Adhyaya 97
Annadāna and the Obstruction of Viṣṇu-Darśana; Vāmadeva’s Teaching and the Vāsudeva Stotra Prelude
বিষ্ণুভক্ত ৰজা সুবাহু বিষ্ণুলোকত উপনীত হ’লেও হঠাতে ক্ষুধা-তৃষ্ণাই তেওঁক আৱৰি ধৰে, আৰু বিষ্ণু-দৰ্শন লাভ নকৰে। ৰাণীৰ সৈতে দুখ আৰু পুণ্যৰ কথা-বতৰা চলিলেও তেওঁৰ কষ্ট কমে নাযায়। ঋষি বামদেৱে কাৰণ ব্যাখ্যা কৰে—কেৱল পূজা, ব্ৰত আৰু স্তৱ-স্তোত্ৰে ভক্তি সম্পূৰ্ণ নহয়; বিষ্ণুক সমৰ্পিত অন্নদান আৰু ব্ৰাহ্মণ, অতিথি, পিতৃ আৰু দেৱতালৈ দান-ধৰ্ম অতি প্ৰয়োজন। ‘ব্ৰাহ্মণ-ক্ষেত্ৰ’ৰ উপমাৰে কৰ্ম-ফল বুজোৱা হয়—যি বীজ বোৱা, সেয়াই ফল পোৱা। সুবাহুৱে অন্নদান আৰু একাদশী আদি নিয়ম অৱহেলা কৰাত ভয়ংকৰ ফল ভোগ কৰিবলগীয়া হয়, ইমানেই যে নিজৰ মাংস ভক্ষণৰ চমকপ্ৰদ প্ৰসঙ্গ উঠে। ব্যক্তিৰূপী প্ৰজ্ঞা আৰু শ্ৰদ্ধাই হাঁহি লোভ-মোহক মূল দোষ দেখুৱায়। অধ্যায়ৰ অন্তত মহা বাসুদেৱ স্তোত্ৰৰ দিশে ইঙ্গিত দিয়া হয়—ই ঘোৰ পাপ নাশ কৰি মুক্তিৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰে।
Shlokas
Verse 1
सप्तनवतितमोऽध्यायः । कुंजल उवाच । एवमाकर्ण्य तां राजा मुनिना भाषितां तदा । धर्माधर्मगतिं सर्वां तं मुनिं समभाषत
কুঞ্জল ক’লে: তেতিয়া মুনিৰ কোৱা সকলো কথা এইদৰে শুনি, ৰজাই ধৰ্ম-অধৰ্মৰ সমগ্ৰ গতি আৰু ফল বিষয়ে সেই মুনিক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 2
सुबाहुरुवाच । सोहं धर्मं करिष्यामि सोहं पुण्यं द्विजोत्तम । वासुदेवं जगद्योनिं यजिष्ये नितरां मुने
সুবাহু ক’লে: হে দ্বিজোত্তম, মই ধৰ্ম আচৰণ কৰিম, মই পুণ্য কৰ্ম কৰিম। হে মুনে, জগতৰ উৎস বাসুদেৱক মই অতি ভক্তিৰে পূজা কৰিম।
Verse 3
होमेन तु जपेनैव पूजयेन्मधुसूदनम् । यष्ट्वा यज्ञं तपस्तप्त्वा विष्णुलोकं स भूपतिः
হোমৰ আহুতি আৰু কেৱল মন্ত্ৰ-জপৰ দ্বাৰাই মধুসূদন (বিষ্ণু)ক পূজা কৰা উচিত। যজ্ঞ সম্পন্ন কৰি আৰু তপস্যা কৰি সেই ভূপতি বিষ্ণুলোক লাভ কৰে।
Verse 4
पूजितः सर्वकामैश्च प्राप्तवान्सत्वरं मुदा । गते तस्मिन्महालोके देवदेवं न पश्यति
পূজিত হৈ তেওঁ আনন্দেৰে সত্বৰে সকলো কামনা-সিদ্ধি লাভ কৰিলে। কিন্তু সেই মহালোকলৈ গ’লে তেওঁ দেৱদেৱক পুনৰ নেদেখে।
Verse 5
क्षुधा जाता महातीव्रा तृष्णा चाति प्रवर्तते । तयोश्चापि महाप्राज्ञ जीवपीडाकरा बहु
অতি তীব্ৰ ক্ষুধা উঠিল, আৰু তৃষ্ণাও অত্যন্ত বেগে প্ৰবৃত্ত হৈছে। হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, এই দুয়োটাই জীৱসকলক বহুত কষ্ট দিয়ে পীড়িত কৰে।
Verse 6
राजापि प्रियया सार्द्धं क्षुधातृष्णाप्रपीडितः । न पश्यति हृषीकेशं दुःखेन महतान्वितः
ৰাজাও, প্ৰিয়াৰ সৈতে থাকিও, ক্ষুধা-তৃষ্ণাৰে পীড়িত হৈ হৃষীকেশ (বিষ্ণু)ক নেদেখে; মহাদুঃখে আচ্ছন্ন হয়।
Verse 7
सूत उवाच । एवं स दुःखितो राजा प्रियया सह सत्तम । आकुल व्याकुलो जातः पीडितः क्षुधया भृशम्
সূত ক’লে: হে সত্তম, এইদৰে সেই দুঃখিত ৰজা প্ৰিয়াৰ সৈতে অস্থিৰ আৰু ব্যাকুল হৈ পৰিল; ক্ষুধাই তেওঁক অত্যন্ত পীড়িত কৰিলে।
Verse 8
इतश्चेतश्च वेगैश्च धावते वसुधाधिपः । सर्वाभरणशोभांगो वस्त्रचंदनभूषितः
বসুধাৰ অধিপতিজনে বেগেৰে কেতিয়াবা ইফালে কেতিয়াবা সিফালে দৌৰিলে; সকলো অলংকাৰৰ দীপ্তিত তেওঁৰ অঙ্গ শোভিত, বস্ত্ৰ আৰু চন্দনলেপে সুশোভিত আছিল।
Verse 9
पुष्पमालाप्रशोभांगो हारकुंडलकंकणैः । रत्नदीप्तिप्रशोभांगः प्रययौ स महीपतिः
পুষ্পমালাৰে তেওঁৰ অঙ্গ সুশোভিত; হাৰ, কুণ্ডল আৰু কঙ্কণে অলংকৃত, ৰত্নৰ দীপ্তিয়ে দেহ উজ্জ্বল কৰি, সেই মহীপতিয়ে তেতিয়া যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 10
एवं दुःखसमाचारः स्तूयमानश्च पाठकैः । दुःखशोकसमाविष्टः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्
এইদৰে দুখৰ সংবাদ পাই, পাঠকসকলে স্তৱ কৰিলেও, দুখ-শোকে আৱিষ্ট হৈ তেওঁ নিজৰ প্ৰিয়াক এই বাক্য ক’লে।
Verse 11
विष्णुलोकमहं प्राप्तस्त्वया सह सुशोभने । ऋषिभिः स्तूयमानोपि विमानेनापि भामिनि
হে সুন্দৰী, তোমাৰ সৈতে মই বিষ্ণুলোকত উপনীত হ’লোঁ; ঋষিসকলে স্তৱ কৰিলেও আৰু বিমানেৰে বহন কৰা হ’লেও, হে ভামিনী।
Verse 12
कर्मणा केन मे चेयं क्षुधातीव प्रवर्द्धते । विष्णुलोकं च संप्राप्य न दृष्टो मधुसूदनः
মোৰ কোন কৰ্মৰ ফলত এই পীড়া মোৰ ভিতৰত ক্ষুধাৰ দৰে বাঢ়ি উঠিছে? বিষ্ণুলোকত উপনীত হৈও মই মধুসূদনক দৰ্শন নাপালোঁ।
Verse 13
तत्किं हि कारणं भद्रे न भुनज्मि महत्फलम् । कर्मणाथ निजेनापि एतद्दुःखं प्रवर्त्तते
হে ভদ্ৰে, কিহৰ কাৰণে মই মহৎ ফল ভোগ নকৰোঁ? নিজৰ কৰ্মৰ দ্বাৰাই এই দুখ যেন উদ্ভৱ হৈ চলি থাকে।
Verse 14
सैवं श्रुत्वा च तद्वाक्यं राजानमिदमब्रवीत्
এইদৰে সেই বাক্য শুনি তেওঁ ৰজাক এই কথা ক’লে।
Verse 15
भार्योवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्नास्ति धर्मस्य वै फलम् । वेदशास्त्रपुराणेषु ये पठंति च ब्राह्मणाः
ভাৰ্যাই ক’লে: হে ৰাজন, তুমি যি কৈছা সেয়া সত্য; যিসকল ব্ৰাহ্মণে কেৱল বেদ, শাস্ত্ৰ আৰু পুৰাণ পাঠ কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে ধৰ্মৰ ফল নাই।
Verse 16
दुःखशोकौ विधूयेह सर्वदोषैः प्रमुच्यते । नामोच्चारेण देवस्य विष्णोश्चैव सुचक्रिणः
ইয়াত সুচক্ৰধাৰী দেৱ বিষ্ণুৰ নাম উচ্চাৰণ কৰিলেই দুখ-শোক দূৰ হয় আৰু সকলো দোষৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।
Verse 17
पुण्यात्मानो महाभागा ध्यायमाना जनार्दनम् । त्वयैवाराधितो देवः शंखचक्रगदाधरः
হে পুণ্যাত্মা মহাভাগসকল, জনাৰ্দনক ধ্যান কৰা সকল; তোমালোকৰ দ্বাৰাই শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী দেৱতা আৰাধিত হৈছে।
Verse 18
अन्नादिदानं विप्रेभ्यो न प्रदत्तं द्विजोदितम् । फलं तस्य प्रजानामि न दृष्टो मधुसूदनः
দ্বিজসকলৰ বিধান অনুসাৰে যদি ব্ৰাহ্মণসকলক অন্ন আদি দান নকৰা হয়, তেন্তে তাৰ ফল মই জানো—এনে জনে মধুসূদন (বিষ্ণু)ৰ দৰ্শন নাপায়।
Verse 19
क्षुधा मे बाधते राजंस्तृष्णा चैव प्रशोषयेत् । कुंजल उवाच । एवमुक्तस्तु प्रियया राजा चिंताकुलेंद्रियः
“হে ৰাজন, ক্ষুধাই মোক কষ্ট দিয়ে আছে, আৰু তৃষ্ণাই সঁচাকৈয়ে মোক শুকাই পেলায়।” কুঞ্জল ক’লে। প্ৰিয়াৰ এই বাক্য শুনি, চিন্তাত ইন্দ্ৰিয় ব্যাকুল হোৱা ৰজাই গভীৰভাৱে উদ্বিগ্ন হ’ল।
Verse 20
ततो दृष्ट्वा महापुण्यमाश्रमं श्रमनाशनम् । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं तडागैरुपशोभितम्
তাৰ পাছত তেওঁলোকে এক মহাপুণ্যময় আশ্ৰম দেখিলে, যি শ্ৰম নাশ কৰে; দিৱ্য বৃক্ষৰে ভৰপূৰ আৰু তডাগেৰে সুসজ্জিত।
Verse 21
वापीकुंडतडागैश्च पुण्यतोयप्रपूरितैः । हंसकारंडवाकीर्णं कह्लारैरुपशोभितम्
ৱাপী, কুণ্ড আৰু তডাগসমূহ পুণ্য জলৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; হাঁস আৰু কাৰণ্ডৱেৰে ভৰি আছিল, আৰু ফুলি উঠা কহ্লাৰ পদুমেৰে সুসজ্জিত।
Verse 22
आश्रमः शोभते पुत्र मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं मृगव्रातैश्च शोभितम्
“পুত্ৰ, এই আশ্ৰম তত্ত্বজ্ঞানী মুনিসকলৰ দ্বাৰা দীপ্তিমান; দিৱ্য বৃক্ষৰে ভৰপূৰ আৰু হৰিণৰ জাকজমাকেৰে সুসজ্জিত।”
Verse 23
नानापुष्पसमाकीर्णं हृद्यगंधसमाकुलम् । द्विजसिद्धैः समाकीर्णमृषिशिष्यैः समाकुलम्
সেই স্থান নানাবিধ পুষ্পে ছটিয়াই আছিল আৰু হৃদয়-হৰণ কৰা সুগন্ধে পৰিপূৰ্ণ; সিদ্ধ দ্বিজসকলৰে ভিৰ, ঋষি আৰু তেঁওলোকৰ শিষ্যসকলৰে সমাবেশে ভৰপূৰ আছিল।
Verse 24
योगियोगेंद्र संघुष्टं देववृंदैरलंकृतम् । कदलीवनसंबाधैः सुफलैः परिशोभितम्
যোগী আৰু যোগীশ্ৰেষ্ঠসকলৰ জয়ধ্বনিত গুঞ্জৰিত, দেবগণৰ সমূহে অলংকৃত; কদলী-বনৰ ঘন সন্নিবেশে ভৰপূৰ্ণ আৰু উৎকৃষ্ট ফলৰ ঐশ্বৰ্যে দীপ্তিময় আছিল।
Verse 25
नानावृक्षसमाकीर्णं सर्वकामसमन्वितम् । श्रीखंडैश्चारुगंधैश्च सुफलैः शोभितं सदा
সেই স্থান নানাবিধ বৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ, সকলো কাম্য সুখ-সুবিধাৰে সমন্বিত; সদায় মনোমুগ্ধকৰ সুগন্ধি শ্ৰীখণ্ড (চন্দন) বৃক্ষ আৰু উৎকৃষ্ট ফলধাৰী উদ্ভিদে শোভিত আছিল।
Verse 26
एवं पुण्यं समाकीर्णं ब्रह्मलक्ष्मसमायुतम् । स सुबाहुस्ततो राजा तया सुप्रियया सह
এইদৰে সেই স্থান পুণ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু ব্ৰহ্মা-লক্ষ্মীৰ আশীৰ্বাদে সমন্বিত আছিল; তেতিয়া ৰজা সুবাহু নিজৰ অতি প্ৰিয়াৰ সৈতে আগবাঢ়িল।
Verse 27
प्रविवेश महापुण्यं तद्वनं सर्वकामदम् । भासमानो दिशः सर्वा यत्रास्ते सूर्यसंनिभः
তেওঁ সেই মহাপুণ্যময়, সকলো কামনা পূৰণকাৰী বনত প্ৰৱেশ কৰিলে; য’ত সূৰ্যসম দীপ্তিমান এক সত্তা অৱস্থিত, যিয়ে সকলো দিশ আলোকিত কৰে।
Verse 28
राजमानो महादीप्त्या परया सूर्यसंनिभः । योगासनसमारूढो योगपट्टेन संवृतः
পৰম মহাদীপ্তিত উজ্জ্বল, সূৰ্য্যসম দীপ্তিমান; তেওঁ যোগাসনত আৰূঢ় হৈ যোগ-পট্টেৰে সুদৃঢ়ভাৱে আবদ্ধ আছিল।
Verse 29
वामदेवऋषिश्रेष्ठो वैष्णवानां वरस्तथा । ध्यायमानो हृषीकेशं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
বামদেৱ—ঋষিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ আৰু বৈষ্ণৱসকলৰ ভিতৰত উত্তম—হৃষীকেশক ধ্যান কৰিছিল, যি ভুক্তি আৰু মুক্তি দুয়ো দান কৰে।
Verse 30
वामदेवं महात्मानं तं दृष्ट्वा मुनिसत्तमम् । त्वरं गत्वा प्रणम्यैव स राजा प्रियया सह
মহাত্মা মুনিশ্ৰেষ্ঠ বামদেৱক দেখি, ৰজাই তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়ি গৈ, নিজৰ প্ৰিয়া ৰাণীৰ সৈতে প্ৰণাম কৰি নত হ’ল।
Verse 31
वामदेवस्ततो दृष्ट्वा प्रणतं राजसत्तमम् । आशीर्भिरभिनंद्यैव राजानं प्रिययान्वितम्
তেতিয়া বামদেৱে প্ৰণত ৰাজশ্ৰেষ্ঠক দেখি, প্ৰিয়া সহিত সেই ৰজাক আশীৰ্বাদেৰে অভিনন্দন কৰিলে।
Verse 32
उपवेश्यासने पुण्ये सुबाहुं राजसत्तमम् । आसनादि ततः पाद्यैरर्घपूजादिभिस्तथा
তেওঁ শুভ পুণ্যময় আসনত সুবাহুক—ৰাজশ্ৰেষ্ঠক—বহুৱাই দিলে; তাৰ পিছত আসন আদি, পাদ্য, অৰ্ঘ্য, পূজা আদি বিধিসম্মত উপচাৰে সন্মান কৰিলে।
Verse 33
मुनिना पूजितो भूपः प्रियया सह चागतः । अथ पप्रच्छ राजानं महाभागवतोत्तमम्
মুনিৰ পূজাৰে সন্মানিত হৈ ৰজা নিজৰ প্ৰিয় ৰাণীৰ সৈতে আহিল। তাৰ পাছত তেওঁ সেই ৰজাক প্ৰশ্ন কৰিলে—যি ভগৱানৰ অতি উত্তম, মহাভাগৱত ভক্ত আছিল।
Verse 34
वामदेव उवाच । त्वामहं विष्णुधर्मज्ञं विष्णुभक्तं नरोत्तमम् । जाने ज्ञानेन राजेंद्र दिव्येन चोलभूमिपम्
বামদেৱ ক’লে: “হে নৰোত্তম! হে ৰাজেন্দ্ৰ, চোলভূমিৰ অধিপতি! দিৱ্য জ্ঞানৰে মই তোমাক জানো—তুমি বিষ্ণুধৰ্মৰ জ্ঞাতা আৰু বিষ্ণুৰ ভক্ত।”
Verse 35
निरामयश्चागतोसि तार्क्ष्यया भार्यया सह । राजोवाच । निरामयश्चागतोऽस्मि प्राप्तो विष्णोः परं पदम्
“তুমি তোমাৰ পত্নী তাৰ্ক্ষ্যাৰ সৈতে নিৰাময় হৈ আহিছা।” ৰজাই ক’লে: “ময়ো নিৰাময় হৈ আহিছোঁ; মই বিষ্ণুৰ পৰম পদ লাভ কৰিছোঁ।”
Verse 36
मया हि परया भक्त्या देवदेवो जनार्दनः । आराधितो जगन्नाथो भक्तिप्रीतः सुरेश्वरम्
কাৰণ মই পৰম ভক্তিৰে দেবদেৱ জনাৰ্দন, জগন্নাথক আৰাধনা কৰিছিলোঁ; আৰু সেই সুৰেশ্বৰ প্ৰভু ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ কৃপালু হ’ল।
Verse 37
कस्मात्पश्याम्यहं तात न देवं कमलापतिम् । क्षुधा मे बाधते तात तृष्णातीव सुदारुणा
হে তাত! মই কিয় কমলাপতি দেবক দেখা নাপাওঁ? হে তাত! ক্ষুধাই মোক পীড়া দিছে, আৰু অতি ভয়ংকৰ তৃষ্ণাও।
Verse 38
ताभ्यां शांतिं न गच्छाव सुखं विंदाव नैव च । एतन्मेकारणं दुःखं संजातं मुनिसत्तम
সেই দুয়োটাৰ কাৰণেই আমি ন শান্তি লাভ কৰোঁ, ন সুখ বিচাৰি পাওঁ। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ ভিতৰত উদ্ভৱ হোৱা দুখৰ একমাত্ৰ কাৰণ এইয়েই।
Verse 39
तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि प्रसादात्सुमुखो भव । वामदेव उवाच । त्वं तु भक्तोसि राजेंद्र श्रीकृष्णस्य सदैव हि
“কৃপা কৰি তাৰ কাৰণ মোক কোৱা; হে সুমুখ, প্ৰসন্ন হোৱা।” বামদেৱ ক’লে: “হে ৰাজেন্দ্ৰ, তুমি নিশ্চয় সদায় শ্ৰীকৃষ্ণৰ ভক্ত।”
Verse 40
आराधितस्त्वया भक्त्या परया मधुसूदनः । भक्त्योपचारैः स्नानाद्यैर्गंधपुष्पादिभिस्तथा
তুমি পৰম ভক্তিৰে মধুসূদনক আৰাধনা কৰিছা—ভক্তিৰ উপচাৰে, যেনে স্নান আদি বিধি, আৰু গন্ধ-পুষ্প আদি নিবেদনেও।
Verse 41
न पूजितोऽथ नैवेद्यैः फलैश्च जगतांपतिः । दशमीं प्राप्य राजेंद्र त्वयैव च सदा कृतम्
হে ৰাজেন্দ্ৰ, জগতৰ পতি নৈবেদ্য আৰু ফলৰ নিবেদনে (অন্যে) পূজিত নহ’ল; দশমী আহিলে এই কাৰ্য সদায় তুমিয়েই কৰিছা।
Verse 42
एकभक्तं न दत्तं तु ब्राह्मणाय सुभोजनम् । एकादशीं तु संप्राप्य न कृतं भोजनं त्वया
তুমি একভক্ত ব্ৰতৰ মতে ব্ৰাহ্মণক সুভোজন দান নকৰিলা; আৰু একাদশী আহিলেও তুমি উপবাস কৰি ভোজন-ত্যাগ নকৰিলা।
Verse 43
विष्णुमुद्दिश्य विप्राय न दत्तं भोजनं त्वया । अन्नं चामृतरूपेण पृथिव्यां संस्थितं सदा
তুমি বিষ্ণুক উদ্দেশ্য কৰি কোনো ব্ৰাহ্মণক ভোজন দান নকৰিলা। তথাপি অন্ন পৃথিৱীত সদায় স্থিত, আৰু নিজৰ সত্য স্বৰূপত অমৃত-ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 44
अन्नदानं विशेषेण कदा दत्तं न हि त्वया । ओषध्यश्च महाराज नानाभेदास्तु ताः शृणु
তুমি বিশেষকৈ কেতিয়াও অন্নদান কৰা নাই। আৰু হে মহাৰাজ, ঔষধিসকলৰ নানাবিধ ভেদ আছে—সেইবোৰ শুনা।
Verse 45
कटु तिक्त कषायाश्च मधुराम्लाश्च क्षारकाः । हिंग्वाद्योपस्कराः सर्वे नानारूपाश्च भूपते
কটু, তিক্ত আৰু কষায় পদাৰ্থ; লগতে মধুৰ আৰু আম্ল, আৰু ক্ষাৰ-লৱণ; হিং আদি সকলো মসলা—হে ভূপতে—নানাৰূপে বিদ্যমান।
Verse 46
अमृताज्जज्ञिरे सर्वा ओषध्यः पुष्टिहेतवः । अन्नमेव सुसंस्कृत्य औषधव्यंजनान्वितम्
অমৃতৰ পৰা সকলো ঔষধি জন্মিল, যিবোৰ পুষ্টিৰ কাৰণ। সেয়ে অন্ন ভালদৰে সংস্কাৰ কৰি, ঔষধি আৰু উপযুক্ত ব্যঞ্জন-মসলা সংযোগে প্ৰস্তুত কৰা উচিত।
Verse 47
देवेभ्यो विष्णुरूपेभ्य इति संकल्प्य दीयते । पितृभ्यो विष्णुरूपेभ्यो हस्ते च ब्राह्मणस्य हि
“বিষ্ণুৰূপ দেৱতাসকললৈ” বুলি সংকল্প কৰি দান দিয়া হয়। তেনেদৰে “বিষ্ণুৰূপ পিতৃসকললৈ” বুলিও; কিয়নো নিবেদন নিশ্চয়েই ব্ৰাহ্মণৰ হাতত স্থাপন কৰা হয়।
Verse 48
अतिथिभ्यस्ततो दत्वा परिजनं प्रभोजयेत् । स्वयं तु भुंजते पश्चात्तदन्नममृतोपमम्
প্ৰথমে অতিথিসকলক অন্ন দান কৰি, তাৰ পাছত নিজৰ পৰিয়ালক ভোজন কৰাব; তাৰ পিছতেই নিজে ভোজন কৰিব—সেই অন্ন অমৃতসম বুলি কোৱা হয়।
Verse 49
प्रेत्य दुःखं न चैवास्ति तस्य सौख्यं तु भूपते । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षत्ररूपाश्च भूपते
মৃত্যুৰ পিছত তাৰ কোনো দুঃখ নাথাকে; হে ভূপতে, তাৰ বাবে সুখেই থাকে। ব্ৰাহ্মণ, পিতৃসকল আৰু দেৱতাসকল—ক্ষত্ৰিয় ৰূপে প্ৰকাশ পাই—এই অনুগ্ৰহ দান কৰে, হে ৰাজন।
Verse 50
यथा हि कर्षकः कश्चित्सुकृषिं कुरुते सदा । तद्वन्मर्त्यः कृषिं कुर्यात्क्षेत्रे विप्रास्यके नृप
যেনেকৈ কোনো কৃষকে সদায় উত্তম চাষ কৰে, তেনেকৈয়ে, হে নৃপ, মর্ত্য মানুহে ব্ৰাহ্মণৰ ক্ষেত্ৰত পুণ্যকৰ্মৰ ‘চাষ’ কৰিব লাগে।
Verse 51
स्वभावलांगलेनापि श्रद्धा शस्त्रेण भेदयेत् । वृषभौ तु मतौ नित्यं बुद्धिश्चैव तपस्तथा
নিজ স্বভাৱৰ লাঙলৰেও, শ্ৰদ্ধাৰ শস্ত্ৰেৰে (বিঘ্ন) ছেদ কৰিব লাগে। সঠিক দৃঢ় বিশ্বাস সদায়ে বৃষভ, আৰু তেনেদৰে বুদ্ধি আৰু তপস্যাও সহায়ক।
Verse 52
सत्यज्ञानानुभावीशः शुद्धात्मा तु प्रतोदकः । विप्रनाम्नि महाक्षेत्रे नमस्कारैर्विसर्जयेत्
সত্য জ্ঞানৰ প্ৰভাৱে সমৰ্থ ঈশ্বৰ, যি শুদ্ধ আত্মা, সেয়াই পবিত্ৰ প্ৰতোদক। ‘বিপ্ৰনাম’ নামৰ মহাক্ষেত্ৰত নমস্কাৰেৰে তাক বিদায় দিব লাগে।
Verse 53
स्फोटयेत्कल्मषं नित्यं कृषिको हि यथा नृप । क्षेत्रस्य उद्यमे युक्तो विष्णुकामः प्रसादयेत्
হে ৰাজন, যেনেকৈ কৃষকে ক্ষেত্ৰৰ কল্মষ নিত্য দূৰ কৰে, তেনেকৈ বিষ্ণুভক্তে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ-সাধনাৰ উদ্যোগত যুক্ত হৈ সদায় পাপ অপসাৰণ কৰি প্ৰভুক প্ৰসন্ন কৰিব।
Verse 54
तद्वद्वाक्यैः शुभैः पुण्यैर्विप्रांश्चापि प्रसादयेत् । पर्वतीर्थाप्तिकालश्च घनरूपोभिवर्षणे
তদ্ৰূপে শুভ আৰু পুণ্যময় বাক্যৰে ব্ৰাহ্মণসকলকো প্ৰসন্ন কৰিব। আৰু যেতিয়া পৰ্বত-তীৰ্থ লাভৰ সময় আহে, তেতিয়া ঘন মেঘৰূপে বৰষুণ নামি আহে।
Verse 55
वप्तुकामो भवेत्क्षेत्री ततः क्षेत्रे प्रवापयेत् । तद्वद्भूपप्रसन्नाय विप्राय परिदीयते
যদি কৃষকে বীজ বপন কৰিব খোজে, তেন্তে প্ৰথমে ক্ষেত্ৰ সাজু কৰি তাৰ পাছত সেই ক্ষেত্ৰতে বীজ ছটিয়াব। তেনেকৈ ৰজাৰ প্ৰতি প্ৰসন্ন আৰু অনুকূল ব্ৰাহ্মণক দান অৰ্পণ কৰা উচিত।
Verse 56
क्षेत्रस्य उप्तबीजस्य यथा क्षेत्री प्रभुंजति । फलमेव महाराज तथा दाता भुनक्ति च
যেনেকৈ ক্ষেত্ৰৰ গৰাকী তাত বপন কৰা বীজৰ ফল ভোগ কৰে, হে মহাৰাজ, তেনেকৈ দাতাও নিজৰ দানৰ ফল ভোগ কৰে।
Verse 57
प्रेत्य चात्रैव नित्यं च तृप्तो भवति नान्यथा । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षेत्ररूपा न संशयः
মৃত্যুৰ পাছতো আৰু এই জীৱনতো মানুহ নিত্য তৃপ্ত হয়, অন্যথা নহয়। ব্ৰাহ্মণ, পিতৃ আৰু দেৱতাসকল নিঃসন্দেহে ক্ষেত্ৰৰূপে বিদ্যমান—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 58
मानवानां महाराज वापिताः प्रददंति च । फलमेवं न संदेहो यादृशं तादृशं ध्रुवम्
হে মহাৰাজ, মানুহে যি পুখুৰী/জলাধাৰ খনন কৰায়, সেয়াও ফল দান কৰে। ইয়াত সন্দেহ নাই—যেনে কৰ্ম, তেনে ফল নিশ্চয় হয়।
Verse 59
कटुकाद्धि न जायेत राजन्मधुर एव च । तद्वच्च मधुराख्याच्च न जायेत्कटुकः पुनः
হে ৰাজন, তিতা বস্তুৰ পৰা মিঠা জন্মে নোৱাৰে; কেৱল তিতাই উৎপন্ন হয়। তেনেদৰে ‘মিঠা’ বুলি কোৱা বস্তুৰ পৰা পুনৰ তিতা জন্মে নোৱাৰে।
Verse 60
यादृशं वपते बीजं तादृशं फलमश्नुते । न वापयति यः क्षेत्रं न स भुंजति तत्फलम्
যেনে বীজ বোৱে, তেনে ফলেই ভোগ কৰে। যি খেতিত বীজ নাবোৱে, সি তাৰ শস্যৰ ফল নাভোগে।
Verse 61
तद्वद्विप्राश्च देवाश्च पितरः क्षेत्ररूपिणः । दर्शयंति फलं राजन्दत्तस्यापि न संशयः
তেনেদৰে, হে ৰাজন, ব্ৰাহ্মণ, দেৱতা আৰু পিতৃলোক—পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ ৰূপে উপস্থিত—দত্ত দানৰ ফল নিশ্চয় প্ৰকাশ কৰে; ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 62
यादृशं हि कृतं कर्म त्वयैव च शुभाशुभम् । तादृशं भुंक्ष्व वै राजन्नन्यथा तन्न जायते
হে ৰাজন, তুমি নিজে যি শুভ বা অশুভ কৰ্ম কৰিছা, তাৰ অনুৰূপ ফল নিশ্চয় ভোগ কৰিব লাগিব; অন্যথা নহয়।
Verse 63
न पुरा देवविप्रेभ्यः पितृभ्यश्च कदाचन । मिष्टान्नपानमेवापि दत्तं सुमनसा तदा
পূৰ্বতে কেতিয়াও তেওঁ দেৱতা, ব্ৰাহ্মণ আৰু পিতৃলোকলৈ—এমনকি মিঠা অন্ন-পানীয়ো—সুমন আৰু আনন্দচিত্তে দান নকৰিলে।
Verse 64
सुभोज्यैर्भोजनैर्मृष्टैर्मधुरैश्चोष्यपेयकैः । सुभक्ष्यैरात्मना भुक्तं कस्मै दत्तं न च त्वया
তুমি নিজেই উৎকৃষ্ট ভোজন, সুস্বাদু মিষ্টান্ন আৰু পানীয়, আৰু বাছনি কৰা খাদ্য ভোগ কৰিলা; কিন্তু তুমি কাকো কিবা দান কৰিলা নে? সত্যই তুমি একো দিয়া নাই।
Verse 65
स्वशरीरं त्वया पुष्टमन्नैरमृतसन्निभैः । यस्मात्कृतं महाराज तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते
হে মহাৰাজ, তোমাৰ নিজৰ দেহ অমৃতসদৃশ অন্নে পুষ্ট হৈছে; সেই কাৰণেই ক্ষুধা জাগে, কিয়নো এই দেহ সেই পোষণতেই গঠিত আৰু স্থিত।
Verse 66
कर्मैव कारणं राजन्नराणां सुखदुःखयोः । जन्ममृत्य्वोर्महाभाग भुंक्ष्व तत्कर्मणः फलम्
হে ৰাজন, মানুহৰ সুখ-দুখৰ কাৰণ কেৱল কৰ্মই। হে ভাগ্যবান, জন্ম-মৃত্যুত তুমি সেই কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰিবই লাগিব।
Verse 67
पूर्वेपि च महात्मानो दिवं प्राप्ताः स्वकर्मणा । पुनः प्रयाता भूर्लोकं कर्मणः क्षयकालतः
পূৰ্বকালতো মহাত্মাসকলেও নিজৰ কৰ্মবলে স্বৰ্গ লাভ কৰিছিল; কিন্তু যেতিয়া সেই কৰ্মৰ পুণ্য ক্ষয় হ’ল, তেতিয়া তেওঁলোক পুনৰ ভূ-লোকলৈ ঘূৰি আহিল।
Verse 68
नलो भगीरथश्चैव विश्वामित्रो युधिष्ठिरः । कर्मणैव हि संप्राप्ताः स्वर्गं राजन्स्वकालतः
নল, ভগীৰথ, বিশ্বামিত্ৰ আৰু যুধিষ্ঠিৰো—কেৱল নিজৰ কৰ্মৰ বলতেই, হে ৰাজন, নিজ নিজ নিৰ্ধাৰিত সময়ত স্বৰ্গ লাভ কৰিলে।
Verse 69
दिष्टं हि प्राक्तनं कर्म तेन दुःखं सुखं लभेत् । तदुल्लंघयितुं राजन्कः समर्थोपि हीश्वरः
নিশ্চয়েই পূৰ্বতন কৰ্মই দিষ্ট; তাৰ দ্বাৰাই মানুহে দুখ বা সুখ লাভ কৰে। হে ৰাজন, কোনে, শক্তিমান হ’লেও, সেই নিৰ্ধাৰিত বিধান অতিক্ৰম কৰিব পাৰে?
Verse 70
अथ तस्मान्नृपश्रेष्ठ स्वर्गतस्यापि तेऽभवत् । क्षुत्तृष्णासंभवो वेगस्ततो दुष्टं हि कर्म ते
তাৰ পাছত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, স্বৰ্গ লাভ কৰিলেও তোমাৰ ভিতৰত ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাৰ পৰা জন্মা এক তীব্ৰ বেগ উঠিল; সেয়েহে তোমাৰ আচৰণ দুষ্ট হৈ পৰিল।
Verse 71
यदि ते क्षुत्प्रतीकारो ह्यभीष्टो नृपसत्तम । तद्गत्वा भुंक्ष्व कायं स्वमानंदारण्यसंस्थितम्
হে নৃপসত্তম, যদি তুমি সঁচাকৈয়ে তোমাৰ ক্ষুধাৰ প্ৰতিকাৰ বিচাৰা, তেন্তে তাত গৈ আনন্দাৰণ্যত অৱস্থিত তোমাৰ নিজৰ দেহ-কায়া ভক্ষণ কৰা।
Verse 72
तव चेयं महाराज्ञी क्षुत्क्षामातीव दृश्यते । सुबाहुरुवाच । कियत्कालमिदं कर्म कर्तव्यं प्रियया सह
আৰু তোমাৰ এই মহাৰাণী, হে মহাৰাজ, ক্ষুধাত অতি কৃশ দেখা যায়। সুবাহুৱে ক’লে: “প্ৰিয়াৰ সৈতে একেলগে এই কৰ্ম কিমান দিন কৰিব লাগিব?”
Verse 73
तन्मे ब्रूहि महाभागानुग्रहो दृश्यते कदा । कस्य दानेन किं पुण्यं द्रव्यस्य मुनिसत्तम
সেয়ে মোক কোৱা, হে মহাভাগ! দেৱানুগ্রহ কেতিয়া প্ৰকাশ পায়? আৰু কোন ধৰণৰ ধনৰ দানে কেনে পুণ্য জন্মে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ?
Verse 74
तत्प्रब्रूहि महाप्राज्ञ यदि तुष्टोसि सांप्रतम् । वामदेव उवाच । अन्नदानान्महासौख्यमुदकस्य महामते
সেয়ে কোৱা, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, যদি এতিয়া সন্তুষ্ট হোৱা তেন্তে। বামদেৱ ক’লে: অন্নদানৰ পৰা মহাসুখ হয়; আৰু জলদানৰ পৰাও, হে মহামতি।
Verse 75
भुंजंति मर्त्याः स्वर्गं वै पीड्यंते नैव पातकैः । यदा दानं न दत्तं तु भवेदपि हि मानवैः
মৰ্ত্যলোকে মানুহে নিশ্চয় স্বৰ্গসুখ ভোগ কৰে আৰু পাপৰ দুঃখে নপীড়ে—যেতিয়া মানুহে দান দিয়ে। কিন্তু যেতিয়া দান নেদিয়ে, তেতিয়া সঁচাকৈয়ে যাতনাত পৰে।
Verse 76
मृत्युकालेपि संप्राप्ते दानं सर्वे ददंति च । आदावेव प्रदातव्यमन्नं चोदकसंयुतम्
মৃত্যুকাল আহিলেও সকলেই দান দিয়ে থাকে। কিন্তু অন্ন, জলসহ, আগতেই সময়মতে দিয়া উচিত।
Verse 77
सुच्छत्रोपानहौ दद्याज्जलपात्रं सुशोभनम् । भूमिं सुकांचनं धेनुमष्टौ दानानि योऽर्पयेत्
সুন্দৰ ছত্ৰ আৰু পাদুকা দান কৰিব, আৰু শোভন জলপাত্ৰো। ভূমি, উত্তম সোণ, আৰু ধেনু—যি এই আঠটা দান অৰ্পণ কৰে।
Verse 78
स्वर्गे न जायते तस्य क्षुधातृष्णादिसंभवः । क्षुधा न बाधते राजन्नन्नदानात्स तृप्तिमान्
স্বৰ্গত তেওঁৰ বাবে ক্ষুধা-তৃষ্ণা আদি উদ্ভৱ নহয়। হে ৰাজন, অন্নদানৰ ফলত তেওঁ তৃপ্তিমান হয়; সেয়ে ক্ষুধাই তেওঁক নাবাধে।
Verse 79
तृष्णा तीव्रा नहि स्याद्वै तृप्तो भवति सर्वदा । पादुकायाः प्रदानेन च्छत्रदानेन भूपते
হে ভূপতে, পাদুকা দান আৰু ছত্ৰ দান কৰিলে তীব্ৰ তৃষ্ণা নুঠে; মানুহ সদায় সন্তুষ্ট হৈ থাকে।
Verse 80
छायामाप्नोति दाता वै वाहनं च नृपोत्तम । उपानहप्रदानेन अन्यदेवं वदाम्यहम्
হে নৃপোত্তম, দাতা নিশ্চয় ছাঁয়া লাভ কৰে আৰু বাহনো পায়। এতিয়া মই উপানহ (পাদুকা) দানৰ পৰা হোৱা আন এটা ফল ক’ম।
Verse 81
भूमिदानान्महाभाग सर्वकामानवाप्नुयात् । गोदानेन महाराज रसैः पुष्टो भवेत्सदा
হে মহাভাগ, ভূমিদানৰ দ্বাৰা মানুহে সকলো কামনা লাভ কৰে। আৰু হে মহাৰাজ, গোদানৰ দ্বাৰা তেওঁ সদায় ৰসসমূহে পুষ্ট আৰু বলবান হয়।
Verse 82
सर्वान्भोगान्प्रभुंजानः स्वर्गलोके वसेन्नरः । तृप्तो भवति वै दाता गोदानेन न संशयः
স্বৰ্গলোকে সকলো ভোগ উপভোগ কৰি মানুহে বাস কৰে। গোদানৰ দ্বাৰা দাতা নিশ্চয় সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 83
नीरुजः सुखसंपन्नः संतुष्टस्तु धनान्वितः । कांचनेन सुवर्णस्तु जायते नात्र संशयः
সেই ব্যক্তি নিৰোগী, সুখ-সম্পন্ন, সন্তুষ্ট আৰু ধনবান হয়; আৰু কাঁচন (সুৱৰ্ণ-দান/ব্যৱহাৰ) দ্বাৰা সুৱৰ্ণ লাভ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 84
श्रीमांश्च रूपवांस्त्यागी रत्नभोक्ता भवेन्नरः । मृत्युकाले तु संप्राप्ते तिलदानं प्रयच्छति
মানুহ শ্ৰীমান, ৰূপৱান, ত্যাগী আৰু ৰত্নভোগী হয়; আৰু যেতিয়া মৃত্যুকাল উপস্থিত হয়, তেতিয়া তিলদান অৰ্পণ কৰে।
Verse 85
सर्वभोगपतिर्भूत्वा विष्णुलोकं प्रयाति सः । एवं दानविशेषेण प्राप्यते परमं सुखम्
সৰ্বভোগৰ অধিপতি হৈ সি বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে। এইদৰে এই বিশেষ দান-মহিমাৰে পৰম সুখ লাভ হয়।
Verse 86
गोदानं भूमिदानं तु अन्नोदके च वै त्वया । जीवमानेन राजेंद्र न दत्तं ब्राह्मणाय वै
হে ৰাজেন্দ্ৰ! জীৱিত অৱস্থাত তুমি ব্ৰাহ্মণক গোধন (গোদান), ভূমিদান, আৰু অন্ন-উদকৰ দান একোৱেই দিয়া নাছিলা।
Verse 87
मृत्युकालेपि नो दत्तं तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं जातं कर्मवशानुगम्
মৃত্যুকালতো তুমি দান নকৰিলা, সেয়েহে ক্ষুধাই তোমাক পীড়া দিয়ে। এইয়েই কাৰণ বুলি মই ক’লোঁ—পূৰ্বকৰ্মৰ বশানুগত হৈ এই ফল জন্মিছে।
Verse 88
यादृशं तु कृतं कर्म तादृशं परिभुज्यते । सुबाहुरुवाच । कथं क्षुधा प्रशांतिं मे प्रयाति मुनिसत्तम
যিদৰে কৰ্ম কৰা হয়, সেইদৰেই ফল ভোগ কৰিব লগা হয়। সুবাহুৱে ক’লে: “হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ ক্ষুধা কেনেকৈ নিবাৰণ হ’ব?”
Verse 89
अनया शोषितः कायो ह्यतीव परिदूयते । क्षुधां प्रति द्विजश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं वदस्व नौः
এই ক্ষুধাই শৰীৰটো শুকাই পেলাইছে আৰু অত্যন্ত কষ্ট দিছে। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, আমাক এই ক্ষুধাৰ প্ৰায়শ্চিত্তৰ বিষয়ে কওক।
Verse 90
कर्मणश्चास्यघोरस्य यथा शांतिर्भवेन्मम । वामदेव उवाच । प्रायश्चित्तं न चैवास्ति ऋतेभोगान्नृपोत्तम
“মোৰ এই ঘোৰ কৰ্মৰ পৰা মই কেনেকৈ শান্তি পাম?” বামদেৱে ক’লে: “হে ৰাজশ্ৰেষ্ঠ, ইয়াৰ ফল ভোগ কৰাৰ বাহিৰে আন কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই।”
Verse 91
कर्मणोस्य फलं सर्वं भवान्स्वस्थः प्रभोक्ष्यति । यत्र ते पतितः कायः प्रियायाश्चैव भूपते
হে ৰাজন, য’ত তোমাৰ আৰু তোমাৰ প্ৰিয়াৰ শৰীৰ পৰিছিল, সেই ঠাইতে তুমি নিৰাপদে এই কৰ্মৰ সম্পূৰ্ণ ফল ভোগ কৰিবা।
Verse 92
युवाभ्यां हि प्रगंतव्यमितश्चैव न संशयः । उभाभ्यामपि भोक्तव्यं कायमक्षयमेव तत्
তোমালোক দুয়ো ইয়াৰ পৰা যাবই লাগিব, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। তোমালোক দুয়োয়ে সেই অক্ষয় অৱস্থা ভোগ কৰিব লাগিব।
Verse 93
स्वंस्वं राजन्न संदेहस्त्वया वै प्रियया सह । राजोवाच । कियत्कालं प्रभोक्तव्यं मयैवं प्रियया सह
হে ৰাজন, নিজ নিজ সংকল্পত সন্দেহ নাথাকক—বিশেষকৈ তুমি তোমাৰ প্ৰিয়াৰ সৈতে। ৰজাই ক’লে: হে প্ৰভু, মই মোৰ প্ৰিয়াৰ সৈতে এইদৰে কিমান কাল ভোগ কৰিব লাগিব?
Verse 94
तदादिश महाभाग प्रमाणं तद्वचो मम । वामदेव उवाच । वासुदेव महास्तोत्रं महापातकनाशनम्
সেয়ে হে মহাভাগ, মোক আদেশ দিয়া; তোমাৰ বাক্য মোৰ বাবে প্ৰমাণ। বামদেৱ ক’লে: বাসুদেৱৰ মহাস্তোত্ৰ মহাপাতক বিনাশক।
Verse 95
यदा त्वं श्रोष्यसे पुण्यं तदा मोक्षं प्रयास्यसि । एतत्ते सर्वमाख्यातं गच्छ राजन्प्रभुंक्ष्वहि
যেতিয়া তুমি এই পুণ্যময় উপদেশ শুনিবা, তেতিয়া তুমি মোক্ষ লাভ কৰিবা। এই সকলো তোমাক কোৱা হ’ল—এতিয়া যোৱা, হে ৰাজন, আৰু ইয়াত ৰাজ্যসুখ ভোগ কৰা।
Verse 96
एवं श्रुत्वा ततो राजा भार्यया सह वै पुनः । स्वशरीरस्य वै मांसं भक्षते प्रियया सह
এই কথা শুনি ৰজাই পুনৰ নিজৰ পত্নীৰ সৈতে, নিজৰ দেহৰ মাংস প্ৰিয়াৰ সৈতে একেলগে ভক্ষণ কৰিলে।
Verse 97
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये । च्यवनचरित्रे सप्तनवतितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত—বেনোপাখ্যান, গুৰুতীৰ্থ-মাহাত্ম্য আৰু চ্যৱন-চৰিত্ৰৰ অন্তৰ্গত—সপ্তনৱতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 98
यथायथा च राजा च भक्षते च कलेवरम् । हसेते वै सदा नार्यौ तयोर्भावं वदाम्यहम्
যেনেকৈ যেনেকৈ ৰজাই পুনঃপুনঃ দেহ ভক্ষণ কৰে, তেনেকৈ সেই দুগৰাকী নাৰী সদায় হাঁহে; তেওঁলোকৰ অন্তৰ্ভাৱ মই ক’ম।
Verse 99
प्रज्ञा सार्द्धं महासाध्वी चरित्रं तस्य भूपतेः । हास्यं हि कुरुते नित्यं तस्य श्रद्धानपायिनी
হে ভূপতি, সেই মহাসাধ্বী নাৰী—প্ৰজ্ঞাৰ সৈতে—নিত্য মৃদু হাঁহি প্ৰকাশ কৰে; তেওঁৰ শ্ৰদ্ধা কেতিয়াও তাৰ পৰা আঁতৰি নাযায়।
Verse 100
प्रज्ञया प्रेर्यमाणेन न दत्तं श्रद्धयान्वितम् । ब्राह्मणेभ्यः सुसंकल्प्य अन्नमुद्दिश्य वैष्णवे
যি অন্ন শ্ৰদ্ধাৰে দিয়া নহয়, কেৱল গণনাময় প্ৰজ্ঞাৰ প্ৰেৰণা মতে দিয়া হয়, সেই অন্ন শুদ্ধ সংকল্পে ব্ৰাহ্মণসকলক দিয়া উচিত, আৰু বৈষ্ণৱ (বিষ্ণু)লৈ উৎসৰ্গ কৰি অৰ্পণ কৰা উচিত।
Verse 101
एवं स भक्षते मांसं स्वस्य कायस्य नित्यदा । योषिदप्यात्मकायं च रसैश्चामृतसन्निभैः
এইদৰে সি সদায় নিজৰ দেহৰ মাংস ভক্ষণ কৰে; আৰু নাৰীও অমৃতসদৃশ ৰসযুক্ত ভোগত আসক্ত হৈ নিজৰেই কায়া ভোগ কৰে।
Verse 102
ततो वर्षशतांते तु वामदेवं महामुनिम् । स्मृत्वा स गर्हयामास आत्मानं प्रति सुव्रत
তাৰ পাছত, এশ বছৰৰ অন্তত, মহামুনি বামদেৱক স্মৰণ কৰি, সেই সুৱ্ৰত জনে নিজৰেই নিন্দা কৰিলে।
Verse 103
न दत्तं पितृदेवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः कदा मया । न दत्तमतिथिभ्यो हि वृद्धेभ्यश्च विशेषतः
মই কেতিয়াও পিতৃসকল আৰু দেবতাসকলৰ উদ্দেশে, নতুবা ব্ৰাহ্মণসকলক একো দান দিয়া নাই। অতিথিসকলকো দিয়া নাই, বিশেষকৈ বৃদ্ধসকলক তেনেই নহয়।
Verse 104
दीनेभ्यो हि न दत्तं च कृपया चातुराय च । एवं स भुंक्ते स्वं मांसं गर्हयन्स्वीय कर्म च
যি জনে দয়াৰে দীন-দুখীয়াক দান নকৰে, তাৰ ফল এইয়ে: সি নিজৰেই মাংস ভক্ষণ কৰে আৰু নিজৰ কৰ্মক নিজেই নিন্দা কৰে।
Verse 105
एवं स्वमांसं भुंजानं सुबाहुं प्रियया सह । हसेते च तदा दृष्ट्वा प्रज्ञा श्रद्धा च द्वे स्त्रियौ
এইদৰে সুবাহুৱে নিজৰ প্ৰিয়াৰ সৈতে নিজৰেই মাংস ভক্ষণ কৰা দেখি, দুজনী নাৰী—প্ৰজ্ঞা (জ্ঞান) আৰু শ্রদ্ধা (বিশ্বাস-ভক্তি)—সেই মুহূর্ততে হাঁহিলে।
Verse 106
तस्य कर्मविपाकस्य शुभात्मा हसते नृप । मम संगप्रसंगेन न दत्तं पापचेतन
হে নৃপ, সেই কৰ্মবিপাক পক্ব হোৱাত শুভচিত্ত জনে হাঁহে। মোৰ সঙ্গ-প্ৰসঙ্গৰ ফলত সেই পাপচেতনা জনে দান নকৰিলে।
Verse 107
प्रज्ञा च वचनैस्तैस्तु राजानं हसते पुनः । क्वगतोसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप
আৰু প্ৰজ্ঞাই সেই কথাবোৰেই কৈ ৰজাক পুনৰ হাঁহিলে: “হে নৃপ, যি মহামোহে তোমাক মোহিত কৰিছিল, সি এতিয়া ক’লৈ গ’ল?”
Verse 108
लोभेन मोहयुक्तेन तमोगर्ते निपात्यते । तत्रापतित्वा मामैव पतितं दुःखसंकटे
লোভ আৰু মোহেৰে যুক্ত জীৱ অন্ধকাৰৰ গহ্বৰলৈ নিক্ষিপ্ত হয়। তাত পৰি সি দুখৰ ভয়ংকৰ ফাঁদত নিজকে নিমজ্জিত দেখা পায়।
Verse 109
दानमार्गं परित्यज्य लोभमार्गं गतो नृप । भार्यया सह भुंक्ष्व त्वं व्यापितः क्षुधया भृशम्
হে নৃপ, দানৰ পথ ত্যাগ কৰি তুমি লোভৰ পথত গ’লা। এতিয়া তোমাৰ পত্নীৰ সৈতে একেলগে ভোজন কৰা—তুমি তীব্ৰ ক্ষুধাত অতিশয় পীড়িত।
Verse 110
एवं तं हसते प्रज्ञा सुबाहुं प्रिययान्वितम् । एतद्धि कारणं सर्वं तयोर्हासस्य पुत्रक
এইদৰে প্ৰজ্ঞাৱতী নাৰীয়ে, প্ৰিয়াসহ সুবাহুক হাঁহিলে। “পুত্ৰক, এইয়েই দুয়োৰে হাঁহিৰ সম্পূৰ্ণ কাৰণ।”
Verse 111
भक्ष्यमाणस्य भूपस्य देहं स्वं दुःखिते तदा । ऊचतुर्देहिदेहीति याच्यमानः सदैव हि
যেতিয়া ৰজাক ভক্ষণ কৰা হৈছিল আৰু তেতিয়া তেওঁৰ নিজ দেহ দুখত কাতৰ হৈছিল, তেতিয়া সিহঁতে বাৰে বাৰে ‘দেহি দেহি’—‘দিয়া, দিয়া’—বুলি চিঞৰি উঠিছিল; কিয়নো তেওঁ সদায়েই দান দিবলৈ অনুৰোধিত হৈছিল।
Verse 112
क्षुधातृष्णामहाप्राज्ञ भीमरूपे भयानके । पयसा मिश्रितं भक्षं याचेते नृपतीश्वरम्
হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাই ভয়ংকৰ, বিভীষিকাময় ৰূপ ধৰি ৰজাসকলৰ অধিপতিক দুধে মিশ্ৰিত আহাৰ ভিক্ষা কৰিছিল।
Verse 113
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम् । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्वदस्व महामते
তোমাৰ যি সকলো প্ৰশ্ন আছিল, সেই সকলো কথা মই তোমাক ক’লোঁ। এতিয়া আৰু কি ক’ম? হে মহামতে, তুমি কোৱা।
Verse 114
विज्वल उवाच । वासुदेवाभिधानं तत्स्तोत्रं कथय मे पितः । येन मोक्षं व्रजेद्राजा तद्विष्णोः परमं पदम्
বিজ্বল ক’লে: হে পিতৃ, ‘বাসুদেৱ’ নামে পৰিচিত সেই স্তোত্ৰখন মোক কওক, যাৰ দ্বাৰা ৰজা মোক্ষ লাভ কৰি বিষ্ণুৰ পৰম পদত উপনীত হয়।