Adhyaya 2
দ্বিতীয় অধ্যায়ত সূতে নর্মদা-তীৰ্থসমূহৰ বিস্তৃত মাহাত্ম্য আৰম্ভ কৰি কয় যে সিহঁতৰ সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা কৰা অতি দুষ্কৰ। তাৰ পিছত তেওঁ এটা পূৰ্বপ্ৰসঙ্গ স্মৰণ কৰায়—মহাযজ্ঞৰ মাজত ৰজা জনমেজয়ে, দ্যূতপৰাজয়ৰ পাছত বনবাসলৈ যোৱা পাণ্ডৱসকলৰ তীৰ্থসেৱনৰ বিষয়ে, ব্যাসশিষ্য বৈশম্পায়নক প্ৰশ্ন কৰে। বৈশম্পায়নে বিরূপাক্ষ শিৱ আৰু ব্যাসক প্ৰণাম কৰি কাহিনী ক’বলৈ সন্মত হয়। পাণ্ডৱসকলে দ্ৰৌপদী আৰু ব্ৰাহ্মণ সহচৰসকলৰ সৈতে বহু তীৰ্থত স্নান কৰি বিন্ধ্য অঞ্চললৈ আহে। তাত এক আদৰ্শ তপোবন-আশ্ৰমৰ মনোৰম চিত্ৰণ আছে—পুষ্প-ফলসমৃদ্ধ বন, নিৰ্মল জলধাৰা, শান্ত পৰিবেশ আৰু অহিংস পশু-পক্ষীৰ সহাবস্থান; তপস্যা আৰু প্ৰকৃতিৰ সুষমা একেলগে দেখা যায়। সেই অৰণ্যত শৃঙ্খলাবদ্ধ ঋষিসকলৰ মাজত মুনি মাৰ্কণ্ডেয় বিভিন্ন তপস্যাত ৰত অৱস্থাত দেখা দিয়ে। যুধিষ্ঠিৰে শ্ৰদ্ধাৰে ওচৰলৈ গৈ সোধে—প্ৰলয়ৰ মাজতো আপোনাৰ আশ্চৰ্য দীঘল আয়ুৰ ৰহস্য কি? আৰু প্ৰলয়কালত কোন কোন নদী টিকে, কোন লয় পায়? মাৰ্কণ্ডেয়ে ৰুদ্ৰভাষিত পুৰাণৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰি ভক্তিভাৱে শ্ৰৱণৰ মহাফল কয়, প্ৰধান নদীবোৰৰ উল্লেখ কৰে আৰু কয় যে সমুদ্ৰ-নদীসমূহ কালচক্ৰত ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়; কিন্তু নর্মদা সাত কল্পান্তলৈও অবিনাশী থাকে—ইয়াৰ দ্বাৰা আগলৈ বিৱৰণৰ ভূমিকা স্থাপিত হয়।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच
সূতে ক’লে:
Verse 2
। अध्याय
অধ্যায়: অধ্যায়-শিৰোনাম।
Verse 3
विस्तरं नर्मदायास्तु तीर्थानां मुनिसत्तम । कोऽन्यः शक्तोऽस्ति वै वक्तुमृते ब्रह्माणमीश्वरम्
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! নর্মদাৰ তীৰ্থসমূহৰ বিস্তৃত বৰ্ণনা কৰিবলৈ আন কোন সক্ষম? ব্ৰহ্মা আৰু ঈশ্বৰ (শিৱ) ব্যতীত কেহে নহয়।
Verse 4
एतमेव पुरा प्रश्नं पृष्टवाञ्जनमेजयः । वैशंपायनसंज्ञं तु शिष्यं द्वैपायनस्य ह
এই একেই প্ৰশ্ন পূৰ্বে জনমেজয়ে সুধিছিল—দ্বৈপায়ন (ব্যাস)ৰ শিষ্য, বৈশম্পায়ন নামে পৰিচিত জনক।
Verse 5
रेवातीर्थाश्रितं पुण्यं तत्ते वक्ष्यामि शौनक । पुरा पारीक्षितो राजा यज्ञादीक्षासु दीक्षितः
হে শৌনক! ৰেৱা (নর্মদা)ৰ তীৰ্থসমূহত নিবাস কৰা পুণ্য-মাহাত্ম্য মই তোমাক ক’ম। পূৰ্বে পাৰীক্ষিত ৰজা যজ্ঞ-দীক্ষাসমূহত দীক্ষিত হৈছিল।
Verse 6
संभृते तु हविर्द्रव्ये वर्तमानेषु कर्मसु । आसीनेषु द्विजाग्र्येषु हूयमाने हुताशने
যেতিয়া হোমৰ হৱিৰ-দ্ৰব্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল আৰু কৰ্মসমূহ চলি আছিল; যেতিয়া শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল আসীন হৈছিল আৰু হুতাশন অগ্নিত বিধিপূৰ্বক আহুতি দিয়া হৈছিল—
Verse 7
वर्तमानासु सर्वत्र तथा धर्मकथासु च । श्रूयमाणे तथा शब्दे जनैरुक्ते त्वहर्निशम्
আৰু যেতিয়া সৰ্বত্ৰ ধৰ্ম-কথা চলি আছিল; যেতিয়া তেনে শব্দসমূহ লোকসকলে দিন-ৰাতি কোৱা আৰু সেয়া শ্ৰৱণ কৰা হৈছিল—
Verse 8
यज्ञभूमौ कुलपते दीयतां भुज्यतामिति । विविधांश्च विनोदान्वै कुर्वाणेषु विनोदिषु
যজ্ঞভূমিত, হে কুলপতি, এই আহ্বান উঠিল—“দান দিয়া হওক; ভোজন কৰা হওক!” আৰু আনন্দোৎসৱত মগ্ন লোকসকলে নানাবিধ বিনোদন-আয়োজন কৰিলে।
Verse 9
एवंविधे वर्तमाने यज्ञे स्वर्गसदःसमे । वैशंपायनमासीनं पप्रच्छ जनमेजयः
এনেদৰে চলি থকা যজ্ঞত—যি স্বৰ্গসদৃশ সভাৰ দৰে আছিল—জনমেজয়ে তাত আসীন বৈশম্পায়নক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 10
जनमेजय उवाच । द्वैपायनप्रसादेन ज्ञानवानसि मे मतः । वैशंपायन तस्मात्त्वां पृच्छामि ऋषिसन्निधौ
জনমেজয়ে ক’লে: “দ্বৈপায়ন (ব্যাস)ৰ প্ৰসাদে তুমি মোৰ মতে সত্যজ্ঞানসম্পন্ন। সেয়ে, হে বৈশম্পায়ন, ঋষিসকলৰ সন্নিধিত মই তোমাক প্ৰশ্ন কৰোঁ।”
Verse 11
ब्रूहि मे त्वं पुरावृत्तं पितृणां तीर्थसेवनम् । चिरं नानाविधान्क्लेशान् प्राप्तास्त इति मे श्रुतम्
মোৰ পিতৃসকলৰ তীৰ্থ-সেৱনৰ প্ৰাচীন বৃত্তান্ত মোক কওক। মই শুনিছোঁ যে দীঘল সময় ধৰি তেওঁলোকে নানা বিধ দুঃখ-ক্লেশ ভুগিছিল।
Verse 12
कथं द्यूतजिताः पार्था मम पूर्वपितामहाः । आसमुद्रां महीं विप्र भ्रमन्तस्तीर्थलोभतः
হে বিপ্ৰ! দ্যূতত পৰাজিত মোৰ পূৰ্বপিতামহ পাৰ্থাসকল কেনেকৈ তীৰ্থ-লালসাত সাগৰ-ঘেৰোৱা পৃথিৱীজুৰি ভ্ৰমি ফুৰিছিল?
Verse 13
केन ते सहितास्तात भूमिभागाननेकशः । चेरुः कथय तत्सर्वं सर्वज्ञोऽसि मतो मम
হে তাত! তেওঁলোকে কাৰ সৈতে একেলগে পৃথিৱীৰ নানা অংশত বিচৰণ কৰিছিল? সেই সকলো কওক; মোৰ মতে আপুনি সৰ্বজ্ঞ বুলি গণ্য।
Verse 14
वैशंपायन उवाच
বৈশম্পায়ন ক’লে:
Verse 15
कथयिष्यामि भूनाथ यत्पृष्टं तु त्वयाऽनघ । नमस्कृत्य विरूपाक्षं वेदव्यासं महाकविम्
হে ভূনাথ, হে অনঘ! তুমি যি সুধিছা, সেই বৃত্তান্ত মই ক’ম—প্ৰথমে ত্ৰিনেত্ৰধাৰী বিৰূপাক্ষ আৰু মহাকবি বেদব্যাসক নমস্কাৰ কৰি।
Verse 16
पितामहास्तु ते पञ्च पाण्डवाः सह कृष्णया । उषित्वा ब्राह्मणैः सार्धं काम्यके वन उत्तमे
তোমালোকৰ পিতামহ—পাঁচ পাণ্ডৱ—কৃষ্ণা (দ্ৰৌপদী) সহ, ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে উত্তম কাম্যক বনত বাস কৰি…
Verse 17
प्रधानोद्दालके तत्र कश्यपोऽथ महामतिः । विभाण्डकश्च राजेन्द्र मुरुश्चैव महामुनिः
তাত তেওঁলোকৰ মাজত প্ৰধান আছিল উদ্দালক; লগতে মহামতি কশ্যপ; আৰু হে ৰাজেন্দ্ৰ, বিভাণ্ডক আৰু মুরু—সেই মহামুনি।
Verse 18
पुलस्त्यो लोमशश्चैव तथान्ये पुत्रपौत्रिणः । स्नात्वा निःशेषतीर्थेषु गतास्ते विन्ध्यपर्वतम्
পুলস্ত্য আৰু লোমশ, আৰু অন্য ঋষিসকল পুত্ৰ-পৌত্ৰসহ, সকলো তীৰ্থত স্নান কৰি বিন্ধ্য পৰ্বতলৈ গমন কৰিলে।
Verse 19
ते च तत्राश्रमं पुण्यं सर्वैर्वृक्षैः समाकुलम् । चम्पकैः कर्णकारैश्च पुन्नागैर्नागकेसरैः
তাতে তেওঁলোকে এটা পুণ্য আশ্ৰম দেখিলে, যি সকলো প্ৰকাৰৰ গছৰে ঘন—চম্পক, কৰ্ণকাৰ, পুন্নাগ আৰু নাগকেশৰে সুশোভিত।
Verse 20
बकुलैः कोविदारैश्च दाडिमैरुपशोभितम् । पुष्पितैरर्जुनैश्चैव बिल्वपाटलकेतकैः
ই বকুল, কোবিদাৰ আৰু দাড়িম গছৰে অধিক শোভিত আছিল; আৰু ফুলে ভৰা অৰ্জুন, বিল্ব, পাটল আৰু কেতক গছেও সুশোভা দিছিল।
Verse 21
कदम्बाम्रमधूकैश्च निम्बजम्बीरतिन्दुकैः । नालिकेरैः कपित्थैश्च खर्जूरपनसैस्तथा
সেই বন কদম্ব, আম আৰু মধূক গছৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; নিম, জম্বীৰ (লেবু) আৰু তিন্দুক গছো আছিল; তদুপৰি নাৰিকল, কপিত্থ, খেজুৰ আৰু পনস (কঠাল) গছেও তাত শোভা পাইছিল।
Verse 22
नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्लीभिरावृतम् । सपुष्पं फलितं कान्तं वनं चैत्ररथं यथा
সেই মনোহৰ বন নানা ধৰণৰ গছ-লতাৰে ভৰি আছিল, বিচিত্ৰ বেলি-লতাৰে আৱৃত; ফুলে-ফলে ভৰপূৰ আৰু কান্তিময় হৈ, প্ৰসিদ্ধ চৈত্রৰথ উপবনৰ দৰে দেখা গৈছিল।
Verse 23
जलाश्रयैस्तु विपुलैः पद्मिनीखण्डमण्डितम् । सितोत्पलैश्च संछन्नं नीलपीतैः सितारुणैः
সেই স্থান বৃহৎ জলাশয় আৰু পদ্মিনী-খণ্ডে সুশোভিত আছিল; শ্বেত উৎপলৰে আচ্ছাদিত, আৰু নীল, পীত, শ্বেত তথা অৰুণ বৰ্ণৰ পদ্মে ভৰি আছিল।
Verse 24
हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । आडीकाकबलाकाभिः सेवितं कोकिलादिभिः
সেই স্থান হাঁস আৰু কাৰণ্ডৱ হাঁহেৰে ভৰি আছিল, চক্ৰৱাক পক্ষীৰে শোভিত; আৰু বগলী আদি তথা কোকিল প্ৰভৃতি নানা পক্ষীয়ে তাত বিচৰণ কৰিছিল।
Verse 25
सिंहैर्व्याघ्रैर्वराहैश्च गजैश्चैव महोत्कटैः । महिषैश्च महाकायैः कुरङ्गैश्चित्रकैः शशैः
তাত সিংহ, ব্যাঘ্ৰ আৰু বৰাহ বাস কৰিছিল; লগতে অতি প্ৰবল গজ; বৃহৎ দেহধাৰী মহিষ; আৰু কুৰঙ্গ, চিত্ৰক হৰিণ তথা শশ (খৰগোশ)ো আছিল।
Verse 26
गण्डकैश्चैव खड्गैश्च गोमायुसुरभी युतम् । सारङ्गैर्मल्लकैश्चैव द्विपदैश्च चतुष्पदैः
সেই অৰণ্য গণ্ডক আৰু খড্গ সদৃশ জন্তুৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; গোমায়ু (শিয়াল) আৰু সুগন্ধিময় জীৱেৰে যুক্ত, সাৰঙ্গ আৰু মল্লক হৰিণেৰে ভৰা, আৰু দ্বিপদ-চতুষ্পদ নানা প্ৰাণীৰে সমন্বিত আছিল।
Verse 27
तथाच कोकिलाकीर्णं मनःकान्तं सुशोभितम् । जीवंजीवकसंघैश्च नानापक्षिसमायुतम्
সেই স্থান কোকিলাৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল—মনোহৰ আৰু সুসজ্জিত; জীৱংজীৱক পাখিৰ দলে দলে ভিৰ কৰা, আৰু নানা প্ৰকাৰৰ পক্ষীজীৱেৰে সংযুক্ত আছিল।
Verse 28
दुःखशोकविनिर्मुक्तं सत्त्वोत्कटमनोरमम् । क्षुत्तृषारहितं कान्तं सर्वव्याधिविवर्जितम्
সেই স্থান দুঃখ-শোকৰ পৰা মুক্ত, সত্ত্বগুণে অতিশয় মনোৰম আৰু মনক আনন্দিত কৰা; ক্ষুধা-তৃষ্ণাহীন, কান্তিময়, আৰু সকলো ব্যাধিৰ পৰা বিবর্জিত আছিল।
Verse 29
सिंहीस्तनं पिबन्त्यत्र कुरंगाः स्नेहसंयुतम् । मार्जारमूषकौ चोभाववलेहत उन्मुखौ
তাত কুৰঙ্গ হৰিণে সিংহীৰ স্তনৰ পৰা স্নেহে ভৰা দুধ পান কৰিছিল; আৰু মাৰ্জাৰ-বাঁহি (বিলাই) আৰু মূষক (ইঁদুৰ) দুয়ো একেলগে বৈৰহীন হৈ ওপৰলৈ মুখ কৰি চাটি খাইছিল।
Verse 30
पञ्चास्याः पोतकेभाश्च भोगिनस्तु कलापिनः । दृष्ट्वा तद्विपिनं रम्यं प्रविष्टाः पाण्डुनन्दनाः
সেই ৰম্য বিপিন দেখিয়ে—য’ত সিংহ, হাতীৰ পোৱালি, ভোগী সৰ্প আৰু কলাপী ময়ূৰো বাস কৰিছিল—পাণ্ডুৰ নন্দনসকলে তাত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 31
मार्कण्डं दृष्टवांस्तत्र तरुणादित्यसन्निभम् । ऋषिभिः सेव्यमानं तु नानाशास्त्रविशारदैः
তাতে তেওঁলোকে মাৰ্কণ্ডেয় মুনিক দেখিলে—তৰুণ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান—বহু শাস্ত্ৰত পাৰদৰ্শী ঋষিসকলৰ দ্বাৰা সেৱিত।
Verse 32
कुलीनैः सत्त्वसम्पन्नैः शौचाचारसमन्वितैः । धीसंगतैः क्षमायुक्तैस्त्रिसंध्यं जपतत्परैः
সেই স্থানত কুলীন লোকসকল আহিছিল—সত্ত্বসম্পন্ন, শৌচ আৰু সদাচাৰত স্থিত; মন সংযত, ক্ষমাশীল, আৰু ত্ৰিসন্ধ্যাত জপত নিবিষ্ট।
Verse 33
ऋग्यजुःसामविहितैर्मन्त्रैर्होमपरायणैः । केचित्पञ्चाग्निमध्यस्थाः केचिदेकान्तसंस्थिताः
কিছুমানে ঋগ্, যজুঃ আৰু সামবিধিত মন্ত্রেৰে হোমত নিবিষ্ট আছিল; কিছুমানে পঞ্চাগ্নিৰ মাজত তপস্যা কৰিছিল, আৰু কিছুমানে একান্তত স্থিত আছিল।
Verse 34
ऊर्ध्वबाहुनिरालम्बा आदित्यभ्रमणाः परे । सायंप्रातर्भुजश्चान्ये एकाहारास्तथा परे
কিছুমানে কোনো আশ্ৰয় নোলোৱাকৈ বাহু উৰ্ধ্বে তুলি থিয় হৈ থাকিছিল; আন কিছুমানে সূৰ্য-পরিক্ৰমাৰ বিধি পালন কৰিছিল। কিছুমানে পুৱা আৰু গধূলি আহাৰ কৰিছিল, আৰু আন কিছুমানে একাহাৰৰ ব্ৰত ধৰিছিল।
Verse 35
द्वादशाहात्तथा चान्ये अन्ये मासार्धभोजनाः । दर्शे दर्शे तथा चान्ये अन्ये शैवालभोजनाः
কিছুমানে বাৰ দিনৰ পাছতহে আহাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল; আন কিছুমানে আধা মাহৰ পাছত। কিছুমানে প্ৰতিটো অমাৱস্যাৰ দৰ্শ-ব্ৰতত আহাৰ কৰিছিল, আৰু আন কিছুমানে শৈৱাল আৰু জলজ উদ্ভিদেৰে জীৱন ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 36
पिण्याकमपरेऽभुजन् केचित्पालाशभोजनाः । अपरे नियताहारा वायुभक्ष्याम्बुभोजनाः
কিছুমানে পিণ্যাক (তেল-খলি) আহাৰ কৰিলে; কিছুমানে পালাশ পাতকেই ভোজন কৰিলে। আন কিছুমানে কঠোৰ নিয়মিত আহাৰত স্থিত হৈ, বায়ুকেই আহাৰ বুলি মানি বা কেৱল জলতে জীৱন ধাৰণ কৰিলে।
Verse 37
एवंभूतैस्तथा वृद्धैः सेव्यते मुनिपुंगवैः । ततो धर्मसुतः श्रीमानाश्रमं तं प्रविश्य सः
এনেদৰে তেনে বৃদ্ধ, মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ঋষিসকলৰ দ্বাৰা সেৱিত হৈ, তাৰ পাছত ধৰ্মৰ শ্ৰীমান পুত্ৰে সেই আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 38
दृष्ट्वा मुनिवरं शान्तं ध्यायमानं परं पदम् । प्रादक्षिण्येन सहसा दण्डवत्पतितोऽग्रतः
শান্ত মুনিবৰক—যি পৰম পদ ধ্যান কৰি আছিল—দেখি, সি তৎক্ষণাৎ প্ৰদক্ষিণা কৰি আগতে দণ্ডৱৎ হৈ পতিত হ’ল, চৰণত প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 39
भक्त्यानुपतितं दृष्ट्वा चिरादादाय लोचनम् । को भवानित्युवाचेदं धर्मं धीमानपृच्छत
ভক্তিত উপতিত হোৱা তাক দেখি, বহু সময়ৰ পাছত সেই ধীমান মুনিয়ে চকু উঠাই ধৰ্মানুসাৰে সুধিলে, “তুমি কোন?”
Verse 40
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दारकस्तत्समीपगः । आहायं धर्मराजस्ते दर्शनार्थं समागतः
সেই বাক্য শুনি, ওচৰত থকা সেৱক বালকে ক’লে, “এয়া ধৰ্মৰাজ; আপোনাৰ দৰ্শনৰ বাবে আহিছে।”
Verse 41
तच्छ्रुत्वादारकेणोक्तं वचनं प्राह सादरः । एह्येहि वत्सवत्सेति किंचित्स्थानाच्चलन्मुनिः । तं तु स्नेहादुपाघ्राय आसने उपवेशयत्
সেই কথা শুনি মুনিয়ে সাদৰে ক’লে: “আহা, আহা, প্ৰিয় বৎস।” নিজ স্থানৰ পৰা অলপ উঠি স্নেহেৰে বালকৰ মূৰ শুঁকি আদৰ কৰিলে আৰু আসনত বহুৱালে।
Verse 42
उपविष्टे सभायां तु पूजां कृत्वा यथाविधि । वन्यैर्धान्यैः फलैर्मूलै रसैश्चैव पृथग्विधैः
সেইজন সভাত বহিলে, বিধি অনুসাৰে পূজা সম্পন্ন কৰা হ’ল। বনজ ধান্য, ফল, মূল-কন্দ আৰু নানা প্ৰকাৰ ৰস পৃথক পৃথককৈ অৰ্পণ কৰা হ’ল।
Verse 43
पाण्डवा ब्राह्मणैः सार्द्धं यथायोग्यं प्रपूजिताः । मुहूर्तादथ विश्रम्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
পাণ্ডৱসকলক ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে যথাযোগ্যভাৱে সন্মান কৰা হ’ল। তাৰপিছত অলপ সময় বিশ্ৰাম লৈ ধৰ্মপুত্ৰ যুধিষ্ঠিৰ…
Verse 44
पृच्छति स्म मुनिश्रेष्ठं कौतूहलसमन्वितः । भगवन्सर्वलोकानां दीर्घायुस्त्वं मतो मम
কৌতূহলে ভৰপূৰ হৈ তেওঁ মুনিশ্ৰেষ্ঠক সুধিলে: “ভগৱন, মোৰ মতে আপুনি সকলো লোকৰ ওপৰতেও অতি দীঘলীয়া আয়ুসসম্পন্ন।”
Verse 45
सप्तकल्पानशेषेण कथयस्व ममानघ । कल्पक्षयेऽपि लोकस्य स्थावरस्येतरस्य च
“হে অনঘ, সাত কল্পৰ কথা সম্পূৰ্ণকৈ মোক কহা—কল্পক্ষয়ত লোক আৰু তাত থকা জীৱসমূহ, স্থাৱৰ আৰু জঙ্গম উভয়েই কেনেকৈ নিজৰ গতি লাভ কৰে।”
Verse 46
न विनष्टोऽसि विप्रेन्द्र कथं वा केन हेतुना । गङ्गाद्याः सरितः सर्वाः समुद्रान्ताश्च या मुने
হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! তুমি কেনেকৈ বিনষ্ট হোৱা নাই—কোন কাৰণত? আৰু হে মুনি, গঙ্গা আদি যিসকল সৰিতা সমুদ্ৰলৈ গৈ মিশে, সেই সকলো নদীৰ অৱস্থা কি?
Verse 47
तासां मध्ये स्थिताः काः स्वित्काश्चैव प्रलयं गताः । का नु पुण्यजला नित्यं कानु न क्षयमागता
সেই নদীবোৰৰ মাজত কোনবোৰ স্থিৰ আছে, আৰু কোনবোৰ প্ৰলয়ত লীন হৈছে? কোনখন নিত্য পুণ্যজলধাৰী, আৰু কোনখন কেতিয়াও ক্ষয়লৈ নাযায়?
Verse 48
एतत्कथय मे तात प्रसन्नेनान्तरात्मना । श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण ऋषिभिः सह बान्धवैः
হে প্ৰিয় পিতা, প্ৰসন্ন অন্তৰাত্মাৰে মোক এই কথা কওক। মই ঋষিসকল আৰু মোৰ বান্ধৱসকলৰ সৈতে একেবাৰে সম্পূৰ্ণকৈ শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।
Verse 49
श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ धर्मपुत्र युधिष्ठिर । कथयामि यथा न्यायं यत्पृच्छसि ममानघ
শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: সাধু সাধু, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ ধৰ্মপুত্ৰ যুধিষ্ঠিৰ! হে নিৰপাপ, তুমি যি সুধিছা, মই ন্যায়-প্ৰথা অনুসাৰে ঠিক তেনেকৈ বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 50
सर्वपापहरं पुण्यं पुराणं रुद्रभाषितम् । यः शृणोति नरो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु
ৰুদ্ৰে উচ্চাৰিত এই পুণ্য পুরাণ সকলো পাপ হৰণ কৰে। যি নৰে ভক্তিৰে ইয়াক শুনে, তাৰ লাভ হোৱা পুণ্যফল এতিয়া শুনা।
Verse 51
अश्वमेध सहस्रेण वाजपेयशतेन च । तत्फलं समवाप्नोति राजन्नास्त्यत्र संशयः
হে ৰাজন! যি এই পুণ্য কৰ্ম কৰে, সি সহস্ৰ অশ্বমেধ আৰু শত বাজপেয় যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ কৰে; ইয়াত একো সংশয় নাই।
Verse 52
ब्रह्मघ्नश्च सुरापी च स्तेयी गोघ्नश्च यो नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रस्य वचनं यथा
যি নৰ ব্ৰাহ্মণহন্তা, সুৰাপায়ী, চোৰ, বা গোহন্তা—সিও ৰুদ্ৰদেৱৰ বচন অনুসাৰে সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 53
गङ्गा तु सरितां श्रेष्ठा तथा चैव सरस्वती । कावेरी देविका चैव सिन्धुः सालकुटी तथा
সৰিতাসকলৰ মাজত গঙ্গা শ্ৰেষ্ঠ; তদুপৰি সৰস্বতী, কাবেৰী, দেবিকা, সিন্ধু আৰু সালকুটীও পবিত্ৰ বুলি গণ্য।
Verse 54
सरयूः शतरुद्रा च मही चर्मिलया सह । गोदावरी तथा पुण्या तथैव यमुना नदी
তদুপৰি সৰয়ূ, শতৰুদ্ৰা, চর্মিলাসহ মহী, পুণ্যময় গোদাবৰী আৰু যমুনা নদীও পবিত্ৰ।
Verse 55
पयोष्णी च शतद्रुश्च तथा धर्मनदी शुभा । एताश्चान्याश्च सरितः सर्वपापहराः स्मृताः
পয়োষ্ণী, শতদ্ৰু আৰু শুভ ধৰ্মনদীও পবিত্ৰ। এইসকল আৰু আন আন সৰিতাক সকলো পাপ নাশকাৰী বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 56
किं तु ते कारणं तात वक्ष्यामि नृपसत्तम । समुद्राः सरितः सर्वाः कल्पे कल्पे क्षयं गताः
কিন্তু হে তাত, হে নৃপসত্তম, ইয়াৰ কাৰণ মই তোমাক ক’ম। প্ৰতিটো কল্পৰ অন্তত সকলো সাগৰ আৰু সকলো নদী লয়লৈ গতি কৰে।
Verse 57
सप्तकल्पक्षये क्षीणे न मृता तेन नर्मदा । नर्मदैकैव राजेन्द्र परं तिष्ठेत्सरिद्वरा
সপ্ত কল্পৰ প্ৰলয়-ক্ষয় সম্পূৰ্ণ হ’লেও নর্মদা নাশ নহয়। সেয়ে, হে ৰাজেন্দ্ৰ, নর্মদাই একাই পৰমভাবে স্থিৰ থাকে—নদীসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠা।
Verse 58
तोयपूर्णा महाभाग मुनिसंघैरभिष्टुता । गंगाद्याः सरितश्चान्याः कल्पे कल्पे क्षयं गताः
হে মহাভাগ, জলে পূৰ্ণ আৰু মুনিসঙ্ঘেৰে প্ৰশংসিত গঙ্গা আদি অন্য নদীসমূহো কল্পে কল্পে অন্তত পুনৰ পুনৰ লয়লৈ গতি কৰে।
Verse 59
एषा देवी पुरा दृष्टा तेन वक्ष्यामि तेऽनघ
এই দেৱী পূৰ্বে প্ৰাচীন কালে দেখা গৈছিল; সেয়ে, হে অনঘ, মই তোমাক তেখেতৰ বৃত্তান্ত ক’ম।