Adhyaya 142

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज रुक्मिणीतीर्थमुत्तमम् । यत्रैव स्नानमात्रेण रूपवान्सुभगो भवेत्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেতিয়া, হে মহাৰাজ, উত্তম ৰুক্মিণী-তীৰ্থলৈ যোৱা উচিত; য’ত কেৱল স্নান কৰিলেই মানুহ ৰূপৱান আৰু সৌভাগ্যবান হয়।

Verse 2

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः । स्नानं समाचरेत्तत्र न चेह जायते पुनः

অষ্টমী, চতুৰ্দশী আৰু বিশেষকৈ তৃতীয় তিথিত তাত স্নান আচৰণ কৰিব লাগে; তেতিয়া এই লোকত পুনৰ জন্ম নহয়।

Verse 3

यः स्नात्वा रुक्मिणीतीर्थे दानं दद्यात्तु कांचनम् । तत्तीर्थस्य प्रभावेन शोकं नाप्नोति मानवः

যি ৰুক্মিণী-তীৰ্থত স্নান কৰি সোণ দান কৰে, সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত সেই মানুহ শোকত নপৰে।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । तीर्थस्यास्य कथं जातो महिमेदृङ्मुनीश्वर । रूपसौभाग्यदं येन तीर्थमेतद्ब्रवीहि मे

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে মুনীশ্বৰ, এই তীৰ্থৰ এনে মহিমা কেনেকৈ জন্মিল? যাৰ দ্বাৰা ৰূপ আৰু সৌভাগ্য দান হয়, সেই পবিত্ৰ স্থানৰ কথা মোক কওক।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: হে ভাৰত, যিদৰে ঘটিছিল তেনেদৰেই মই প্ৰাচীন ইতিহাস ক’ম; যি আগতে বৃদ্ধসকলে পৰম্পৰাৰে কৈ থৈ গৈছে।

Verse 6

तं तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । नगरं कुण्डिनं नाम भीष्मकः परिपाति हि

সেই বৃত্তান্ত মই এতিয়া তোমাক ক’ম; একাগ্ৰ মনেৰে শুনা। কুণ্ডিন নামৰ এখন নগৰ আছে, য’ত ভীষ্মক ৰজাই নিশ্চয় শাসন কৰে।

Verse 7

हस्त्यश्वरथसम्पन्नो धनाढ्योऽति प्रतापवान् । स्त्रीसहस्रस्य मध्यस्थः कुरुते राज्यमुत्तमम्

হাতী-ঘোঁৰা-ৰথে সমৃদ্ধ, অতি ধনবান আৰু মহা প্ৰতাপী; সহস্ৰ নাৰীৰ মাজত অৱস্থিত হৈও তেওঁ উত্তম ৰাজ্য শাসন কৰে।

Verse 8

तस्य भार्या महादेवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । तस्यामुत्पादयामास पुत्रमेकं च रुक्मकम्

তাঁৰ পত্নী মহাদেৱী, যি প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়, তেওঁ এজন পুত্ৰ প্ৰসৱ কৰিলে—ৰুক্মক নামৰ।

Verse 9

द्वितीया तनया जज्ञे रुक्मिणी नाम नामतः । तदाशरीरिणी वाचा राजानं तमुवाच ह

দ্বিতীয় সন্তান হিচাপে এগৰাকী কন্যা জন্মিল, নাম ৰুক্মিণী। সেই সময়ত এক অশৰীৰী বাণীয়ে সেই ৰজাক ক’লে।

Verse 10

चतुर्भुजाय दातव्या कन्येयं भुवि भीष्मक । एवं तद्वचनं श्रुत्वा जहर्ष प्रियया सह

“হে ভীষ্মক, এই কন্যাক ভুবনত চতুৰ্ভুজ প্ৰভুকেই বিবাহে দিয়া উচিত।” এই বাক্য শুনি ৰজা প্ৰিয় ৰাণীৰ সৈতে আনন্দিত হ’ল।

Verse 11

ब्राह्मणैः सह विद्वद्भिः प्रविष्टः सूतिकागृहम् । स्वस्तिकं वाचयित्वास्याश्चक्रे नामेति रुक्मिणी

বিদ্বান ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে তেওঁ সূতিকাগৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে। মঙ্গল স্বস্তিক পাঠ কৰাই তেওঁ তাইক ‘ৰুক্মিণী’ নাম দিলে।

Verse 12

यतः सुवर्णतिलको जन्मना सह भारत । ततः सा रुक्मिणीनाम ब्राह्मणैः कीर्तिता तदा

হে ভাৰত! জন্মৰ লগে লগে তাইৰ কপালত সোণালী তিলক আছিল; সেয়ে তেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকলে তাইৰ নাম ‘ৰুক্মিণী’ বুলি ঘোষণা কৰিলে।

Verse 13

ततः सा कालपर्यायादष्टवर्षा व्यजायत । पूर्वोक्तं चैव तद्वाक्यमशरीरिण्युदीरितम्

তাৰ পাছত সময়ৰ পৰিৱর্তনত তাই আঠ বছৰীয়া হ’ল। আৰু আগতে অশৰীৰী বাণীয়ে কোৱা সেই বাক্য পুনৰ উচ্চাৰিত হ’ল।

Verse 14

स्मृत्वा स्मृत्वाथ नृपतिश्चिन्तयामास भूपतिः । कस्मै देया मया बाला भविता कश्चतुर्भुजः

সেই কথা বাৰে বাৰে স্মৰণ কৰি ৰজাই মনে মনে চিন্তা কৰিলে— ‘এই কন্যাক মই কাক দিম? আৰু তাইৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত সেই চতুৰ্ভুজ জন কোন?’

Verse 15

एतस्मिन्नन्तरे तावद्रैवतात्पर्वतोत्तमात् । मुख्यश्चेदिपतिस्तत्र दमघोषः समागतः

ইতিমধ্যে, ৰৈৱত নামৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতৰ পৰা চেদিৰ মুখ্য অধিপতি দমঘোষ ৰজা তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 16

प्रविष्टो राजसदनं यत्र राजा स भीष्मकः । तं दृष्ट्वा चागतं गेहे पूजयामास भूपतिः

তেওঁ ৰাজসদনত প্ৰৱেশ কৰিলে, য’ত ৰজা ভীষ্মক আছিল। তেওঁক নিজৰ গৃহলৈ আহি থকা দেখি ভূপতিয়ে যথোচিত ভক্তিভাৱে সন্মান কৰি পূজা কৰিলে।

Verse 17

आसनं विपुलं दत्त्वा सभां गत्वा निवेशितः । कुशलं तव राजेन्द्र दमघोष श्रियायुत

বৃহৎ আসন দান কৰি তেওঁক সভাগৃহলৈ লৈ গৈ বহুৱালে। তেতিয়া ক’লে— “হে ৰাজেন্দ্ৰ, শ্ৰীসমৃদ্ধ দমঘোষ! তোমাৰ কুশল-মঙ্গল নে?”

Verse 18

पुण्याहमद्य संजातमहं त्वद्दर्शनोत्सुकः । कन्या मदीया राजेन्द्र ह्यष्टवर्षा व्यजायत

“আজি দিনটো পুণ্যময় হ’ল; মই তোমাৰ দৰ্শনৰ বাবে উৎকণ্ঠিত আছিলোঁ। হে ৰাজেন্দ্ৰ, মোৰ কন্যা এতিয়া আঠ বছৰীয়া হ’ল।”

Verse 19

चतुर्भुजाय दातव्या वागुवाचाशरीरिणी । भीष्मकस्य वचः श्रुत्वा दमघोषोऽब्रवीदिदम्

“চতুৰ্ভুজজনকেই দিয়া উচিত”—এইদৰে অশৰীৰী বাণী ক’লে। ভীষ্মকৰ বাক্য শুনি দমঘোষে এইদৰে ক’লে—

Verse 20

चतुर्भुजो मम सुतस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तस्येयं दीयतां कन्या शिशुपालस्य भीष्मक

“মোৰ পুত্ৰ চতুৰ্ভুজ আৰু ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুত। সেয়ে, হে ভীষ্মক, এই কন্যাক তাকেই দিয়া হওক—শিশুপালক।”

Verse 21

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दमघोषस्य भूमिप । भीष्मकेन ततो दत्ता शिशुपालाय रुक्मिणी

হে ভূমিপ, দমঘোষৰ সেই বাক্য শুনি ভীষ্মকে তেতিয়া ৰুক্মিণীক শিশুপালৰ সৈতে বিবাহত দিলে।

Verse 22

प्रारब्धं मङ्गलं तत्र भीष्मकेण युधिष्ठिर । दिक्षु देशान्तरेष्वेव ये वसन्ति स्वगोत्रजाः

হে যুধিষ্ঠিৰ, ভীষ্মকে তাত মঙ্গলময় বিবাহ-অনুষ্ঠান আৰম্ভ কৰিলে আৰু দিশে-দিশে দূৰ দেশত বাস কৰা নিজ গোত্ৰীয়সকললৈ নিমন্ত্ৰণ পঠিয়ালে।

Verse 23

निमन्त्रितास्तु ते सर्वे समाजग्मुर्यथाक्रमम् । ततो यादववंशस्य तिलकौ बलकेशवौ

এইদৰে নিমন্ত্ৰিত সকলো লোক ক্ৰমে ক্ৰমে উপস্থিত হ’ল। তাৰ পাছত যাদৱ বংশৰ দুজন তিলক—বলৰাম আৰু কেশৱ (কৃষ্ণ)—আহিল।

Verse 24

निमन्त्रितौ समायातौ कुण्डिनं भीष्मकस्य तु । भीष्मकेण यथान्यायं पूजितौ तौ यदूत्तमौ

নিমন্ত্ৰণ পাই সেই দুজন ভীষ্মকৰ কুণ্ডিন নগৰত আহিল। ভীষ্মকে বিধি অনুসাৰে সেই দুজন যদুশ্ৰেষ্ঠক পূজা-সন্মান কৰিলে।

Verse 25

ततः प्रदोषसमये रुक्मिणी काममोहिनी । सखीभिः सहिता याता पूर्बहिश्चाम्बिकार्चने

তাৰ পাছত প্ৰদোষৰ সন্ধ্যা সময়ত, প্ৰেমে মন মোহিত কৰা ৰুক্মিণী সখীসকলৰ সৈতে পূৰ্ব দিশলৈ বাহিৰ ওলাই অম্বিকাৰ পূজা কৰিবলৈ গ’ল।

Verse 26

सापश्यत्तत्र देवेशं गोपवेषधरं हरिम् । तं दृष्ट्वा मोहमापन्ना कामेन कलुषीकृता

তাই তাত দেৱেশ হৰিক গোপবেশধাৰী ৰূপত দেখিলে। তেওঁক দেখি তাই মোহত পৰিল, কাম-আকাঙ্ক্ষাই মন কলুষিত কৰি তুলিলে।

Verse 27

केशवोऽपि च तां दृष्ट्वा संकर्षणमुवाच ह । स्त्रीरत्नप्रवरं तात हर्तव्यमिति मे मतिः

কেশৱেও তাইক দেখি সংকর্ষণক ক’লে: “ভাই তাত, মোৰ মতে এই নাৰী-ৰত্নসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ; ইহাক হৰণ কৰি লৈ যোৱা উচিত।”

Verse 28

केशवस्य वचः श्रुत्वा संकर्षण उवाच ह । गच्छ कृष्ण महाबाहो स्त्रीरत्नं चाशु गृह्यताम्

কেশৱৰ বাক্য শুনি সংকর্ষণে ক’লে: “যা, হে মহাবাহু কৃষ্ণ; সেই নাৰী-ৰত্নক শীঘ্ৰে গ্ৰহণ কৰা।”

Verse 29

अहं च तव मार्गेण ह्यागमिष्यामि पृष्ठतः । दानवानां च सर्वेषां कुर्वंश्च कदनं महत्

“আৰু মইও তোমাৰ পথেদি পিছে পিছে আহিম, আৰু সেই সকলো দানৱৰ ওপৰত মহা সংহাৰ সাধিম।”

Verse 30

संकर्षणमतं प्राप्य केशवः केशिसूदनः । ययौ कन्यां गृहीत्वा तु रथमारोप्य सत्वरम्

সংকর্ষণৰ সম্মতি পাই কেশৱ—কেশীসংহাৰক—সেই কন্যাক ধৰি ৰথত উঠাই শীঘ্ৰে প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 31

निर्गतः सहसा राजन्वेगेनैवानिलो यथा । हाहाकारस्तदा जातो भीष्मकस्य पुरे महान्

হে ৰাজন! তেওঁ সহসাই বায়ুৰ বেগৰ দৰে ওলাই গ’ল। তেতিয়া ভীষ্মকৰ নগৰত মহা হাহাকাৰ উঠিল।

Verse 32

निर्गता दानवाः क्रुद्धा वेला इव महोदधेः । गर्जन्तः सायुधाः सर्वे धावन्तो रथवर्त्मनि

ক্ৰুদ্ধ দানৱসকল মহাসাগৰৰ ঢৌৰ দৰে ওলাই আহিল। গর্জন কৰি, সকলো অস্ত্ৰধাৰী হৈ, ৰথপথে দৌৰি পিছু ল’লে।

Verse 33

बलदेवं ततः प्राप्ता रथमार्गानुगामिनम् । तेषां युद्धं बलस्यासीत्सर्वलोकक्षयंकरम्

তাৰ পাছত ৰথৰ পথ অনুসৰণ কৰি যোৱা বলদেৱক তেওঁলোকে পাই পেলালে। বলাৰ সৈতে উঠা সেই যুদ্ধ ইমান ভয়ংকৰ আছিল যে সৰ্বলোক ধ্বংস কৰিব পৰা যেন লাগিল।

Verse 34

यथा तारामये पूर्वं सङ्ग्रामे लोकविश्रुते । गदाहस्तो महाबाहुस्त्रैलोक्येऽप्रतिमो बलः

যেন পূৰ্বকালৰ লোকবিখ্যাত তাৰাময় যুদ্ধত, গদা হাতে মহাবাহু বল ত্ৰিলোকত অতুলনীয় আছিল।

Verse 35

हलेनाकृष्य सहसा गदापातैरपातयत् । अशक्यो दानवैर्हन्तुं बलभद्रो महाबलः

হলৰে সহসাই টানি আনি, গদাৰ আঘাতে তেওঁলোকক পেলাই দিলে। অতিমহাবলী বলভদ্ৰক দানৱে বধ কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 36

बभञ्ज दानवान्सर्वांस्तस्थौ गिरिरिवाचलः । तं दृष्ट्वा च बलं क्रुद्धं दुर्धर्षं त्रिदशैरपि

তেওঁ সকলো দানৱক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে আৰু অচল পৰ্বতৰ দৰে অটল হৈ থিয় দিলে। তেতিয়া ক্ৰোধে দগ্ধ, দেৱতাসকলেও দমন কৰিব নোৱাৰা সেই বলক দেখি—

Verse 37

भीष्मपुत्रो महातेजा रुक्मीनां महयशाः । नराणामतिशूराणामक्षौहिण्या समन्वितः

তেতিয়া ভীষ্মপুত্ৰ মহাতেজস্বী, ৰুক্মীনসকলৰ মাজত মহাযশস্বী, অতি-শূৰ নৰসকলৰ এক অক্ষৌহিণী সেনাৰে সৈতে উপস্থিত হ’ল।

Verse 38

बलभद्रमतिक्रम्य ततो युद्धे निराकरोत् । तद्युद्धं वञ्चयित्वा तु रथमार्गेण सत्वरम्

বালভদ্ৰক অতিক্ৰম কৰি সি তাৰ পিছত যুদ্ধৰ পৰা আঁতৰি গ’ল। সেই সংঘৰ্ষ এৰাই ৰথপথে সি তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়িল।

Verse 39

केशवोऽपि तदा देवो रुक्मिण्या सहितो ययौ । विन्ध्यं तु लङ्घयित्वाग्रे त्रैलोक्यगुरुरव्ययः

সেই সময় কেশৱ দেৱো ৰুক্মিণীৰ সৈতে যাত্ৰা কৰিলে। বিন্ধ্য পৰ্বতমালা লংঘি, ত্ৰিলোকৰ অব্যয় গুৰু আগবাঢ়িল।

Verse 40

नर्मदातटमापेदे यत्र सिद्धः पुरा पुनः । अजेयो येन संजातस्तीर्थस्यास्य प्रभावतः

তেওঁ নৰ্মদাৰ তীৰত উপস্থিত হ’ল, য’ত তেওঁ পূৰ্বে বাৰে বাৰে সিদ্ধি লাভ কৰিছিল। এই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত তেওঁ অজেয় হৈ উঠিছিল।

Verse 41

एतस्मात्कारणात्तात योधनीपुरमुच्यते । रुक्मोऽपि दानवेन्द्रोऽसौ प्राप्तः

এই কাৰণতে, হে তাত, ইয়াক যোধনীপুৰ বুলি কোৱা হয়। আৰু দানৱসকলৰ সেই ইন্দ্ৰ ৰুক্মও তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 42

प्रत्युवाचाच्युतं क्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति मा व्रज । अद्य त्वां निशितैर्बाणैर्नेष्यामि यमसादनम्

ক্ৰুদ্ধ হৈ সি অচ্যুতক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে— “থিয় হও, থিয় হও—নাযাবা! আজি মোৰ তীক্ষ্ণ বাণেৰে তোমাক যমৰ ধামলৈ পঠাম।”

Verse 43

एवं परस्परं वीरौ जगर्जतुरुभावपि । तयोर्युद्धमभूद्घोरं तारकाग्निजसन्निभम्

এইদৰে দুয়ো বীৰে পৰস্পৰক ললকাৰি গর্জন কৰিলে। তাৰ পিছত তেওঁলোকৰ যুদ্ধ ভয়ংকৰ হ’ল—তাৰকাৰ পুত্ৰ স্কন্দৰ অগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠা।

Verse 44

चिक्षेप शरजालानि केशवं प्रति दानवः । नानुचिन्त्य शरांस्तस्य केशवः केशिसूदनः

দানৱে কেশৱৰ প্ৰতি বাণৰ জাল নিক্ষেপ কৰিলে। কিন্তু কেশৱ—কেশীসূদন—তাৰ বাণসমূহলৈ একো মন নকৰিলে।

Verse 45

ततो विष्णुः स्वयं क्रुद्धश्चक्रं गृह्य सुदर्शनम् । सम्प्रहरत्यमुं यावद्रुक्मिण्यात्र निवारितः

তেতিয়া বিষ্ণু স্বয়ং ক্ৰুদ্ধ হৈ সুদৰ্শন চক্ৰ ধৰি তাক আঘাত কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল; কিন্তু তাতেই ৰুক্মিণীয়ে তেওঁক নিবাৰিলে।

Verse 46

त्वां न जानाति देवेशं चतुर्बाहुं जनार्दनम् । दर्शयस्व स्वकं रूपं दयां कृत्वा ममोपरि

সেয়ে তোমাক দেৱেশ্বৰ, চতুৰ্ভুজ জনাৰ্দন বুলি নাজানে। মোৰ ওপৰত দয়া কৰি নিজৰ সত্য স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰা।

Verse 47

एवमुक्तस्तु रुक्मिण्या दर्शयामास भारत । देवा दृष्ट्वापि तद्रूपं स्तुवन्त्याकाशसंस्थिताः । दिव्यं चक्षुस्तदा देवो ददौ रुक्मस्य भारत

ৰুক্মিণীয়ে এইদৰে কোৱাত, হে ভাৰত, তেওঁ নিজৰ স্বৰূপ দেখুৱালে। আকাশত অৱস্থিত দেৱতাসকলে সেই ৰূপ দেখি স্তৱ কৰি উঠিল। তেতিয়া দেৱে, হে ভাৰত, ৰুক্মক দিব্য দৃষ্টি দান কৰিলে।

Verse 48

रुक्म उवाच । यन्मया पापनिष्ठेन मन्दभाग्येन केशव । सायकैराहतं वक्षस्तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि

ৰুক্ম ক’লে: হে কেশৱ, পাপপ্ৰবণ আৰু মন্দভাগ্যৱান মই মোৰ বাণেৰে তোমাৰ বক্ষ আঘাত কৰিছোঁ। সেই সকলো ক্ষমা কৰিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰা।

Verse 49

पूर्वं दत्ता स्वयं देव जानकी जनकेन वै । मया प्रदत्ता देवेश रुक्मिणी तव केशव

পূৰ্বে, হে প্ৰভু, জনকে নিজে জানকীক দান কৰিছিল। তেনেদৰে, হে দেৱেশ্বৰ, মই ৰুক্মিণীক তোমাক দান কৰিলোঁ, হে কেশৱ।

Verse 50

उद्वाहय यथान्यायं विधिदृष्टेन कर्मणा । रुक्मस्य वचनं श्रुत्वा ततस्तुष्टो जगद्गुरुः

‘বিধি অনুসাৰে, শাস্ত্ৰদৃষ্ট কৰ্মেৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰা।’ ৰুক্মৰ বাক্য শুনি তেতিয়া জগতগুৰু সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 51

बभाषे देवदेवेशो रुक्मिणं भीष्मकात्मजम् । गच्छ स्वकं पुरं मा भैः कुरु राज्यमकण्टकम्

দেৱদেৱেশে ভীষ্মকৰ পুত্ৰ ৰুক্মক ক’লে: “নিজ নগৰলৈ যোৱা; ভয় নকৰিবা। কণ্টক-ৰহিত, দুঃখমুক্ত ৰাজ্য শাসন কৰা।”

Verse 52

केशवस्य वचः श्रुत्वा रुक्मो दानवपुंगवः । तं प्रणम्य जगन्नाथं जगाम भवनं पितुः

কেশৱৰ বচন শুনি, দানৱসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য ৰুক্মে জগন্নাথক প্ৰণাম কৰি পিতৃৰ গৃহলৈ গ’ল।

Verse 53

गते रुक्मे तदा कृष्णः समामन्त्र्य द्विजोत्तमान् । मरीचिमत्र्यङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

ৰুক্মে গুচি যোৱাৰ পাছত, কৃষ্ণই তেতিয়া দ্বিজোত্তমসকলক বিধিপূৰ্বক আমন্ত্ৰণ কৰিলে—মৰীচি, অত্রি, অঙ্গিৰস, পুলস্ত্য, পুলহ আৰু ক্রতু।

Verse 54

वसिष्ठं च महाभागमित्येते सप्त मानसाः । इत्येते ब्राह्मणाः सप्त पुराणे निश्चयं गताः

আৰু মহাভাগ্যবান বশিষ্ঠ—এইসকলেই সাতজন মানস-জাত ঋষি। এইদৰে পুৰাণীয় পৰম্পৰাত এই সাতজন ব্ৰাহ্মণ নিশ্চিতভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 55

क्षमावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलंकृताः । इत्येवं ब्रह्मपुत्राश्च सत्यवन्तो महामते

হে মহামতে, এই ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰসকল ক্ষমাশীল, প্ৰজা-সমৃদ্ধ (শিষ্য-সমেত), মহর্ষিত্বে অলংকৃত, আৰু স্বভাৱতে সত্যবান।

Verse 56

नर्मदातटमाश्रित्य निवसन्ति जितेन्द्रियाः । तपःस्वाध्यायनिरता जपहोमपरायणाः

নর্মদাৰ তীৰ আশ্ৰয় কৰি তেওঁলোকে ইন্দ্ৰিয় জয় কৰি তাত বাস কৰে; তপস্যা আৰু স্বাধ্যায়ত ৰত, জপ আৰু হোমত পৰায়ণ থাকে।

Verse 57

निमन्त्रितास्तु राजेन्द्र केशवेन महात्मना । श्राद्धं कृत्वा यथान्यायं ब्रह्मोक्तविधिना ततः

হে ৰাজেন্দ্ৰ, মহাত্মা কেশৱৰ নিমন্ত্ৰণত তেওঁলোকে তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই কোৱা বিধি অনুসাৰে যথান্যায় শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 58

हरिस्तान्पूजयामास सप्तब्रह्मर्षिपुंगवान् । प्रददौ द्वादश ग्रामांस्तेभ्यस्तत्र जनार्दनः

হৰিয়ে সেই সাতজন শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰহ্মর্ষিক পূজা কৰিলে; আৰু তাত জনাৰ্দনে তেওঁলোকক দানস্বৰূপে বাৰটা গাঁও প্ৰদান কৰিলে।

Verse 59

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी । तावद्दानं मया दत्तं परिपन्थी न कश्चन

যেতিয়ালৈকে চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য থাকে, যেতিয়ালৈকে পৃথিৱী স্থিৰ থাকে—তেতিয়ালৈকে মোৰ দিয়া এই দান অটুট থাকিব; কোনোেও ইয়াৰ বাধাদাতা নহওক।

Verse 60

मद्दत्तं पालयिष्यन्ते ये नृपा गतकल्मषाः । तेभ्यः स्वस्ति करिष्यामि दास्यामि परमां गतिम्

যিসকল নৃপ পাপমুক্ত হৈ মোৰ দিয়া দান ৰক্ষা কৰিব, তেওঁলোকলৈ মই মঙ্গল-কল্যাণ কৰিম আৰু পৰম গতি দান কৰিম।

Verse 61

यावद्धि यान्ति लोकेषु महाभूतानि पञ्च च । तावत्ते दिवि मोदन्ते मद्दत्तपरिपालकाः

যিমান দিনলৈকে লোকসমূহত পঞ্চ মহাভূত গতি কৰে, সিমান দিনলৈকে মোৰ দান ৰক্ষা কৰা সকল স্বৰ্গত আনন্দ কৰে।

Verse 62

यस्तु लोपयते मूढो दत्तं वः पृथिवीतले । नरके तस्य वासः स्याद्यावदाभूतसम्प्लवम्

কিন্তু যি মূঢ়ে পৃথিৱীত তোমালোকক দিয়া দান লোপ কৰে বা নষ্ট কৰে, তাৰ বাস নৰকত হ’ব—সৃষ্টিজগতৰ প্ৰলয়লৈকে।

Verse 63

स्वदत्ता परदत्ता वा पालनीया वसुंधरा । यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम्

নিজে দিয়া হওক বা আনৰ দিয়া হওক—বসুন্ধৰা (পৃথিৱী) ৰক্ষা কৰি ধাৰণীয়। যাৰ যেতিয়া ভূমি থাকে, তেতিয়াই তাৰ তেতিয়াই তাৰ ফল লাভ হয়।

Verse 64

स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत वसुंधराम् । स विष्ठायां कृमिर्भूत्वा पितृभिः सह मज्जति

যি কোনোবাই বসুন্ধৰা—নিজে দিয়া হওক বা আনৰ দিয়া—হৰণ কৰে, সি বিষ্ঠাত কৃমি হৈ পিতৃসকলৰ সৈতে তাত ডুব যায়।

Verse 65

अन्यायेन हृता भूमिरन्यायेन च हारिता । हर्ता हारयिता चैव विष्ठायां जायते कृमिः

অন্যায়ে হৰণ কৰা ভূমি, বা অন্যায়ে হৰণ কৰোৱাওঁতা—হৰ্তা আৰু হাৰয়িতা দুয়ো বিষ্ঠাত কৃমি হৈ জন্ম লয়।

Verse 66

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमन्ता च तान्येव नरके वसेत्

ষাঠি হাজাৰ বছৰ ধৰি ভূমিদাতা স্বৰ্গত বাস কৰে; কিন্তু যিয়ে দান কৰা ভূমি কেঢ়ি লয়—আৰু যিয়ে তাত অনুমোদন দিয়ে—সিও সেই একে সময় নৰকত বাস কৰে।

Verse 67

यानीह दत्तानि पुरा नरेन्द्रैर्दानानि धर्मार्थयशस्कराणि । निर्माल्यरूपप्रतिमानि तानि को नाम साधुः पुनराददाति

ইয়াত পূৰ্বে নৰেন্দ্ৰসকলে দিয়া দানসমূহ—যি ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু যশ বৃদ্ধি কৰে—সেইবোৰ নিবেদিত নিৰ্মাল্য সদৃশ পবিত্ৰ বস্তু; কোন সাধুৱে পুনৰ সেয়া উভতাই ল’ব?

Verse 68

एवं तान्पूजयित्वा तु सम्यङ्न्यायेन पाण्डव । रुक्मिण्या विधिवत्पाणिं जग्राह मधुसूदनः

এইদৰে তেওঁলোকক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, হে পাণ্ডৱ, যথাযথ ন্যায়-ৰীতি অনুসাৰে মধুসূদনে ৰুক্মিণীৰ হাত বিধিমতে বিবাহৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 69

मुशली च ततः सर्वाञ्जित्वा दानवपुंगवान् । स्वस्थानमगमत्तत्र कृत्वा कार्यं सुशोभनम्

তাৰ পাছত মুশলী (বলৰাম) সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ দানৱসকলক জয় কৰি, তাত অতি শোভন কাৰ্য সম্পন্ন কৰি, নিজৰ নিবাসস্থানলৈ গ’ল।

Verse 70

प्रयातौ द्वारवत्यां तौ कृष्णसंकर्षणावुभौ । गच्छमानं तु तं दृष्ट्वा केशवं क्लेशनाशनम्

তাৰ পাছত কৃষ্ণ আৰু সংকর্ষণ—দুয়ো—দ্বাৰৱতীলৈ যাত্ৰা কৰিলে। কেশৱক—ক্লেশ-নাশকক—যাত্ৰাপথে গমন কৰোঁতে দেখি, তেতিয়া…

Verse 71

ब्राह्मणाः सत्यवन्तश्च निर्गताः शंसितव्रताः । आगच्छमानांस्तौ वीक्ष्य रथमार्गेण ब्राह्मणान्

সত্যবাদী ব্ৰাহ্মণসকল, শংসিত ব্ৰতধাৰী, বাহিৰলৈ ওলাই আহিল; আৰু ৰথপথে আগবাঢ়ি অহা সেই ব্ৰাহ্মণসকলক দেখি…

Verse 72

मुहूर्तं तत्र विश्रम्य केशवो वाक्यमब्रवीत् । किमागमनकार्यं वो ब्रूत सर्वं द्विजोत्तमाः

সেখানে এক মুহূৰ্ত বিশ্ৰাম কৰি কেশৱে ক’লে: “তোমালোকৰ আগমনৰ উদ্দেশ্য কি? সকলো কথা কোৱা, হে দ্বিজোত্তমসকল!”

Verse 73

कुर्वाणाः स्वीयकर्माणि मम कृत्यं तु तिष्ठते । देवस्य वचनं श्रुत्वा मुनयो वाक्यमब्रुवन्

“আমি-আমি নিজৰ কৰ্ম কৰিছোঁ, কিন্তু তোমাৰ পবিত্ৰ কৰ্তব্য এতিয়াও বাকী আছে।” দেৱৰ বাক্য শুনি মুনিসকলে উত্তৰ দিলে।

Verse 74

कल्पकोटिसहस्रेण सत्यभावात्तु वन्दितः । दुष्प्राप्योऽसि मनुष्याणां प्राप्तः किं त्यजसे हि नः

অগণিত কল্পৰ কোটি-সহস্ৰ জুৰি সত্যস্বভাৱৰ বাবে তুমি বন্দিত; মানুহৰ পক্ষে তুমি অতি দুৰ্লভ। এতিয়া যেতিয়া তুমি আমাৰ ওচৰলৈ আহিছা, তেন্তে আমাক কিয় ত্যাগ কৰিবা?

Verse 75

ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा भगवानिदमब्रवीत् । मथुरायां द्वारवत्यां योधनीपुर एव च

ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাক্য শুনি ভগৱানে ক’লে: “মথুৰাত, দ্বাৰাৱতীত, আৰু যোধনীপুৰতো…”

Verse 76

त्रिकालमागमिष्यामि सत्यं सत्यं पुनः पुनः । एवं ते ब्राह्मणाः श्रुत्वा योधनीपुरमागताः

“ত্ৰিকালতে মই আহিম—সত্য, সত্য, পুনঃ পুনঃ।” এই কথা শুনি সেই ব্ৰাহ্মণসকলে যোধনীপুৰলৈ গ’ল।

Verse 77

अवतीर्णस्त्रिभागेन प्रादुर्भावे तु माथुरे । एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थस्योत्पत्तिकारणम्

মথুৰাত প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ সময়ত তেওঁ ত্ৰিভাগ ৰূপে অৱতীৰ্ণ হৈছিল। এই তীৰ্থৰ উৎপত্তিৰ কাৰণসমূহ সকলো তোমাক কোৱা হ’ল।

Verse 78

भूतं भव्यं भविष्यच्च वर्तमानं तथापरम् । यं श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

অতীত, ভবিষ্যৎ আৰু যি আহিবলগীয়া; বৰ্তমান আৰু তাৰো পৰৰ কথা—এই সকলো শুনিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়, ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 79

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ । तेन देवो जगद्धाता पूजितस्त्रिगुणात्मवान्

সেই তীৰ্থত যিয়ে স্নান কৰি বল আৰু কেশৱৰ পূজা কৰে, তাৰ দ্বাৰাই ত্ৰিগুণাত্মক জগতধাতা দেৱৰেই সত্য পূজা সম্পন্ন হয়।

Verse 80

उपवासी नरो भूत्वा यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

উপবাসী ভক্ত হৈ যি নৰে প্ৰদক্ষিণা কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত বিচাৰ-বিতৰ্কৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 81

तत्र तीर्थे तु ये वृक्षास्तान्पश्यन्त्यपि ये नराः । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्ते भ्रूणहत्यासमैरपि

সেই তীৰ্থত যি গছবোৰ আছে, যিসকল মানুহে কেৱল সিহঁতক দৰ্শনো কৰে, সিহঁতো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ভ্ৰূণহত্যাৰ সমান পাপৰ পৰাও।

Verse 82

प्रातरुत्थाय ये केचित्पश्यन्ति बलकेशवौ । तेन ते सदृशाः स्युर्वै देवदेवेन चक्रिणा

যিসকলে প্ৰভাতে উঠি বল আৰু কেশৱৰ দৰ্শন কৰে, সেই কৰ্মৰ বলত সিহঁত চক্রধাৰী দেৱদেৱৰ সদৃশ হয়।

Verse 83

ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां जन्म सुजीवितम् । ये नमन्ति जगन्नाथं देवं नारायणं हरिम्

সিহঁত পূজ্য, সিহঁত নমস্কাৰ্য; ধন্য সিহঁতৰ জন্ম আৰু সুজীৱিত জীৱন—যিসকলে জগন্নাথ, দেৱ নাৰায়ণ, হৰিক প্ৰণাম কৰে।

Verse 84

तत्र तीर्थे तु यद्दानं स्नानं देवार्चनं नृप । तत्सर्वमक्षयं तस्य इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

হে নৃপ, সেই তীৰ্থত যি দান, স্নান আৰু দেৱাৰ্চন কৰা হয়, সেয়া সকলো কৰ্তাৰ বাবে অক্ষয় হয়—এইদৰে শংকৰে ক’লে।

Verse 85

प्रविश्याग्नौ मृतानां च यत्फलं समुदाहृतम् । तच्छृणुष्व नृपश्रेष्ठ प्रोच्यमानमशेषतः

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰি যিসকলে মৃত্যু বরণ কৰে, সিহঁতৰ বাবে ঘোষিত ফল সম্পূৰ্ণকৈ শুনা; এতিয়া সেয়া একো নাছাড়ি বৰ্ণনা কৰা হ’ব।

Verse 86

विमानेनार्कवर्णेन किंकिणीजालमालिना । आग्नेये भवते तत्र मोदते कालमीप्सितम्

তাত সূৰ্যবৰ্ণ বিমানে, কিঙ্কিণী-জালৰ মালাৰে অলংকৃত হৈ, সি অগ্নিলোক লাভ কৰে আৰু যিমান ইচ্ছা তিমান কাল আনন্দেৰে মুদিত থাকে।

Verse 87

जले चैवा मृतानां तु योधनीपुरमध्यतः । वसन्ति वारुणे लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

আৰু যিসকল জলত মৃত্যু বরণ কৰে, তেওঁলোকে যোধনীপুৰৰ মাজভাগত বৰুণদেৱৰ লোকত বাস কৰে, মহাপ্ৰলয় পৰ্যন্ত।

Verse 88

अनाशके मृतानां तु तत्र तीर्थे नराधिप । अनिवर्तिका गतिर्नृणां नात्र कार्या विचारणा

হে নৰাধিপ, সেই তীৰ্থত অনাশকে (উপবাসে) মৃত্যু বরণ কৰাসকলৰ গতি অনিবর্তনীয়; ইয়াত আর সন্দেহ বা বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 89

तत्र तीर्थे तु यो दद्यात्कपिलादानमुत्तमम् । विधानेन तु संयुक्तं शृणु तस्यापि यत्फलम्

সেই তীৰ্থত যি কোনোবাই বিধি অনুসাৰে উত্তম কপিলা-দান (কপিলা গাই দান) কৰে, তাৰো ফল কি, সেয়া শুনা।

Verse 90

यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतेश्च भारत । तावन्ति दिवि मोदन्ते सर्वकामैः सुपूजिताः

হে ভাৰত, সেই গাইৰ যিমান ৰোম আছে আৰু তাৰ সন্তানৰো যিমান আছে, সিমান (বছৰ) তেওঁলোকে স্বৰ্গত আনন্দ কৰে, সকলো কামনাৰে তৃপ্ত আৰু সুপূজিত হৈ।

Verse 91

यावन्ति रोमाणि भवन्ति धेन्वास्तावन्ति वर्षाणि महीयते सः । स्वर्गाच्च्युतश्चापि ततस्त्रिलोक्यां कुले समुत्पत्स्यति गोमतां सः

গাইৰ ৰোম যিমান, সিমান বছৰলৈ তেওঁ স্বৰ্গত সন্মানিত হয়। তাৰ পিছত স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হলেও ত্ৰিলোকত গোধন-সমৃদ্ধ বংশত জন্ম লাভ কৰে।

Verse 92

तत्र तीर्थे तु यो दद्याद्रूप्यं काञ्चनमेव वा । काञ्चनेन विमानेन विष्णुलोके महीयते

সেই তীৰ্থত যি ৰূপা—অথবা সোণ—দান কৰে, সোনালী বিমানত আৰূঢ় হৈ বিষ্ণুলোকত সন্মান লাভ কৰে।

Verse 93

तस्मिंस्तीर्थे तु यो दद्यात्पादुके वस्त्रमेव च । दानस्यास्य प्रभावेन लभते स्वर्गमीप्सितम्

সেই তীৰ্থত যি পাদুকা আৰু বস্ত্ৰ দান কৰে, সেই দানৰ প্ৰভাৱত ইচ্ছিত স্বৰ্গ লাভ কৰে।

Verse 94

ऋग्यजुःसामवेदानां पठनाद्यत्फलं भवेत् । तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र गायत्र्या तत्फलं लभेत्

হে ৰাজেন্দ্ৰ! ঋগ্, যজুঃ আৰু সামবেদ পঠনৰ যি ফল হয়, সেই তীৰ্থত গায়ত্ৰী জপেৰে সেই একে ফল লাভ হয়।

Verse 95

प्रयागे यद्भवेत्पुण्यं गयायां च त्रिपुष्करे । कुरुक्षेत्रे तु राजेन्द्र राहुग्रस्ते दिवाकरे

হে ৰাজেন্দ্ৰ! প্ৰয়াগত, গয়াত আৰু ত্ৰিপুষ্কৰত যি পুণ্য লাভ হয়—আৰু কুৰুক্ষেত্ৰত ৰাহুৱে সূৰ্য গ্ৰাস কৰা সময়ত (গ্ৰহণত) যি পুণ্য হয়…

Verse 96

सोमेश्वरे च यत्पुण्यं सोमस्य ग्रहणे तथा । तत्फलं लभते तत्र स्नानमात्रान्न संशयः

সোমেশ্বৰত যিমান পুণ্য আছে, চন্দ্ৰগ্ৰহণত তেনেকুৱাই পুণ্য; তাত কেৱল স্নান কৰিলেই সেই ফল লাভ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 97

द्वादश्यां तु नरः स्नात्वा नमस्कृत्य जनार्दनम् । उद्धृताः पितरस्तेन अवाप्तं जन्मनः फलम्

দ্বাদশীত মানুহে স্নান কৰি জনাৰ্দনক নমস্কাৰ কৰিলে—সেই কৰ্মে তাৰ পিতৃলোক উদ্ধাৰ হয় আৰু জন্মৰ সত্য ফল লাভ হয়।

Verse 98

संक्रान्तौ च व्यतीपाते द्वादश्यां च विशेषतः । ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिता

সংক্রান্তিত, ব্যতীপাতে, আৰু বিশেষকৈ দ্বাদশীত—এজন ব্ৰাহ্মণকো ভোজন কৰালে, সেয়া যেন কোটিজনক ভোজন কৰোৱা সমান হয়।

Verse 99

पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्यासमुद्राणि पाण्डव । तानि सर्वाणि तत्रैव द्वादश्यां पाण्डुनन्दन

হে পাণ্ডৱ! পৃথিৱীৰ যিমান তীৰ্থ আছে—সাগৰৰ কাষৰ তীৰ্থসমূহোসহ—সেই সকলো দ্বাদশীত তাতেই উপস্থিত হয়, হে পাণ্ডুনন্দন।

Verse 100

क्षयं यान्ति च दानानि यज्ञहोमबलिक्रियाः । न क्षीयते महाराज तत्र तीर्थे तु यत्कृतम्

হে মহাৰাজ! দান, যজ্ঞ, হোম আৰু বলিক্ৰিয়াৰ ফল ক্ষয় হ’ব পাৰে; কিন্তু সেই তীৰ্থত যি কৰা হয়, সেয়া কেতিয়াও ক্ষয় নহয়।

Verse 101

यद्भूतं यद्भविष्यच्च तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कथितं ते मया सर्वं पृथग्भावेन भारत

হে ভাৰত! তীৰ্থৰ উত্তম মাহাত্ম্য—যি অতীতত আছিল আৰু যি ভৱিষ্যতে হ’ব—সেই সকলো মই তোমাক পৃথক ভাৱে সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ।

Verse 142

। अध्याय

ইয়াত অধ্যায় সমাপ্ত—অধ্যায়ৰ সমাপ্তি-চিহ্ন।