Sarga 16

Verse 1

ततो नारायणो देवो नियुक्तस्सुरसत्तमै:।जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत्।।।।

তাৰ পাছত সুৰশ্ৰেষ্ঠসকলৰ অনুৰোধত, সকলো জানিও দেৱ নাৰায়ণয়ে তেওঁলোকক কোমল বাক্য ক’লে।

Verse 2

उपाय: को वधे तस्य रावणस्य दुरात्मन:।यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम्।।।।

“এই পায়স যোগ্য ৰাণীসকলক ভক্ষণ কৰিবলৈ দিয়া; তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই তুমি পুত্ৰ লাভ কৰিবা—যাৰ বাবে তুমি যজ্ঞ কৰি আছা, হে নৃপ।”

Verse 3

एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम्।मानुषीं तनुमास्थाय रावणं जहि संयुगे।।।।

এইদৰে সম্বোধিত হোৱাত সকলো দেৱতাই অব্যয় বিষ্ণুক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে: “মানৱ দেহ ধাৰণ কৰি যুদ্ধত ৰাৱণক বধ কৰা।”

Verse 4

स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिन्दम ।येन तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा लोककृल्लोकपूर्वज:।।।।

হে অৰিন্দম! সি দীৰ্ঘকাল ধৰি অতি তীব্ৰ তপস্যা কৰিলে; তাৰ ফলত লোকস্ৰষ্টা, লোকপূৰ্বজ ব্ৰহ্মা সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 5

सन्तुष्ट: प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभु:। 04नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात्।।।।अवज्ञाता: पुरा तेन वरदाने हि मानवा:। 105

সন্তুষ্ট হৈ প্ৰভুৱে সেই ৰাক্ষসক এটা বৰ দিলে: নানাবিধ ভূত-প্ৰাণীৰ পৰা তাৰ কোনো ভয় নাথাকিব—মানৱৰ বাহিৰে। সেই বৰ বিচাৰোঁতে সি আগতে মানৱসকলক অৱজ্ঞা কৰিছিল।

Verse 6

एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।।।

এইদৰে পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ পৰা সেই বৰ লাভ কৰি সি দৰ্পিত হৈ উঠিল; সি ত্ৰিলোকক উচ্ছিন্ন কৰি তুলিলে আৰু স্ত্ৰীসকলকো বলপূৰ্বক অপহৰণ কৰিছিল। সেয়ে, হে পৰন্তপ, মানুহৰ হাততেই তাৰ বধ হ’ব বুলি নিশ্চিতভাৱে দৃষ্টিগোচৰ হয়।

Verse 7

एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।1.16.6।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।1.16.7।।

এইদৰে পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ পৰা সেই বৰ লাভ কৰি সি দৰ্পিত হৈ উঠিল; সি ত্ৰিলোকক উচ্ছিন্ন কৰি তুলিলে আৰু স্ত্ৰীসকলকো বলপূৰ্বক অপহৰণ কৰিছিল। সেয়ে, হে পৰন্তপ, মানুহৰ হাততেই তাৰ বধ হ’ব বুলি নিশ্চিতভাৱে দৃষ্টিগোচৰ হয়।

Verse 8

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान्।पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम्।।।।

দেৱতাসকলৰ এই বাক্য শুনি আত্মসংযমী বিষ্ণুৱে তেতিয়া নৃপ দশৰথক নিজৰ পিতা হিচাপে অনুমোদন কৰিলে।

Verse 9

स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन्काले महाद्युति:।अयजत्पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदन:।।।।

সেই সময়ত মহাদ্যুতিমান নৃপতি—পুত্ৰহীন হ’লেও—সন্তানলাভৰ কামনাৰে, অৰিসূদন ৰজাই পুত্ৰকামেষ্ঠি যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 10

स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम्।अन्तर्धानं गतो देवै: पूज्यमानो महर्षिभि:।।।।

নিশ্চয় কৰি বিষ্ণুৱে পিতামহ ব্ৰহ্মাক বিদায় জনালে; দেৱ আৰু মহর্ষিসকলৰ পূজিত হৈ সি তেওঁলোকৰ দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 11

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।।।कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।।।

সেই সময়ত যজমান যজ্ঞত আহুতি অৰ্পণ কৰি থাকোঁতে পাৱক অগ্নিৰ পৰা অতুল প্ৰভাযুক্ত এক মহাদিব্য সত্তা প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—মহাবীৰ্য আৰু মহাবলৰে সমন্বিত।

Verse 12

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

সেই সময়ত যজমান যজ্ঞত আহুতি অৰ্পণ কৰি থাকোঁতে পাৱক অগ্নিৰ পৰা অতুল প্ৰভাযুক্ত এক মহাদিব্য সত্তা প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—মহাবীৰ্য আৰু মহাবলৰে সমন্বিত।

Verse 13

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

সেই সময়ত যজমান যজ্ঞত আহুতি অৰ্পণ কৰি থাকোঁতে পাৱক অগ্নিৰ পৰা অতুল প্ৰভাযুক্ত এক মহাদিব্য সত্তা প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—মহাবীৰ্য আৰু মহাবলৰে সমন্বিত।

Verse 14

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

সেই সময়ত যজমান যজ্ঞত আহুতি অৰ্পণ কৰি থাকোঁতে পাৱক অগ্নিৰ পৰা অতুল প্ৰভাযুক্ত এক মহাদিব্য সত্তা প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—মহাবীৰ্য আৰু মহাবলৰে সমন্বিত।

Verse 15

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

সেই সময়ত যজমান যজ্ঞত আহুতি অৰ্পণ কৰি থাকোঁতে পাৱক অগ্নিৰ পৰা অতুল প্ৰভাযুক্ত এক মহাদিব্য সত্তা প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—মহাবীৰ্য আৰু মহাবলৰে সমন্বিত।

Verse 16

समवेक्ष्याब्रवीद्वाक्यमिदं दशरथं नृपम्।प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप।।।।

দশৰথ নৃপক দেখি তেওঁ ক’লে: “হে ৰাজন, মোক প্ৰজাপতিৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত পুৰুষ বুলি জানিবা; মই ইয়ালৈ আগমন কৰিছোঁ।”

Verse 17

तत: परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलि:।भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते।।।।

তাৰ পাছত ৰজাই কৃতাঞ্জলি হৈ উত্তৰ দিলে: “ভগৱন, আপোনাক স্বাগতম; মই আপোনাৰ বাবে কি কৰোঁ?”

Verse 18

अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत्।राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया।।।।

তাৰ পাছত প্ৰজাপতিৰ দূতে পুনৰ ক’লে: “হে ৰাজন, দেৱতাসকলক অৰ্চনা কৰাৰ ফলতেই আজি এই অনুগ্ৰহ তুমি লাভ কৰিছা।”

Verse 19

इदं तु नृपशार्दूल पायसं देवनिर्मितम्।प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम्।।।।

“হে নৃপশাৰ্দূল, এই দেৱনির্মিত পায়স গ্ৰহণ কৰা; ই প্ৰজাদায়ক, ধন্যতা-সমৃদ্ধিদায়ক আৰু আৰোগ্যবৰ্ধক।”

Verse 20

भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै।तासु त्वं प्राप्स्यसे पुत्रान्यदर्थं यजसे नृप।।।।

“এই পায়স যোগ্য ৰাণীসকলক ভক্ষণ কৰিবলৈ দিয়া; তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই তুমি পুত্ৰ লাভ কৰিবা—যাৰ বাবে তুমি যজ্ঞ কৰি আছা, হে নৃপ।”

Verse 21

तथेति नृपति: प्रीतश्शिरसा प्रतिगृह्यताम्।पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम्।।।।

“তথাস্ত্ব” বুলি প্ৰীত নৃপতিয়ে শিৰ নত কৰি ভক্তিভাৱে গ্ৰহণ কৰিলে—দেৱদত্ত, দিৱ্য অন্নে পৰিপূৰ্ণ, স্বৰ্ণময় পাত্ৰ।

Verse 22

अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम्।मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम्।।।।

সেই অদ্ভুত, প্ৰিয়দৰ্শন ভাৱক অভিবাদন কৰি, পৰম আনন্দেৰে পূৰ্ণ হৈ ভক্তিভাৱে তাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিলে।

Verse 23

ततो दशरथ: प्राप्य पायसं देवनिर्मितम्।बभूव परमप्रीत: प्राप्य वित्तमिवाधन:।।।।

তাৰ পাছত দেৱনির্মিত পায়স লাভ কৰি দশৰথ পৰম প্ৰীতিময় হ’ল—যেন ধনহীন জনে হঠাৎ ধন লাভ কৰে।

Verse 24

ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम्।संवर्तयित्वा तत्कर्म तत्रैवान्तरधीयत।।।।

তাৰ পাছত অদ্ভুতপ্ৰখ্য, পৰম দীপ্তিময় সেই ভাৱটি সেই কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, সেই স্থানতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 25

हर्षरश्मिभिरुद्योतं तस्यान्त:पुरमाबभौ।शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभि:।।।।

হৰ্ষৰ কিৰণেৰে উদ্ভাসিত হৈ তেওঁৰ অন্তঃপুৰ দীপ্তিময় হ’ল—যেন শৰত্কালৰ মনোৰম আকাশ সুন্দৰ চন্দ্ৰৰ কিৰণেৰে আলোকিত হয়।

Verse 26

सोऽन्त:पुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत्।पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मन:।।।।

সি অন্তঃপুৰত প্ৰৱেশ কৰি কৌসল্যাৰ ওচৰত এইদৰে ক’লে: “এই পায়স গ্ৰহণ কৰা; ই তোমাৰ বাবে আৰু পুত্ৰপ্ৰদ।”

Verse 27

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्।प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।।।अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।।।

তেতিয়া নৰপতি ৰজাই কৌসল্যাক পায়সৰ অৰ্ধাংশ দিলে; অৱশিষ্ট অৰ্ধৰ পৰা পুনৰ অৰ্ধাংশ নৰাধিপে সুমিত্ৰাক দিলে। পুত্ৰপ্ৰাপ্তিৰ কাৰণে অৱশিষ্ট অংশৰ অৰ্ধাংশ কৈকেয়ীক দিলে; আৰু পুনৰ চিন্তা কৰি পৃথিৱীপতি ৰজাই অমৃত-উপম পায়সৰ শেষ অৱশিষ্ট অংশটোও সুমিত্ৰাক দিলে। এইদৰে ৰজাই নিজৰ পত্নীসকলক পৃথক পৃথককৈ পায়স বিতৰণ কৰিলে।

Verse 28

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।

তেতিয়া নৰপতি ৰজাই কৌসল্যাক পায়সৰ অৰ্ধাংশ দিলে; অৱশিষ্ট অৰ্ধৰ পৰা পুনৰ অৰ্ধাংশ নৰাধিপে সুমিত্ৰাক দিলে। পুত্ৰপ্ৰাপ্তিৰ কাৰণে অৱশিষ্ট অংশৰ অৰ্ধাংশ কৈকেয়ীক দিলে; আৰু পুনৰ চিন্তা কৰি পৃথিৱীপতি ৰজাই অমৃত-উপম পায়সৰ শেষ অৱশিষ্ট অংশটোও সুমিত্ৰাক দিলে। এইদৰে ৰজাই নিজৰ পত্নীসকলক পৃথক পৃথককৈ পায়স বিতৰণ কৰিলে।

Verse 29

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।

তেতিয়া নৰপতি ৰজাই কৌসল্যাক পায়সৰ অৰ্ধাংশ দিলে; অৱশিষ্ট অৰ্ধৰ পৰা পুনৰ অৰ্ধাংশ নৰাধিপে সুমিত্ৰাক দিলে। পুত্ৰপ্ৰাপ্তিৰ কাৰণে অৱশিষ্ট অংশৰ অৰ্ধাংশ কৈকেয়ীক দিলে; আৰু পুনৰ চিন্তা কৰি পৃথিৱীপতি ৰজাই অমৃত-উপম পায়সৰ শেষ অৱশিষ্ট অংশটোও সুমিত্ৰাক দিলে। এইদৰে ৰজাই নিজৰ পত্নীসকলক পৃথক পৃথককৈ পায়স বিতৰণ কৰিলে।

Verse 30

तास्त्वेतत्पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमास्स्त्रय:।सम्मानं मेनिरे सर्वां: प्रहर्षोदितचेतस:।।।।

নৃপতিৰ পৰা সেই পায়স লাভ কৰি নৰেন্দ্ৰৰ সেই তিনিগৰাকী উত্তম ৰাণী—হৰ্ষে উদিত চিত্তে—সকলোৱে নিজকে সন্মানিত বুলি ভাবিলে।

Verse 31

ततस्तु ता: प्राश्य तदुत्तमास्त्रियोमहीपतेरुत्तमपायसं पृथक्।हुताशनादित्यसमानतेजसोऽचिरेण गर्भान्प्रतिपेदिरे तदा।।।।

তাৰ পিছত সেই উত্তম স্ত্ৰীসকলে মহীপতিৰ উত্তম পায়স পৃথক পৃথকভাৱে নিজ নিজ ভাগে প্ৰাশন কৰিলে; আৰু হুতাশন তথা আদিত্যৰ সম তেজে দীপ্ত হৈ, অচিৰেই গৰ্ভ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 32

ततस्तु राजा प्रसमीक्ष्य ता: स्त्रिय:प्ररूढगर्भा: प्रतिलब्धमानस:।बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरि:सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजित:।।।।

তেতিয়া ৰজাই গৰ্ভ দৃঢ় হোৱা নিজৰ ৰাণীসকলক দেখি মনত শান্তি লাভ কৰিলে; আৰু ত্ৰিদিৱত ইন্দ্ৰ তথা সিদ্ধ-ঋষিগণৰ দ্বাৰা পূজিত হৰি (বিষ্ণু) যেনে হৰ্ষিত হয়, তেনেদৰে তেওঁ অতি আনন্দিত হ’ল।

Verse 33

দেৱতাসকলৰ এই বাক্য শুনি আত্মসংযমী বিষ্ণুৱে তেতিয়া নৃপ দশৰথক নিজৰ পিতা হিচাপে অনুমোদন কৰিলে।