गणेश-वाक्यं तथा गणानां समर-सन्नाहः | Gaṇeśa’s Challenge and the Mustering of the Gaṇas
এই অধ্যায়ত যুদ্ধৰ পূৰ্বভূমি আৰু বাক্-প্ৰৰোচনাৰ বৰ্ণনা আছে। ব্ৰহ্মাই কয়—এজন মহাশক্তিমান অধিকাৰীৰ সম্বোধনৰ পিছত সকলো পক্ষ দৃঢ় সংকল্প কৰি সম্পূৰ্ণ সজ্জতাৰে শিৱধাম/মন্দিৰ-প্ৰাঙ্গণৰ দিশে আগবাঢ়ে। গণেশে শ্ৰেষ্ঠ গণসকলৰ আগমন দেখি ৰণভাৱ ধৰি তেওঁলোকক সোজাকৈ সম্বোধন কৰে। তেওঁ এই মুখামুখিক শিৱাজ্ঞা-পৰিপালনৰ নিষ্ঠা-পৰীক্ষা ৰূপে স্থাপন কৰি নিজকে ‘বাল’ বুলি কৈ চেলেঞ্জৰ লাজ-শিক্ষামূলক ধাৰ তীব্ৰ কৰে—যদি পৰিণত যোদ্ধাই এজন শিশুৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ লাজ পাৰ্বতী আৰু শিৱৰ সাক্ষ্যত প্ৰকাশ পাব। তেওঁ নিয়ম বুজাই যথাবিধি সমৰ কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে আৰু ঘোষণা কৰে যে ত্ৰিলোকত কোনোেও ঘটিবলগীয়া ঘটনাক ৰোধ কৰিব নোৱাৰে। তাৰ পিছত গণসকল তিৰস্কৃত হ’লেও উদ্দীপ্ত হৈ নানা অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ ধৰি যুদ্ধৰ বাবে সমবেত হয়; শিৱৰ সর্বোচ্চ অধিপত্যত দিৱ্য লীলা-ৰূপ সংঘৰ্ষত অধিকাৰ, শাসন আৰু শৃঙ্খলাৰ তাৎপৰ্য উন্মোচিত হয়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता विभुना तेन निश्चयं परमं गताः । सन्नद्धास्तु तदा तत्र जग्मुश्च शिवमन्दिरम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই সৰ্বব্যাপী প্ৰভুৱে এইদৰে কোৱাত তেওঁলোকে পৰম দৃঢ় সংকল্প লাভ কৰিলে। তাৰ পাছত তাতেই সম্পূৰ্ণ সন্নদ্ধ হৈ শিৱমন্দিৰলৈ গ’ল।
Verse 2
गणेशोऽपि तथा दृष्ट्वा ह्यायातान्गणसत्तमान् । युद्धाऽऽटोपं विधायैव स्थितांश्चैवाब्रवीदिदम्
গণেশেও সেই শ্ৰেষ্ঠ গণসকলক আহি থকা দেখি তৎক্ষণাৎ যুদ্ধৰ সন্নাহ ল’লে; আৰু দৃঢ়ভাৱে থিয় হৈ তেওঁলোকক এই কথা ক’লে।
Verse 3
गणेश उवाच । आयांतु गणपास्सर्वे शिवाज्ञाप रिपालकाः । अहमेकश्च बालश्च शिवाज्ञापरिपालकः
গণেশে ক’লে—শিৱাজ্ঞা ৰক্ষা কৰা সকলো গণপসকল আহা। মই একেলগে এজন বালক, তথাপি মইও শিৱাজ্ঞাৰ পালক।
Verse 4
तथापि पश्यतां देवी पार्वती सूनुजं बलम् । शिवश्च स्वगणानां तु बलं पश्यतु वै पुनः
তথাপি দেবী পাৰ্বতীয়ে নিজৰ পুত্ৰৰ বল দেখক; আৰু শিৱেও পুনৰ নিজৰ গণসকলৰ শক্তি নিশ্চয় দেখক।
Verse 5
बलवद्बालयुद्धं च भवानीशिव पक्षयोः । भवद्भिश्च कृतं युद्धं पूर्वं युद्धविशारदैः
ভৱানী আৰু শিৱ—দুয়ো পক্ষৰ মাজত প্ৰবল তথাপি বালসুলভ যুদ্ধ হ’ল; হে যুদ্ধবিশাৰদসকল, তোমালোকেও পূৰ্বে এনে যুদ্ধ কৰিছিলা।
Verse 6
मया पूर्वं कृतं नैव बालोस्मि क्रियतेऽधुना । तथापि भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह
মই এইটো আগতে কৰা নাই; মই ত শিশু, এতিয়া কৰিছোঁ। তথাপি গিৰিজা আৰু শিৱৰ সন্মুখত এই বিষয়ত তোমালোকৰ লাজসহ সংযম থাকা উচিত।
Verse 7
ममैवं तु भवेन्नैव वैपरीत्यं भविष्यति । ममैव भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह
মই যিদৰে কৈছোঁ তেনেদৰেই হ’ব; ইয়াৰ বিপৰীত নহ’ব। ইয়াত গিৰিজা আৰু শিৱৰ সন্মুখত অনুচিততাৰ লাজ মোৰ ওপৰেই পৰিব, তোমালোকৰ ওপৰত নহয়।
Verse 8
एवं ज्ञात्वा च कर्त्तव्यः समरश्च गणेश्वराः । भवद्भिस्स्वामिनं दृष्ट्वा मया च मातरं तदा
হে গণেশ্বৰসকল, এই কথা জানি এতিয়া সমৰ কৰিব লাগে। তোমালোকে নিজৰ স্বামীক দৰ্শন কৰিছা, আৰু মইও তেতিয়া মাতৃদেৱীক দৰ্শন কৰিছিলোঁ।
Verse 9
क्रियते कीदृशं युद्धं भवितव्यं भवत्विति । तस्य वै वारणे कोऽपि न समर्थस्त्रिलोकके
“কেনেকুৱা যুদ্ধ কৰা হ’ব? যি হ’বলগীয়া, সেয়াই হওক।” এইদৰে নিশ্চয় কৰি, সেই আগন্তুক ঘটনাক ৰোধ কৰিবলৈ ত্ৰিলোকত কোনোও সমৰ্থ নাছিল।
Verse 10
ब्रह्मोवाच । इत्येवं भर्त्सितास्ते तु दंडभूषितबाहवः । विविधान्यायुधान्येवं धृत्वा ते च समाययुः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে ভৰ্ত্সিত হৈ, দণ্ডে ভূষিত বাহুধাৰী সেই যোদ্ধাসকলে বিভিন্ন অস্ত্ৰ ধৰি একত্ৰিত হ’ল।
Verse 11
घर्षयन्तस्तथा दंतान् हुंकृत्य च पुनःपुनः । पश्य पश्य ब्रुवंतश्च गणास्ते समुपागताः
দাঁত ঘঁহি, পুনঃপুনঃ ঘোৰ “হুঁ” ধ্বনি কৰি, আৰু “চোৱা! চোৱা!” বুলি ক’বলৈ ক’বলৈ, সেই গণসকল (শিৱৰ অনুচৰ) ধাৱি আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 12
नंदी प्रथममागत्य धृत्वा पादं व्यकर्षयत् । धावन्भृंगी द्वितीयं च पादं धृत्वा गणस्य च
নন্দী প্ৰথমে আহি পাদ ধৰি তাক পিছলৈ টানি ধৰিলে। তাৰ পিছত ভৃঙ্গী দৌৰি আহি সেই গণৰ দ্বিতীয় পাদটোও ধৰি টানিলে।
Verse 13
यावत्पादे विकर्षन्तौ तावद्धस्तेन वै गणः । आहत्य हस्तयोस्ताभ्यामुत्क्षिप्तौ पादकौ स्वयम्
যিমান সময় তেওঁলোকে তেওঁৰ পাদ টানি আছিল, সিমান সময় সেই গণে (গণেশে) হাতেদি তেওঁলোকক আঘাত কৰিলে। তেওঁলোকৰ হাতত প্ৰহাৰ কৰি তেওঁ নিজেই নিজৰ পাদ দুটা উচলাই মুক্ত কৰিলে।
Verse 14
अथ देवीसुतो वीरस्सगृह्य परिघं बृहत् । द्वारस्थितो गणपतिः सर्वानापोथयत्तदा
তেতিয়া দেৱীসুত বীৰ গণপতিয়ে এটা বৃহৎ পৰিঘ (লোহদণ্ড) ধৰি ল’লে; দুৱাৰত থিয় হৈ তেওঁ সেই সময়ত সকলোকে প্ৰহাৰ কৰি প্ৰতিহত কৰিলে।
Verse 15
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वि० रुद्रसंहितायां च कुमारखण्डे गणेशयुद्धवर्णनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ভাগৰ ৰুদ্ৰসংহিতাৰ কুমাৰখণ্ডত ‘গণেশযুদ্ধবৰ্ণন’ নামৰ পঞ্চদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 16
केषांचिजानुनी तत्र केषांचित्स्कंधकास्तथा । सम्मुखे चागता ये वै ते सर्वे हृदये हताः
তাত কিছুমানৰ হাঁটু ভাঙিল, কিছুমানৰ কান্ধো তেনেদৰে; আৰু যিসকলে সঁচাকৈ সন্মুখলৈ আহি মোকাবিলা কৰিলে, তেওঁলোক সকলেই হৃদয়-প্ৰদেশত আঘাত পাই নিপতিত হ’ল।
Verse 17
केचिच्च पतिताभूमौ केचिच्च विदिशो गताः । केषांचिच्चरणौ छिन्नौ केचिच्छर्वान्तिकं गताः
কিছুমান ভূমিত পৰি গ’ল, কিছুমান নানা দিশলৈ পলাই গ’ল। কিছুমানৰ পদ ছিন্ন হ’ল; আৰু কিছুমান শৰ্ব—শিৱৰ—সান্নিধ্যলৈ গ’ল।
Verse 18
तेषां मध्ये तु कश्चिद्वै संग्रामे सम्मुखो न हि । सिंहं दृष्ट्वा यथा यांति मृगाश्चैव दिशो दश
তেওঁলোকৰ মাজত কোনো এজনো যুদ্ধত সন্মুখে থিয় নহ’ল। যেনেকৈ সিংহ দেখি হৰিণ দহো দিশলৈ পলাই যায়, তেনেকৈ তেওঁলোকো ভয়তে ছত্ৰভঙ্গ হ’ল।
Verse 19
तथा ते च गणास्सर्वे गताश्चैव सहस्रशः । परावृत्य तथा सोपि सुद्वारि समुपस्थितः
তেনেকৈ সেই সকলো গণ হাজাৰ হাজাৰকৈ গুচি গ’ল। তাৰ পিছত সিও ঘূৰি আহি শুভ দুৱাৰত উপস্থিত হ’ল।
Verse 20
कल्पांतकरणे कालो दृश्यते च भयंकरः । यथा तथैव दृष्टस्स सर्वेषां प्रलयंकरः
কল্পান্ত সময়ত কাল ভয়ংকৰ ৰূপে দেখা যায়। যিদৰে দেখা হওক, সি সকলোৰে বাবে প্ৰলয়কাৰী।
Verse 21
एतस्मिन्समये चैव सरमेशसुरेश्वराः । प्रेरिता नारदेनेह देवास्सर्वे समागमन्
সেই সময়তে নাৰদৰ প্ৰেৰণাত দেৱাধিপতি আৰু দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলসহ সকলো দেৱতা তাত সমবেত হ’ল।
Verse 22
समब्रुवंस्तदा सर्वे शिव स्य हितकाम्यया । पुरःस्थित्वा शिवं नत्वा ह्याज्ञां देहि प्रभो इति
তেতিয়া শিৱৰ হিতকামনাৰে সকলোৱে তেওঁৰ সন্মুখত থিয় হৈ, শিৱক প্ৰণাম কৰি ক’লে—“হে প্ৰভু, আমাক আপোনাৰ আজ্ঞা দিয়া।”
Verse 23
त्वं परब्रह्म सर्वेशस्सर्वे च तव सेवकाः । सृष्टेः कर्ता सदा भर्ता संहर्ता परमेश्वरः
আপুনি পৰব্ৰহ্ম, সৰ্বেশ্বৰ; আৰু সকলো জীৱ আপোনাৰেই সেৱক। আপুনিই সৃষ্টিৰ কৰ্তা, সদা পালনকৰ্তা আৰু সংহাৰকৰ্তা—হে পৰমেশ্বৰ।
Verse 24
रजस्सत्त्वतमोरूपो लीलया निर्गुणः स्वतः । का लीला रचिता चाद्य तामिदानीं वद प्रभो
হে প্ৰভু, আপুনি স্বভাৱতঃ নিৰ্গুণ; তথাপি লীলাবশে ৰজঃ-সত্ত্ব-তমঃৰূপ ধাৰণ কৰে। আদিতে আপুনি যি লীলা ৰচিলে, সেয়া এতিয়া কওক, হে নাথ।
Verse 25
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनिश्रेष्ठ महेश्वरः । गणान् भिन्नांस्तदा दृष्ट्वा तेभ्यस्सर्वं न्यवेदयत्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁলোকৰ কথা শুনি মহেশ্বৰে তেতিয়া গণসমূহ বিভক্ত হোৱা দেখিলে আৰু তেওঁলোকক সকলো কথা সম্যকভাৱে বুজাই ক’লে।
Verse 26
अथ सर्वेश्वरस्तत्र शंकरो मुनिसत्तम । विहस्य गिरिजानाथो ब्रह्माणं मामुवाच ह
তাৰ পিছত, হে মুনিসত্তম, সৰ্বেশ্বৰ শংকৰে হাঁহিলে; আৰু গিৰিজানাথ শিৱে মোক—ব্ৰহ্মাক—ক’লে।
Verse 27
शिव उवाच । ब्रह्मञ्छृणु मम द्वारि बाल एकस्समास्थितः । महाबलो यष्टिपाणिर्गेहावेशनिवारकः
শিৱে ক’লে—হে ব্ৰহ্মন্, শুনা। মোৰ দুৱাৰত এজন বালক একাই থিয়—মহাবলী, হাতত দণ্ড ধৰি—গৃহত প্ৰৱেশ নিবারণ কৰিছে।
Verse 28
महाप्रहारकर्ताऽसौ मत्पार्षदविघातकः । पराजयः कृतस्तेन मद्गणानां बलादिह
সেই সত্তা মহাপ্ৰহাৰকাৰী আৰু মোৰ পাৰ্ষদসকলৰ বিনাশক। ইয়াত সি বলেৰে মোৰ গণসকলক পৰাজিত কৰিলে।
Verse 29
ब्रह्मन् त्वयैव गंतव्यं प्रसाद्योऽयं महाबलः । यथा ब्रह्मन्नयः स्याद्वै तथा कार्यं त्वया विधे
হে ব্ৰহ্মন, তুমিয়েই যাব লাগিব আৰু এই মহাবলবানক প্ৰসন্ন কৰিব লাগিব। হে বিধাতা, নীতি আৰু সঠিক পথ স্থাপিত হোৱাকৈ তুমি কাৰ্য কৰ।
Verse 30
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रभोर्वाक्यमज्ञात्वाऽज्ञानमोहितः । तदीयनिकटं तात सर्वैरृषिवरैरयाम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—প্ৰভুৰ বাক্য এইদৰে শুনিও, বুজি নাপাই অজ্ঞানে মোহিত হৈ, হে তাত, মই সকলো ঋষিবৰৰ সৈতে তেওঁৰ ওচৰলৈ গ’লোঁ।
Verse 31
समायान्तं च मां दृष्ट्वा स गणेशो महाबली । क्रोधं कृत्वा समभ्येत्य मम श्मश्रूण्यवाकिरत्
মোক আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখি সেই মহাবলী গণেশ ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হৈ ওচৰলৈ আহি মোৰ গোঁফ/দাড়ি উপুৰাই তলত ছটিয়াই দিলে।
Verse 32
क्षम्यतां क्षम्यतां देव न युद्धार्थं समागतः । ब्राह्मणोहमनुग्राह्यः शांतिकर्तानुपद्रवः
ক্ষমা কৰক, ক্ষমা কৰক, হে দেৱ! মই যুদ্ধৰ বাবে অহা নাই। মই ব্ৰাহ্মণ, অনুগ্ৰহৰ যোগ্য; মই শান্তি স্থাপনকাৰী, উপদ্ৰৱ নকৰোঁ।
Verse 33
इत्येवं ब्रुवति ब्रह्मंस्तावत्परिघमाददे । स गणेशो महावीरो बालोऽबालपराक्रमः
ব্ৰহ্মাই এনেদৰে ক’বলৈ ধৰোঁতেই গণেশে তৎক্ষণাৎ এটা ভাৰী পৰিঘ উঠাই ল’লে। সি শিশু হ’লেও মহাবীৰ; সাধাৰণৰ অতীত পৰাক্ৰমশালী।
Verse 34
गृहीतपरिघं दृष्ट्वा तं गणेशं महाबलम् । पलायनपरो यातस्त्वहं द्रुततरं तदा
ভাৰী পৰিঘ ধৰি থকা সেই মহাবলী গণেশক দেখি, মই তেতিয়া পলাই যাবলৈহে মন দিলোঁ আৰু অধিক দ্ৰুতগতিত আঁতৰি গ’লোঁ।
Verse 35
यात यात ब्रुवंतस्ते परिघेन हतास्तदा । स्वयं च पतिताः केचित्केचित्तेन निपातिताः
তেওঁলোকে “যোৱা, যোৱা” বুলি ক’বলৈ ক’বলৈ তেতিয়া পৰিঘৰ আঘাতত পৰি গ’ল। কিছুমান নিজে পৰিল, কিছুমান সেই প্ৰহাৰত নিপাতিত হ’ল।
Verse 36
केचिच्च शिवसामीप्यं गत्वा तत्क्षणमात्रतः । शिवं विज्ञापयांचक्रुस्तद्वृत्तां तमशेषतः
তেওঁলোকৰ মাজৰ কিছুমানে তৎক্ষণাৎ শিৱসান্নিধ্যলৈ গৈ, ঘটা সকলো ঘটনাৰ সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত শিৱক নিবেদন কৰিলে।
Verse 37
तथाविधांश्च तान् दृष्ट्वा तद्वृत्तांतं निशम्य सः । अपारमादधे कोपं हरो लीलाविशारदः
তেওঁলোকক সেই অৱস্থাত দেখি আৰু ঘটনাৰ সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত শুনি, দিব্য লীলাত নিপুণ হৰ অশেষ ক্ৰোধে আৱিষ্ট হ’ল।
Verse 38
इंद्रादिकान्देवगणान् षण्मुखप्रवरान् गणान् । भूतप्रेतपिशाचांश्च सर्वानादेशयत्तदा
তেতিয়া তেওঁ ইন্দ্ৰ আদি দেৱগণক, ষণ্মুখ (কাৰ্ত্তিকেয়) নেতৃত্বাধীন শ্ৰেষ্ঠ গণসমূহক, আৰু ভূত-প্ৰেত-পিশাচ সকলোকে আদেশ দিলে।
Verse 39
ते सर्वे च यथायोग्यं गतास्ते सर्वतो दिशम् । तं गणं हंतुकामा हि शिवाज्ञाता उदायुधाः
তেওঁলোক সকলোৱে যথাযোগ্যভাৱে সকলো দিশলৈ গ’ল। শিৱৰ আজ্ঞাত অস্ত্ৰধাৰী হৈ সেই গণক বধ কৰিবলৈ ইচ্ছুক আছিল।
Verse 40
यस्य यस्यायुधं यच्च तत्तत्सर्वं विशेषतः । तद्गणेशोपरि बलात्समागत्य विमोचितम्
যাৰ যাৰ যি যি অস্ত্ৰ আছিল, সেয়া সকলো বিশেষকৈ বলপূৰ্বক গণেশৰ ফালে টানি অনা হ’ল; তেওঁৰ ওচৰ পোৱামাত্ৰেই সেয়া নিষ্ফল হৈ খহি পৰিল।
Verse 41
हाहाकारो महानासीत्त्रैलोक्ये सचराचरे । त्रिलोकस्था जनास्सर्वे संशयं परमं गताः
চৰাচৰসহ ত্ৰিলোকত মহা হাহাকাৰ উঠিল। ত্ৰিলোকবাসী সকলোয়ে পৰম সংশয় আৰু গভীৰ অনিশ্চয়তাত পৰিল।
Verse 42
न यातं ब्रह्मणोऽप्यायुर्ब्रह्मांड क्षयमेति हि । अकाले च तथा नूनं शिवेच्छावशतः स्वयम्
ব্ৰহ্মাৰ আয়ুও তেতিয়াও সম্পূৰ্ণ হোৱা নাছিল, আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডৰ ক্ষয়ো আহা নাছিল। তথাপি অকালে সেয়া ঘটিল—নিশ্চয়েই স্বয়ং শিৱৰ পৰম ইচ্ছাবশত।
Verse 43
ते सर्वे चागतास्तत्र षण्मुखाद्याश्च ये पुनः । देवा व्यर्थायुधा जाता आश्चर्यं परमं गताः
তেতিয়া তেওঁলোক সকলোৱে তাত উপস্থিত হ’ল—ষণ্মুখ আদি সকলোৱেও আহিল। দেৱসকলৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ নিষ্ফল হ’ল আৰু তেওঁলোক পৰম বিস্ময়ত আচ্ছন্ন হ’ল।
Verse 44
एतस्मिन्नन्तरे देवी जगदम्बा विबोधना । ज्ञात्वा तच्चरितं सर्वमपारं क्रोधमादधे
ইয়াৰ মাজতে জগদম্বা দেৱী—চিৰজাগ্ৰত আৰু বিবেকশীলা—সেই সকলো আচৰণ বুজি পাই অপাৰ ক্ৰোধ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 45
शक्तिद्वयं तदा तत्र तया देव्या मुनीश्वर । निर्मितं स्वगणस्यैव सर्वसाहाय्यहेतवे
হে মুনীশ্বৰ, তেতিয়াই তাত সেই দেৱীয়ে নিজৰ গণসকলৰ সৰ্বধৰণৰ সহায়ৰ বাবে দুটা শক্তি সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 46
एका प्रचंडरूपं च धृत्वातिष्ठन्महामुने । श्यामपर्वतसंकांशं विस्तीर्य मुखगह्वरम्
হে মহামুনি, তেওঁলোকৰ এজনীয়ে অতি প্ৰচণ্ড ৰূপ ধাৰণ কৰি দৃঢ়ভাৱে থিয় হ’ল; তাইৰ দেহ শ্যাম পৰ্বতৰ দৰে আৰু তাই মুখগহ্বৰ বহলকৈ মেলিলে।
Verse 47
एका विद्युत्स्वरूपा च बहुहस्तसमन्विता । भयंकरा महादेवी दुष्टदंडविधायिनी
আনজনী বিদ্যুৎসম দীপ্ত স্বৰূপা, বহু হস্তে সমন্বিতা আছিল। ভয়ংকৰ সেই মহাদেৱী দুষ্টসকলক দণ্ড বিধানকাৰিণী আছিল।
Verse 48
आयुधानि च सर्वाणि मोचितानि सुरैर्गणैः । गृहीत्वा स्वमुखे तानि ताभ्यां शीघ्रं च चिक्षिपे
দেৱগণে নিক্ষেপ কৰা সকলো অস্ত্ৰ তেওঁ ধৰি নিজৰ মুখত গ্ৰহণ কৰিলে, আৰু তাৰ পাছত সিহঁতৰ ওপৰতে সেগুলি তৎক্ষণাৎ দ্ৰুতগতিত উলটাই নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 49
देवायुधं न दृश्येत परिघः परितः पुनः । एवं ताभ्यां कृतं तत्र चरितं परमाद्भुतम्
তাত কোনো দেৱায়ুধ দেখা নগ’ল; কেৱল পৰিঘ (লোহাৰ গদা-দণ্ড)হে চাৰিওফালে পুনঃপুনঃ ঘূৰি আছিল। এইদৰে তাত সেই দুজনৰ কৃত কাৰ্য পৰম আশ্চৰ্যজনক আছিল।
Verse 50
एको बालोऽखिलं सैन्यं लोडयामास दुस्तरम् । यथा गिरिवरेणैव लोडितस्सागरः पुरा
সেই এক বালকে দুৰ্জয় সমগ্ৰ সেনাক পৰাভূত কৰিলে; যেন প্ৰাচীনকালে মহাপৰ্বতেৰে সাগৰ মন্থিত হৈছিল।
Verse 51
एकेन निहतास्सर्वे शक्राद्या निर्जरास्तथा । शंकरस्य गणाश्चैव व्याकुलाः अभवंस्तदा
সেই এক জনৰ দ্বাৰা ইন্দ্ৰ আদি সকলো অমৰ দেৱতাও পৰাভূত হ’ল; তেতিয়া শংকৰৰ গণসকলেও অতি ব্যাকুল হ’ল।
Verse 52
अथ सर्वे मिलित्वा ते निश्श्वस्य च मुहुर्मुहुः । परस्परं समूचुस्ते तत्प्रहारसमाकुलाः
তাৰ পাছত তেওঁলোক সকলোৱে একেলগে মিলি, বাৰে বাৰে নিশ্বাস এৰি, সেই আঘাতত ব্যাকুল হৈ পৰস্পৰে কথা ক’লে।
Verse 53
देवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं न ज्ञायंते दिशो दश । परिघं भ्रामयत्येष सव्यापसव्यमेव च
দেৱগণে ক’লে—“আমি কি কৰিম, আৰু ক’লৈ যাম? দহো দিশা চিনিব নোৱাৰি। এই (শক্তি) পৰিঘ ঘূৰাই আছে—কেতিয়াবা বাঁওফালে, কেতিয়াবা সোঁফালে—সকলোকে বিভ্ৰান্ত কৰি তুলিছে।”
Verse 54
ब्रह्मोवाच । एतत्कालेऽप्सरश्रेष्ठाः पुष्पचन्दनपाणयः । ऋषयश्च त्वदाद्या हि येऽतियुद्धेतिलालसाः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই সময়ত শ্ৰেষ্ঠ অপ্সৰাসকলে হাতে পুষ্প আৰু চন্দন লৈ তাত উপস্থিত হ’ল। আৰু তোমাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি যিসকল ঋষি মহাযুদ্ধ দৰ্শনত অতিশয় আগ্ৰহী আছিল, তেওঁলোকো তাত আহি পালে।
Verse 55
ते सर्वे च समाजग्मुर्युद्धसंदर्शनाय वै । पूरितो व्योम सन्मार्गस्तैस्तदा मुनिसत्तम
সকলোয়ে যুদ্ধ দৰ্শনৰ বাবে নিশ্চয় একত্ৰ হ’ল। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, সেই সময়ত তেওঁলোকৰ দ্বাৰা আকাশ আৰু তাৰ শুভ পথসমূহ পৰিপূৰ্ণ হৈ উঠিল।
Verse 56
तास्ते दृष्ट्वा रणं तं वै महाविस्मयमागताः । ईदृशं परमं युद्धं न दृष्टं चैकदापि हि
সেই ৰণ দেখি তেওঁলোক মহাবিস্ময়ত পৰিল। কিয়নো এনে পৰম আৰু অপূৰ্ব যুদ্ধ তেওঁলোকে আগতে একবাৰো দেখা নাছিল।
Verse 57
पृथिवी कंपिता तत्र समुद्रसहिता तदा । पर्वताः पतिताश्चैव चक्रुः संग्रामसंभवम्
তেতিয়া সেই ঠাইত সাগৰসমেত পৃথিৱী কঁপি উঠিল। পৰ্বতসমূহো ভাঙি পৰিল, আৰু এইদৰে যুদ্ধজনিত মহাকোলাহল উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 58
द्यौर्ग्रहर्क्षगणैर्घूर्ण्णा सर्वे व्याकुलतां गताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा
গ্ৰহ-নক্ষত্ৰৰ ঘূৰ্ণমান গোটে আকাশ অস্থিৰ কৰি তুলিলে। সকলেই ব্যাকুল হ’ল; তেতিয়া সকলো দেৱতা আৰু সকলো গণো পলাই গ’ল।
Verse 59
केवलं षण्मुखस्तत्र नापलायत विक्रमी । महावीरस्तदा सर्वानावार्य पुरतः स्थितः
তাত কেৱল পৰাক্ৰমী ষণ্মুখেই পলাই নাযায়। সেই মহাবীৰে তেতিয়া সকলোকে ৰোধ কৰি একেবাৰে আগফালে দৃঢ়ভাৱে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 60
शक्तिद्वयेन तद्युद्धे सर्वे च निष्फलीकृताः । सर्वास्त्राणि निकृत्तानि संक्षिप्तान्यमरैर्गणैः
সেই যুদ্ধত সেই দুটা শক্তিৰ দ্বাৰা সকলোৰে চেষ্টা নিষ্ফল হ’ল। অমৰগণৰ দলে তেওঁলোকৰ সকলো অস্ত্ৰ কাটি সংক্ষিপ্ত কৰি দিলে।
Verse 61
येऽव स्थिताश्च ते सर्वे शिवस्यांतिकमागताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा
তেতিয়া সেই সময়ত যিসকল অৱশিষ্ট আছিল, তেওঁলোক সকলোৱে শিৱৰ ওচৰলৈ আহিল; কিন্তু সকলো দেৱতা পলাই গ’ল, আৰু সকলো গণো তেতিয়াই পলায়ন কৰিলে।
Verse 62
ते सर्वे मिलिताश्चैव मुहुर्नत्वा शिवं तदा । अब्रुवन्वचनं क्षिप्रं कोऽयं गणवरः प्रभो
তেতিয়া তেওঁলোকে সকলোৱে একেলগে মিলি, বাৰে বাৰে ভগৱান শিৱক প্ৰণাম কৰি তৎক্ষণাৎ ক’লে—“প্ৰভো, আপোনাৰ গণসমূহৰ মাজত এই শ্ৰেষ্ঠ গণজন কোন?”
Verse 63
पुरा चैव श्रुतं युद्धमिदानीं बहुधा पुनः । दृश्यते न श्रुतं दृष्टमीदृशं तु कदाचन
“পূৰ্বতে আমি যুদ্ধৰ কথা শুনিছিলোঁ, আৰু এতিয়াও নানা ধৰণে বাৰে বাৰে শুনো; কিন্তু দেখা বা শুনা—কোনোটাতেই এনে যুদ্ধ কেতিয়াও হোৱা নাই।”
Verse 64
किंचिद्विचार्यतां देव त्वन्यथा न जयो भवेत् । त्वमेव रक्षकस्स्वामिन्ब्रह्मांडस्य न संशयः
“হে দেব, অনুগ্ৰহ কৰি অলপ বিবেচনা কৰক; নহ’লে জয় নহ’ব। স্বামী, সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডৰ ৰক্ষক আপুনি একাই—ইয়াত সন্দেহ নাই।”
Verse 65
ब्रह्मोवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा रुद्रः परमकोपनः । कोपं कृत्वा च तत्रैव जगाम स्वगणैस्सह
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই কথাবোৰ শুনি পৰম ক্ৰোধশীল ৰুদ্ৰ অতিশয় ক্ৰুদ্ধ হ’ল। ক্ৰোধ জ্বলাই তেওঁ তাতেই নিজৰ গণসমূহৰ সৈতে প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 66
देवसैन्यं च तत्सर्वं विष्णुना चक्रिणा सह । समुत्सवं महत्कृत्वा शिवस्यानुजगाम ह
তাৰ পাছত সমগ্ৰ দেবসেনা, চক্ৰধাৰী বিষ্ণুৰ সৈতে, মহোৎসৱ কৰি ভগৱান শিৱৰ পিছে পিছে অনুসৰণ কৰিলে।
Verse 67
एतस्मिन्नंतरे भक्त्या नमस्कृत्य महेश्वरम् । अब्रवीन्नारद त्वं वै देवदेवं कृतांजलिः
এই সময়তে ভক্তিভাৱে মহেশ্বৰক নমস্কাৰ কৰি, কৰযোৰে নাৰদে দেৱদেৱক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 68
नारद उवाच । देवदेव महादेव शृणु मद्वचनं विभो । त्वमेव सर्वगस्स्वामी नानालीलाविशारदः
নাৰদে ক’লে—হে দেৱদেৱ মহাদেৱ, হে বিভো, মোৰ বাক্য শুনা। তুমিয়েই সৰ্বত্রগামী স্বামী, নানা দিৱ্য লীলাত বিশাৰদ।
Verse 69
त्वया कृत्वा महालीलां गणगर्वोऽपहारितः । अस्मै दत्त्वा बलं भूरि देवगर्वश्च शंकर
হে শংকৰ! তুমি মহালীলা কৰি গণসকলৰ গৰ্ব অপহাৰ কৰিলা; আৰু তাক প্ৰচুৰ বল দি দেৱসকলৰ অহংকাৰো দমন কৰিলা।
Verse 70
दर्शितं भुवने नाथ स्वमेव बलमद्भुतम् । स्वतंत्रेण त्वया शंभो सर्वगर्वप्रहारिणा
হে নাথ, আপুনি ভুৱনসমূহত আপোনাৰেই আশ্চৰ্য বল প্ৰকাশ কৰিলে। হে শম্ভু, সকলো গৰ্ব ভাঙি পেলোৱা আপোনাৰ স্বতন্ত্ৰ ঐশ্বৰ্যৰে আপুনি ই প্ৰকাশিত কৰিলে।
Verse 71
इदानीं न कुरुष्वेश तां लीलां भक्तवत्सलः । स्वगणानमरांश्चापि सुसन्मान्याभिवर्द्धय
হে ঈশ, ভক্তৱৎসল, এতিয়া সেই লীলা নকৰিব। আপোনাৰ গণসকলক আৰু দেৱতাসকলকো যথোচিত সন্মান দি তেওঁলোকৰ মঙ্গল আৰু সমৃদ্ধি বৃদ্ধি কৰক।
Verse 72
न खेलयेदानीं जहि ब्रह्मपदप्रद । इत्युक्त्वा नारद त्वं वै ह्यंतर्द्धानं गतस्तदा
“এতিয়া আৰু ক্ৰীড়া নকৰিবা—হে ব্ৰহ্মপদ-প্ৰদ, তাক সংহাৰ কৰা।” এইদৰে কৈ নাৰদ সেই মুহূৰ্ততে অন্তৰ্ধান হ’ল।
Frequently Asked Questions
Gaṇeśa confronts the arriving gaṇas at Śiva’s abode, issues a pointed challenge framed around loyalty to Śiva’s command, and precipitates their armed mustering for an impending battle.
It sharpens the ethical lesson: power is subordinated to dharma and obedience; fighting a ‘child’ becomes a mirror of misplaced pride, making the conflict pedagogical under the witnessing presence of Śiva and Pārvatī.
Authority as command (śivājñā), collective martial readiness (sannaddha), the gaṇas’ weaponized assembly, and the claim of inevitability—no being in triloka can obstruct what is destined to occur.