द्वारपाल-गणेशसंवादः / The Dialogue at the Gate: Gaṇeśa and Śiva’s Gaṇas
অধ্যায় ১৪ত পবিত্ৰ দুৱাৰত সংঘাতৰ বৰ্ণনা আছে। ব্ৰহ্মাই কয়—শিৱৰ আজ্ঞাত ক্ৰুদ্ধ শিৱগণ আহি দুৱাৰপাল, গিৰিজাসুত গণেশক ‘তুমি কোন, ক’ৰ পৰা, কিহৰ উদ্দেশ্যে’ বুলি সোধে আৰু আঁতৰি যাবলৈ আদেশ দিয়ে। দণ্ড হাতত লৈ নিৰ্ভীক গণেশে উলটাই তেওঁলোককেই প্ৰশ্ন কৰি দুৱাৰত তেওঁলোকৰ বিৰোধী ভাৱক প্ৰত্যাহ্বান জনায়। গণসকলে পৰস্পৰে তেওঁক উপহাস কৰে; তাৰ পিছত নিজকে শংকৰৰ অনুচৰ বুলি ঘোষণা কৰি কয় যে শংকৰৰ আদেশে তেওঁক ৰোধ কৰিবলৈ আহিছে; তেওঁক গণসদৃশ বুলি ধৰি মাৰ নকৰে বুলি সতৰ্ক কৰে। ধমক সত্ত্বেও গণেশে দুৱাৰ নাছেৰে। শেষত গণসকলে ঘটনাটো শিৱক জনায়; এই দুৱাৰ-ৰক্ষাৰ সংঘাতত অধিকাৰ, সান্নিধ্য আৰু অনুমতিৰ শৈৱ তাৎপৰ্য পৰীক্ষিত হয়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । गणास्ते क्रोधसंपन्नास्तत्र गत्वा शिवाज्ञया । पप्रच्छुर्गिरिजापुत्रं तं तदा द्वारपालकम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—ক্ৰোধে পৰিপূৰ্ণ সেই গণসকলে শিৱৰ আজ্ঞাৰে তাত গৈ, তেতিয়া দ্বাৰপালৰূপে থিয় হৈ থকা গিৰিজাপুত্ৰক সুধিলে।
Verse 2
शिवगणा ऊचुः । कोऽसि त्वं कुत आयातः किं वा त्वं च चिकीर्षसि । इतोऽद्य गच्छ दूरं वै यदि जीवितुमिच्छसि
শিৱগণে ক’লে—“তুমি কোন? ক’ৰ পৰা আহিছা, আৰু কি কৰিব খোজা? জীয়াই থাকিব খুজিলে আজিেই ইয়াৰ পৰা দূৰলৈ গুচি যা।”
Verse 3
ब्रह्मोवाच । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा गिरिजातनयस्स वै । निर्भयो दण्डपाणिश्च द्वारपानब्रवीदिदम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তেওঁৰ সেই বাক্য শুনি গিৰিজাৰ পুত্ৰ (গণেশ) নিৰ্ভয়ে, হাতত দণ্ড ধৰি, দ্বাৰপালসকলক এইদৰে ক’লে।
Verse 4
गणेश उवाच । यूयं के कुत आयाता भवंतस्सुन्दरा इमे । यात दूरं किमर्थं वै स्थिता अत्र विरोधिनः
গণেশে ক’লে—“তোমালোক কোন? ক’ৰ পৰা আহিছা? আৰু তোমালোকৰ মাজত এই সুন্দৰজন কোন? দূৰলৈ যোৱা; কিয় ইয়াত বিৰোধী হৈ থিয় হৈ আছা?”
Verse 5
ब्रह्मोवाच । एवं श्रुत्वा वचस्तस्य हास्यं कृत्वा परस्परम् । ऊचुस्सर्वे शिवगणा महावीरा गतस्मयाः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাৰ বাক্য এইদৰে শুনি মহাবীৰ শিৱগণ পৰস্পৰে হাঁহিলে; তাৰপিছত অহংকাৰ আৰু ভান ত্যাগ কৰি সকলোৱে ক’লে।
Verse 6
परस्परमिति प्रोच्य सर्वे ते शिवपार्षदाः । द्वारपालं गणेशं तं प्रत्यूचुः कुद्धमानसाः
পৰস্পৰে “আহা, কওঁ” বুলি কৈ, সেই সকলো শিৱপাৰ্ষদ ক্ৰোধে দগ্ধ মন লৈ দ্বাৰপাল গণেশক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 7
शिवगणा ऊचुः । श्रूयतां द्वारपाला हि वयं शिवगणा वराः । त्वां निवारयितुं प्राप्ताश्शंकरस्याज्ञया विभोः
শিৱগণে ক’লে—হে দ্বাৰপালসকল, শুনা; আমি শিৱৰ শ্ৰেষ্ঠ গণ। পৰম প্ৰভু শংকৰৰ আজ্ঞাৰে তোমালোকক নিবাৰণ কৰিবলৈ আহিছোঁ।
Verse 8
त्वामपीह गणं मत्वा न हन्यामीन्यथा हतः । तिष्ठ दूरे स्वतस्त्वं च किमर्थं मृत्युमीहसे
ইয়াতো তোমাক শিৱগণ বুলি ভাবি মই আনসকলক মৰা দৰে তোমাক বধ নকৰোঁ। সেয়ে তুমি নিজে দূৰত থিয় দিয়া—কিয় মৃত্যু বিচাৰিছা?
Verse 9
ब्रह्मोवाच इत्युक्तोऽपि गणेशश्च गिरिजातनयोऽभयः । निर्भर्त्स्य शंकरगणान्न द्वारं मुक्तवांस्तदा
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এনেদৰে কোৱা সত্ত্বেও গিৰিজা-পুত্ৰ নিৰ্ভয় গণেশে শংকৰৰ গণসকলক তিৰস্কাৰ কৰি সেই সময়ত দুৱাৰ নাখুলিলে।
Verse 10
ते सर्वेपि गणाश्शैवास्तत्रत्या वचनं तदा । श्रुत्वा तत्र शिवं गत्वा तद्वृत्तांतमथाब्रुवन्
তেতিয়া তাত থকা সকলো শৈৱ গণে সেই বাক্য শুনি শিৱৰ ওচৰলৈ গৈ যি ঘটিছিল তাৰ সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত নিবেদন কৰিলে।
Verse 11
ततश्च तद्वचः श्रुत्वाद्भुतलीलो महेश्वरः । विनिर्भर्त्स्य गणानूचे निजांल्लोकगतिर्मुने
তাৰ পাছত সেই বাক্য শুনি অদ্ভুত লীলাময় মহেশ্বৰে নিজৰ গণসকলক কঠোৰভাৱে তিৰস্কাৰ কৰিলে আৰু, হে মুনি, নিজৰ লোকধৰ্ম অনুসাৰে উপযুক্ত আচৰণৰ পথ ক’লে।
Verse 12
महेश्वर उवाच । कश्चायं वर्तते किं च ब्रवीत्यरिवदुच्छ्रितः । किं करिष्यत्यसद्बुद्धिः स्वमृत्युं वांछति ध्रुवम्
মহেশ্বৰে ক’লে—ই কোন, আৰু কি কৰি আছে? শত্রুৰ দৰে উদ্ধত হৈ কিয় কথা কৈছে? কুবুদ্ধি মানুহে কি কৰিব পাৰিব? নিশ্চয়েই সি নিজৰ মৃত্যুকেই কামনা কৰিছে।
Verse 13
दूरतः क्रियतां ह्येष द्रारपालो नवीनकः । क्लीबा इव स्थितास्तस्य वृत्तं वदथ मे कथम्
এই নতুন দ্বাৰপালক দূৰলৈ পঠাওক। তোমালোকে তাৰ আগত ভীৰুৰ দৰে কিয় থিয় হৈ আছা? মোক কোৱা—ইয়াৰ কথা কি?
Verse 14
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे गणविवादवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ চতুৰ্থ কুমাৰখণ্ডত ‘গণবিবাদবৰ্ণন’ নামৰ চতুৰ্দশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 15
शिवगणा ऊचुः । रे रे द्वारप कस्त्वं हि स्थितश्च स्थापितः कुतः । नैवास्मान्गाणयस्येवं कथं जीवितुमिच्छसि
শিৱগণসকলে ক’লে—“অ’ দ্বাৰপাল! তই কোন? ইয়াত কিয় থিয় হৈ আছ, আৰু তোক কোনে নিযুক্ত কৰিলে? তই আমাক গণনা নকৰ; এনেকৈ আচৰণ কৰি তই কেনেকৈ জীয়াই থাকিব বিচাৰিছ?”
Verse 16
द्वारपाला वयं सर्वे स्थितः किं परिभाषसे । सिंहासनगृहीतश्च शृगालः शिवमीहते
আমি সকলোৱে ইয়াত দ্বাৰপাল ৰূপে স্থিত—তুমি কিয় আমাৰ সৈতে এনে উদ্ধতভাৱে কথা কৈছা? সিংহাসন দখল কৰিলেও শিয়ালে শিৱকেই কামনা কৰে; কিন্তু তাৰ দম্ভে তাক সেই আসনৰ যোগ্য নকৰে।
Verse 17
तावद्गर्जसि मूर्ख त्वं यावद्गण पराक्रमः । नानुभूतस्त्वयात्रैव ह्यनुभूतः पतिष्यसि
হে মূৰ্খ! যেতিয়ালৈকে তুমি শিৱগণৰ পৰাক্ৰম অনুভৱ কৰা নাই, তেতিয়ালৈকে হে তুমি গর্জন কৰিছা। ইয়াতেই, এই মুহূৰ্ততে, সেয়া সঁচাকৈ অনুভৱ কৰিলেই তুমি পতিত হ’বা।
Verse 18
इत्युक्तस्तैस्सुसंकुद्धो हस्ताभ्यां यष्टिकां तदा । गृहीत्वा ताडयामास गणांस्तान्परिभाषिणः
তেওঁলোকে এনেকৈ কোৱাত সি অতি ক্ৰুদ্ধ হ’ল; তেতিয়া দুয়ো হাতে লাঠি ধৰি, অপমানকৈ কথা কোৱা সেই গণসকলক মাৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 19
उवाचाथ शिवापुत्रः परिभर्त्स्य गणेश्वरान् । शंकरस्य महावीरान्निर्भयस्तान्गणेश्वरः
তাৰ পাছত শিৱপুত্ৰে শংকৰৰ সেই মহাবীৰ গণেশ্বৰসকলক তিৰস্কাৰ কৰি, তেওঁলোকৰ নায়ক গণেশ্বৰ ৰূপে নিৰ্ভয়ে কথা ক’লে।
Verse 20
शिवापुत्र उवाच । यात यात ततो दूरे नो चेद्वो दर्शयामि ह । स्वपराक्रममत्युग्रं यास्यथात्युपहास्यताम्
শিৱপুত্ৰে ক’লে—যোৱা, যোৱা, ইয়াৰ পৰা দূৰলৈ সৰি যোৱা; নচেৎ মই তোমালোকক মোৰ অতি উগ্ৰ পৰাক্ৰম দেখুৱাম। তেতিয়া তোমালোক ভীষণ অপমানিত হৈ উপহাসৰ পাত্ৰ হ’ব।
Verse 21
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गिरिजातनयस्य हि । परस्परमथोचुस्ते शंकरस्य गणास्तदा
গিৰিজাতনয়ৰ সেই বাক্য শুনি, তেতিয়া শংকৰৰ গণসকলে পৰস্পৰে আলোচনা কৰি ক’বলৈ ধৰিলে।
Verse 22
शिवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं माक्रियते स न किं पुनः । मर्यादा रक्ष्यतेऽस्माभिरन्यथा किं ब्रवीति च
শিৱগণে ক’লে—কি কৰিব লাগে, আৰু ক’লৈ যাব লাগে? তেওঁ একো নকৰে; তেন্তে আৰু কি কৰিব পাৰি? আমি মৰ্যাদা ৰক্ষা কৰি আছোঁ; নহ’লে তেওঁ কি ক’ব?
Verse 23
ब्रह्मोवाच । ततश्शंभुगणास्सर्वे शिवं दूरे व्यवस्थितम् । क्रोशमात्रं तु कैलासाद्गत्वा ते च तथाब्रुवन्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—তাৰ পাছত শম্ভুৰ সকলো গণে কৈলাসৰ পৰা এক ক্ৰোশ দূৰ গৈ, দূৰত অৱস্থিত শিৱক দেখিলে; আৰু ওচৰ গৈ তেনেদৰেই ক’লে।
Verse 24
शिवो विहस्य तान्सर्वांस्त्रिशूलकर उग्रधीः । उवाच परमेशो हि स्वगणान् वीरसंमतान्
তেতিয়া ত্ৰিশূলধাৰী, উগ্ৰ সংকল্পৰ পৰমেশ্বৰ শিৱে হাঁহি উঠি, বীৰ বুলি সন্মত নিজৰ সকলো গণক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 25
शिव उवाच । रेरे गणाः क्लीबमता न वीरा वीरमानिनः । मदग्रे नोदितुं योग्या भर्त्सितः किं पुनर्वदेत्
শিৱে ক’লে— হে গণসকল! তোমালোক ভীৰু, নপুংসক-স্বভাৱৰ; বীৰ নহয়, কেৱল নিজকে বীৰ বুলি মানা। মোৰ সন্মুখত কথা ক’বলৈ যোগ্য নহয়; তিৰস্কৃত হ’লে পুনৰ কি ক’ব?
Verse 26
गम्यतां ताड्यतां चैष यः कश्चित्प्रभवेदिह । बहुनोक्तेन किं चात्र दूरीकर्तव्य एव सः
ইয়াত যি কোনোবাই মূৰ তুলি উঠিব, তাক খেদাই দিয়া আৰু প্ৰহাৰো কৰা। এই বিষয়ত বেছি ক’লে কি লাভ? তাক নিশ্চয় দূৰত ৰাখিব লাগিব।
Verse 27
ब्रह्मोवाच । इति सर्वे महेशेन जग्मुस्तत्र मुनीश्वर । भर्त्सितास्तेन देवेन प्रोचुश्च गणसत्तमाः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! এইদৰে সকলোৱে মহেশৰ সৈতে তাত গ’ল। সেই দেৱৰ তিৰস্কাৰত শিৱগণৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ গণে তেতিয়া ক’লে।
Verse 28
शिवगणा ऊचुः । रेरे त्वं शृणु वै बाल बलात्किं परिभाषसे । इतस्त्वं दूरतो याहि नो चेन्मृत्युर्भविष्यति
শিৱগণে ক’লে—হে বালক, শুন! বলপূৰ্বক আৰু উদ্ধতভাৱে কিয় কথা কৈছা? ইয়াৰ পৰা দূৰলৈ যা, নচেৎ মৃত্যু তোৰ গতি হ’ব।
Verse 29
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तेषां शिवाज्ञाकारिणां ध्रुवम् । शिवासुतस्तदाभूत्स किं करोमीति दुःखितः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—শিৱাজ্ঞা নিশ্চিতভাৱে পালন কৰা লোকসকলৰ সেই বাক্য শুনি শিৱপুত্ৰ দুখিত হ’ল আৰু ভাবিলে—“মই কি কৰোঁ?”
Verse 30
एतस्मिन्नंतरे देवी तेषां तस्य च वै पुनः । श्रुत्वा तु कलहं द्वारि सखीं पश्येति साब्रवीत्
এই সময়তে দেবীয়ে দুৱাৰত তেওঁলোকৰ আৰু তাৰ মাজত পুনৰ কলহৰ শব্দ শুনি সখীক ক’লে—“যাই চাও।”
Verse 31
समागत्य सखी तत्र वृत्तांतं समबुध्यत । क्षणमात्रं तदा दृष्ट्वा गता हृष्टा शिवांतिकम्
তাত আহি সেই সখীয়ে সকলো বৃত্তান্ত বুজি পালে। তাৰ পিছত ক্ষণমাত্ৰ দেখি আনন্দিত হৈ শিৱৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল।
Verse 32
तत्र गत्वा तु तत्सर्वं वृत्तं तद्यदभून्मुने । अशेषेण तया सख्या कथितं गिरिजाग्रतः
তাত গৈ, হে মুনি, যি যি ঘটিছিল সেয়া একোৱে বাদ নেদি সেই সখীয়ে গিৰিজা (পাৰ্বতী)ৰ সন্মুখত সকলো ক’লে।
Verse 33
सख्युवाच । अस्मदीयो गणो यो हि स्थितो द्वारि महेश्वरि । निर्भर्त्सयति तं वीराश्शंकरस्य गणा ध्रुवम्
সখীয়ে ক’লে—হে মহেশ্বৰী! দুৱাৰত থকা আমাৰ গণজনক শংকৰৰ বীৰ গণসকলে নিশ্চয়েই কঠোৰভাৱে ভৰ্ত্সনা কৰিছে।
Verse 34
शिवश्चैव गणास्सर्वे विना तेऽवसरं कथम् । प्रविशंति हठाद्गेहे नैतच्छुभतरं तव
শিৱ স্বয়ং আৰু তেওঁৰ সকলো গণ তোমাৰ সুযোগ নোহোৱাকৈ কেনেকৈ হঠাৎ ঘৰত প্ৰৱেশ কৰিব? তোমাৰ বাবে ইয়াতকৈ অধিক শুভ একো নাই।
Verse 35
सम्यक् कृतं ह्यनेनैव न हि कोपि प्रवेशितः । दुःखं चैवानुभूयात्र तिरस्कारादिकं तथा
ইয়াৰ দ্বাৰা যি কৰা হৈছে সেয়া নিশ্চয়েই যথাযথ; কিয়নো ইয়াত কাকো প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিয়া হোৱা নাই। ইয়াত তিৰস্কাৰ আদি সহ কেৱল দুখেই ভোগ কৰিবলগীয়া হয়।
Verse 36
अतः परन्तु वाग्वादः क्रियते च परस्परम् । वाग्वादे च कृते नैव तर्ह्यायान्तु सुखेन वै
সেয়ে এতিয়া পৰস্পৰৰ মাজত আৰু বাক্যবিতণ্ডা নকৰিবা। এই বাগ্বাদ চলি থাকিলে শান্তি নাপাবা; সেয়ে সৌহাৰ্দ্যে একেলগে হৈ শান্তভাৱে আগবাঢ়া।
Verse 37
कृतश्चैवात्र वाग्वादस्तं जित्वा विजयेन च । प्रविशंतु तथा सर्वे नान्यथा कर्हिचित्प्रिये
“ইয়াত বাক্-বিতৰ্ক সম্পন্ন হৈছে; তাক জয় কৰি বিজয় লাভ কৰি, সকলোৱে তেনেদৰেই প্ৰৱেশ কৰক—কেতিয়াও অন্যথা নহয়, হে প্ৰিয়ে।”
Verse 38
अस्मिन्नेवास्मदीये वै सर्वे संभर्त्सिता वयम् । तस्माद्देवि त्वया भद्रे न त्याज्यो मान उत्तमः
এই আমাৰেই বিষয়ত আমি সকলোৱে নিন্দিত হৈছোঁ। সেয়ে হে দেৱী, হে ভদ্ৰে, তুমি তোমাৰ সৰ্বোচ্চ মান আৰু আত্মসম্মান ত্যাগ নকৰিবা।
Verse 39
शिवो मर्कटवत्तेऽद्य वर्तते सर्वदा सति । किं करिष्यत्यहंकारमानुकूल्यं भविष्यति
হে সতী, আজি শিৱ বান্দৰৰ দৰে আচৰণ কৰিছে—সেয়া তেওঁ সদায়েই কৰে। অহংকাৰেই বা কি কৰিব? তাৰ ফলত কেৱল অনুকূলতা আৰু সামঞ্জস্যহে হ’ব।
Verse 40
ब्रह्मोवाच । अहो क्षणं स्थिता तत्र शिवेच्छावशतस्सती
ব্ৰহ্মাই ক’লে—“অহো! সতী তাত ক্ষণমাত্ৰ থাকিল, শিৱৰ ইচ্ছাৰ বশত।”
Verse 41
मनस्युवाच सा भूत्वा मानिनी पार्वती तदा
তেতিয়া মানিনী পাৰ্বতীয়ে মনতে মনতে ক’লে।
Verse 42
शिवोवाच । अहो क्षणं स्थितो नैव हठात्कारः कथं कृतः । कथं चैवात्र कर्त्तव्यं विनयेनाथ वा पुनः
শিৱে ক’লে—“হায়! তুমি এক মুহূর্তো নাথাকিলা। এই জোৰ-জবৰদস্তিৰ কাৰ্য কেনেকৈ হ’ল? আৰু এতিয়া ইয়াত কি কৰা উচিত—বিনয় আৰু নম্ৰ সমৰ্পণে, নে পুনৰ অন্যভাবে?”
Verse 43
भविष्यति भवत्येव कृतं नैवान्यथा पुनः । इत्युक्त्वा तु सखी तत्र प्रेषिता प्रियया तदा
“ই হ’ব—নিশ্চয়েই হ’ব; যি স্থিৰ হৈছে সেয়া পুনৰ অন্যথা নহ’ব।” এইদৰে কৈ প্ৰিয়াই তেতিয়া তাত নিজৰ সখীক পঠিয়ালে।
Verse 44
समागत्याऽब्रवीत्सा च प्रियया कथितं हि यत् । तमाचष्ट गणेशं तं गिरिजातनयं तदा
তাৰ পিছত সেই সখী আহি ক’লে আৰু প্ৰিয়াই যি কৈছিল সেয়া হুবহু জনালে; তেতিয়া তাই গিৰিজা-তনয় গণেশক সেই সকলো কথা নিবেদন কৰিলে।
Verse 45
सख्युवाच । सम्यक्कृतं त्वया भद्र बलात्ते प्रविशंतु न । भवदग्रे गणा ह्येते किं जयंतु भवादृशम्
সখাই ক’লে—ভদ্ৰ, তুমি সঠিক কৰিছা। তেওঁলোকে বলপূৰ্বক ইয়াত প্ৰৱেশ নকৰক। এই গণসকল তোমাৰ সন্মুখত আছে; তোমাৰ দৰে বীৰক তেওঁলোকে কেনেকৈ জয় কৰিব?
Verse 46
कृतं चेद्वाकृतं चैव कर्त्तव्यं क्रियतां त्वया । जितो यस्तु पुनर्वापि न वैरमथ वा ध्रुवम्
কৰা হ’লেও নকৰা হ’লেও—যি কৰ্তব্য, সেয়া তুমি কৰা। যিজন পুনৰ জয় কৰা হৈছে, তাৰ সৈতে স্থায়ী বৈৰ নিশ্চিত নহয়।
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या मातुश्चैव गणेश्वरः । आनन्दं परमं प्राप बलं भूरि महोन्नतिम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে তাৰ আৰু নিজৰ মাতৃৰ বাক্য শুনি গণেশ্বৰ পৰম আনন্দ, প্ৰচুৰ বল আৰু মহা উন্নতি লাভ কৰিলে।
Verse 48
बद्धकक्षस्तथोष्णीषं बद्ध्वा जंघोरु संस्पृशन् । उवाच तान्गणान् सर्वान्निर्भयं वचनं मुदा
তাৰ পিছত তেওঁ কক্ষ কচি, উষ্ণীষ বান্ধি, জঙ্ঘা আৰু ঊৰু স্পৰ্শ কৰি সাজু হৈ, সকলো গণক আনন্দেৰে নিৰ্ভয় বাক্য ক’লে।
Verse 49
गणेश उवाच । अहं च गिरिजासूनुर्यूयं शिवगणास्तथा । उभये समतां प्राप्ताः कर्तव्यं क्रियतां पुनः
গণেশে ক’লে—ময়ো গিৰিজাৰ পুত্ৰ, আৰু তোমালোক নিশ্চয় শিৱগণ। উভয় পক্ষ সমতা লাভ কৰিছে; সেয়ে যি কৰ্তব্য, সেয়া পুনৰ ধাৰ্মিকভাৱে সম্পন্ন কৰা হওক।
Verse 50
भवंतो द्वारपालाश्च द्वारपोहं कथं न हि । भवंतश्च स्थितास्तत्राऽहं स्थितोत्रेति निश्चितम्
তোমালোক দ্বাৰপাল, মইও দ্বাৰপালেই—ই অন্যথা কেনেকৈ হ’ব? তোমালোক তাত স্থিত, আৰু মই ইয়াত স্থিত; এইটো নিশ্চিত।
Verse 51
भवद्भिश्च स्थितं ह्यत्र यदा भवति निश्चितम् । तदा भवद्भिः कर्त्तव्यं शिवाज्ञापरिपालनम्
যেতিয়া ইয়াত স্থিত থাকিবলৈ তোমালোকৰ সংকল্প দৃঢ় আৰু নিশ্চিত হ’ব, তেতিয়া ভগৱান শিৱৰ আজ্ঞা যথাযথভাৱে পালন কৰাটো তোমালোকৰ কৰ্তব্য।
Verse 52
इदानीं तु मया चात्र शिवाज्ञापरिपालनम् । सत्यं च क्रियते वीरा निर्णीतं मे यथोचितम्
এতিয়া মই ইয়াত নিশ্চয় ভগৱান শিৱৰ আজ্ঞা পালন কৰিম; আৰু সত্যকো কাৰ্যৰূপে সম্পন্ন কৰিম, হে বীৰসকল—যথোচিতভাৱে মই সিদ্ধান্ত লৈছোঁ।
Verse 53
तस्माच्छिवगणास्सर्वे वचनं शृणुतादरात् । हठाद्वा विनयाद्वा न गंतव्यं मन्दिरे पुनः
সেয়ে হে সকলো শিৱগণ, আদৰে মোৰ বাক্য শুনা। জোৰে হওক বা বিনয়ে হওক, পুনৰ মন্দিৰলৈ নাযাবা।
Verse 54
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते गणेनैव सर्वे ते लज्जिता गणाः । ययुश्शिवांतिकं तं वै नमस्कृत्य पुरः स्थिताः
ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই গণে এনেদৰে কোৱাত তেওঁলোক সকলো গণ লজ্জিত হ’ল। তেওঁলোকে শিৱৰ সন্নিধিলৈ গৈ, প্ৰণাম কৰি সন্মুখত থিয় হ’ল।
Verse 55
स्थित्वा न्यवेदयन्सर्वे वृत्तांतं च तदद्भुतम् । करौ बद्ध्वा नतस्कंधाश्शिवं स्तुत्वा पुरः स्थिताः
তাত থিয় হৈ তেওঁলোকে সেই আশ্চৰ্য বৃত্তান্ত সম্পূৰ্ণকৈ নিবেদন কৰিলে। হাত জোৰি, কান্ধ নত কৰি, শিৱক স্তৱ কৰি সন্মুখত থিয় ৰ’ল।
Verse 56
तत्सर्वं तु तदा श्रुत्वा वृत्तं तत्स्वगणोदितम् । लौकिकीं वृत्तिमाश्रित्य शंकरो वाक्यमब्रवीत्
নিজ গণসকলে কোৱা সেই সমগ্ৰ বৃত্তান্ত শুনি, শংকৰে লোকিক ভাৱ আশ্ৰয় কৰি তেতিয়া এই বাক্য ক’লে।
Verse 57
शंकर उवाच श्रूयतां च गणास्सर्वे युद्धं योग्यं भवेन्नहि । यूयं चात्रास्मदीया वै स च गौरीगणस्तथा
শংকৰে ক’লে—“হে গণসকল! সকলোৱে শুনা; ইয়াত যুদ্ধ কৰা যোগ্য নহয়। তোমালোক ইয়াত মোৰেই অনুচৰ, আৰু সেই দলটোও গৌৰীৰ গণ।”
Verse 58
विनयः क्रियते चेद्वै वश्यश्शंभुः स्त्रिया सदा । इति ख्यातिर्भवेल्लोके गर्हिता मे गणा धुवम्
মই যদি বিনয় দেখুৱাওঁ, তেন্তে জগতত সদায় এই খ্যাতি হ’ব যে শম্ভু নাৰীৰ বশত; সেয়ে মোৰ গণসকল নিশ্চয় নিন্দিত হ’ব।
Verse 59
कृते चैवात्र कर्तव्यमिति नीतिर्गरीयसी । एकाकी स गणो बालः किं करिष्यति विक्रमम्
ইয়াত শ্ৰেষ্ঠ নীতি এই—যি কৰ্তব্য, সেয়া নিশ্চয় কৰিব লাগে। সি একাকী গণটো ত শিশু; সি একাই কি বিক্ৰম দেখুৱাব?
Verse 60
भवंतश्च गणा लोके युद्धे चाति विशारदाः । मदीयाश्च कथं युद्धं हित्वा यास्यथ लाघवम्
তোমালোক গণসকল জগতত যুদ্ধত অতি পাৰদৰ্শী বুলি প্ৰসিদ্ধ। আৰু তোমালোক মোৰেই অনুচৰ—তেন্তে যুদ্ধ এৰি ইমান লঘুভাৱে কেনেকৈ যাবা?
Verse 61
स्त्रिया ग्रहः कथं कार्यो पत्युरग्रे विशेषतः । कृत्वा सा गिरिजा तस्य नूनं फलमवाप्स्यति
এগৰাকী স্ত্ৰীয়ে, বিশেষকৈ স্বামীৰ সন্মুখত, কেনেকৈ হঠ (গ্ৰহ) ধৰিব? গিৰিজা যদি তেওঁৰ প্ৰতি তেনে কৰে, তেন্তে সি নিশ্চয় সেই কৰ্মফল লাভ কৰিব।
Verse 62
तस्मात्सर्वे च मद्वीराः शृणुतादरतो वचः । कर्त्तव्यं सर्वथा युद्धं भावि यत्तद्भवत्विति
সেয়ে, হে মোৰ বীৰসকল, তোমালোক সকলোৱে আদৰেৰে মোৰ বাক্য শুনা। সকলো প্ৰকাৰে যুদ্ধ কৰাই কৰ্তব্য; যি ভবিতব্য, সেয়াই হওক।
Verse 63
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा शंकरो ब्रह्मन् नानालीलाविशारदः । विरराम मुनिश्रेष्ठ दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণ! এইদৰে কৈ, নানা দিৱ্য লীলাত পাৰদৰ্শী শংকৰ, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, বাহ্যত লোকাচাৰ দেখুৱাই নীৰৱ হ’ল।
Frequently Asked Questions
A gatekeeping confrontation: Śiva’s gaṇas, claiming Śiva’s command, challenge Gaṇeśa (as dvārapāla, Girijā’s son), who refuses to open/abandon the doorway and counters their claims.
The ‘gate’ functions as a liminal symbol: access to Śiva is regulated by rightful authority and preparedness; conflicting claims of ājñā dramatize the need to authenticate spiritual legitimacy rather than rely on force.
Gaṇeśa appears as the fearless dvārapāla (guardian-form), while Śiva’s gaṇas embody collective enforcement of perceived divine order—two modes of Śiva’s ecosystem of protection and command.