Adhyaya 83

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज तीर्थं परमशोभनम् । ब्रह्महत्याहरं प्रोक्तं रेवातटसमाश्रयम् । हनूमताभिधं ह्यत्र विद्यते लिङ्गमुत्तमम्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়া, হে মহাৰাজ, ৰেৱাৰ তীৰত অৱস্থিত পৰম শোভন তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত; ইয়াক ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ হৰণকাৰী বুলি কোৱা হয়। ইয়াত ‘হনূমতা’ নামে উত্তম লিঙ্গ বিদ্যমান।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । हनूमन्तेश्वरं नाम कथं जातं वदस्व मे । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं रेवादक्षिणसंस्थितम्

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: ‘হনূমতেশ্বৰ’ নাম কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল, মোক কওক—এই ব্ৰহ্মহত্যাহৰ তীৰ্থ ৰেৱাৰ দক্ষিণ পাৰ্শ্বত অৱস্থিত।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं नाख्यातं कस्यचिन्मया

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: সাধু, সাধু, হে মহাবাহু, সোমবংশৰ ভূষণ! এই তীৰ্থ গোপনৰো অধিক গোপন; মই ইয়াক কাকো প্ৰকাশ কৰা নাই।

Verse 4

तव स्नेहात्प्रवक्ष्यामि पीडितो वार्द्धकेन तु । पूर्वं जातं महद्युद्धं रामरावणयोरपि

তোমাৰ স্নেহৰ বাবে মই এই কাহিনী ক’ম, যদিও বাৰ্ধক্যই মোক পীড়া দিছে। পূৰ্বকালত ৰাম আৰু ৰাৱণৰ মাজতো এক মহাযুদ্ধ হৈছিল।

Verse 5

पुलस्त्यो ब्रह्मणः पुत्रो विश्रवास्तस्य वै सुतः । रावणस्तेन संजातो दशास्यो ब्रह्मराक्षसः

পুলস্ত্য আছিল ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল বিশ্ৰৱা। তেওঁৰ পৰা জন্মিল ৰাৱণ—দশমুখ—যি ব্ৰহ্ম-ৰাক্ষস ৰূপে খ্যাত।

Verse 6

त्रैलोक्यविजयी भूतः प्रसादाच्छूलिनः स च । गीर्वाणा विजिताः सर्वे रामस्य गृहिणी हृता

শূলধাৰী প্ৰভুৰ অনুগ্রহত সি ত্ৰিলোক-বিজয়ী হ’ল। সকলো দেৱতা পৰাজিত হ’ল, আৰু ৰামৰ গৃহিণী (সীতা) হৰণ কৰা হ’ল।

Verse 7

वारितः कुम्भकर्णेन सीतां मोचय मोचय । विभीषणेन वै पापो मन्दोदर्या पुनःपुनः

সেই পাপীক পুনঃপুনঃ বাধা দিয়া আছিল—কুম্ভকৰ্ণে, বিভীষণে, আৰু বাৰে বাৰে মন্দোদৰীয়ে—(ক’লে) “সীতাক মুক্ত কৰা, মুক্ত কৰা!”

Verse 8

त्वं जितः कार्तवीर्येण रैणुकेयेन सोऽपि च । स रामो रामभद्रेण तस्य संख्ये कथं जयः

তুমি কাৰ্তবীৰ্যৰ হাতত পৰাজিত হৈছিলা, আৰু সিও ৰৈণুকেয় ৰাম (জামদগ্ন্য)ৰ দ্বাৰা জিত হৈছিল। সেই ৰামো ৰামভদ্ৰৰ হাতত পৰাভূত; তেন্তে ৰণক্ষেত্ৰত তাৰ জয় কেনেকৈ নিশ্চিত?

Verse 9

रावण उवाच । वानरैश्च नरैरृक्षैर्वराहैश्च निरायुधैः । देवासुरसमूहैश्च न जितोऽहं कदाचन

ৰাৱণে ক’লে: বানৰ, মানুহ, ঋক্ষ (ভালুক), বা বৰাহ—নিৰায়ুধ হ’লেও—আৰু দেৱ-অসুৰৰ দলসমূহেও মোক কেতিয়াও জয় কৰিব পৰা নাই।

Verse 10

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुग्रीवहनुमद्भ्यां च कुमुदेनाङ्गदेन च । एतैरन्यैः सहायैश्च रामचन्द्रेण वै जितः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: ৰামচন্দ্ৰই নিশ্চয় তোমাক জয় কৰিছিল—সুগ্ৰীৱ আৰু হনুমান, কুমুদ আৰু অঙ্গদ, আৰু এইসকলসহ আন আন সহায়কসকলৰ সৈতে।

Verse 11

रामचन्द्रेण पौलस्त्यो हतः संख्ये महाबलः । वनं भग्नं हताः शूराः प्रभञ्जनसुतेन च

মহাবলী পৌলস্ত্য (ৰাৱণ) ৰামচন্দ্ৰৰ দ্বাৰা ৰণত নিহিত হ’ল। বনভূমি বিধ্বস্ত হ’ল, আৰু প্ৰভঞ্জন-সুত হনুমানেও বীৰসকলক সংহাৰ কৰিলে।

Verse 12

रावणस्य सुतो जन्ये हतश्चाक्षकुमारकः । आयामो रक्षसां भीमः सम्पिष्टो वानरेण तु

ৰণত ৰাৱণৰ পুত্ৰ অক্ষকুমাৰ নিহত হ’ল; আৰু ৰাক্ষসসকলৰ ভয়ংকৰ মহাবীৰো বানৰৰ দ্বাৰা চূর্ণ-বিচূর্ণ হ’ল।

Verse 13

एवं रामायणे वृत्ते सीतामोक्षे कृते सति । अयोध्यां तु गते रामे हनुमान्स महाकपिः

এইদৰে ৰামায়ণৰ বৃত্তান্ত সম্পূৰ্ণ হ’ল, সীতাৰ মোক্ষ সিদ্ধ হ’ল; আৰু ৰাম অযোধ্যালৈ গ’লত, সেই মহাকপি হনুমান আগবাঢ়িল।

Verse 14

कैलासाख्यं गतः शैलं प्रणामाय महेशितुः । तिष्ठ तिष्ठेत्यसौ प्रोक्तो नन्दिना वानरोत्तमः

তেওঁ মহেশ (শিৱ)ক প্ৰণাম কৰিবলৈ কৈলাস নামে পৰ্বতলৈ গ’ল। নন্দীয়ে সেই বানৰশ্ৰেষ্ঠক ক’লে—“থাম, থাম!”

Verse 15

ब्रह्महत्यायुतस्त्वं हि राक्षसानां वधेन हि । भैरवस्य सभा नूनं न द्रष्टव्या त्वया कपे

ৰাক্ষস বধ কৰাৰ ফলত তোৰ ওপৰত ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ ভাৰ আছে। সেয়ে, হে কপি, ভৈৰৱৰ সভা তোৰে নিশ্চয় নেদেখা, নাসমীপ গ’বা উচিত।

Verse 16

हनुमानुवाच । नन्दिनाथ हरं पृच्छ पातकस्योपशान्तिदम् । पापोऽहं प्लवगो यस्मात्संजातः कारणान्तरात्

হনুমানে ক’লে: “হে নন্দিনাথ, হৰ (শিৱ)ক সুধা—পাপ উপশম কৰা উপায় কি। কিয়নো মই প্লৱগ হ’লেও অন্য কাৰণত পাপী হৈ পৰিছোঁ।”

Verse 17

नन्द्युवाच । रुद्रदेहोद्भवा किं ते न श्रुता भूतले स्थिता । श्रवणाज्जन्मजनितं द्विगुणं कीर्तनाद्व्रजेत्

নন্দীয়ে ক’লে: “হে ৰুদ্ৰদেহোদ্ভৱ, ভূতলত বাস কৰি তই এই উপদেশ নুশুনিলি নে? কেৱল শুনিলেই জন্মজনিত পাপ নাশ হয়; আৰু কীৰ্তন কৰিলে দ্বিগুণ পুণ্য লাভ হয়।”

Verse 18

त्रिंशज्जन्मार्जितं पापं नश्येद्रेवावगाहनात् । तस्मात्त्वं नर्मदातीरं गत्वा चर तपो महत्

তিৰিশ জন্মত সঞ্চিত পাপ ৰেৱাত স্নান কৰিলে নাশ হয়। সেয়ে তুমি নর্মদাৰ তীৰলৈ গৈ মহাতপস্যা আচৰণ কৰা।

Verse 19

गन्धर्वाहसुतोऽप्येवं नन्दिनोक्तं निशम्य च । प्रयातो नर्मदातीरमौर्व्यादक्षिणसङ्गमम्

এইদৰে গন্ধৰ্বাহাৰ পুত্ৰেও নন্দিনে কোৱা কথা শুনি নর্মদাৰ তীৰলৈ ৰাওনা হ’ল, ঔৰ্বীৰ সৈতে দক্ষিণ সঙ্গমলৈ।

Verse 20

दध्यौ सुदक्षिणे देवं विरूपाक्षं त्रिशूलिनम् । जटामुकुटसंयुक्तं व्यालयज्ञोपवीतिनम्

দক্ষিণমুখে তেওঁ দেৱতা—বিৰূপাক্ষ ত্ৰিশূলধাৰী—ক ধ্যান কৰিলে; জটামুকুটে বিভূষিত আৰু সৰ্পক যজ্ঞোপবীতৰূপে ধাৰণ কৰা।

Verse 21

भस्मोपचितसर्वाङ्गं डमरुस्वरनादितम् । उमार्द्धाङ्गहरं शान्तं गोनाथासनसंस्थितम्

তেওঁ ধ্যান কৰিলে সেইজনক, যাঁৰ সমগ্ৰ দেহ ভস্মে আচ্ছাদিত, ডমৰুৰ নাদে ধ্বনিত; শান্ত, উমাক অৰ্ধাঙ্গে ধাৰণ কৰা, আৰু বৃষনাথ নন্দিনৰ ওপৰত আসীন।

Verse 22

वत्सरान् सुबहून् यावदुपासांचक्र ईश्वरम् । तावत्तुष्टो महादेव आजगाम सहोमया

বহু বছৰ ধৰি তেওঁ ঈশ্বৰক উপাসনা কৰিলে। তেতিয়া সন্তুষ্ট হৈ মহাদেৱ উমাসহ তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 23

उवाच मधुरां वाणीं मेघगम्भीरनिस्वनाम् । साधु साध्वित्युवाचेशः कष्टं वत्स त्वया कृतम्

তেওঁ মধুৰ বাণী ক’লে, মেঘগম্ভীৰ ধ্বনিৰ দৰে। ঈশ্বৰে ক’লে, “সাধু, সাধু! বৎস, তুমি অতি কঠিন কাৰ্য সম্পন্ন কৰিলা।”

Verse 24

न च पूर्वं त्वया पापं कृतं रावणसंक्षये । स्वामिकार्यरतस्त्वं हि सिद्धोऽसि मम दर्शनात्

আৰু ৰাৱণসংহাৰত তুমি আগতে কোনো পাপ কৰা নাছিলা। স্বামীৰ কাৰ্যত নিবিষ্ট হৈ, মোৰ দৰ্শন লাভে তুমি সিদ্ধি আৰু সফলতা প্ৰাপ্ত কৰিলা।

Verse 25

हनुमांश्च हरं दृष्ट्वा उमार्द्धाङ्गहरं स्थिरम् । साष्टाङ्गं प्रणतोऽवोचज्जय शम्भो नमोऽस्तु ते । जयान्धकविनाशाय जय गङ्गाशिरोधर

হৰক—যি স্থিৰ, আৰু যাৰ অর্ধাঙ্গত উমা অধিষ্ঠিতা—দেখি হনুমানে সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰি ক’লে: “জয় শম্ভো, তোমাক নমস্কাৰ। অন্ধকবিনাশকক জয়; গঙ্গাশিৰোধৰক জয়।”

Verse 26

एवं स्तुतो महादेवो वरदो वाक्यमब्रवीत् । वरं प्रार्थय मे वत्स प्राणसम्भवसम्भव

এইদৰে স্তৱিত হৈ মহাদেৱ—বৰদাতা—বচন ক’লে: “বৎস, মোৰ পৰা বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা। হে প্ৰাণসম্ভৱৰ সম্ভৱ, বায়ুদেৱৰ সন্তান!”

Verse 27

श्रीहनुमानुवाच । ब्रह्मरक्षोवधाज्जाता मम हत्या महेश्वर । न पापोऽहं भवेदेव युष्मत्सम्भाषणे क्षणात्

শ্ৰী হনুমানে ক’লে: “হে মহেশ্বৰ, ব্ৰহ্মৰাক্ষস বধৰ ফলত মোৰ ওপৰত হত্যাৰ দোষ উঠিল। হে দেৱ, আপোনাৰ সৈতে কথা কোৱাৰ পাছত মই যেন এক মুহূৰ্তও পাপী হৈ নাথাকোঁ।”

Verse 28

ईश्वर उवाच । नर्मदातीर्थमाहात्म्याद्धर्मयोगप्रभावतः । मन्मूर्तिदर्शनात्पुत्र निष्पापोऽसि न संशयः

ঈশ্বৰে ক’লে: নর্মদা তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য, ধৰ্ম-যোগৰ প্ৰভাৱ আৰু মোৰ স্বৰূপ দৰ্শনৰ ফলত, হে পুত্ৰ, তুমি নিষ্পাপ—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 29

अन्यं च ते प्रयच्छामि वरं वानरपुंगव । उपकाराय लोकानां नामानि तव मारुते

আৰু মই তোমাক আন এটা বৰ দিওঁ, হে বানৰশ্ৰেষ্ঠ; লোকসমূহৰ কল্যাণৰ বাবে, হে মাৰুতি (বায়ুপুত্ৰ), তোমাৰ নামসমূহ প্ৰখ্যাত হ’ব।

Verse 30

हनूमानं जनिसुतो वायुपुत्रो महाबलः । रामेष्टः फाल्गुनो गोत्रः पिङ्गाक्षोऽमितविक्रमः

হনূমান—অঞ্জনীৰ পুত্ৰ, বায়ুপুত্ৰ, মহাবলী; ৰামৰ প্ৰিয়; ফাল্গুন গোত্ৰৰ; পিঙ্গল-নয়ন, অমিত পৰাক্ৰমী।

Verse 31

उदधिक्रमणश्रेष्ठो दशग्रीवस्य दर्पहा । लक्ष्मणप्राणदाता च सीताशोकनिवर्तनः

সাগৰ অতিক্ৰমণত শ্ৰেষ্ঠ; দশগ্ৰীৱৰ (ৰাৱণৰ) দৰ্প নাশক; লক্ষ্মণক প্ৰাণ দানকাৰী; আৰু সীতাৰ শোক নিবাৰণকাৰী।

Verse 32

इत्युक्त्वान्तर्दधे देव उमया सह शङ्करः । हनूमानीश्वरं तत्र स्थापयामास भक्तितः

এইদৰে কৈ, উমাৰ সৈতে প্ৰভু শংকৰ অন্তৰ্ধান হ’ল। তেতিয়া হনূমানে ভক্তিভাৱে তাতেই ঈশ্বৰক স্থাপন কৰিলে।

Verse 33

आत्मयोगबलेनैव ब्रह्मचर्यप्रभावतः । ईश्वरस्य प्रसादेन लिङ्गं कामप्रदं हि तत् । अच्छेद्यमप्रतर्क्यं च विनाशोत्पत्तिवर्जितम्

আত্মযোগৰ বলেই আৰু ব্ৰহ্মচৰ্যৰ প্ৰভাৱত, ঈশ্বৰৰ অনুগ্ৰহে সেই লিঙ্গ কামনা-পূৰণকাৰী হ’ল—অচ্ছেদ্য, তৰ্কাতীত, আৰু বিনাশ-উৎপত্তিৰ পৰা মুক্ত।

Verse 34

श्रीमार्कण्डेय उवाच । हनूमन्तेश्वरे पुत्र प्रत्यक्षप्रत्ययं शृणु । यद्वृत्तं द्वापरस्यादौ त्रेतान्ते पाण्डुनन्दन

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “হে পুত্ৰ, হনূমন্তেশ্বৰত প্ৰত্যক্ষ আৰু নিশ্চিত সাক্ষ্য শুনা; দ্বাপৰ যুগৰ আদিত আৰু ত্ৰেতাৰ অন্তত যি ঘটিছিল, হে পাণ্ডুনন্দন।”

Verse 35

सुपर्वा नाम भूपालो बभूव वसुधातले । तस्य राज्ञः सदा सौख्यं नरा दीर्घायुषः सदा

পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত সুপৰ্বা নামৰ এজন ভূপাল আছিল। সেই ৰজাৰ শাসনত সদায় সুখ-সমৃদ্ধি আছিল, আৰু প্ৰজাসকল সদায় দীঘল আয়ুৰ আশীৰ্বাদ লাভ কৰিছিল।

Verse 36

स पुत्रधनसंयुक्तश्चौरोपद्रववर्जितः । शतबाहुर्बभूवास्य पुत्रो भीमपराक्रमः

সেই ৰজা পুত্ৰ আৰু ধনেৰে সমৃদ্ধ আছিল, আৰু তেওঁৰ ৰাজ্য চোৰৰ উপদ্ৰৱৰ পৰা মুক্ত আছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ শতবাহু আছিল, ভীম পৰাক্ৰমেৰে দীপ্ত এক ৰাজকুমাৰ।

Verse 37

आसक्तोऽसौ सदा कालं पापधर्मैर्नरेश्वर । अटाट्यत धरां सर्वां पर्वतांश्च वनानि च

হে নৰেশ্বৰ, সি সদায় পাপধৰ্মত আসক্ত আছিল; অস্থিৰভাৱে সি সমগ্ৰ পৃথিৱী ঘূৰি ফুৰিছিল—পৰ্বত আৰু বননিৰ মাজেৰে।

Verse 38

वधार्थं मृगयूथानामागतो विन्ध्यपर्वतम् । तरुजातिसमाकीर्णे हस्तियूथसमाचिते

হৰিণৰ জাকবোৰ বধ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি তেওঁ বিন্ধ্য পৰ্বতলৈ আহিল—য’ত নানা জাতিৰ গছ-গছনি ঘন হৈ আছিল আৰু হাতীৰ দলদ্বাৰা পৰিপূৰ্ণ আছিল।

Verse 39

सिंहचित्रकशोभाढ्ये मृगवाराहसंकुले । क्रीडित्वा स वने राजा नर्मदामानतः क्वचित्

সেই অৰণ্যত—সিংহ আৰু বিচিত্ৰ দীপ্তিময় শোভাৰে উজ্জ্বল, হৰিণ আৰু বৰাহেৰে ভৰপূৰ—ৰাজাই ক্ৰীড়া কৰি ফুৰিলে; আৰু কোনো এক স্থানত নর্মদাৰ ওচৰলৈ আহিল।

Verse 40

हनूमन्तवने प्राप्तः शतक्रोशप्रमाणके । चिञ्चिणीवनशोभाढ्ये कदम्बतरुसंकुले

তেওঁ হনূমন্তবনলৈ উপস্থিত হ’ল, যি শত ক্ৰোশ পৰিমাণে বিস্তৃত—চিঞ্চিণীৰ বনশোভাৰে মনোমোহা আৰু কদম্ব গছৰে ঘন।

Verse 41

नित्यं पालाशजम्बीरैः करंजखदिरैस्तथा । पाटलैर्बदरैर्युक्तैः शमीतिन्दुकशोभितम्

সেই বন সদায় পালাশ আৰু জম্বীৰ গছেৰে, তদুপৰি করঞ্জ আৰু খদিৰেৰে; পাটল আৰু বদৰ গছেৰে সংযুক্ত, আৰু শমী আৰু তিন্দুক গছেৰে শোভিত আছিল।

Verse 42

मृगयूथैः समाछन्नशिखण्डिस्वरनादितम् । पारावतकसङ्घानां समन्तात्स्वरशोभितम्

হৰিণৰ জাকেৰে আচ্ছাদিত আৰু ময়ূৰৰ ডাকত অনুৰণিত, চাৰিওফালে পাৰাৱতৰ দলৰ মধুৰ স্বৰে সি শোভিত হৈছিল।

Verse 43

शरत्कालेऽरमद्राजा बहुले चाश्विनस्य सः । वनमध्यं गतोऽद्राक्षीद्भ्रमन्तं पिङ्गलद्विजम्

শৰত্কালত, আশ্বিন মাহৰ পূৰ্ণিমাৰ সময়ত ৰজাই বিনোদন কৰি বন-মধ্যলৈ গ’ল আৰু তাত পিঙ্গল বৰ্ণৰ এক ভ্ৰমণশীল ব্ৰাহ্মণক দেখিলে।

Verse 44

पुस्तिकाकरसंस्थं च पप्रच्छ चपलं द्विजम्

তাৰ হাতত পুথি ধৰা সেই চঞ্চল ব্ৰাহ্মণক ৰজাই সুধিলে।

Verse 45

शतबाहुरुवाच । एकाकी त्वं वने कस्माद्भ्रमसे पुस्तिकाकरः । इतस्ततोऽपि सम्पश्यन् कथयस्व द्विजोत्तम

শতবাহুৱে ক’লে: “হে পুথি হাতে ধৰা জন! তুমি একাকী এই বনতে কিয় ভ্ৰমি আছা? ইফালে-সিফালে চাই চাই কোৱা, হে দ্বিজোত্তম।”

Verse 46

ब्राह्मण उवाच । कान्यकुब्जात्समायातः प्रेषितो राजकन्यया । अस्थिक्षेपाय वै राजन्हनूमन्तेश्वरे जले

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: “হে ৰাজন, মই কান্যকুব্জৰ পৰা আহিছোঁ, ৰাজকন্যাই পঠাইছে; হনূমন্তেশ্বৰ তীৰ্থৰ জলে অস্থি-বিসৰ্জনৰ বাবে।”

Verse 47

राजोवाच । अस्थिक्षेपो जले कस्माद्धनूमन्तेश्वरे द्विज । क्रियते केन कार्येण साश्चर्यं कथ्यतां मम

ৰজাই ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ, হনূমন্তেশ্বৰ তীৰ্থৰ জলে অস্থি-বিসৰ্জন কিয় কৰা হয়? কোন উদ্দেশ্যে এই ক্ৰিয়া সম্পন্ন হয়? এই আশ্চৰ্য কথা মোক কোৱা।”

Verse 48

सुपर्वणः सुतो यानं त्यक्त्वा भूमौ प्रणम्य च । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ब्राह्मणाय नरेश्वर । समस्तं कथयामास वृत्तान्तं स्वं पुरातनम्

হে নৰেশ্বৰ! সুপৰ্বণৰ পুত্ৰে নিজৰ যান ত্যাগ কৰি ভূমিত প্ৰণাম কৰিলে; কৃতাঞ্জলি হৈ ব্ৰাহ্মণৰ আগত নিজৰ পুৰাতন সমগ্ৰ বৃত্তান্ত ক’লে।

Verse 49

ब्राह्मण उवाच । शिखण्डी नाम राजास्ति कन्यकुब्जे प्रतापवान् । अपुत्रोऽसौ महीपालः कन्या जाता मनोरथैः

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: কন্যাকুব্জত শিখণ্ডী নামৰ এক প্ৰতাপৱান ৰজা আছে। সেই মহীপাল পুত্ৰহীন আছিল, তথাপি মনোৰথ অনুসাৰে এক কন্যা জন্মিল।

Verse 50

जातिस्मरा सुचार्वङ्गी नर्मदायाः प्रभावतः । पित्रा च सैकदा कन्या विवाहाय प्रजल्पिता

নৰ্মদাৰ প্ৰভাৱত সেই কন্যা জাতিস্মৰা—পূৰ্বজন্ম স্মৰণকাৰিণী—আৰু সুন্দৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্ত আছিল। একবাৰ পিতৃয়ে তাইৰ বিবাহৰ কথা উত্থাপন কৰিলে।

Verse 51

अनित्ये पुत्रि संसारे कन्यादानं ददाम्यहम् । श्वःकृत्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं चास्य न चाकृतम्

“কন্যা, এই অনিত্য সংসাৰত মই তোমাৰ কন্যাদান কৰিম। কাইলৈৰ কৰ্তব্য আজি কৰিব লাগে, আৰু অপৰাহ্ণৰ কামো পূৰ্বাহ্ণতে; কিয়নো মৃত্যু কৃত বা অকৃত—কোনোটাকেই অপেক্ষা নকৰে।”

Verse 52

कन्योवाच । इच्छेयं यत्र काले हि तत्र देया त्वया पितुः । पुत्रीवाक्यादसौ राजा विस्मितो वाक्यमब्रवीत्

কন্যাই ক’লে: “পিতৃ, যি সময় মই ইচ্ছা কৰোঁ, সেই সময়তেই তুমি মোক বিবাহৰ বাবে দিবা।” কন্যাৰ বাক্য শুনি ৰজা বিস্মিত হৈ উত্তৰ দিলে।

Verse 53

शिखण्ड्युवाच । कथ्यतां मे महाभागे साश्चर्यं भाषितं त्वया । पितुर्वाक्येन सा बालोत्तमा ह्यागतान्तिकम्

শিখণ্ডীয়ে ক’লে: “হে মহাভাগে, তুমি যি আশ্চৰ্য বাক্য কৈছা, সেয়া মোক বিস্তাৰে কোৱা।” পিতৃবাক্য শুনি সেই উত্তম কন্যা ওচৰলৈ আহিল।

Verse 54

कथयामास यद्वृत्तं हनूमन्तेश्वरे नृप । कलापिनी ह्यहं तात युता भर्त्रावसं तदा

হে নৃপ, তেতিয়া তাই হনূমন্তেশ্বৰত যি ঘটিছিল সেয়া বৰ্ণনা কৰিলে: “পিতৃদেৱ, সেই সময়ত মই কলাপিনী আছিলোঁ, স্বামীৰ সৈতে তাতেই বাস কৰিছিলোঁ।”

Verse 55

रेवौर्व्यासङ्गमन्तिस्था रेवाया दक्षिणे तटे । हनूमन्तवने पुण्ये चिक्रीडाहं यदृच्छया

ৰেৱাৰ সঙ্গমৰ ওচৰত, ৰেৱা নদীৰ দক্ষিণ তীৰত, হনূমন্তৰ পবিত্ৰ বনভূমিত, মই আকস্মাতে তাত ঘূৰি-ফুৰি খেলি আছিলোঁ।

Verse 56

भर्तृयुक्ता च संसुप्ता रजन्यां सरले नगे । आगता लुब्धकास्तत्र क्षुधार्ता वनमुत्तमम्

স্বামীৰ সৈতে মই ৰাতি সৰল গছৰ তলত গভীৰ নিদ্ৰাত আছিলোঁ; তেতিয়াই ক্ষুধাত কাতৰ লুব্ধকসকল সেই উত্তম বনলৈ আহি পৰিল।

Verse 57

भर्तृयोगयुता पापैर्दृष्टाहं वधचिन्तकैः । पाशबन्धं समादाय बद्धाहं स्वामिना सह

স্বামীৰ সৈতে থাকিলেও, বধচিন্তাত মগ্ন সেই পাপীসকলে মোক দেখি পেলালে; পাশৰ ৰছী লৈ, মোক মোৰ স্বামীৰ সৈতে একেলগে বান্ধিলে।

Verse 58

ग्रीवां ते मोटयामासुः पिच्छाछोटनकं कृतम् । हुताशनमुखे तैस्तु सह कान्तेन लुब्धकैः

তেওঁলোকে তোমাৰ ডিঙি মুচৰি পেলালে, পাখি গুচালে, আৰু তাৰ পাছত সেই চিকাৰীসকলে মোৰ প্ৰিয়জনৰ সৈতে আমাক জুইত পেলাই দিলে।

Verse 59

परिभर्ज्यावयोर्मांसं भक्षयित्वा यथेष्टतः । सुप्ताः स्वस्थेन्द्रिया रात्रौ सा गता शर्वरी क्षयम्

আমাৰ মাংস পুৰি আৰু ইচ্ছামতে ভোজন কৰি, তেওঁলোকে তৃপ্ত মনেৰে টোপনি গ’ল; এইদৰে সেই ৰাতিটো পাৰ হ’ল।

Verse 60

प्रभाते मांसशेषं च जम्बुकैर्गृध्रघातिभिः । मच्छरीरोद्भवं चास्थि स्नायुमांसेन चावृतम्

ৰাতিপুৱা, অৱশিষ্ট মাংসখিনি শগুন মৰা শিয়ালে ভক্ষণ কৰিলে; আৰু মোৰ শৰীৰৰ এডাল হাড়, যি তেতিয়াও সিৰা আৰু মাংসৰে আবৃত আছিল, ৰৈ গ’ল।

Verse 61

गृहीतं घातिनैकेन चाकाशात्पतितं तदा । तं मांसभक्षणं दृष्ट्वा परे पक्षिण आगताः

তেতিয়া এটা চিকাৰী চৰায়ে সেয়া থাপ মাৰি ললে, আৰু সেয়া আকাশৰ পৰা পৰি গ’ল; সেই মাংস ভক্ষণৰ দৃশ্য দেখি আন চৰাইবোৰো আহিল।

Verse 62

दृष्ट्वा पक्षिसमूहं तु अस्थिखण्डं व्यसर्जयत् । विहगानां समस्तानां धावतां चैव पश्यताम्

কিন্তু চৰাইৰ জাকটোক দেখি সি হাড়ৰ টুকুৰাটো পেলাই দিলে—যিটো সকলো চৰায়ে দৌৰি থাকোঁতে আৰু চাই থাকোঁতে ঘটিল।

Verse 63

पतितं नर्मदातोये हनूमन्तेश्वरे नृप । मदीयमस्थिखण्डं च पतितं नर्मदाजले

হে নৃপ, হনূমন্তেশ্বৰৰ তীৰত নর্মদাৰ পবিত্ৰ জলে মোৰ অস্থিখণ্ড পতিত হৈছিল; নর্মদাৰ ধাৰাতেই সি বিলীন হ’ল।

Verse 64

तस्य तीर्थस्य पुण्येन जाताहं पुत्रिका तव । भूपकन्या त्वहं जाता पूर्णचन्द्रनिभानना

সেই তীৰ্থৰ পুণ্যফলত মই তোমাৰ কন্যা হৈ জন্মিলোঁ; মই ৰজাকন্যা হ’লোঁ, মোৰ মুখ পূৰ্ণচন্দ্ৰ সদৃশ।

Verse 65

जातिस्मरा नरेन्द्रस्य संजाता भवतः कुले । तस्माद्विवाहं नेच्छामि मम भर्ता नृपोत्तम

হে নৰেন্দ্ৰ, তোমাৰ ৰাজবংশত মই জাতিস্মৰা হৈ উদ্ভৱিছোঁ। সেয়ে মই বিবাহ নেচ্ছোঁ; মোৰ স্বামী সৰ্বোত্তম নৃপ।

Verse 66

विषमे वर्ततेऽद्यापि शकुन्तमृगजातिषु । तस्यास्थिशेषं राजेन्द्र तस्मिंस्तीर्थे भविष्यति

আজিও সি পক্ষী-মৃগ আদি যোনিসমূহত বিপদগ্ৰস্ত অৱস্থাত আছে। তথাপি, হে ৰাজেন্দ্ৰ, তাৰ দেহৰ অৱশিষ্ট অস্থি সেই তীৰ্থত পোৱা যাব।

Verse 67

तत्क्षेपणार्थं वै तात प्रेषयाद्य द्विजोत्तमम् । एतत्ते सर्वमाख्यातं कारणं नृपसत्तम

সেয়ে, হে পিতা, সেগুলি যথাবিধি বিসৰ্জনৰ বাবে আজি তৎক্ষণাৎ এজন উত্তম দ্বিজক পঠিয়াওক। হে নৃপসত্তম, এই সকলো কাৰণ মই তোমাক ক’লোঁ।

Verse 68

मद्भर्ता विषमे स्थाने शकुन्तमृगजातिषु । यदि प्रेषयसे तात कंचित्त्वं नर्मदातटे

মোৰ স্বামী অতি বিষম অৱস্থাত আছে, পক্ষী-মৃগ আদি জন্মসমূহৰ মাজত। হে পিতা, যদি তুমি কাকো পঠিয়াবা, তেন্তে নর্মদাৰ তীৰলৈ পঠিয়াবা।

Verse 69

तस्याहं कथयिष्यामि स्थानैश्चिह्नैश्च लक्षितम् । शिखण्डिनाप्यहं तत्र ह्याहूतो ह्यवनीपते

সেই স্থানটো মই ঠাই আৰু চিহ্নেৰে চিহ্নিত কৰি ক’ম। হে ভূ-পতি, তাতেই শিখণ্ডিনে মোক নিশ্চয়কৈ আহ্বান কৰিছিল।

Verse 70

दास्यामि विंशतिग्रामान्गच्छ त्वं नर्मदातटे । प्रेषणं मे प्रतिज्ञातमलक्ष्म्या पीडितेन तु

মই বিশখন গাঁও দিম—তুমি নর্মদাৰ তীৰলৈ যোৱা। মোৰ এই প্ৰেৰণ-কাৰ্য প্ৰতিজ্ঞাত, কিয়নো দুঃভাগ্যত পীড়িত এজনৰ তাগিদে ই কৰা হৈছে।

Verse 71

कन्योवाच । गच्छ त्वं नर्मदां पुण्यां सर्वपापक्षयंकरीम् । आग्नेय्यां सोमनाथस्य हनूमन्तेश्वरः परः

কন্যাই ক’লে: তুমি পবিত্ৰ নর্মদালৈ যোৱা, যি সকলো পাপ ক্ষয় কৰে। সোমনাথৰ আগ্নেয় (দক্ষিণ-পূব) দিশত হনূমন্তেশ্বৰ নামৰ পৰম তীৰ্থ আছে।

Verse 72

अर्धक्रोशेन रेवाया विस्तीर्णो वटपादपः । करंजः कटहश्चैव सन्निधाने वटस्य च

ৰেৱাৰ পৰা অৰ্ধ ক্ৰোশ দূৰত এটা বিস্তৃত বটবৃক্ষ আছে। আৰু সেই বটৰ সন্নিধানত কৰঞ্জ গছ আৰু কটহ গছো আছে।

Verse 73

न्यग्रोधमूलसांनिध्ये सूक्ष्मान्यस्थीनि द्रक्ष्यसि । समूह्य तानि संगृह्य गच्छ रेवां द्विजोत्तम

ন্যগ্ৰোধ (বট) গছৰ মূলৰ ওচৰত তুমি অতি সূক্ষ্ম অস্থি দেখিবা। সিহঁত একেলগে গোটাই সাৱধানে সংগ্ৰহ কৰি, হে দ্বিজোত্তম, ৰেৱা নদীৰ ওচৰলৈ যোৱা।

Verse 74

आश्विनस्यासिते पक्षे त्रिपुरारिस्तु वै तिथौ । स्नाप्य त्रिशूलिनं भक्त्या रात्रौ त्वं कुरु जागरम्

আশ্বিন মাহৰ কৃষ্ণপক্ষত, ত্ৰিপুৰাৰিৰ পবিত্ৰ তিথিত, ভক্তিৰে ত্ৰিশূলধাৰী প্ৰভুক স্নান কৰাই, আৰু ৰাতি জাগৰণ পালন কৰা।

Verse 75

क्षिपेः प्रभाते तानि त्वं नाभिमात्रजलस्थितः । इत्युच्चार्य द्विजश्रेष्ठ विमुक्तिस्तस्य जायताम्

প্ৰভাতবেলাত তুমি নাভিলৈকে পানীত থিয় হৈ সিহঁত (অস্থি) তাত পেলাই দিবা—এই বুলি উপদেশ উচ্চাৰি, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তাৰ মুক্তি লাভ হয়।

Verse 76

क्षिप्त्वास्थीनि पुनः स्नानं कर्तव्यं त्वघनाशनम् । एवं कृते तु राजेन्द्र गतिस्तस्य भविष्यति

অস্থি নিক্ষেপ কৰাৰ পিছত পুনৰ স্নান কৰিব লাগে—ই পাপ নাশ কৰে। এইদৰে কৰিলে, হে ৰাজেন্দ্ৰ, তাৰ শুভ গতি নিশ্চয় হ’ব।

Verse 77

कथितं कन्यया यच्च तत्सर्वं पुस्तिकाकृतम् । आगतोऽहं नृपश्रेष्ठ तीर्थेऽत्र दुरितापहे

কন্যাই যি কৈছিল, সেই সকলো মই এখন পুথিকাত লিখি থৈছোঁ। সেয়েহে, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, পাপহাৰী এই তীৰ্থলৈ মই আহিছোঁ।

Verse 78

सोऽभिज्ञानं ततो दृष्ट्वा नीत्वास्थीनि नरेश्वर । पूर्वोक्तेन विधानेन प्राक्षिपं नार्मदा मसिपुष्पवृष्टिःऽशु साधु साध्विति पाण्डव । विमानं च ततो दिव्यमागतं बर्हिणस्तदा

তাৰ পিছত সেই পৰিচয়-চিহ্ন দেখি, হে নৰেশ্বৰ, অস্থিসমূহ লৈ পূৰ্বোক্ত বিধান অনুসাৰে নর্মদাত প্ৰৱাহ কৰিলোঁ। তৎক্ষণাৎ খড়্গ-পুষ্পৰ বৰষুণ নামিল আৰু “সাধু সাধু!” ধ্বনি উঠিল, হে পাণ্ডৱ; তাৰ পাছত তাত এক দিৱ্য বিমান আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 79

दिव्यरूपधरो भूत्वा गतो नाके कलापवान् । एवं तु प्रत्ययं दृष्ट्वा हनूमन्तेश्वरे नृप

দিব্য ৰূপ ধৰি, কিৰণময় ঐশ্বৰ্যৰে উজ্জ্বল হৈ সি স্বৰ্গলৈ গ’ল। এনে প্ৰমাণ দেখি, হে নৃপ, এই ঘটনা হনূমন্তেশ্বৰত প্ৰত্যক্ষ হ’ল।

Verse 80

चकारानशनं विप्रः शतबाहुश्च भूपतिः । शोषयामासतुस्तौ स्वमीश्वराराधने रतौ

ব্ৰাহ্মণে উপবাস গ্ৰহণ কৰিলে, আৰু ভূপতি শতবাহুৱেও তেনে কৰিলে। দুয়ো জনেই স্বামী ঈশ্বৰৰ আৰাধনাত ৰত হৈ তপস্যাৰে দেহ শুকুৱাবলৈ ধৰিলে।

Verse 81

ध्यायन्तौ तस्थतुर्देवं शतबाहुद्विजोत्तमौ । मासार्धेन मृतो राजा शतबाहुर्महामनाः

দেৱৰ ধ্যানত নিমগ্ন হৈ, শতবাহু আৰু শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ—দুয়ো জনে স্থিৰ হৈ থাকিল। আধা মাহৰ ভিতৰত মহামনা ৰজা শতবাহুৰ মৃত্যু হ’ল।

Verse 82

किङ्कणीजालशोभाढ्यं विमानं तत्र चागतम् । साधु साधु नृपश्रेष्ठ विमानारोहणं कुरु

তাত কিঙ্কণী-জালৰে শোভিত এক বিমান আহি উপস্থিত হ’ল। “সাধু সাধু, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! বিমানত আৰোহণ কৰা।”

Verse 83

। अध्याय

॥ অধ্যায় সমাপ্ত ॥

Verse 84

अप्सरस ऊचुः । लोभावृतो ह्ययं विप्रो लोभात्पापस्य संग्रहः । हनूमन्तेश्वरे राजन्ये मृताः सत्त्वमास्थिताः

অপ্সৰাসীসকলে ক’লে: এই ব্ৰাহ্মণ নিশ্চয় লোভে আচ্ছন্ন; লোভৰ পৰা পাপৰ সঞ্চয় হয়। কিন্তু হনূমন্তেশ্বৰত যিসকল ৰাজবংশীয় মৃত্যুবৰণ কৰিলে, তেওঁলোকে সত্ত্ব-ধৰ্মত স্থিতি লাভ কৰিলে।

Verse 85

ते यान्ति शांकरे लोके सर्वपापक्षयंकरे । नैव पापक्षयश्चास्य ब्राह्मणस्य नरेश्वर

তেওঁলোকে শংকৰৰ লোক লাভ কৰে, যি সকলো পাপ ক্ষয় কৰে। কিন্তু, হে নৰেশ্বৰ, এই ব্ৰাহ্মণৰ পাপক্ষয় একেবাৰে নহ’ল।

Verse 86

गृहं च गृहिणी चित्ते ब्राह्मणस्य प्रवर्तते । शतबाहुस्ततो विप्रमुवाच विनयान्वितः

ব্ৰাহ্মণৰ চিত্তত ‘ঘৰ’ আৰু ‘গৃহিণী’ৰ ভাব পুনৰ জাগিল। তেতিয়া শতম্বাহুৱে বিনয়েৰে সেই ব্ৰাহ্মণক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 87

त्यज मूलमनर्थस्य लोभमेनं द्विजोत्तम । इत्युक्त्वा स्वर्ययौ राजा स्वर्गकन्यासमावृतः

“হে দ্বিজোত্তম, এই লোভ ত্যাগ কৰা—ইয়েই অনর্থৰ মূল।” এই কথা কৈ ৰজা স্বৰ্গলৈ গ’ল, স্বৰ্গকন্যাসকলৰ বেষ্টনীত।

Verse 88

दिनैः कैश्चिद्गतो विप्रः स्वर्गं वैतालिकैर्वृतः । बर्ही च काशीराजस्य पुत्रस्तीर्थप्रभावतः

কিছুদিনৰ পাছত সেই বিপ্ৰজন বৈতালিক দেৱগায়কৰ সৈতে বেষ্টিত হৈ স্বৰ্গলৈ গ’ল। আৰু কাশীৰাজৰ পুত্ৰ বৰ্হীয়েও সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱবলে তেনে গতি লাভ কৰিলে।

Verse 89

आत्मानं कन्यया दत्तं पूर्वजन्म व्यचिन्तयन् । सा च तं प्रौढमालोक्य पितुराज्ञामवाप्य च । स्वयंवरे स्वभर्तारं लेभे साध्वी नृपात्मजम्

পূৰ্বজন্ম স্মৰণ কৰি তেওঁ চিন্তা কৰিলে—কেনেকৈ সেই কন্যাই তেওঁক ‘দান’ কৰিছিল। আৰু সেই সাধ্বী ৰাজকন্যাই তেওঁক এতিয়া প্ৰৌঢ় ৰূপে দেখি, পিতৃৰ অনুমতি লাভ কৰি, স্বয়ংবৰত সেই নৃপপুত্ৰক স্বামী ৰূপে বাছি ল’লে।

Verse 90

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतद्वृत्तान्तमभवत्तस्मिंस्तीर्थे नृपोत्तम । एतस्मात्कारणान्मेध्यं तीर्थमेतत्सदा नृप

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! এই সমগ্ৰ বৃত্তান্ত সেই তীৰ্থতেই ঘটিছিল। এই কাৰণতে, হে নৃপ, এই তীৰ্থ সদায় মেধ্য—পবিত্ৰ আৰু পাৱনকাৰী—।”

Verse 91

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं नरेश्वर । विशेषाच्चाश्विने मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम्

হে নৰেশ্বৰ! অষ্টমী বা চতুৰ্দশীত—যিকোনো সময়তে—(এই কৰ্ম কৰিব পাৰি); কিন্তু বিশেষকৈ আশ্বিন মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত।

Verse 92

स्नापयेदीश्वरं भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा । दध्ना च खण्डयुक्तेन कुशतोयेन वै पुनः

ভক্তিভাৱে ঈশ্বৰক স্নান কৰাব লাগে—মধু আৰু গাখীৰে, ঘিঁউৰে, খণ্ড-মিশ্ৰিত দধিৰে, আৰু পুনৰ কুশাঘাঁহে পবিত্ৰ কৰা জলে।

Verse 93

श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेच्च महेश्वरम् । ततः सुगन्धपुष्पैश्च बिल्वपत्रैश्च पूजयेत्

মহেশ্বৰক সুগন্ধি শ্ৰীখণ্ড-চন্দনলেপেৰে লেপন কৰিব। তাৰ পাছত সুগন্ধি ফুল আৰু বিল্বপাত্ৰেৰে পূজা কৰিব।

Verse 94

मुचकुन्देन कदेन जातीकाशकुशोद्भवैः । उन्मत्तमुनिपुष्पौघैः पुष्पैस्तत्कालसम्भवैः

মুচকুন্দ ফুলেৰে, কদা ফুলেৰে, জাতী (জুঁই) ফুলেৰে, কাশা ঘাঁহ আৰু কুশৰ পৰা জন্মা ফুলেৰে—আৰু উন্মত্তমুনি ফুলৰ প্ৰচুৰ গুচ্ছসহ, সেই ঋতুত যি ফুল পোৱা যায় তেনে সকলো ফুলেৰে—

Verse 95

अर्चयेत्परया भक्त्या हनूमन्तेश्वरं शिवम् । घृतेन दापयेद्दीपं तैलेन तदभावतः

পৰম ভক্তিৰে হনূমন্তেশ্বৰ ৰূপ শিৱক অৰ্চনা কৰিব। ঘিউৰে দীপ দান কৰিব; ঘিউ নাথাকিলে তেলৰে (দান কৰিব)।

Verse 96

श्राद्धं च कारयेत्तत्र ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । सर्वलक्षणसम्पूर्णैः कुलीनैर्गृहपालकैः

আৰু তাত বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা শ্ৰাদ্ধ কৰাব—যিসকল সকলো সদ্‌লক্ষণে সম্পূৰ্ণ, সুকুলীন আৰু গৃহস্থধৰ্ম-পালক।

Verse 97

तर्पयेद्ब्राह्मणान् भक्त्या वसनान्नहिरण्यतः । नरकस्था दिवं यान्तु प्रोच्येति प्रणमेद्द्विजान्

ভক্তিৰে ব্ৰাহ্মণসকলক বস্ত্ৰ, অন্ন আৰু স্বৰ্ণ দানেৰে তৃপ্ত কৰিব। “নরকস্থসকলে স্বৰ্গ লাভ কৰক” বুলি কৈ দ্বিজসকলক প্ৰণাম কৰিব।

Verse 98

पतितान् वर्जयेद्विप्रान् वृषली यस्य गेहिनी । स्ववृषं चापरित्यज्य वृषैरन्यैर्वृषायते

পতিত ব্ৰাহ্মণক বর্জন কৰিব লাগে; আৰু যাৰ গৃহিণী ‘বৃষলী’—নিজ স্বামীক ত্যাগ কৰি অন্য পুৰুষৰ সৈতে পত্নীৰ দৰে বাস কৰে—তাকো পৰিহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 99

वृषलीं तां विदुर्देवा न शूद्री वृषली भवेत् । ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम्

দেৱতাসকলে তাকেই ‘বৃষলী’ বুলি জানে; কেৱল জন্মৰ কাৰণে শূদ্ৰী নাৰী বৃষলী নহয়। এই নাম ব্ৰাহ্মণবধ, সুৰাপান, আৰু গুৰুৰ পত্নীৰ সৈতে অনুচিত সঙ্গম আদি মহাপাপৰ সৈতে যুক্ত।

Verse 100

सुवर्णहरणन्यासमित्रद्रोहोद्भवं तथा । नश्यते पातकं सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

সেইদৰে সোণ চুৰি, আমানত/নিয়াসত বিশ্বাসঘাত, আৰু মিত্ৰদ্ৰোহৰ পৰা উদ্ভৱ পাপ—অৰ্থাৎ সকলো পাপ—নাশ হয়; এইদৰে শংকৰ (শিৱ) কৈছিল।

Verse 101

श्रीमार्कण्डेय उवाच । वाक्प्रलापेन भो वत्स बहुनोक्तेन किं मया । सर्वपातकसंयुक्तो दद्याद्दानं द्विजन्मने

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: “হে বৎস, কেৱল বাক্যপ্ৰলাপত—মোৰ বহুত কোৱা কথাত—কি লাভ? সকলো পাপৰ ভাৰ বহন কৰিলেও দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ক দান দিব লাগে।”

Verse 102

गोदानं च प्रकर्तव्यमस्मिंस्तीर्थे विशेषतः । गोदानं हि यतः पार्थ सर्वदानाधिकं स्मृतम्

আৰু এই তীৰ্থত বিশেষকৈ গো-দান নিশ্চয় কৰিব লাগে। কিয়নো, হে পাৰ্থ, গো-দানক সকলো দানৰ ওপৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 103

सर्वदेवमया गावः सर्वे देवास्तदात्मकाः । शृङ्गाग्रेषु महीपाल शक्रो वसति नित्यशः

গাইসমূহ সৰ্বদেৱময়; সকলো দেৱতা তাতেই দেহধাৰী। হে ধৰিত্ৰীৰ পালক, সিহঁতৰ শিঙৰ অগ্ৰভাগত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) নিত্য বসতি কৰে।

Verse 104

उरः स्कन्दः शिरो ब्रह्मा ललाटे वृषभध्वजः । चन्द्रार्कौ लोचने देवौ जिह्वायां च सरस्वती

তাইৰ বুকুত স্কন্দ; মূৰত ব্ৰহ্মা; আৰু ললাটত বৃষভধ্বজ প্ৰভু (শিৱ) অধিষ্ঠিত। চকুত চন্দ্ৰ-সূৰ্য দুয়ো দেৱতা, আৰু জিভাত সৰস্বতী বাস কৰে।

Verse 105

मरुद्गणाः सदा साध्या यस्या दन्ता नरेश्वर । हुङ्कारे चतुरो वेदान् विद्यात्साङ्गपदक्रमान्

হে নৰেশ্বৰ, তাইৰ দাঁতসমূহত মৰুদগণ সদা বিদ্যমান, আৰু সাধ্যগণো তাতেই অধিষ্ঠিত। তাইৰ ‘হুঙ্’—পবিত্ৰ গর্জনত—চাৰি বেদ, অঙ্গসহ, আৰু পদক্ৰম অনুসাৰে পাঠ জানিব লাগে।

Verse 106

ऋषयो रोमकूपेषु ह्यसंख्यातास्तपस्विनः । दण्डहस्तो महाकायः कृष्णो महिषवाहनः

তাইৰ ৰোমকূপসমূহত অগণিত তপস্বী ঋষি বাস কৰে। আৰু দণ্ডধাৰী, মহাকায়, কৃষ্ণবৰ্ণ প্ৰভু—যি মহিষবাহন—সিও তাতেই বিদ্যমান।

Verse 107

यमः पृष्ठस्थितो नित्यं शुभाशुभपरीक्षकः । चत्वारः सागराः पुण्याः क्षीरधाराः स्तनेषु च

তাইৰ পিঠিত যম সদা অধিষ্ঠিত, শুভ-অশুভ কৰ্মৰ পৰীক্ষক। আৰু চাৰি পবিত্ৰ সাগৰ তাইৰ স্তনসমূহত ক্ষীৰধাৰা ৰূপে বিদ্যমান।

Verse 108

विष्णुपादोद्भवा गङ्गा दर्शनात्पापनाशनी । प्रस्रावे संस्थिता यस्मात्तस्माद्वन्द्या सदा बुधैः

বিষ্ণুৰ পদৰ পৰা উৎপন্ন গঙ্গা দৰ্শন-মাত্ৰে পাপ নাশ কৰে। যিহেতু গোমূতৰ ধাৰাত তেওঁ অৱস্থিত, সেয়ে জ্ঞানীসকলে সদায় তাক বন্দনীয় বুলি নমস্কাৰ কৰে।

Verse 109

लक्ष्मीश्च गोमये नित्यं पवित्रा सर्वमङ्गला । गोमयालेपनं तस्मात्कर्तव्यं पाण्डुनन्दन

লক্ষ্মী সদায় গোবৰতে বাস কৰে—পবিত্ৰা আৰু সৰ্বমঙ্গলদায়িনী। সেয়ে, হে পাণ্ডুনন্দন, শুদ্ধিৰ বাবে গোবৰ লেপন কৰা উচিত।

Verse 110

गन्धर्वाप्सरसो नागाः खुराग्रेषु व्यवस्थिताः । पृथिव्यां सागरान्तायां यानि तीर्थानि भारत । तानि सर्वाणि जानीयाद्गौर्गव्यं तेन पावनम्

গন্ধৰ্ব, অপ্সৰা আৰু নাগা গোৰ খুৰৰ আগত অৱস্থিত। হে ভাৰত, সাগৰ-সীমাবদ্ধ এই পৃথিৱীত যিমান তীৰ্থ আছে, সিহঁত সকলো গোৰ ভিতৰতে আছে বুলি জানিবা; সেয়ে গোৰ পৰা উৎপন্ন সকলো বস্তু পাৱন।

Verse 111

युधिष्ठिर उवाच । सर्वदेवमयी धेनुर्गीर्वाणाद्यैरलंकृता । एतत्कथय मे तात कस्माद्गोषु समाश्रिताः

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: ধেনু সৰ্বদেৱময়ী আৰু দেৱলোকীয়সকল আদি দ্বাৰা অলংকৃত। হে পিতৃতুল্য মহাত্মা, মোক কোৱা—দেৱতাসকলে গোৰ ভিতৰত কিয় আশ্ৰয় লৈছে?

Verse 112

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वदेवमयो विष्णुर्गावो विष्णुशरीरजाः । देवास्तदुभयात्तस्मात्कल्पिता विविधा जनैः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: বিষ্ণু সৰ্বদেৱময়, আৰু গোৰা বিষ্ণুৰ দেহৰ পৰাই জন্মলাভ কৰিছে। সেয়ে এই দুয়োটা সত্যৰ আধাৰত মানুহে নানা প্ৰকাৰে গোৰ ভিতৰত দেৱতাৰ উপস্থিতি কল্পনা কৰে।

Verse 113

श्वेता वा कपिला वापि क्षीरिणी पाण्डुनन्दन । सवत्सा च सुशीला च सितवस्त्रावगुण्ठिता

শ্বেতা হওক বা কপিলা হওক, হে পাণ্ডুনন্দন, দুগ্ধে সমৃদ্ধ; বাছুৰসহ, স্বভাবত সুশীলা, আৰু শ্বেত বস্ত্ৰে আৱৃত—এনেকুৱা গাই দানযোগ্য।

Verse 114

कांस्यदोहनिका देया स्वर्णशृङ्गी सुभूषिता । हनूमन्तेश्वरस्याग्रे भक्त्या विप्राय दापयेत्

কাঁসৰ দোহনী (দুগ্ধ দোহনৰ পাত্ৰ) দান কৰিব লাগে, আৰু গাইৰ শিঙত সোণৰ আৱৰণ দি সু-অলংকাৰৰে সজাব লাগে। হনূমন্তেশ্বৰৰ আগত ভক্তিৰে বিপ্ৰক দান কৰাব লাগে।

Verse 115

नियमस्थेन सा देया स्वर्गमानन्त्यमिच्छता । असमर्थाय ये दद्युर्विष्णुलोके प्रयान्ति ते

নিয়ম-আচাৰত স্থিত ব্যক্তি স্বৰ্গৰ অনন্ততা কামনা কৰি সেই দান দিব লাগে। যিসকলে অসামৰ্থ আৰু দীনজনক দান কৰে, তেওঁলোকে বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 116

असौ लोके च्युतो राजन्भूतले द्विजमन्दिरे । कुशलो जायते पुत्रो गुणविद्याधनर्द्धिमान्

হে ৰাজন, সি যেতিয়া সেই লোকৰ পৰা চ্যুত হৈ পৃথিৱীত পুনৰ জন্ম লয়, তেতিয়া দ্বিজৰ গৃহত জন্মে। সি কুশল পুত্ৰ হয়—গুণ, বিদ্যা, ধন আৰু সমৃদ্ধিত সমন্বিত।

Verse 117

सर्वपापहरं तीर्थं हनूमन्तेश्वरं नृप । शृण्वन्विमुच्यते पापाद्वर्णसंकरसंभवात्

হে নৃপ, হনূমন্তেশ্বৰ সৰ্বপাপহৰ তীৰ্থ। ইয়াৰ মাহাত্ম্য কেৱল শুনিলেই মানুহ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—বৰ্ণসংকৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কলুষৰ পৰাও।

Verse 118

दूरस्थश्चिन्तयन् पश्यन्मुच्यते नात्र संशयः

দূৰত থাকিও যি মনত ধ্যান কৰি দৰ্শন কৰে, সি মুক্ত হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।