verse 48

कस्त्वं देवो मनुष्यो वा गन्धर्वो वा महामते । का माता जनकः को वा को देशस्तव नाम किम्

“হে মহামতি! তুমি কোন—দেৱতা, মানুহ নে গন্ধৰ্ব? তোমাৰ মাতা কোন, জনক কোন; তোমাৰ দেশ কোন, আৰু তোমাৰ নাম কি?”

Verse 49

कस्मान्न शत्रुभिर्बद्धान्मृतानिव हतौजसः । कारुण्यादिह संप्राप्य सपत्नीकान्मुमोच यः

“তেওঁ কিয়—কাৰুণ্যবশত ইয়ালৈ আহি—শত্ৰুৱে বাঁধি থোৱা, বলভঙ্গ হোৱা, মৃতপ্ৰায় হৈ পৰি থকা লোকসকলক, তেওঁলোকৰ পত্নীসহ, মুক্ত কৰিলে?”

Verse 50

कुतो लब्धमिदं शौर्यं धैर्यं तेजो बलोन्नतिः । जिगीषसीव लोकांस्त्रीन्सदेवासुरमानुषान्

এই বীৰত্ব, এই ধৈৰ্য, এই তেজ আৰু বলৰ উত্থান তুমি ক’ৰ পৰা লাভ কৰিলা? তুমি যেন দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহসহ ত্ৰিলোক জয় কৰিবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ হৈ উঠিছা।

Verse 51

अपि जन्मसहस्रेण तवानृण्यं महौजसः । कर्तुं नाहं समर्थोस्मि सहैभिर्दारबांधवैः

হে মহাতেজস্বী! হাজাৰ জন্মতো মই—মোৰ পত্নী আৰু আত্মীয়-বান্ধৱসহ—তোমাৰ ঋণ শোধ কৰিবলৈ সক্ষম নহওঁ।

Verse 52

इमान्पुत्रानिमाः पत्नीरिदं राज्यमिदं पुरम् । सर्वं विहाय मच्चित्तं त्वय्येव प्रेमबंधनम्

এই পুত্ৰসকল, এই পত্নীসকল, এই ৰাজ্য আৰু এই নগৰ—সকলো ত্যাগ কৰি—মোৰ চিত্ত কেৱল তোমাতেই প্ৰেমৰ বন্ধনে আবদ্ধ।

Verse 53

सर्वं कथय मे तात मत्प्राणपरिरक्षक । एतासां मम पत्नीनां त्वदधीनं हि जीवितम्

হে তাত, মোৰ প্ৰাণৰ পৰিৰক্ষক! মোক সকলো কোৱা। নিশ্চয়েই মোৰ এই পত্নীসকলৰ জীৱন তোমাৰ অধীন।

Verse 54

सूत उवाच । इति पृष्टः स भद्रायुः स्वपित्रा तमभाषत । एष वैश्यसुतो राजन्सुनयो नाम मत्सखा

সূতে ক’লে: নিজৰ পিতৃয়ে এইদৰে সোধাত ভদ্ৰায়ুৱে তেওঁক ক’লে—“হে ৰাজন! এইজন সুনয় নামৰ, বৈশ্যৰ পুত্ৰ, মোৰ বন্ধু।”

Verse 55

अहमस्य गृहे रम्ये वसामि सहमातृकः । भद्रायुर्नाम मद्वृत्तं पश्चाद्विज्ञापयामि ते

মই মোৰ মাতৃসহ তেওঁৰ মনোৰম গৃহত বাস কৰোঁ। মোৰ নাম ভদ্ৰায়ু; পাছত মই মোৰ সমগ্ৰ বৃত্তান্ত তোমাক নিবেদন কৰিম।

Verse 56

पुरं प्रविश्य भद्रं ते सदारः ससुहृज्जनः । त्यक्त्वा भयमरातिभ्यो विहरस्व यथासुखम्

নগৰত প্ৰৱেশ কৰা—তোমাৰ মঙ্গল হওক—স্ত্ৰী আৰু সুহৃদ-জনসহ। শত্রুৰ ভয় ত্যাগ কৰি, যিদৰে সুখ হয় তিদৰে বাস কৰি আনন্দে বিচৰণ কৰা।

Verse 57

नैतान्मुंच रिपूंस्तावद्यावदागमनं मम । अहमद्य गमिष्यामि शीघ्रमात्मनिवेशनम्

মোৰ আগমন নোহোৱালৈকে এই শত্রুসকলক মুক্ত নকৰিবা। আজি মই শীঘ্ৰে মোৰ নিজ নিৱাসলৈ যাম।

Verse 58

इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य भद्रायुर्नृपनंदनः । आजगाम स्वभवनं मात्रे सर्वं न्यवेदयत्

এইদৰে কৈ ৰজাক বিদায় লৈ, ভদ্ৰায়ু—ৰাজপুত্ৰ—নিজ গৃহলৈ আহিল আৰু মাতৃক সকলো কথা নিবেদন কৰিলে।

Verse 59

सापि हृष्टा स्वतनयं परिरेभेऽश्रुलोचना । स च वैश्यपतिः प्रेम्णा परिष्वज्याभ्यपूजयत्

সেয়ো আনন্দিত হৈ অশ্ৰুসিক্ত নয়নে নিজৰ পুত্ৰক আলিঙ্গন কৰিলে। আৰু সেই বৈশ্য গৃহস্থও প্ৰেমে আলিঙ্গন কৰি আদৰেৰে তেওঁৰ পূজা-সন্মান কৰিলে।

Verse 60

वज्रबाहुश्च राजेंद्रः प्रविष्टो निजमंदिरम् । स्त्रीपुत्रामात्य सहितः प्रहर्षमतुलं ययौ

ৰাজেন্দ্ৰ বজ্ৰবাহু নিজ মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। পত্নী, পুত্ৰ আৰু অমাত্যসকলসহ তেওঁ অতুল আনন্দ-প্ৰহৰ্ষ লাভ কৰিলে।

Verse 61

तस्यां निशायां व्युष्टायामृषभो योगिनां वरः । चंद्रांगदं समागत्य सीमंतिन्याः पतिं नृपम्

সেই ৰাতি পাৰ হৈ প্ৰভাত হোৱাত, যোগীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ঋষভ আহি সীমন্তিনীৰ স্বামী নৃপ চন্দ্ৰাঙ্গদক সাক্ষাৎ কৰিলে।

Verse 62

भद्रायुषः समुत्पत्तिं तस्य कर्माप्यमानुषम् । आवेद्य रहसि प्रेम्णा त्वत्सुतां कीर्तिमालिनीम्

তেওঁ স্নেহেৰে গোপনে ভদ্ৰায়ুষৰ উৎপত্তি আৰু তেওঁৰ অমানুষ কৰ্মৰ কথা জনালে, আৰু তোমাৰ কন্যা কীৰ্তিমালিনীৰ বিষয়েও ক’লে।

Verse 63

भद्रायुषे प्रयच्छेति बोधयित्वा च नैषधम् । ऋषभो निर्जगामाथ देशकालार्थतत्त्ववित्

নৈষধ ৰজাক “কীৰ্তিমালিনীক ভদ্ৰায়ুষক দিয়া দিয়া” বুলি বুজাই, দেশ-কাল-অৰ্থৰ তত্ত্বজ্ঞানী ঋষভ তেতিয়া প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 64

विशेषकम् । अथ चंद्रांगदो राजा मुहूर्त्ते मंगलोचिते । भद्रायुषं समाहूय प्रायच्छत्कीर्त्तिमालिनीम्

তাৰ পাছত শুভ মুহূর্তত ৰজা চন্দ্ৰাঙ্গদে ভদ্ৰায়ুষক মাতি আনি কীৰ্তিমালিনীক তেওঁৰ হাতত বিবাহৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 65

कृतोद्वाहः स राजेंद्रतनयः सह भार्यया । हेमासनस्थः शुशुभे रोहिण्येव निशाकरः

বিবাহ সম্পন্ন কৰি সেই ৰাজেন্দ্ৰ-তনয় পত্নীৰ সৈতে হেমাসনত উপবিষ্ট হ’ল; ৰোহিণীৰ কাষত নিশাকৰ চন্দ্ৰ যেন উজ্জ্বল হৈ শোভা পালে।

Verse 66

वज्रबाहुं तत्पितरं समाहूय स नैषधः । पुरं प्रवेश्य सामात्यः प्रत्युद्गम्याभ्यपूजयत्

নৈষধ ৰজাই ভদ্ৰায়ুষৰ পিতৃ বজ্ৰবাহুক আহ্বান কৰিলে; মন্ত্ৰীসকলসহ আগবাঢ়ি গৈ তেওঁক প্ৰত্যুদ্গম কৰি নগৰত প্ৰৱেশ কৰাই যথোচিত সন্মান-পূজা কৰিলে।

Verse 67

तत्रापश्यत्कृतोद्वाहं भद्रायुषमरिंदमम् । पादयोः पतितं प्रेम्णा हर्षात्तं परिषस्वजे

তাত তেওঁ বিবাহ সম্পন্ন কৰা, শত্রু-দমনকাৰী ভদ্ৰায়ুষক দেখিলে। প্ৰেমেৰে তেওঁৰ চৰণত লুটাই পৰি, আনন্দেৰে তেওঁক আলিঙ্গন কৰিলে।

Verse 68

एष मे प्राणदो वीर एष शत्रुनिषूदनः । अथाप्यज्ञातवंशोऽयं मयानंतपराक्रमः

“এই বীৰ মোৰ প্ৰাণদাতা; এইজনেই শত্রু-নাশক। তথাপি ইয়াৰ বংশ অজ্ঞাত—যদিও মই ইয়াৰ অনন্ত পৰাক্ৰম স্বচক্ষে দেখিছোঁ।”

Verse 69

एष ते नृप जामाता चंद्रांगद महाबलः । अस्य वंशमथोत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

“হে মহাবলী নৃপ চন্দ্ৰাঙ্গদ, এইজন এতিয়া তোমাৰ জামাতা। ইয়াৰ বংশ-পরম্পৰা আৰু উৎপত্তিৰ কাহিনী তত্ত্বতঃ শুনিবলৈ মই ইচ্ছা কৰোঁ।”

Verse 70

इत्थं दशार्णराजेन प्रार्थितो निषधाधिपः । विविक्त उपसंगम्य प्रहसन्निदमब्रवीत्

এইদৰে দশাৰ্ণৰ ৰজাই প্ৰাৰ্থনা কৰাত নিষধৰ অধিপতিয়ে নিৰ্জন ঠাইত ওচৰলৈ আহি, মৃদু হাঁহি মাৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 71

एष ते तनयो राजञ्छैशवे रोगपीडितः । त्वया वने परित्यक्तः सह मात्रा रुजार्तया

‘হে ৰাজন, এইজন তোমাৰ পুত্ৰ—শৈশৱৰ পৰা ৰোগে পীড়িত। তুমি তাক বনত পৰিত্যাগ কৰিছিলা, তাৰ মাতৃসহ, যি নিজেও বেদনাৰে কাতৰ আছিল।’

Verse 72

परिभ्रमंती विपिने सा नारी शिशुनामुना । दैवाद्वैश्यगृहं प्राप्ता तेन वैश्येन रक्षिता

সেই নাৰী শিশুটিক লগত লৈ বনত ঘূৰি ফুৰিছিল; দেৱবিধিৰ বশত তাই এজন বৈশ্যৰ ঘৰলৈ আহিল, আৰু সেই বৈশ্যই তাইক ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 73

अथासौ बहुरोगार्तो मृतस्तव कुमारकः । केनापि योगिराजेन मृतः संजीवितः पुनः

তাৰ পাছত তোমাৰ সৰু পুত্ৰ বহু ৰোগে কাতৰ হৈ মৃত্যুবৰণ কৰিলে; কিন্তু কোনো এজন যোগিৰাজে, মৃত হ’লেও, তাক পুনৰ জীৱিত কৰিলে।

Verse 74

ऋषभाख्यस्य तस्यैव प्रभावाच्छिवयोगिनः । रूपं च देवसदृशं प्राप्तौ मातृकुमारकौ

ঋষভ নামৰ সেই শিৱ-যোগীৰেই প্ৰভাৱত মাতৃ আৰু পুত্ৰ—দুয়ো—দেৱসদৃশ ৰূপ লাভ কৰিলে।

Verse 75

तेन दत्तेन खड्गेन शंखेन रिपुघातिना । जिगाय समरे शत्रूञ्छिववर्माभिरक्षितः

সেই যোগীয়ে দিয়া খড়্গ আৰু শত্রুঘাতী শঙ্খৰ বলত, শিৱৰ কবচে ৰক্ষিত হৈ, তেওঁ ৰণক্ষেত্ৰত শত্রুসকলক জয় কৰিলে।

Verse 76

द्विषट्सहस्रनागानां बलमेको बिभर्त्यसौ । सर्वविद्यासु निष्णातो मम जामातृतां गतः

দ্বাদশ সহস্ৰ হাতীৰ সমান বল তেওঁ একাই বহন কৰে; সকলো বিদ্যাত নিপুণ হৈ তেওঁ মোৰ জোঁৱাইৰ পদ লাভ কৰিলে।

Verse 77

अत एनं समादाय मातरं चास्य सुव्रताम् । गच्छस्व नगरीं राजन्प्राप्स्यसि श्रेय उत्तमम्

সেয়ে এইজনক আৰু তেওঁৰ সুৱ্ৰতা মাতৃক লগত লৈ, হে ৰাজন, তোমাৰ নগৰীলৈ যোৱা; তুমি উত্তম শ্ৰেয় লাভ কৰিবা।

Verse 78

इति चंद्रांगदः सर्वमाख्यायांतर्गृहे स्थिताम् । तस्याग्र पत्नीमाहूय दर्शयामास भूषिताम्

এইদৰে চন্দ্ৰাঙ্গদে সকলো কথা ক’লে; তাৰপিছত অন্তঃপুৰত থকা তেওঁৰ প্ৰধান পত্নীক মাতি, অলংকৃত ৰূপে তেওঁক দেখুৱালে।

Verse 79

इत्यादि सर्वमाकर्ण्य दृष्ट्वा च स महीपतिः । व्रीडितो नितरां मौढ्यात्स्वकृतं कर्म गर्हयन्

এই সকলো শুনি আৰু দেখি, সেই ভূ-পতি নিজৰ মূৰ্খতাৰ বাবে গভীৰ লজ্জাত পৰিল আৰু নিজে কৰা কৰ্মক গৰিহণা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 80

प्राप्तश्च परमानन्दं तयोर्दर्शनकौतुकात् । पुलकांकितसर्वांगस्तावुभौ परिषस्वजे

তেওঁলোকৰ দৰ্শনৰ আনন্দ-কৌতূহলত তেওঁ পৰমানন্দ লাভ কৰিলে; সৰ্বাঙ্গত ৰোমাঞ্চ উঠিল, আৰু তেওঁ দুয়োকে আলিঙ্গন কৰিলে।

Verse 81

युग्मम् । एवं निषधराजेन पूजितश्चाभिनन्दितः । स भोजयित्वा तं सम्यक्स्वयं च सह मंत्रिभिः

এইদৰে নিষধৰাজে পূজিত আৰু অভিনন্দিত হোৱাত, তেওঁ মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে নিজেও বহি, সেই অতিথিক যথাযথভাৱে ভোজন কৰালে।

Verse 82

तामात्मनोग्रमहिषीं पुत्रं तमपि तां स्नुषाम् । आदाय सपरीवारो वज्रबाहुः पुरीं ययौ

নিজৰ মহাৰাণী, সেই পুত্ৰ আৰু সেই বোৱাৰীক লগত লৈ, পৰিবাৰসহ বজ্ৰবাহু নগৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 83

स संभ्रमेण महता भद्रायुः पितृमंदिरम् । संप्राप्य परमानंदं चक्रे सर्वपुरौकसाम्

মহা উৎসাহে ভদ্ৰায়ু পিতৃ-মন্দিৰত উপস্থিত হ’ল; তাত উপস্থিত হৈ তেওঁ নগৰবাসী সকলোকে পৰমানন্দ দিলে।

Verse 84

कालेन दिवमारूढे पितरि प्राप्तयौवनः । भद्रायुः पृथिवीं सर्वां शशासाद्भुतविक्रमः

কালে ক্ৰমে পিতা স্বৰ্গলৈ আৰূঢ় হ’লে, যৌৱন-তেজে প্ৰাপ্ত ভদ্ৰায়ুৱে আশ্চৰ্য বিক্ৰমে সমগ্ৰ পৃথিৱী শাসন কৰিলে।

Verse 85

मागधेशं हेमरथं मोचयामास बंधनात् । संधाय मैत्रीं परमां ब्रह्मर्षीणां च सन्निधौ

তেওঁ মাগধদেশৰ অধিপতি হেমৰথক বন্দিত্বৰ পৰা মুক্ত কৰিলে; আৰু ব্ৰহ্মর্ষিসকলৰ সান্নিধ্যত তেওঁৰ সৈতে পৰম মৈত্ৰী স্থাপন কৰিলে।

Verse 86

इत्थं त्रिलोकमहितां शिवयोगिपूजां कृत्वा पुरातनभवेऽपि स राजसूनुः । निस्तीर्य दुःसहविपद्गणमाप्तराज्यश्चंद्रांगदस्य सुतया सह साधु रेमे

এইদৰে ত্ৰিলোকত মহিমান্বিত শিৱযোগীসকলৰ পূজা সম্পন্ন কৰি, সেই পুৰাতন জন্মতো তেওঁ আছিল ৰাজপুত্ৰ। অসহ্য বিপদসমূহ অতিক্ৰম কৰি আৰু ৰাজ্য পুনৰ লাভ কৰি, চন্দ্ৰাঙ্গদৰ কন্যাৰ সৈতে তেওঁ সাধুভাৱে সুখেৰে বাস কৰিলে।