
সনকে কমলাপতি/বিষ্ণুৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰি কয়—বিষয়াসক্তি আৰু মমতাৰ মোহত বিভ্ৰান্ত লোকৰ পাপ হৰিৰ এক নামেই নাশ কৰে। তেওঁ নীতিগত সীমা স্পষ্ট কৰে: হৰি-পূজা নথকা গৃহ শ্মশানসদৃশ; বেদদ্বেষ আৰু গ’/ব্ৰাহ্মণদ্বেষ ৰাক্ষসী স্বভাৱ; বিদ্বেষে কৰা পূজা স্ববিনাশী; সত্য ভক্ত লোকহিতপৰ আৰু ‘বিষ্ণুময়’। তাৰ পিছত কৃতযুগৰ ইতিহাস—হিংস্ৰ পাপী গুলিকাই কেশৱ মন্দিৰ লুটিবলৈ গৈ বৈষ্ণৱ মুনি উত্তঙ্কক আক্ৰমণ কৰে। উত্তঙ্কে তাক সংযত কৰি ক্ষমা, মমতাৰ অসাৰতা আৰু দৈৱৰ অনিবার্যতা বুজাই দিয়ে; কয় যে মৃত্যুৰ পিছত কেৱল ধৰ্ম-অধৰ্মেই সঙ্গী হয়। সৎসঙ্গ আৰু হৰিসান্নিধ্যত গুলিকা অনুতপ্ত হৈ পাপ স্বীকাৰ কৰি মৃত্যুবৰণ কৰে; বিষ্ণুৰ পাদপ্ৰক্ষালনজল/চৰণামৃতৰ দ্বাৰা সি পুনৰ্জীৱিত আৰু শুদ্ধ হয়। পাপমুক্ত হৈ বিষ্ণুলোক লাভ কৰে, আৰু উত্তঙ্কে মহাবিষ্ণুৰ স্তৱ কৰি ভক্তিকেন্দ্ৰিত মোক্ষধৰ্মৰ উপদেশ সমাপ্ত কৰে।
Verse 1
सनक उवाच । भूयः श्रृणुष्व विप्रेंद्र माहात्म्यं कमलापतेः । कस्य नो जायते प्रीतिः श्रोतुं हरिकथामृतम् ॥ १ ॥
সনক ক’লে—হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! পুনৰ কমলাপতিৰ মাহাত্ম্য শুনা। হৰিকথা-অমৃত শ্ৰৱণ কৰিবলৈ কাৰ প্ৰীতি নোজাগে?
Verse 2
नराणां विषयान्धानां ममताकुलचेतसाम् । एकमेव हरेर्नाम सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २ ॥
বিষয়ত অন্ধ আৰু মমতাৰে ব্যাকুলচিত্ত মানুহৰ বাবে কেৱল হৰিৰ এক নামেই সকলো পাপ নাশ কৰে।
Verse 3
सकृद्वा न नमेद्यस्तु विष्णुं पापहरं नृणाम् । श्वपचं तं विजानीयात्कदाचिन्नालपेञ्च तम् ॥ ३ ॥
যি মানুহে নৰলোকৰ পাপহৰ বিষ্ণুক একবাৰো নমস্কাৰ নকৰে, তাক শ্বপচ (অন্ত্যজ) বুলি জানিবা; কেতিয়াও তাৰ সৈতে কথা নক’বা।
Verse 4
हरिपूजाविहीनं तु यस्य वेश्म द्विजोत्तम । श्मशानसदृशं तद्धि कदाचिदपि नो विशेत् ॥ ४ ॥
হে দ্বিজোত্তম! যি ঘৰত হৰিপূজা নাই, সেয়া সঁচাকৈ শ্মশানসদৃশ; তাত কেতিয়াও প্ৰৱেশ নকৰিবা।
Verse 5
हरिपूजाविहीनाश्च वेदविद्वेषिणस्तथा । गोद्विजद्वेषनिरता राक्षसाः परिकीर्त्तिताः ॥ ५ ॥
যিসকল হৰিপূজাবিহীন, বেদক বিদ্বেষ কৰে, আৰু গোমাতা আৰু দ্বিজসকলৰ প্ৰতি দ্বেষত নিমগ্ন—তেওঁলোকক ৰাক্ষস বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 6
यो वा को वापि विप्रेन्द्र विप्रद्वेषपरायणः । समर्चयति गोविंदं तत्पूजा विफला भवेत् ॥ ६ ॥
হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! যি কোনো ব্যক্তি বিপ্ৰদ্বেষত পৰায়ণ, সি গোবিন্দক ভক্তিৰে সমৰ্চনা কৰিলেও সেই পূজা নিষ্ফল হয়।
Verse 7
अन्यश्रेयोविनाशार्थं येऽर्चयंति जनार्दनम् । सा पूजैव महाभाग पूजकानाशु हंति वै ॥ ७ ॥
যিসকলে আনৰ মঙ্গল নষ্ট কৰাৰ উদ্দেশ্যে জনাৰ্দনৰ পূজা কৰে, হে মহাভাগ, সেই পূজাই অতি শীঘ্ৰে পূজকসকলক বিনাশ কৰে।
Verse 8
हरिपूजाकरो यस्तु यदि पापं समाचरेत् । तमेव विष्णुद्वेष्टारं प्राहुस्तत्त्वार्त्थकोविदाः ॥ ८ ॥
হৰিৰ পূজা কৰিও যদি কোনোবাই পাপ আচৰণ কৰে, তত্ত্বাৰ্থ-জ্ঞানীসকলে তাকেই সত্যতে বিষ্ণুদ্বেষী বুলি কয়।
Verse 9
ये विष्णुनिरताः संति लोकानुग्रहतत्पराः । धर्मकार्यरताः शश्वद्विष्णुरुपास्तु ते मताः ॥ ९ ॥
যিসকলে বিষ্ণুত নিৰত, লোককল্যাণত তৎপৰ আৰু সদায় ধৰ্মকাৰ্যত ৰত—তেওঁলোকক বিষ্ণুৰূপ বুলি মানা হয়।
Verse 10
कोटिजन्मार्दजितैः पुण्यैर्विष्णुभक्तिः प्रजायते । दृढभक्तिमतां विष्णौ पापबुद्धिः कथं भवेत् ॥ १० ॥
কোটি কোটি জন্মত অৰ্জিত পুণ্যৰ ফলত বিষ্ণুভক্তি জন্মে। যিসকলৰ বিষ্ণুত দৃঢ় ভক্তি, তেওঁলোকৰ পাপবুদ্ধি কেনেকৈ হ’ব?
Verse 11
जन्मकोट्यर्जितं पापं विष्णुपूजारतात्मनाम् । क्षयं याति क्षणादेव तेषां स्यात्पापधीः कथम् ॥ ११ ॥
বিষ্ণুপূজাত ৰত আত্মাসকলৰ কোটি জন্মত সঞ্চিত পাপ ক্ষণতে নাশ হয়; তেন্তে তেওঁলোকৰ পাপবুদ্ধি কেনেকৈ থাকিব?
Verse 12
विष्णुभक्तिविहीना ये चंडालाः परिकीर्तिताः । चंडाला अपि वै श्रेष्ठा हरिभक्तिपरायणाः ॥ १२ ॥
যিসকল বিষ্ণুভক্তিহীন, তেওঁলোক চাণ্ডাল বুলি কীৰ্তিত; কিন্তু যিসকল হৰিভক্তিত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ, সেই চাণ্ডালেও নিশ্চয় শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 13
नराणां विषयांधानां सर्वदुःखविनाशिनी । हरिसेवेति विख्याता भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥ १३ ॥
বিষয়ত অন্ধ হোৱা নৰসকলৰ সকলো দুখ নাশ কৰে; ‘হৰিসেৱা’ বুলি বিখ্যাত, ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়ো প্ৰদান কৰে।
Verse 14
संगात्स्नेहाद्भयाल्लोभादज्ञानाद्वापि यो नरः । विष्णोरुपासनं कुर्यात्सोऽक्षयं सुखमश्नुते ॥ १४ ॥
সঙ্গ, স্নেহ, ভয়, লোভ বা অজ্ঞানৰ পৰাও যি নৰ বিষ্ণুৰ উপাসনা কৰে, সি অক্ষয় সুখ লাভ কৰে।
Verse 15
हरिपादोदकं यस्तु कणमात्रं पिबेदपि । स स्नातः सर्वतीर्थेषु विष्णोः प्रियतरो भवेत् ॥ १५ ॥
যি হৰিৰ পাদোদক এক বিন্দুমাত্ৰও পান কৰে, সি সকলো তীৰ্থত স্নান কৰা বুলি গণ্য হয় আৰু বিষ্ণুৰ অতি প্ৰিয় হয়।
Verse 16
अकालमृत्युशमनं सर्वव्याधिविनाशनम् । सर्वदुःखोपशमनं हरिपोदोदक स्मृतम् ॥ १६ ॥
হৰিৰ পাদোদকক অকালমৃত্যু শমনৰ, সকলো ব্যাধি বিনাশৰ আৰু সকলো দুখ উপশমৰূপে স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 17
नारायणं परं धाम ज्योतिषां ज्योतिरुत्तमम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्तेषां मुक्तिर्हि शाश्वती ॥ १७ ॥
নাৰায়ণ পৰম ধাম, জ্যোতিসকলৰ মাজত সৰ্বোত্তম জ্যোতি। যিসকল মহাত্মাই তেওঁৰ শৰণ লয়, তেওঁলোকৰ মুক্তি নিশ্চয়েই শাশ্বত॥
Verse 18
अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । पठतां श्रृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १८ ॥
ইয়াতো মই এই প্ৰাচীন ইতিহাসৰ উদাহৰণ দিছোঁ। যিসকলে পঢ়ে আৰু যিসকলে শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোকৰ সকলো পাপ নাশ কৰে॥
Verse 19
आसीत्पुरा कृतयुगे गुलिको नाम लुब्धकः । परदारपरद्रव्यहरणे सततोद्यतः ॥ १९ ॥
প্ৰাচীন কালত কৃতযুগত গুলিক নামৰ এজন লুব্ধক (শিকাৰী) আছিল। সি পৰস্ত্ৰী হৰণ আৰু পৰধন চুৰিত সদা উদ্যত আছিল॥
Verse 20
परनिंदापरो नित्यं जन्तूपद्रवकृत्तथा । हतवान्ब्राह्मणान् गाश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २० ॥
সি সদায় পৰনিন্দাত ৰত আছিল আৰু জীৱজন্তুক উপদ্ৰৱ কৰিছিল। সি ব্ৰাহ্মণ আৰু গাই শত শত, আনকি সহস্ৰ সহস্ৰকৈ হত্যা কৰিছিল॥
Verse 21
देवस्वहरणे नित्यं परस्वहरणे तथा । उद्युक्तः सर्वदा विप्र कीनाशानामधीश्वरः ॥ २१ ॥
হে বিপ্ৰ! কৃষকসকলৰ অধীশ্বৰ সি দেৱস্ব হৰণত আৰু পৰস্ব হৰণতো সদা উদ্যত আছিল—সৰ্বদা সেই কৰ্মতে নিয়োজিত।
Verse 22
तेन पापान्यनेकानि कृतानि सुमहांति च । न तेषां शक्यते वक्तुं संख्या वत्सरकोटिभिः ॥ २२ ॥
সেই আচৰণে অসংখ্য, অতি মহাপাপ কৰা হ’ল; সিহঁতৰ সংখ্যা কোটি বছৰতেও ক’ব নোৱাৰি।
Verse 23
स कदाचिन्महापापो जंतृनामन्तकोपमः । सौवीरराज्ञो नगरं सर्वैश्वर्यसमन्वितम् ॥ २३ ॥
সেই মহাপাপী, যি জীৱসমূহৰ বাবে যমৰ দৰে ভয়ংকৰ, এদিন সৰ্বৈশ্বৰ্যসমন্বিত সৌবীৰ ৰজাৰ নগৰত উপস্থিত হ’ল।
Verse 24
योषिद्धिर्भूषितार्भिश्च सरोभिनिर्मलोदकैः । अलंकृतं विपणिभिर्ययो देवपुरोपमम् ॥ २४ ॥
সেই নগৰী নাৰীসমূহ আৰু সুশোভিত কন্যাসকলৰ দলে দলে শোভিত আছিল; নিৰ্মল জলেৰে ভৰা সৰোবৰ আৰু বিপণিৰ অলংকাৰত ই দেবপুৰীৰ দৰে দেখা দিছিল।
Verse 25
तस्योपवनमध्यस्थं रम्यं केशवमंदिरम् । छदितं हेमकलशैर्दृष्ट्वा व्याधो मुदं ययौ ॥ २५ ॥
উপবনৰ মাজত থকা, সোণৰ কলশেৰে আচ্ছাদিত শিখৰযুক্ত মনোৰম কেশৱ-মন্দিৰ দেখি ব্যাধ আনন্দিত হ’ল।
Verse 26
हराम्यत्र सुवर्णानि बहूनीति विनिश्चितम् । जगामाभ्यंतरं तस्य कीनाशश्चौर्यलोलुपः ॥ २६ ॥
“ইয়াতৰ পৰা বহুত সোণ চুৰি কৰিম” বুলি স্থিৰ কৰি, চৌৰ্যলোভী সেই কৃষকে সেই ঠাইৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 27
तत्रापश्यद्द्विजवरं शांतं तत्त्वार्थकोविदम् । परिचर्यापरं विष्णोरुत्तंकं तपसां निधिम् ॥ २७ ॥
তাত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজমুনিক দেখিলে—শান্ত, তত্ত্বাৰ্থত কুশলী, বিষ্ণুৰ পৰিচৰ্যাত নিবিষ্ট, তপস্যাৰ নিধি উত্তঙ্ক।
Verse 28
एकाकिनं दयासुं च निस्पृहं ध्यानलोलुपम् । चौर्यान्तरायकर्तारं तं दृष्ट्वा लुब्धको मुने ॥ २८ ॥
হে মুনে, তেওঁক একাকী—দয়ালু, নিস্পৃহ আৰু ধ্যানত লীন—দেখি লুব্ধ ব্যাধে ভাবিলে, ‘ই মোৰ চৌৰ্যত বাধা দিব’।
Verse 29
द्रव्यजातं तु देवस्य हर्तुकामोऽतिसाहसी । उत्तंकं हंतुमारेभे विधृतासिर्मदोद्धतः ॥ २९ ॥
দেৱদ্ৰব্য হৰণৰ লোভে সেই অতিসাহসী—তৰোৱাল উলিয়াই, অহংকাৰ-মদত উন্মত্ত—উত্তঙ্কক বধ কৰিবলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 30
पादेनाक्रम्य तद्वक्षो जटाः संगृह्य पाणिना । हंतुं कृतमतिं व्याधमुत्तंकः प्रेक्ष्य चाब्रवीत् ॥ ३० ॥
উত্তঙ্কে তাৰ বক্ষত পা থৈ, হাতে জটা ধৰি—ব্যাধক বধ কৰিবলৈ সংকল্প কৰি—তাক চাই ক’লে।
Verse 31
उत्तंक उवाच । भो भो साधो वृथा मां त्वं हनिष्यसि निरागसम् । मया किमपराद्धं ते तद्वदस्व महामत्ते ॥ ३१ ॥
উত্তঙ্ক ক’লে—“হে সাধু, নিৰাগস মোক তুমি বৃথাই বধ কৰিবা। মই তোমাৰ কি অপৰাধ কৰিলোঁ? কোৱা, হে মহামূঢ়!”
Verse 32
कृतापराधिनां लोके शक्ताः शिक्षां प्रकुर्वते । नहि सौम्य वृथा घ्नंति सज्जना अपि पापिनः ॥ ३२ ॥
এই জগতত অপৰাধ কৰা লোককো শাসন-শিক্ষাৰে সংশোধন কৰিব পাৰি। হে সৌম্য, সজ্জনসকলেও পাপীক অকাৰণে আঘাত নকৰে; যুক্তিসংগত কাৰণতেই দণ্ড দিয়ে।
Verse 33
विरोधिष्वपि मूर्खेषु निरीक्ष्यावस्थितान् गुणान् । विरोधं नहि कुर्वंति सज्जनाः शांतचेतसः ॥ ३३ ॥
বিৰোধী মূৰ্খসকলৰ মাজতো থকা গুণসমূহ লক্ষ্য কৰি, শান্তচিত্ত সজ্জনসকলে বিৰোধ নকৰে; গুণদৰ্শনতেই স্থিত থাকে।
Verse 34
बहुधा बोध्यमानोऽपि यो नरः क्षमयान्वितः । तमुत्तमं नरं प्राहुर्विष्णोः प्रियतरं सदा ॥ ३४ ॥
বহুবাৰ বোধ দিয়া হলেও যি নৰ ক্ষমাশীল হৈ থাকে, তাকেই উত্তম নৰ বোলা হয়; সি সদায় ভগৱান বিষ্ণুৰ অতি প্ৰিয়।
Verse 35
सुजनो न याति वैरं परहितबुद्धिर्वनाशकालेऽपि । छेदेऽपि चंदनतरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य ॥ ३५ ॥
সুজন পৰহিতবুদ্ধিসম্পন্ন; নিজৰ বিনাশকালতো বৈৰ নধৰে। যেন চন্দনগছ কাটা হলেও কুঠাৰৰ মুখ সুগন্ধিত কৰে।
Verse 36
अहो विधिः सुबलवान्बा धते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनोऽपि बाध्यते हि दुरात्मना ॥ ३६ ॥
হায়! বিধি (ভাগ্য) অতি বলৱান; সি মানুহক বহু ধৰণে বাঁধে। সৰ্বসঙ্গবিহীন লোকো দুষ্টচিত্তৰ দ্বাৰা বাধিত হয়।
Verse 37
अहो निष्कारणं लोके बाधंते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनोऽपि बाध्यते पिशुनैर्जनैः । तत्रापि साधून्बाधंते न समानान्कदाचन ॥ ३७ ॥
হায়! এই জগতত মানুহে অকাৰণে নানা ধৰণে আনক কষ্ট দিয়ে। সকলো সংগ-আসক্তিৰ পৰা মুক্ত লোককো পিশুন আৰু দুষ্টজনে উপদ্ৰৱ কৰে। আৰু তেওঁলোকে বিশেষকৈ সাধুসকলকেই পীড়া দিয়ে; নিজৰ সমানক কেতিয়াও নহয়।
Verse 38
मृगमीनसज्जनानां तृणजलसंतोषविहितवृत्तानाम् । लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति ॥ ३८ ॥
এই জগতত হৰিণ, মাছ আৰু সজ্জন—যিসকলে তৃণ আৰু পানীত সন্তুষ্ট হৈ জীৱন যাপন কৰে—তেওঁলোকৰ শত্রু অকাৰণেই থাকে: শিকারি, জেলে আৰু পিশুন নিন্দক।
Verse 39
अहो बलवती माया मोहयत्यखिलं जगत् । पुत्रमित्रकलत्रार्थं सर्वं दुःखेन योजयेत् ॥ ३९ ॥
হায়! মায়া কিমান বলৱতী—সেই সমগ্ৰ জগতক মোহিত কৰে, আৰু পুত্ৰ, মিত্ৰ আৰু পত্নীৰ বাবে সকলোকে দুখৰ বন্ধনত জুৰি দিয়ে।
Verse 40
परद्रव्यापहारेण कलत्रं पोषितं त्वया । अंते तत्सर्वमुत्सृज्य एक एव प्रयति वै ॥ ४० ॥
পৰৰ ধন অপহৰণ কৰি তুমি পত্নী আৰু গৃহসংসাৰ পোষণ কৰিলা; কিন্তু শেষত সেই সকলো ত্যাগ কৰি তুমি নিশ্চয় একাই প্ৰয়াণ কৰা।
Verse 41
मम माता मम पिता मम भार्या ममात्मजाः । ममेदमिति जंतूनां ममता बाधते वृथा ॥ ४१ ॥
“মোৰ মা, মোৰ দেউতা, মোৰ পত্নী, মোৰ সন্তান; এইটো মোৰ”—এনে মমতা জীৱক বৃথাই পীড়া দিয়ে।
Verse 42
यावदर्जयति द्रव्यं बांधवास्तावदेव हि । धर्माधर्मौ सहैवास्तामिहामुत्र न चापरः ॥ ४२ ॥
যিমান সময় মানুহে ধন অৰ্জন কৰে, সিমান সময় আত্মীয়-স্বজন ওচৰত থাকে। কিন্তু ইহলোক আৰু পৰলোকত কেৱল ধৰ্ম আৰু অধৰ্মেই সঙ্গী; আন কোনো নহয়।
Verse 43
धर्माधर्मार्जितैर्द्रव्यैः पोषिता येन ये नराः । मृतमग्निमुखे हुत्वा घृतान्नं भुंजते हि ते ॥ ४३ ॥
ধৰ্ম আৰু অধৰ্মে অৰ্জিত ধনে যিসকলৰ পোষণ হয়, তেওঁলোক মৃত্যু পাছত অগ্নিমুখত আহুতি হৈ, ঘিউ-মিশ্ৰিত অন্ন ভোগ কৰে বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 44
गच्छंतं परलोकं च नरं तु ह्यनुतिष्टतः । धर्माधर्मौ न च धनं न पुत्रा न च बांधवाः ॥ ४४ ॥
মানুহে পৰলোকলৈ যেতিয়া যায়, তেতিয়া ধনো নাযায়, পুত্ৰো নাযায়, আত্মীয়-স্বজনো নাযায়; কেৱল ধৰ্ম আৰু অধৰ্মেই অনুসৰণ কৰে।
Verse 45
कामः समृद्धिमायाति नराणां पापकर्मिणाम् । कामः संक्षयमायाति नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ४५ ॥
পাপকর্মত লিপ্ত মানুহৰ কামনা বৃদ্ধি পায়; কিন্তু পুণ্যকর্মত নিবিষ্ট মানুহৰ কামনা ক্ষয় হয়।
Verse 46
वृथैव व्याकुला लोका धनादानां सदार्जने ॥ ४६ ॥
ধন-সম্পত্তি সদায় অৰ্জনত মানুহ অকাৰণেই ব্যাকুল হৈ থাকে।
Verse 47
यद्भावि तद्भवत्येव यदभाव्यं न तद्भवेत् । इति निश्चितबुद्धीनां न चिंता बाधते क्वचित् ॥ ४७ ॥
যি হ’বই, সেয়াই নিশ্চয় ঘটে; যি হ’ব নোৱাৰে, সি কেতিয়াও নঘটে। সেয়ে যাঁৰ বুদ্ধি নিশ্চিত, তেখেতক চিন্তা কেতিয়াও বাধা নিদিয়ে।
Verse 48
देवाधीनमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । तस्माज्जन्म च मृत्युं च दैवं जानाति नापरः ॥ ४८ ॥
এই সমগ্ৰ জগত—স্থাৱৰ আৰু জংগম—দেৱৰ অধীন। সেয়ে জন্ম-মৃত্যু দেৱবিধি (দৈৱ) এটাই নিৰ্ণয় কৰে; আন কোনো নহয়।
Verse 49
यत्र कुत्र स्थितस्यापि यद्भाव्यं तद्भवेद् ध्रुवम् । लोकस्तु तत्र विज्ञाय वृथायासं करोति हि ॥ ४९ ॥
মানুহ য’তেই থাকক, যি হ’বই সি ধ্ৰুৱভাৱে ঘটে। তথাপি লোকসকলে এই কথা জানিও বৃথা পৰিশ্ৰম কৰে।
Verse 50
अहो दुःखं मनुष्याणां ममताकुलचेतसाम् । महापापानि कृत्वापि परान्पुष्यांति यत्नतः ॥ ५० ॥
আহা, মমতাৰে আকুলচিত্ত মানুহৰ অৱস্থা কিমান দুখজনক! তেওঁলোকে মহাপাপ কৰিও নিজৰ লোক-স্বাৰ্থ পোষণ-বৃদ্ধিৰ বাবে যত্ন কৰে।
Verse 51
अर्जितं च धनं सर्वं भुंजते बांधवाः सदा । स्वयमेकतमो मूढस्तत्पापफलमश्नुते ॥ ५१ ॥
অৰ্জিত সকলো ধন সদায় আত্মীয়-বন্ধুৱে ভোগ কৰে; কিন্তু সেই মূঢ় মানুহে একাই সেই পাপৰ ফল ভোগ কৰে।
Verse 52
इति ब्रवाणं तमृषिं विमुच्य भयविह्वलः । गुलिकः प्रांजलिः प्राह क्षमस्वेति पुनः पुनः ॥ ५२ ॥
এইদৰে কোৱা সেই ঋষিক মুক্ত কৰি ভয়ত কঁপা গুলিকে কৰযোৰে বাৰে বাৰে ক’লে— “ক্ষমা কৰক, ক্ষমা কৰক।”
Verse 53
सत्संगस्य प्रभावेण हरिसन्निधिमात्रतः । गतपापो लुबग्दकश्च ह्यनुतापीदमब्रवीत् ॥ ५३ ॥
সৎসঙ্গৰ প্ৰভাৱত আৰু কেৱল হৰিৰ সান্নিধ্য মাত্রতে চিকাৰীৰ পাপ নাশ হ’ল; অনুতাপেৰে সি এই কথা ক’লে।
Verse 54
मया कृता नि पापानि महांति सुबहूनि च । तानि सर्वाणि नष्टानि विप्रेंद्र तव दर्शनात् ॥ ५४ ॥
হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! মই মহৎ আৰু বহু পাপ কৰিছোঁ; কিন্তু আপোনাৰ দৰ্শনমাত্ৰে সেয়া সকলো নাশ হ’ল।
Verse 55
अहोऽहं पापधीर्नित्यं महापापमुपाचरम् । कथं मे निष्कृति र्भूयो यामि कं शरणं विभोः ॥ ५५ ॥
হায়! পাপবুদ্ধিৰে মই নিত্য মহাপাপ আচৰণ কৰিলোঁ। এতিয়া মোৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কেনেকৈ হ’ব? হে বিভো! মই কাৰ শৰণ ল’ম?
Verse 56
पूर्वजन्मार्जितैः पापैर्लुब्धकत्वमवाप्तवान् । अत्रापि पापजालानि कृत्वा कां गतिमाप्नुयाम् ॥ ५६ ॥
পূৰ্বজন্মত সঞ্চিত পাপৰ ফলত মই চিকাৰী অৱস্থা লাভ কৰিলোঁ; আৰু ইয়াতো পাপৰ জাল বুনি মই কোন গতি পাব?
Verse 57
अहो ममायुः क्षयमेति शीघ्रं पापान्यनेकानि समर्ज्जितानि । प्रातिक्रिया नैव कृता मयैषां गतिश्च का स्यान्ममजन्म किं वा ॥ ५७ ॥
হায়! মোৰ আয়ু সোনকালে ক্ষয় হৈ আছে, আৰু মই বহু পাপ সঞ্চয় কৰিছোঁ। সিহঁতৰ প্ৰায়শ্চিত্ত মই কৰা নাই—মোৰ গতি কি হ’ব, আৰু মই কেনেকুৱা পুনর্জন্ম লাভ কৰিম?
Verse 58
अहो विधिः पापशता कुलं मां किं सृष्टवान्पापतरं च शश्वत् । कथं च यत्पापफलं हि भोक्ष्ये कियत्सु जन्मस्वहमुग्रकर्मा ॥ ५८ ॥
হায়, কেনে বিধি! শত শত পাপে ভৰা কুলত মোক কিয় সৃষ্টি কৰিলে, আৰু মোক সদায় অধিক পাপী কিয় কৰিলে? মই—উগ্ৰ কৰ্ম কৰা—পাপফল কেনেকৈ ভোগ কৰিম, আৰু কিমান জন্মলৈ?
Verse 59
एवं विनिंदन्नात्मानमात्मना लुब्धकस्तदा । अंतस्तापाग्निसंतप्तः सद्यः पंचत्वमागतः ॥ ५९ ॥
এইদৰে সেই সময়ত চিকাৰী নিজৰ মনেই নিজকে নিন্দা কৰি, অন্তৰৰ অনুতাপ-অগ্নিত দগ্ধ হৈ তৎক্ষণাৎ মৃত্যুক প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 60
उत्तंकः पतितं प्रेक्ष्य लुबग्धकं तं दयापरः । विष्णुपादोदकेनैवमभ्यषिंचन्महामतिः ॥ ६० ॥
পতিত চিকাৰীজনক দেখি দয়াপৰ মহামতি উত্তঙ্কে ভগৱান বিষ্ণুৰ চৰণ-প্ৰক্ষালিত জলেৰে তাক ছিটাই অভিষেক কৰিলে।
Verse 61
हरिपादोदकस्पर्शाल्लुब्धको गतकल्मषः । दिव्यं विमानमारुह्य मुनिमेतदथाब्रवीत् ॥ ६१ ॥
হৰিৰ চৰণ-প্ৰক্ষালিত জলৰ স্পৰ্শত চিকাৰীজনৰ পাপকল্মষ দূৰ হ’ল। তাৰ পিছত সি দিব্য বিমানত আৰোহণ কৰি মুনিক এই কথা ক’লে।
Verse 62
गुलिक उवाच । उत्तंक मुनिशार्दूल गुरुस्त्वं मम सुव्रत । विमुक्तस्त्वत्प्रसादेन महापातककंचुकात् ॥ ६२ ॥
গুলিক ক’লে— হে উত্তঙ্ক, মুনিশাৰ্দূল, হে সুব্ৰত! তুমিয়েই মোৰ গুৰু। তোমাৰ প্ৰসাদে মই মহাপাতকৰ কঞ্চুক-সদৃশ আৱৰণৰ পৰা মুক্ত হ’লোঁ।
Verse 63
गतस्त्वदुपदेशान्मे संतापो मुनिपुंगव । तथैव सर्वपापानि विनष्टान्यतिवेगतः ॥ ६३ ॥
হে মুনিপুঙ্গৱ! তোমাৰ উপদেশে মোৰ সন্তাপ দূৰ হ’ল; তেনেদৰে মোৰ সকলো পাপো অতি বেগে বিনষ্ট হ’ল।
Verse 64
हरिपादोदकं यस्मान्मयि त्वं सिक्तवान्मुने । प्रापितोऽस्मि त्वया तस्मात्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ६४ ॥
হে মুনি! তুমি মোৰ ওপৰত হৰিৰ পাদোদক ছিটাই দিছিলা; সেয়েহে তোমাৰ দ্বাৰাই মই বিষ্ণুৰ পৰম পদ লাভ কৰিলোঁ।
Verse 65
त्वयाहं तारितो विप्र पापादस्माच्छरीरतः । तस्मान्नतोऽस्मि ते विद्वन्मत्कृतं तत्क्षमस्व च ॥ ६५ ॥
হে বিপ্ৰ! তুমি মোক এই দেহ-সম্পৰ্কিত পাপৰ পৰা তাৰিলে। সেয়ে হে বিদ্বান, মই তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ—মোৰ দ্বাৰা কৃত দোষ থাকিলে ক্ষমা কৰা।
Verse 66
इत्युक्त्वा देवकुसुमैर्मुनिश्रेष्टं समाकिरम् । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा नमस्कारं चकार सः ॥ ६६ ॥
এইদৰে কৈ সি দেৱকুসুমেৰে মুনিশ্ৰেষ্ঠক পুষ্পবৃষ্টিৰে আৱৰি দিলে; তাৰপিছত তিনিবাৰ প্ৰদক্ষিণ কৰি শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 67
ततो विमानमारुह्य सर्वकामसमन्वितम् । अप्सरोगणसंकीर्णः प्रपेदे हरिमंदिरम् ॥ ६७ ॥
তাৰ পিছত তেওঁ সকলো কামনা-সমন্বিত দিব্য বিমানত আৰোহণ কৰি, অপ্সৰাগণৰ পৰিবেষ্টনত, হৰিৰ মন্দিৰ-ধামত উপনীত হ’ল।
Verse 68
एतद्दृष्ट्वा विस्मितोऽसौ ह्युत्तंकस्तपसांनिधिः । शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टाव कमलापतिम् ॥ ६८ ॥
এই দৃশ্য দেখি তপস্যাৰ নিধি উত্তঙ্ক বিস্মিত হ’ল; তেওঁ শিৰত অঞ্জলি ধৰি কমলাপতি বিষ্ণুক স্তৱ কৰিলে।
Verse 69
तेन स्तुतो महाविष्णुर्दत्तवान्वरमत्तमम् । वरेण तेनोक्तंकोऽपि प्रपेदे परमं पदम् ॥ ६९ ॥
তেওঁৰ স্তৱত প্ৰসন্ন মহাবিষ্ণুৱে উত্তম বৰ দান কৰিলে; সেই বৰৰ প্ৰভাৱত উত্তঙ্কেও পৰম পদ লাভ কৰিলে।
Verse 70
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे विष्णुमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३७ ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগৰ বিষ্ণুমাহাত্ম্যত সপ্তত্রিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Caraṇāmṛta is presented as a concentrated purifier: it pacifies untimely death, destroys disease, ends sorrow, and—most crucially—burns accumulated sin instantly. In the Gulika episode it functions as a grace-bearing sacramental medium (prasāda) that completes the conversion initiated by satsaṅga and remorse, culminating in ascent to Viṣṇu’s abode.
It asserts that worship done with hostility—especially hatred toward brāhmaṇas or intent to destroy another’s welfare—becomes fruitless and even self-destructive. The text ties bhakti to ethical orientation (lokahita, dharma-kriyā), treating malice as incompatible with genuine devotion.