Sarga 77
सप्तसप्ततितमः सर्गः — Ayodhya Return, Bridal Reception, and Bharata’s Departure
बालकाण्ड
পৰশুৰাম প্ৰস্থান কৰাৰ পাছত দশৰথৰ উদ্বেগ নাশ হয়। ৰামে সকলো ঘটনা নিবেদন কৰে; পিতৃয়ে পুত্ৰক আলিঙ্গন কৰি এই মুহূৰ্তক পিতা-পুত্ৰ উভয়ৰে এক প্ৰতীকী পুনর্জন্ম বুলি অনুভৱ কৰে। চতুৰঙ্গ সেনা অযোধ্যালৈ অগ্ৰসৰ হয়, আৰু ৰাজধানীখন পতাকা, তূৰ্য-নগাৰা, ছিটা দিয়া পথ আৰু ফুল-বিছোৱা ৰাজপথেৰে শোভিত এক আনুষ্ঠানিক যাত্ৰাৰ ৰূপ লয়—জনসম্মুখ ৰীতিৰ দ্বাৰা ৰাজধৰ্মৰ বৈধতা প্ৰকাশ পায়। অন্তঃপুৰত কৌশল্যা, সুমিত্ৰা, কৈকেয়ী আৰু অন্যান্য ৰাণীসকলে নৱবধূ—সীতা, ঊৰ্মিলা, মাণ্ডৱী আৰু শ্ৰুতকীৰ্তি—ক মঙ্গলময়ভাৱে গ্ৰহণ কৰে। তেওঁলোকে শুভ আচাৰ পালন কৰি কুলদেৱতাৰ গৃহ-মন্দিৰত পূজা কৰে, প্ৰণাম নিবেদন কৰি কুবেৰ-ভৱনৰ সদৃশ বাসগৃহত প্ৰৱেশ কৰে। ব্ৰাহ্মণসকলক গোধন, ধন আৰু অন্ন দান কৰি সন্তুষ্ট কৰাত পুণ্য-অৰ্থনীতি আৰু সামাজিক পাৰস্পৰিকতাৰ আদৰ্শ স্পষ্ট হয়। তাৰ পাছত বংশীয় ব্যৱস্থাপনা: কেকয়ৰ যুধাজিত ভৰতক লৈ যাবলৈ আহে। দশৰথে সভাত ভৰতক অনুৰোধ কৰে যেন তেওঁ পিতৃৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰে; ভৰত শত্রুঘ্নসহ বিদায় লৈ প্ৰস্থান কৰে। ভৰত অনুপস্থিত থাকোঁতে ৰাম আৰু লক্ষ্মণ পিতৃসেৱা আৰু শাসনকাৰ্যত অধিক মনোনিবেশ কৰে; আৰু ৰাম-সীতাৰ দাম্পত্যক এনে এক ঐক্য ৰূপে বৰ্ণনা কৰা হয় য’ত দুয়োৰে হৃদয় নীৰৱেই নীৰৱে একে-আনক বুজে—গৃহস্থধৰ্মক নৈতিক শৃঙ্খলাৰ বিস্তাৰ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰি।
Shlokas
Verse 1
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।
ভাৰ্গৱ ৰাম (পৰশুৰাম) গুচি যোৱাৰ পাছত, দাশৰথি ৰাম শান্তচিত্ত হৈ, অপ্রমেয় পৰাক্ৰমী বৰুণৰ হাতত শৰসহ ধনু অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 2
अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठप्रमुखानृषीन्। पितरं विह्वलं दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनन्दन:।।1.77.2।।
তাৰ পাছত ৰঘুনন্দন ৰামে বশিষ্ঠপ্ৰমুখ ঋষিসকলক প্ৰণাম কৰি, পিতৃক বিহ্বল দেখি তেওঁক ক’লে।
Verse 3
जामदग्न्यो गतो राम: प्रयातु चतुरङ्गिणी।अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता।।1.77.3।।
“জামদগ্ন্য ৰাম (পৰশুৰাম) প্ৰস্থান কৰিছে। এতিয়া আপোনাৰ অধীনত পালিত চতুৰঙ্গিণী সেনা অযোধ্যাৰ অভিমুখে যাত্ৰা কৰক।”
Verse 4
सन्दिशस्व महाराज सेनां त्वच्छासने स्थिताम्।शासनं काङ्क्षते सेना चातकालिर्जलं यथा।।1.77.4।।
হে মহাৰাজ, আপোনাৰ শাসনৰ অধীন সজ্জিত হৈ থকা সেনাক আদেশ দিয়ক; কিয়নো সেনাই আপোনাৰ আজ্ঞাক চাতক পাখিৰ শাৰীসমূহে পানীৰ বাবে যিদৰে আকুল হয়, তেনেদৰে আকাঙ্ক্ষা কৰে।
Verse 5
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।
ৰামৰ বাক্য শুনি ৰাজা দশৰথে পুত্ৰক দুয়ো বাহুৰে আঁকোৱালি ধৰি, স্নেহবশত ৰাঘৱৰ মূৰত চুম্বন (শিৰ সুঁঘি) কৰিলে।
Verse 6
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।
“ৰাম (পৰশুৰাম) গ’ল” বুলি শুনি নৃপতি অতি হৃষ্ট আৰু প্ৰমুদিত হ’ল; তেতিয়া তেওঁ ভাবিলে যে তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু তেওঁ নিজেও যেন পুনৰ জন্ম লাভ কৰিলে।
Verse 7
चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।
তাৰ পিছত তেওঁ সেই সেনাক আগবঢ়াই দিলে আৰু শীঘ্ৰে নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে; পতাকা-ধ্বজেৰে শোভিত সেই ৰমণীয় পুৰী তূৰ্যধ্বনিৰ গম্ভীৰ গুঞ্জনে নিনাদিত হৈছিল।
Verse 8
चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।
জল ছটিয়াই সজোৱা ৰাজপথসমূহ ৰমণীয় আছিল, ছিটাই থকা ফুলৰ ঢেৰৰে প্ৰকীৰ্ণ; আৰু ৰজাৰ প্ৰৱেশত প্ৰসন্নমুখ পুৰবাসীসকলে মঙ্গলবচন উচ্চাৰণ কৰিছিল।
Verse 9
पौरै: प्रत्युद्गतो दूरं द्विजैश्च पुरवासिभि:। पुत्रैरनुगत श्श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशा: ।।1.77.9।। प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं पुनः।
পৌৰসকল আৰু নগৰবাসী দ্বিজসকলে দূৰৰ পৰা আগবাঢ়ি ৰজাক আদৰণি জনালে; শ্ৰীমান্ মহাযশস্বী ৰজা নিজৰ দীপ্তিমান পুত্ৰসকলৰ অনুগত হৈ, হিমৱতৰ দৰে জ্যোতিৰ্ময় নিজৰ ৰাজভৱনত পুনৰ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 10
ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।
ৰাজা নিজৰ গৃহত সজন আৰু স্বজনসকলৰ সৈতে আনন্দিত হ’ল; তেওঁ যথোচিত সন্মান লাভ কৰি সুখদ আতিথ্যত সন্তুষ্ট হ’ল। কৌসল্যা, সুমিত্ৰা, সুমধ্যা কৈকেয়ী আৰু অন্যান্য ৰাজনাৰীসকল বধূ-প্ৰতিগ্ৰহত নিয়োজিত আছিল।
Verse 11
ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।
ৰাজা নিজৰ গৃহত সজন আৰু স্বজনসকলৰ সৈতে আনন্দিত হ’ল; তেওঁ যথোচিত সন্মান লাভ কৰি সুখদ আতিথ্যত সন্তুষ্ট হ’ল। কৌসল্যা, সুমিত্ৰা, সুমধ্যা কৈকেয়ী আৰু অন্যান্য ৰাজনাৰীসকল বধূ-প্ৰতিগ্ৰহত নিয়োজিত আছিল।
Verse 12
ततस्सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम्।कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपपत्नय:।।1.77.12।।
তাৰ পাছত ৰাজপত্নীসকলে মহাভাগ্যা সীতাক, যশস্বিনী ঊৰ্মিলাক, আৰু কুশধ্বজৰ দুয়ো কন্যাকো স্নেহপূৰ্বক গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 13
मङ्गलालम्भनैश्चापि शोभिता: क्षौमवासस:। देवतायतनान्याशु सर्वास्ता: प्रत्यपूजयन्।।1.77.13।।
মঙ্গলদ্ৰব্য হাতত লৈ, সূক্ষ্ম ক্ষৌমবস্ত্ৰে দীপ্তিময় হৈ তেওঁলোকে সকলোৱে তৎক্ষণাৎ দেৱালয়সমূহত গৈ দেৱতাসকলক পূজা কৰিলে।
Verse 14
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।
তেতিয়া সকলো ৰাজকন্যাই বাৰে বাৰে বন্দনীয়সকলক প্ৰণাম কৰি, কুবেৰভৱনৰ দৰে ঐশ্বৰ্যশালী নিজৰ নিজৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে। গৰু, ধন আৰু ধান্য দান কৰি দ্বিজোত্তমসকলক তৃপ্ত কৰি, তেওঁলোকে সকলোৱে আনন্দিত হৈ স্বামীসকলৰ সৈতে একান্তত বিহাৰ কৰিলে।
Verse 15
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।
তেতিয়া সকলো ৰাজকন্যাই বাৰে বাৰে বন্দনীয়সকলক প্ৰণাম কৰি, কুবেৰভৱনৰ দৰে ঐশ্বৰ্যশালী নিজৰ নিজৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে। গৰু, ধন আৰু ধান্য দান কৰি দ্বিজোত্তমসকলক তৃপ্ত কৰি, তেওঁলোকে সকলোৱে আনন্দিত হৈ স্বামীসকলৰ সৈতে একান্তত বিহাৰ কৰিলে।
Verse 16
कुमाराश्च महात्मानो वीर्येणाप्रतिमा भुवि ।कृतदारा: कृतास्त्राश्च सधना: ससुहृज्जना:।।1.77.16।।शुश्रूषमाणा: पितरं वर्तयन्ति नरर्षभा:।
সেই মহাত্মা কুমাৰসকল পৃথিৱীত পৰাক্ৰমত অপ্রতিম আছিল; এতিয়া বিবাহিত, অস্ত্ৰবিদ্যাত নিপুণ, ধনসম্পন্ন আৰু সুহৃদজনসহ, নৰশ্ৰেষ্ঠ পিতৃক শুশ্ৰূষা কৰি চলাফেরা কৰিছিল।
Verse 17
कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथ: सुतम्।1.77.17।।भरतं कैकयीपुत्र मब्रवीद्रघुनन्दन:।
কিছু সময় অতিবাহিত হোৱাৰ পাছত ৰঘুকুলৰ আনন্দস্বৰূপ ৰাজা দশৰথে কৈকেয়ীপুত্ৰ নিজৰ পুত্ৰ ভৰতক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 18
अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक।।1.77.18।।त्वां नेतुमागतो वीर युधाजिन्मातुलस्तव।
‘পুত্ৰক, কেকয়ৰাজৰ পুত্ৰ—তোৰ মাতুল যুধাজিত—ইয়াত আহি বাস কৰিছে; হে বীৰ, তোক লগত লৈ যাবলৈ সি আহিছে।’
Verse 19
प्रार्थितस्तेन धर्मज्ञ मिधिलायामहं तथा।।1.77.19।।ऋषिमध्ये तु तस्य त्वं प्रीतिं कर्तुमिहार्हसि।
‘হে ধৰ্মজ্ঞ, মিথিলাত ঋষিসকলৰ মাজত সি মোক এই অনুৰোধ কৰিছিল; সেয়ে ইয়াত তুমি তাৰ প্ৰীতি সাধিবলৈ সেই ইচ্ছা পূৰণ কৰা উচিত।’
Verse 20
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।
দশৰথৰ এই বাক্য শুনি কৈকেয়ীপুত্ৰ ভৰতে পিতৃক আৰু শ্ৰীৰামক প্ৰণাম কৰিলে, লক্ষ্মণক আলিঙ্গন কৰিলে, তাৰ পাছত শত্রুঘ্নসহ প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 21
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।
শূৰ নৰশ্ৰেষ্ঠ ভৰতে পিতৃক, অক্লিষ্টকাৰী শ্ৰীৰামক আৰু মাতৃসকলকো বিদায় লৈ, শত্রুঘ্নসহ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 22
आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम्।मातृश्चापि नरश्रेष्ठ श्शत्रुघ्नसहितो ययौ।।1.77.22।।
শূৰ নৰশ্ৰেষ্ঠ ভৰতে পিতৃক, অক্লিষ্টকাৰী শ্ৰীৰামক আৰু মাতৃসকলকো বিদায় লৈ, শত্রুঘ্নসহ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 23
गते तु भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबल:।पितरं देवसंङ्काशं पूजयामासतुस्तदा।।1.77.23।।
ভৰত গুচি যোৱাৰ পাছত, মহাবলী ৰাম আৰু লক্ষ্মণে তেতিয়া দেৱসদৃশ তেজস্বী পিতৃক ভক্তিভাৱে পূজা কৰি সেৱা কৰিলে।
Verse 24
पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वश:। चकार रामो धर्मात्मा प्रियाणि च हितानि च।।1.77.24।।
পিতৃৰ আজ্ঞাক সৰ্বোচ্চ বুলি মানি, ধৰ্মাত্মা ৰামে সকলো ধৰণৰ পৌৰকাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে আৰু প্ৰজাৰ বাবে প্ৰিয় আৰু হিতকৰ কৰ্ম কৰিলে।
Verse 25
मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रित:।गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत।।1.77.25।।
পৰম সংযমে মাতৃসকলৰ বাবে মাতৃকাৰ্য সম্পন্ন কৰি, সময়ে সময়ে গুৰুজন আৰু আচার্যসকলৰ প্ৰতি থকা গুৰুকাৰ্যসমূহো লক্ষ্য কৰি পালন কৰিছিল।
Verse 26
एवं दशरथ: प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा।रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिन:।।1.77.26।।
এইদৰে ৰামৰ শীল-আচৰণে দশৰথ প্ৰীত হ’ল; ব্ৰাহ্মণসকল আৰু নগৰবাসীসকল, তথা সমগ্ৰ ৰাজ্যৰ সকলো বিষয়বাসীও আনন্দিত হ’ল।
Verse 27
तेषामतियशा लोके राम स्सत्यपराक्रमः।स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तर:।।1.77.27।।
তেওঁলোকৰ মাজত লোকত ৰাম অতি যশস্বী হ’ল; সত্যত প্ৰতিষ্ঠিত পৰাক্ৰমশালী ৰাম সৰ্বগুণে শ্ৰেষ্ঠ হৈ, সকলো ভূতৰ বাবে স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মাৰ দৰে গুণোত্তম ৰূপে প্ৰকাশ পালে।
Verse 28
रामस्तु सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून् ।मनस्स्वी तद्गतस्तस्याः नित्यं हृदि समर्पित:।।1.77.28।।
ৰাম সীতাৰ সৈতে বহু ঋতু ধৰি আনন্দেৰে বিহাৰ কৰিলে; মনস্বী ৰামৰ মন সদায় তাইত নিবিষ্ট, হৃদয়ত নিত্য সমৰ্পিত আছিল।
Verse 29
प्रिया तु सीता रामस्य दारा: पितृकृता इति।गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयोऽभ्यवर्धत।।1.77.29।।
পিতৃব্যৱস্থাৰে সীতা ৰামৰ ধৰ্মপত্নী হ’ল যদিও, তাইৰ গুণ আৰু ৰূপসৌন্দৰ্যৰ বাবে ৰামৰ প্ৰীতি তাইৰ প্ৰতি অধিকাধিক বৃদ্ধি পালে।
Verse 30
तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते।अन्तर्जातमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा।।1.77.30।।
আৰু সীতাৰ হৃদয়ত স্বামীৰ স্থান দ্বিগুণকৈ বিস্তৃত হ’ল; অন্তৰত জন্মা ভাবনাবোৰো হৃদয়ৰ পৰা হৃদয়লৈ পৰস্পৰ বোধে স্পষ্টকৈ প্ৰকাশ পাই উঠিছিল।
Verse 31
মৈথিলী সীতা, জনকৰ কন্যা, তেওঁৰ বাবে অতি বিশেষভাৱে প্ৰিয় আছিল; সৌন্দৰ্যত সি দেবীসকলৰ সমান, আৰু দেহধাৰী ৰূপত যেন স্বয়ং শ্ৰীলক্ষ্মীহে প্ৰত্যক্ষ হৈছিল।
Verse 32
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।
সেই অতি মনোহৰ, উত্তম ৰাজকন্যাৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ ৰাজৰ্ষি (দশৰথ)ৰ পুত্ৰ ৰাম অতি দীপ্তিময়ভাৱে শোভিত হ’ল; শ্ৰী (লক্ষ্মী)সহ বিৰাজমান অমৰেশ্বৰ বিষ্ণুৰ দৰে।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s disciplined closure of the Paraśurāma episode: with a serene mind he returns the extraordinary bow (with arrow) to Varuṇa, modeling restraint after victory and the principle that power is held in trust rather than for personal possession.
The chapter teaches that dharma is sustained through layered obligations—public governance, ritual reciprocity (honoring brāhmaṇas and deities), and filial service. Rāma’s conduct demonstrates that ethical order is maintained not only by heroic feats but by consistent, supervised duty performed at the right time.
Ayodhyā is highlighted through a formal royal-entry tableau (flags, trumpets, sprinkled roads, flowers), while Mithilā remains the immediate prior ritual context. Cultural landmarks include devatāyatanas (family temples), the palace compared to Kubera’s abode, and the caturaṅgiṇī sēnā as an emblem of state organization.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.