गिरिजातपः-परीक्षा तथा सप्तर्षि-आह्वानम् (Girijā’s Austerity-Test and the Summoning of the Seven Sages)
এই অধ্যায়ত নাৰদে সোধে—ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আদি দেৱতা আৰু সমবেত ঋষিসকল গুচি যোৱাৰ পাছত শম্ভুৱে বৰ দিবলৈ কি কৰিলে, কেনেকৈ আৰু কিমান সময়ত। ব্ৰহ্মাই কয়—দেৱগণ নিজ নিজ ধামলৈ উভতি যোৱাৰ পাছত ভৱে গিৰিজাৰ তপস্যা পৰীক্ষা কৰিবলৈ সমাধিত প্ৰৱেশ কৰিলে; শিৱক স্বাত্মনিষ্ঠ, পৰাত্পৰ, নিৰৱগ্ৰহ হৈও ঈশ্বৰ, বৃষভধ্বজ, হৰ ৰূপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তাৰ পাছত গিৰিজাৰ ঘোৰ তপস্যাৰ বিৱৰণ আহে, যি ৰুদ্ৰকো বিস্মিত কৰে; সমাধিস্থ হৈও শিৱ ‘ভক্তাধীন’। তেওঁ মনতে বসিষ্ঠ আদি সপ্তৰ্ষিক আহ্বান কৰে; স্মৰণমাত্ৰে তেওঁলোক তৎক্ষণাৎ আহি মহেশানক ভক্তিভাৱে স্তৱ কৰে আৰু স্মৰণ কৰা হোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা জনায়। আগলৈ তপঃপৰীক্ষা, ঋষিসকলৰ ধৰ্ম-ৱিধিগত মধ্যস্থতা আৰু বৰদানৰ শর্তসহ প্ৰক্ৰিয়া সূচিত।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । गतेषु तेषु देवेषु विधि विष्ण्वादिकेषु च । सर्वेषु मुनिषु प्रीत्या किं बभूव ततः परम्
নাৰদে ক’লে—যেতিয়া বিধাতা ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আদি সেই দেৱসকল গ’ল আৰু সকলো মুনিও আনন্দেৰে বিদায় ল’লে, তেতিয়া তাৰ পাছত কি হ’ল?
Verse 2
किं कृतं शंभुना तात वरं दातुंसमागतः । कियत्कालेन च कथं तद्वद प्रीतिमावहन्
হে পিতা, বৰ দিবলৈ শম্ভুৱে কি কৰিলে যে তেওঁ আহিল? কিমান সময়ৰ পাছত আৰু কেনেকৈ তেওঁ আহিল—হৃদয়ত প্ৰীতি জগাবলৈ দয়া কৰি কওক।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु देवेषु ब्रह्मादिषु निजाश्रमम् । तत्तपस्सु परीक्षार्थं समाधिस्थोऽभवद्भवः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকল নিজ নিজ আশ্ৰমলৈ গ’লৰ পাছত, সেই তপস্যাৰ পৰীক্ষাৰ্থে ভৱ (ভগৱান শিৱ) সমাধিস্থ হ’ল।
Verse 4
स्वात्मानमात्मना कृत्वा स्वात्मन्येव व्यचिंतयत् । परात्परतरं स्वस्थं निर्माय निरवग्रहम्
তেওঁ নিজৰ শক্তিৰে নিজৰ স্বৰূপ স্থাপন কৰি, নিজৰ আত্মাতেই ধ্যান কৰিলে; আৰু পৰাত্পৰতৰ, সদা স্বস্থিত, দোষ-সীমাহীন পৰম তত্ত্ব প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 5
तद्वस्तुभूतो भगवानीश्वरो वृषभध्वजः । अविज्ञातगतिस्सूतिस्स हरः परमेश्वरः
সেই ভগৱান নিজেই সেই পৰম তত্ত্বৰূপ হ’লেন—ঈশ্বৰ, বৃষভধ্বজ। তেওঁৰ গতি অজ্ঞেয়; তেওঁৰ প্ৰকাশ সাধাৰণ জ্ঞানৰ অতীত; তেওঁ হৰ, পৰমেশ্বৰ।
Verse 6
ब्रह्मोवाच । गिरिजा हि तदा तात तताप परमं तपः । तपसा तेन रुद्रोऽपि परं विस्मयमागतः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে প্ৰিয়, তেতিয়া গিৰিজাই পৰম তপস্যা কৰিলে; সেই তপস্যাৰ প্ৰভাৱত ৰুদ্ৰও গভীৰ বিস্ময়ত পৰিল।
Verse 7
समाधेश्चलितस्सोऽभूद्भक्ताधीनोऽपि नान्यथा । वसिष्ठादीन्मुनीन्सप्त सस्मार सूतिकृद्धरः
সমাধিত স্থিত হৈও তেওঁ চলিত হ’ল—কিন্তু কেৱল ভক্তিৰ বশে, কিয়নো তেওঁ ভক্তাধীন। তেতিয়া দুখহৰ মহাবলী হৰে বসিষ্ঠ আদি সাত মুনিক স্মৰণ কৰিলে।
Verse 8
सप्तापि मुनयश्शीघ्रमाययुस्स्मृति मात्रतः । प्रसन्नवदनाः सर्वे वर्णयंतो विधिं बहु
স্মৰণমাত্ৰতেই সাতো মুনি শীঘ্ৰে আহি উপস্থিত হ’ল। প্ৰসন্ন মুখে তেওঁলোকে সকলোৱে বিধি বিষয়ে বিস্তাৰে ক’লে, নানা ধৰণে বিধান ব্যাখ্যা কৰিলে।
Verse 9
प्रणम्य तं महेशानं तुष्टुवुर्हर्षनिर्भराः । वाण्या गद्गदया बद्धकरा विनतकंधराः
সেই মহেশানক প্ৰণাম কৰি তেওঁলোকে আনন্দত আপ্লুত হ’ল। গদ্গদ কণ্ঠে স্তৱ গাই, হাত জোৰ কৰি আৰু গ্ৰীৱা নত কৰি বিনীত হ’ল।
Verse 10
सप्तर्षय ऊचुः । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । जाता वयं सुधन्या हि त्वया यदधुना स्मृताः
সপ্তৰ্ষিয়ে ক’লে— হে দেৱদেৱ, হে মহাদেৱ, হে কৰুণাসাগৰ প্ৰভু! আপুনি এতিয়া আমাক স্মৰণ কৰাত আমি সঁচাকৈ ধন্য হ’লোঁ।
Verse 11
किमर्थं संस्मृता वाथ शासनं देहि तद्धि नः । स्वदाससदृशीं स्वामिन्कृपां कुरु नमोऽस्तु ते
আমাক কিহৰ বাবে স্মৰণ কৰা হ’ল? হে প্ৰভু, আমাক আপোনাৰ আজ্ঞা দিয়ক—কি কৰিব লাগে কওক। হে স্বামী, আপোনাৰ দাসসকলৰ দৰে আমালৈও কৃপা কৰক; আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य नीनां तु विज्ञप्तिं करुणानिधिः । प्रोवाच विहसन्प्रीत्या प्रोत्फुल्लनयनाम्बुजः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই নাৰীসকলৰ নিবেদন শুনি কৰুণাসাগৰ প্ৰভু আনন্দে মৃদু হাঁহিলে; পদ্মসম নয়ন প্ৰস্ফুটিত হৈ উঠিল আৰু তেওঁ উত্তৰ দিলে।
Verse 13
महेश्वर उवाच । हे सप्तमुनयस्ताताश्शृणुतारं वचो मम । अस्मद्धितकरा यूयं सर्वज्ञानविचक्षणाः
মহেশ্বৰ ক’লে—হে সপ্তমুনিসকল, প্ৰিয়জনসকল, মোৰ বচন মনোযোগে শুনা। তোমালোক আমাৰ হিতসাধক; সৰ্বজ্ঞানত বিচক্ষণ আৰু নিপুণ।
Verse 14
तपश्चरति देवेशी पार्वती गिरिजाऽधुना । गौरीशिखरसंज्ञे हि पार्वते दृढमानसा
এতিয়া দেবেশী গিৰিজা পাৰ্বতী ‘গৌৰী-শিখৰ’ নামে পৰ্বতশিখৰত দৃঢ় সংকল্পে দেৱাধিদেৱক লক্ষ্য কৰি তপস্যা কৰি আছে।
Verse 15
मां पतिं प्राप्तुकामा हि सा सखीसेविता द्विजाः । सर्वान्कामान्विहायान्यान्परं निश्चयमागता
হে দ্বিজসকল, সখীসকলৰ সেৱাৰে সৈতে থকা তাই—মোক স্বামী ৰূপে লাভ কৰিব বিচাৰি—অন্য সকলো কামনা ত্যাগ কৰি পৰম অচঞ্চল সংকল্পলৈ আহিল।
Verse 16
तत्र गच्छत यूयं मच्छासनान्मुनिसत्तमाः । परीक्षां दृढतायास्तत्कुरुत प्रेमचेतसः
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, মোৰ আজ্ঞাৰে তোমালোক তাত যাওক। প্ৰেমভক্তিৰে পূৰ্ণ চিত্তে সেই দৃঢ়তাৰ পৰীক্ষা সম্পন্ন কৰক।
Verse 17
सर्वथा छलसंयुक्तं वचनीयं वचश्च वः । न संशयः प्रकर्तव्यश्शासनान्मम सुव्रताः
হে সুৱ্ৰতসকল, তোমালোকৰ বাক্য সকলো দিশে কৌশল-সংযুক্ত হ’ব লাগিব, আৰু তেনেদৰেই ক’ব। মোৰ আজ্ঞাত কোনো সন্দেহ নকৰিবা।
Verse 18
ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञप्ताश्च मुनयो जग्मुस्तत्र द्रुतं हि ते । यत्र राजति सा दीप्ता जगन्माता नगात्मजा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে আজ্ঞা পাই সেই মুনিসকলে দ্ৰুতগতিতে তাত গ’ল, য’ত দীপ্তিময়ী জগন্মাতা, পৰ্বতকন্যা পাৰ্বতী মহিমাৰে বিৰাজমান আছিল।
Verse 19
तत्र दृष्ट्वा शिवा साक्षात्तपःसिद्धिरिवापरा । मूर्ता परमतेजस्का विलसंती सुतेजसा
তাত সাক্ষাৎ শিৱাক দেখি—যেন তপস্যাসিদ্ধিৰ আন এক মূৰ্তি—তেওঁ সাকাৰ, পৰম তেজস্বিনী, নিজ স্বতেজে দীপ্ত হৈ প্ৰকাশিত হ’ল।
Verse 20
हृदा प्रणम्य तां ते तु ऋषयस्सप्त सुव्रताः । सन्नता वचनं प्रोचुः पूजिताश्च विशेषतः
তেতিয়া সুৱ্ৰতধাৰী সেই সাতজন ঋষিয়ে হৃদয়ৰ পৰা তেওঁক প্ৰণাম কৰি বিনীত হ’ল। বিশেষভাৱে পূজিত হৈ তেওঁলোকে এই বাক্য ক’লে।
Verse 21
ऋषय ऊचुः । शृणु शैलसुते देवी किमर्थं तप्यते तपः । इच्छसि त्वं सुरं कं च किं फलं तद्वदाधुना
ঋষিসকলে ক’লে— হে দেবী শৈলসুতে, শুনা; তুমি কিহৰ বাবে তপস্যা কৰিছা? তুমি কোন দেৱতাক ইচ্ছা কৰিছা, আৰু কোন ফল বিচাৰিছা? এতিয়া কোৱা।
Verse 22
ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता सा शिवा देवी गिरींद्रतनया द्विजैः । प्रत्युवाच वचस्सत्यं सुगूढमपि तत्पुरः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—দ্বিজ মুনিসকলে এইদৰে সম্বোধন কৰাত গিৰিৰাজ-কন্যা শিৱা দেৱীয়ে তেওঁলোকৰ সন্মুখত সত্য বাক্য ক’লে, যদিও তাৰ অৰ্থ অতি গূঢ় আছিল।
Verse 23
पार्वत्युवाच । मुनीश्वरास्संशृणुत मद्वाक्यं प्रीतितो हृदा । ब्रवीमि स्वविचारं वै चिंतितो यो धिया स्वया
পাৰ্বতীয়ে ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, প্ৰীতিত আনন্দিত হৃদয়ে মোৰ বাক্য শুনা। মই নিজৰ ধিয়াৰে চিন্তা-বিচাৰ কৰি যি স্থিৰ কৰিছোঁ, সেই স্ববিচাৰেই কওঁ।
Verse 24
करिष्यथ प्रहासं मे श्रुत्वा वाचो ह्यसंभवाः । संकोचो वर्णनाद्विप्रा भवत्येव करोमि किम्
মোৰ বাক্য শুনি—যি সঁচাকৈ অসম্ভৱ যেন লাগে—আপোনালোক হয়তো মোক উপহাস কৰিব। হে বিপ্ৰসকল, বৰ্ণনা কৰোঁতে মোৰ সংকোচ হয়; কি কৰোঁ, ক’বলৈ গ’লে স্বাভাৱিক লাজ উঠে।
Verse 25
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे सप्तर्षिंकृतपरीक्षावर्णनो नाम पंचविशोऽध्याय
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ তৃতীয় পাৰ্বতীখণ্ডত “সপ্তৰ্ষিকৃত পৰীক্ষাৰ বৰ্ণনা” নামৰ পঁচিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 26
सुरर्षेश्शासनं प्राप्य करोमि सुदृढं तपः । रुद्रः पतिर्भवेन्मे हि विधायेति मनोरथम्
ঋষিসকলৰ অধিপতিৰ আদেশ পাই মই অতি দৃঢ় তপস্যা কৰিম; হৃদয়ত এই মনোৰথ ধৰি—‘ৰুদ্ৰেই যেন মোৰ পতি হয়, বিধাতাই তেনেকৈ বিধান কৰক।’
Verse 27
अपक्षो मन्मनः पक्षी व्योम्नि उड्डीयते हठात् । तदाशां शंकरस्वामी पिपर्त्तु करुणानिधिः
ডেউকা নথকাৰ সত্ত্বেও মোহিত মনৰ পখী হঠাতে আকাশত উৰিবলৈ ধাৱিত হয়; কৰুণানিধি শংকৰস্বামী সেই আশা পূৰ্ণ কৰক।
Verse 28
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्या विहस्य मुनयश्च ते । संमान्य गिरिजां प्रीत्या प्रोचुश्छलवचो मृषा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাইৰ কথা শুনি সেই মুনিসকলে হাঁহিলে। তাৰ পাছত প্ৰীতিভৰে গিৰিজাক সন্মান কৰি, কৌতুকত ছলমিশ্ৰ মিছা বাক্য ক’লে।
Verse 29
ऋषय ऊचुः । न ज्ञातं तस्य चरितं वृथापण्डितमानिनः । देवर्षेः कूरमनसः सुज्ञा भूत्वाप्यगात्मजे
ঋষিসকলে ক’লে—হে গিৰিজে! সুজ্ঞানী হৈও তুমি সেই দেবর্ষিৰ সত্য আচৰণ বুজি নাপালা। তেওঁ মন্দবুদ্ধি, তথাপি বৃথাই নিজকে মহাপণ্ডিত বুলি ভাবে।
Verse 30
नारदः कूटवादी च परचित्तप्रमंथकः । तस्य वार्त्ताश्रवणतो हानिर्भवति सर्वथा
নাৰদ কুটিল বাক্য কোৱা আৰু পৰৰ চিত্তক মথন কৰা জন; তেওঁৰ কথা মাত্ৰ শুনিলেই সৰ্বতোভাবে অনিষ্ট নিশ্চিত হয়।
Verse 31
तत्र त्वं शृणु सद्बुध्या चेतिहासं सुशोभितम् । क्रमात्त्वां बोधयंतो हि प्रीत्या तमुपधारय
সেয়ে তুমি সদ্বুদ্ধি আৰু স্থিৰচিত্তে এই সুসজ্জিত পবিত্ৰ ইতিবৃত্ত শুনা। আমি স্নেহে ক্ৰমে ক্ৰমে তোমাক বুজাম—তুমি তাক হৃদয়ত যত্নে ধাৰণ কৰা।
Verse 32
ब्रह्मपुत्रो हि यो दक्षस्सुषुवे पितुराज्ञया । स्वपत्न्यामयुतं पुत्रानयुंक्त तपसि प्रियान्
ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ দক্ষে পিতাৰ আজ্ঞাৰে নিজৰ পত্নীৰ দ্বাৰা দহ হাজাৰ প্ৰিয় পুত্ৰ জন্ম দিলে আৰু তেওঁলোকক তপস্যাৰ অনুশাসনত নিয়োজিত কৰিলে।
Verse 33
ते सुताः पश्चिमां दिशि नारायणसरो गताः । तपोर्थे ते प्रतिज्ञाय नारदस्तत्र वै ययौ
সেই পুত্ৰসকলে পশ্চিম দিশে নাৰায়ণ-সৰোবৰলৈ গ’ল। তপস্যাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰতিজ্ঞা কৰি নাৰদো নিশ্চয় তাত গমন কৰিলে।
Verse 34
कूटोपदेशमाश्राव्य तत्र तान्नारदो मुनिः । तदाज्ञया च ते सर्वे पितुर्न गृहमाययुः
তাত মুনি নাৰদে তেওঁলোকক কৌশলী (কূট) উপদেশ শুনালে। আৰু তেওঁৰ আজ্ঞাত তেওঁলোক সকলোৱে পিতৃগৃহলৈ উভতি নগ’ল।
Verse 35
तच्छ्रुत्वा कुपितो दक्षः पित्राश्वासितमानसः । उत्पाद्य पुत्रान्प्रायुंक्त सहस्रप्रमितांस्ततः
এই কথা শুনি দক্ষ ক্ৰুদ্ধ হ’ল; কিন্তু পিতাৰ আশ্বাসবচনে তাৰ মন স্থিৰ হ’ল। তাৰ পাছত সি পুত্ৰ জন্ম দি, সহস্ৰসংখ্যক তেওঁলোকক প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 36
तेऽपि तत्र गताः पुत्रास्तपोर्थं पितुराज्ञया । नारदोऽपि ययौ तत्र पुनस्तत्स्वोपदेशकृत्
সেই পুত্ৰসকলেও পিতাৰ আজ্ঞাত তপস্যাৰ বাবে তাত গ’ল। নাৰদো পুনৰ তাত গৈ, আকৌ তেওঁলোকৰ উপদেশদাতা হ’ল।
Verse 37
ददौ तदुपदेशं ते तेभ्यो भ्रातृपथं ययुः । आययुर्न पितुर्गेहं भिक्षुवृत्तिरताश्च ते
সেই উপদেশ দি তেওঁলোকে ভ্ৰাতৃভাবৰ পথ ধৰি আগবাঢ়িল। পিতৃগৃহলৈ উভতি নাহিল; ভিক্ষুবৃত্তিত ৰত হৈ ভিক্ষাৰে জীৱন চলালে।
Verse 38
इत्थं नारदसद्वृत्तिर्विश्रुत्ता शैलकन्यके । अन्यां शृणु हि तद्वृत्तिं वैराग्यकरणीं नृणाम्
হে শৈলকন্যকে, এইদৰে নাৰদৰ প্ৰসিদ্ধ সদ্বৃত্তান্ত কোৱা হ’ল। এতিয়া মানুহৰ মনত বৈৰাগ্য জগোৱা আন এটা বৃত্তান্ত শুনা।
Verse 39
विद्याधरश्चित्रकेतुर्यो बभूव पुराकरोत् । स्वोपदेशमयं दत्त्वा तस्मै शून्यं च तद्गृहम्
এদিনা চিত্ৰকেতু নামৰ এজন বিদ্যাধৰ আছিল। গুৰুৱে নিজৰ উপদেশজাত পৰম জ্ঞান তেওঁক দান কৰি তেওঁৰ গৃহ শূন্য কৰি দিলে—সংসাৰবন্ধনৰ পৰা মুক্ত—যাতে শিষ্য অন্তর্মুখ হৈ পৰম পতি শিৱৰ শৰণ লৈ মোক্ষ অন্বেষণ কৰে।
Verse 40
प्रह्लादाय स्वोपदेशान्हिरण्यकशिपोः परम् । दत्त्वा दुखं ददौ चायं परबुद्धिप्रभेदकः
হিৰণ্যকশিপুৰ ইচ্ছাৰ বিপৰীতে গুৰুৱে প্ৰহ্লাদক নিজৰ পৰম উপদেশ দান কৰিলে। তাৰ ফলত গুৰুৱে নিজেই দুখ ভোগ কৰিলে, কিয়নো তেওঁ উচ্চ বোধ জাগাই আনৰ দুষ্ট সংকল্প ভাঙি পেলোৱা জন আছিল।
Verse 41
मुनिना निजविद्या यच्छ्राविता कर्णरोचना । स स्वगेहं विहायाशु भिक्षां चरति प्रायशः
মুনিয়ে নিজৰ বিদ্যা—কাণলৈ ৰোচক—তেওঁক শুনালে। সেয়া শুনি তেওঁ সোনকালে নিজৰ ঘৰ ত্যাগ কৰি, অধিকাংশ সময় ভিক্ষা কৰি ভ্ৰমণ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 42
नारदो मलिनात्मा हि सर्वदो ज्ज्वलदेहवान् । जानीमस्तं विशेषेण वयं तत्सहवासिनः
“নাৰদ সঁচাকৈ মলিনস্বভাৱ, যদিও তেওঁ সৰ্বদাতা আৰু দীপ্ত দেহধাৰী। আমি—তাঁৰ সহবাসী—তাঁক বিশেষভাৱে স্পষ্টকৈ জানো।”
Verse 43
बकं साधुं वर्णयंति न मत्स्यानत्ति सर्वथा । सहवासी विजानीयाच्चरित्रं सहवासिनाम्
মানুহে বকক ‘সাধু’ বুলি প্ৰশংসা কৰে—যেন সি কেতিয়াও মাছ নাখায়। কিন্তু যি তাৰ সহবাসত থাকে, সি সহবাসীৰ প্ৰকৃত চৰিত্ৰ জানি পেলায়।
Verse 44
लब्ध्वा तदुपदेशं हि त्वमपि प्राज्ञसंमता । वृथैव मूर्खीभूता तु तपश्चरसि दुष्करम्
সেই উপদেশ লাভ কৰিও, আৰু তুমি জ্ঞানী বুলি মান্য হ’লেও, তুমি তথাপি বৃথাই মূৰ্খ হৈ দুষ্কৰ তপস্যা কৰিছা।
Verse 45
यदर्थमीदृशं बाले करोषि विपुलं तपः । सदोदासी निर्विकारो मदनारिर्नसंशयः
হে বালে, কিহৰ বাবে তুমি এনেদৰে বিপুল তপস্যা কৰিছা? মদনাৰি শিৱ সদায় উদাসীন আৰু নিৰ্বিকাৰ—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 46
अमंगलवपुर्धारी निर्लज्जोऽसदनोऽकुली । कुवेषी प्रेतभूतादिसंगी नग्नौ हि शूलभृत्
তেওঁৰ দেহৰূপ অমঙ্গল যেন লাগে; তেওঁ নিৰ্লজ্জ, গৃহহীন আৰু অস্থিৰ। কু-বেশধাৰী, প্ৰেত-ভূত আদিৰ সঙ্গী; নগ্ন হৈ ত্ৰিশূল ধাৰণ কৰে।
Verse 47
स धूर्तस्तव विज्ञानं विनाश्य निजमायया । मोहयामास सद्युक्त्या कारयामास वै तपः
সেই ধূৰ্তে নিজৰ মায়াৰে তোমাৰ বিবেচনা নষ্ট কৰিলে; মধুৰ যুক্তিৰে তোমাক মোহিত কৰি সঁচাকৈ তপস্যা কৰালে।
Verse 49
प्रथमं दक्षजां साध्वी विवाह्य सुधिया सतीम् । निर्वाहं कृतवान्नैव मूढः किंचिद्दिनानि हि
প্ৰথমে সেই মোহগ্ৰস্তে দক্ষকন্যা সাধ্বী আৰু বুদ্ধিমতী সতীক বিবাহ কৰিও কিছুমান দিনলৈ গৃহস্থালিৰ নিৰ্বাহো নকৰিলে।
Verse 50
तां तथैव स वै दोषं दत्त्वात्याक्षीत्स्वयं प्रभुः । ध्यायन्स्वरूप मकलमशोकमरमत्सुखी
তেতিয়া প্ৰভুৱে সেই দোষ তাইৰ ওপৰত অৰ্পণ কৰি নিজে তাক ত্যাগ কৰিলে; নিজৰ নিষ্কল, শোকহীন আৰু অমৰ স্বৰূপ ধ্যান কৰি তেওঁ আনন্দত স্থিত থাকিল।
Verse 51
एकलः परनिर्वाणो ह्यसंगोऽद्वय एव च । तेन नार्याः कथं देवि निर्वाहः संभविष्यति
সেওঁ একাকী, পৰম নিৰ্বাণত স্থিত, আসক্তিহীন আৰু অদ্বৈত। সেয়ে, হে দেৱী, তেওঁৰ সৈতে নাৰীৰ গৃহ-নিৰ্বাহ আৰু দাম্পত্যধৰ্ম কেনেকৈ সম্ভৱ হ’ব?
Verse 52
अद्यापि शासनं प्राप्य गृहमायाहि दुर्मतिम् । त्यजास्माकं महाभागे भविष्यति च शं तव
এতিয়াও আমাৰ আদেশ পাই ঘৰলৈ উভতি আহা আৰু এই দুৰ্মতিৰ সংকল্প ত্যাগ কৰা। হে মহাভাগে, তেনে কৰিলে তোমাৰ মঙ্গল আৰু শুভ নিশ্চয় হ’ব।
Verse 53
त्वद्योग्यो हि वरो विष्णुस्सर्वसद्गुणवान्प्रभुः । वैकुण्ठवासी लक्ष्मीशो नानाक्रीडाविशारदः
তোমাৰ বাবে যোগ্য বৰ বিষ্ণুৱেই—সকলো সদ্গুণে বিভূষিত প্ৰভু। তেওঁ বৈকুণ্ঠবাসী, লক্ষ্মীপতি আৰু নানাবিধ দিৱ্য লীলাত পাৰদৰ্শী।
Verse 54
तेन ते कारयिष्यामो विवाहं सर्वसौख्यदम् । इतीदृशं त्यज हठं सुखिता भव पार्वति
সেই উপায়ে আমি তোমাৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰাম, যি সকলো সুখ দান কৰে। সেয়ে, হে পাৰ্বতী, এনে হঠ ত্যাগ কৰা আৰু শান্ত-সুখিনী হোৱা।
Verse 55
ब्रह्मोवाच । इत्येदं वचनं श्रुत्वा पार्वती जगदम्बिका । विहस्य च पुनः प्राह मुनीन्ज्ञान विशारदान्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এই বচন শুনি জগদম্বিকা পাৰ্বতী মৃদু হাঁহি উঠিল, আৰু আধ্যাত্মিক জ্ঞানত পাৰদৰ্শী মুনিসকলক পুনৰ ক’লে।
Verse 56
पार्वत्युवाच । सत्यं भवद्भिः कथितं स्वज्ञानेन मुनीश्वराः । परंतु मे हठो नैव मुक्तो भवति वै द्विजाः
পাৰ্বতী ক’লে—হে মুনীশ্বৰসকল, আপোনালোকৰ স্বানুভৱ-জ্ঞানৰে কোৱা কথা সত্য। কিন্তু হে দ্বিজসকল, মোৰ দৃঢ় সংকল্প একেবাৰে মুক্ত নহয়।
Verse 57
स्वतनोः शैलजातत्वात्काठिन्यं सहजं स्थितम् । इत्थं विचार्य सुधिया मां निषेद्धुं न चार्हथ
মোৰ দেহ শৈলজাত হোৱাৰ বাবে কঠোৰতা আৰু সহনশীলতা মোৰ ভিতৰত স্বাভাৱিকভাৱে আছে। সেয়ে, হে সুবুদ্ধিমানসকল, এইদৰে বিচাৰি মোক নিবাৰণ কৰা আপোনালোকৰ উচিত নহয়।
Verse 58
सुरर्षेर्वचनं पथ्यं त्यक्ष्ये नैव कदाचन । गुरूणां वचनं पथ्यमिति वेदविदो विदुः
দেৱৰ্ষিৰ হিতকৰ বচন মই কেতিয়াও ত্যাগ নকৰোঁ। বেদবিদসকলে কয়—গুৰুসকলৰ বচনেই প্ৰকৃত পাথেয়, অনুসৰণীয়।
Verse 59
गुरूणां वचनं सत्यमिति येषां दृढा मतिः । तेषामिहामुत्र सुखं परमं नासुखं क्वचित्
যিসকলৰ দৃঢ় বিশ্বাস—“গুৰুৰ বচনেই সত্য”, তেওঁলোকে ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োটাতে পৰম সুখ লাভ কৰে; তেওঁলোকৰ ক’তো দুখ উদ্ভৱ নহয়।
Verse 60
गुरूणां वचनं सत्यमिति यद्धृदये न धीः । इहामुत्रापि तेषां हि दुखं न च सुखं क्वचित्
যিসকলৰ হৃদয়ত “গুৰুৰ বচন সত্য” এই স্পষ্ট নিশ্চয় নাই, তেওঁলোকে কেতিয়াও সুখ নাপায়; ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োটাতে তেওঁলোকৰ ভাগ দুখেই।
Verse 61
सर्वथा न परित्याज्यं गुरूणां वचनं द्विजाः । गृहं वसेद्वा शून्यं स्यान्मे हठस्सुखदस्सदा
হে দ্বিজসকল, গুৰুৰ বচন কোনোপধ্যেই ত্যাগ কৰিব নালাগে। ঘৰ শূন্য হলেও তাত বাস কৰিব লাগিলেও, মোৰ এই অটল সংকল্প সদায় শান্তি আৰু মঙ্গল দান কৰক।
Verse 62
यद्भवद्भिस्सुभणितं वचनं मुनिसत्तमाः । तदन्यथा तद्विवेकं वर्णयामि समासतः
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, আপোনালোকে কোৱা বচন সঁচাকৈ সুভাষিত; তথাপি তাৰ যথাৰ্থ বিবেক মই সংক্ষেপে অন্য ধৰণে বৰ্ণনা কৰোঁ, যাতে অভিপ্ৰেত অৰ্থ ঠিককৈ বুজা যায়।
Verse 63
गुणालयो विहारी च विष्णुस्सत्यं प्रकीर्तितः । सदाशिवोऽगुणः प्रोक्तस्तत्र कारण मुच्यते
বিষ্ণু গুণসমূহৰ আশ্ৰয়স্থল আৰু গুণৰ মাজতেই বিচৰণ কৰে—সেই পৰিসৰত তেওঁ ‘সত্য’ বুলি কীৰ্তিত। কিন্তু সদাশিৱ গুণাতীত, নিৰ্গুণ বুলি ঘোষিত; সেয়ে তেওঁৱেই সকলোৰে পৰম কাৰণ বুলি উপদেশিত।
Verse 64
शिवो ब्रह्माविकारः स भक्तहेतोर्धृताकृतिः । प्रभुतां लौकिकीं नैव संदर्शयितुमिच्छति
শিৱ ব্ৰহ্মাৰ বিকাৰজাত নহয়; ভক্তসকলৰ হেতু তেওঁ প্ৰকাশিত ৰূপ ধাৰণ কৰে। তথাপি কেৱল লৌকিক প্ৰভুত্ব বা শক্তি দেখুৱাবলৈ তেওঁ ইচ্ছা নকৰে।
Verse 65
अतः परमहंसानां धार्यये सुप्रिया गतिः । अवधूतस्वरूपेण परानंदेन शंभुना
সেয়ে পৰমহংসসকলৰ বাবে ধাৰণীয় আটাইতকৈ প্ৰিয় আশ্ৰয় এই—অৱধূত-স্বৰূপ, পৰমানন্দময় শম্ভুক ধ্যান কৰি হৃদয়ত ধাৰণ কৰা।
Verse 66
भूषूणादिरुचिर्मायार्लिप्तानां ब्रह्मणो न च । स प्रभुर्निर्गुणोऽजो निर्मायोऽलक्ष्यगतिर्विराट्
মায়ালিপ্ত লোকসকল বাহ্য ভূষণৰ দীপ্তিত যিমানেই উজ্জ্বল দেখা যাওক, সিহঁতৰ ‘ব্ৰহ্ম’ তেওঁ নহয়। তেওঁৱেই একমাত্ৰ প্ৰভু—নিৰ্গুণ, অজ, নিৰ্মায়; ইন্দ্ৰিয়-মন অগোচৰ গতি-সম্পন্ন, তথাপি সৰ্বব্যাপী বিরাট্।
Verse 67
धर्मजात्यादिभिश्शम्भुर्नानुगृह्णाति व द्विजाः । गुरोरनुग्रहेणैव शिवं जानामि तत्त्वतः
হে দ্বিজসকল, শম্ভু ধৰ্ম, জাতি আদি বাহ্য চিহ্নৰ আধাৰত অনুগ্ৰহ নকৰে। কেৱল গুৰুৰ কৃপাৰ দ্বাৰাই শিৱক তত্ত্বতঃ জনা যায়।
Verse 68
चेच्छिवस्स हि मे विप्रा विवाहं न करिष्यति । अविवाहा सदाहं स्यां सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
হে বিপ্ৰসকল, যদি মোৰ শিৱে বিবাহ নকৰে, তেন্তে মই চিৰকাল অবিবাহিতা হৈ থাকিম। এইটো সত্য—মই সত্য, সত্যই কৈছোঁ।
Verse 69
उदयति यदि भानुः पश्चिमे दिग्विभागे प्रचलति यदि मेरुश्शीततां याति वह्निः । विकसति यदि पद्मं पर्वताग्रे शिलायां न हि चलति हठो मे सत्यमेतद्ब्रवीमि
যদি সূৰ্য পশ্চিম দিশত উদয় হয়, যদি মেৰু পৰ্বত চলি উঠে, যদি অগ্নি শীতল হয়, যদি পৰ্বতশিখৰৰ শিলাত পদ্ম ফুলি উঠে—তথাপি মোৰ দৃঢ় সংকল্প নডৰে; এই কথা মই সত্য কৈছোঁ।
Verse 70
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तान्प्रणम्याशु मुनीन्सा पर्वतात्मजा । विरराम शिवं स्मृत्वा निर्विकारेण चेतसा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ পৰ্বতকন্যাই সেই মুনিসকলক শীঘ্ৰে প্ৰণাম কৰিলে। নিৰ্বিকাৰ চিত্তে শিৱক স্মৰণ কৰি তাই নীৰৱ হৈ শান্তভাৱে স্থিৰ ৰ’ল।
Verse 71
ऋषयोऽपीत्थमाज्ञाय गिरिजायास्सुनिश्चयम् । प्रोचुर्जयगिरं तत्र ददुश्चाशिषमुत्तमाम्
ঋষিসকলে এইদৰে গিৰিজাৰ দৃঢ় সংকল্প জানি তাত জয়ধ্বনি কৰিলে আৰু তেওঁলৈ সৰ্বোত্তম আশীৰ্বাদ দান কৰিলে।
Verse 72
अथ प्राणम्य तां देवीं मुनयो हृष्टमानसाः । शिवस्थानं द्रुतं जग्मुस्तत्परीक्षाकरा मुने
তাৰ পাছত সেই দেৱীক প্ৰণাম কৰি হর্ষিতচিত্ত মুনিসকলে, হে মুনি, শিৱস্থানলৈ দ্ৰুত গ’ল; তাৰ মহিমা পৰীক্ষা কৰি নিশ্চিত কৰিবলৈ।
Verse 73
तत्र गत्वा शिवं नत्वा वृत्तांतं विनिवेद्य तम् । तदाज्ञां समनुप्राप्य स्वर्लोकं जग्मुरादरात्
তাত গৈ তেওঁলোকে ভগৱান শিৱক প্ৰণাম কৰি সকলো বৃত্তান্ত নিবেদন কৰিলে। তেওঁৰ আজ্ঞা পাই তেওঁলোকে আদৰেৰে স্বৰ্গলোকলৈ গ’ল।
Frequently Asked Questions
After the gods depart, Śiva enters samādhi to evaluate Girijā’s austerity and summons the Seven Sages (Saptarṣi) by mere remembrance; they arrive and hymn him.
The chapter juxtaposes Śiva’s parātpara transcendence with bhakti-responsive immanence: samādhi signifies unconditioned being, while the summoning of sages and attention to tapas expresses grace operating through devotional-ascetic maturation.
Śiva is highlighted through epithets emphasizing lordship and transcendence—Īśvara, Hara, Mahēśāna, Parameśvara, Vṛṣabhadhvaja—while Girijā is highlighted as the ascetic devotee whose tapas catalyzes the narrative.