Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Verse 1

सनंदन उवाच । क्रमाच्चैत्रादिमासेषु मेषाद्याः संक्रमा मताः । चैत्रशुक्लप्रतिपदि यो वारः स नृपः स्मृतः 1. ॥ १ ॥

সনন্দনে ক’লে—ক্ৰমে চৈত্ৰ আদি মাহত মেষ আদি সংক্রান্তি মান্য। আৰু চৈত্ৰ শুক্ল প্ৰতিপদত যি বাৰ পৰে, সেই বাৰেই দিনসমূহৰ ‘নৃপ’ অৰ্থাৎ প্ৰধান বুলি স্মৃত।

Verse 2

मेषप्रवेशे सेनानीः कर्कटे सस्यपो भवेत् । समोद्यधीश्वरः सूर्यो मध्यमश्चोत्तमो विधुः ॥ २ ॥

সূৰ্য মেষত প্ৰৱেশ কৰিলে সেনানায়কৰ যোগ; কৰ্কটত (প্ৰৱেশে) সস্যপতি অৰ্থাৎ শস্যৰ অধিপতি হয়। সূৰ্য সমুদ্ৰাধীশ্বৰ হয়, আৰু চন্দ্ৰ প্ৰথমে মধ্যম, পাছত উত্তম ফলদায়ক হয়।

Verse 3

नेष्टः कुजो बुधो जीवो भृगुस्त्वतिशुभङ्करः । अधमो रविजो वाच्यो ज्ञात्वा चैषां बलाबलम् ॥ ३ ॥

কুজ (মঙ্গল) অনিষ্ট বুলি কোৱা হৈছে; বুধ আৰু জীৱ (বৃহস্পতি) শুভ; আৰু ভৃগু (শুক্ৰ) অতিশয় শুভকাৰক। কিন্তু এহঁতৰ বলাবল জানি ৰবি (সূৰ্য)ক অধম, অৰ্থাৎ অল্প-শুভ বুলি ক’ব লাগে।

Verse 4

दण्डाकारे कबंधेवा ध्वांक्षाकारेऽथ कीलके । दृष्टेऽकमण्डले व्याधिर्भ्रांतिश्चोरार्थनाशनम् ॥ ४ ॥

যদি কীলক দণ্ডাকাৰ, কবন্ধ-সদৃশ বা কাকৰ আকাৰত দেখা যায়, তেন্তে তেনে কমণ্ডলু দৰ্শনে ৰোগ, ভ্ৰান্তি আৰু চোৰৰ দ্বাৰা ধননাশৰ লক্ষণ হয়।

Verse 5

छत्रध्वजपताकाद्यसन्निभस्तिमितैर्ध्वनैः । रविमण्डलगैर्धूम्रैः सस्फुलिंगैर्जगत् क्षयः ॥ ५ ॥

ছত্ৰ, ধ্বজ, পতাকা আদি সদৃশ দমিত-স্তব্ধ ধ্বনি হয়, আৰু সূৰ্যমণ্ডলত স্ফুলিঙ্গসহ ধূম্ৰৰাশি চলি থাকিলে—জগত্‌ক্ষয় সূচিত হয়।

Verse 6

सितरक्तैः पीतकृष्णैर्वर्णैर्विप्रादिपीडनम् । घ्नंति द्वित्रिचतुर्वर्णैर्भुवि राजजनान्मुने ॥ ६ ॥

হে মুনে, পৃথিৱীত ৰাজবৰ্গ শ্বেত, ৰক্ত, পীত আৰু কৃষ্ণ বৰ্ণচিহ্নিত দলে—দ্বি, ত্ৰি আৰু চতুৰ্বিভাগে বিভক্ত হৈ—ব্ৰাহ্মণাদি লোকক দমন কৰি পীড়া দিয়ে আৰু বিনাশ কৰে।

Verse 7

ऊर्द्ध्वैर्भानुकरैस्ताम्रैर्नाशं याति चमूपतिः । पीतैर्नृपसुतः श्वेतैः पुरोधश्चित्रितैर्जनाः ॥ ७ ॥

যেতিয়া সূৰ্যকিৰণ ঊৰ্ধ্বমুখী হৈ তাম্ৰ-লাল দেখা যায়, তেতিয়া সেনাপতি বিনাশ পায়। কিৰণ পীত হলে ৰাজপুত্ৰ পীড়িত হয়; শ্বেত হলে পুৰোহিত; আৰু বিচিত্ৰ (বহুবৰ্ণ) হলে প্ৰজা দুখ পায়।

Verse 8

धूम्रैर्नृपपिशंगैस्तु जलदाधोमुखैर्जगत् । शुभोर्कः शिशिरे ताम्रः कुंकुमाभा वसन्तिके ॥ ८ ॥

ধূম্ৰবৰ্ণ, পিশঙ্গ (তাম্ৰ-পীত) মেঘ তলমুখী হৈ ঝুলিলে জগত আচ্ছন্ন হয়। শুভ সূৰ্য শীতত তাম্ৰবৰ্ণ আৰু বসন্তত কুঙ্কুম-প্ৰভাৰে দীপ্ত হয়।

Verse 9

ग्रीष्मश्चापांडुरश्चैव विचित्रो जलदागमे । पद्मोदराभः शरदि हेमंते लोहितच्छविः ॥ ९ ॥

গ্ৰীষ্মত সূৰ্য ফেঁকাচা (অপাণ্ডুৰ) হয়; বৰ্ষাৰ আগমনত বিচিত্ৰ (বহুবৰ্ণ) দেখা যায়; শৰদত পদ্মৰ ভিতৰৰ দৰে আভা পায়; আৰু হেমন্তত লোহিত ছৱি ধাৰে।

Verse 10

पीतः शीते सिते वृष्टौ ग्रीष्मे लोहितभा रविः । रोगानावृष्टिभयकृत् क्रमादुक्तो मुनीश्वर ॥ १० ॥

হে মুনীশ্বৰ, ক্ৰমে কোৱা হৈছে—শীতত সূৰ্য পীত, বৰ্ষাত শ্বেত-ফেঁকাচা, আৰু গ্ৰীষ্মত লোহিত-প্ৰভা হলে ভয় জন্মে; ৰোগ বাঢ়ে আৰু অনাবৃষ্টিৰ আশংকা হয়।

Verse 11

इन्द्र चापार्द्धमूर्तिस्तु भानुर्भूपविरोधकृत् । शशरक्तनिभे भानौ संग्रामो न चिराद्भुवि ॥ ११ ॥

যদি সূৰ্য ইন্দ্ৰধনুৰ অর্ধৰূপৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে ৰজাসকলৰ মাজত পৰস্পৰ বৈৰ জন্মে। আৰু সূৰ্য শশকৰ ৰক্তৰ দৰে গাঢ় ৰঙা হ’লে, তেন্তে অচিৰেই পৃথিৱীত যুদ্ধ ঘটে।

Verse 12

मयूरपत्रसङ्काशो द्वादशाब्दं न वर्षति । चन्द्रमासदृशो भानुः कुर्याद्भूपांतरं क्षितौ ॥ १२ ॥

যদি মেঘ ময়ূৰপাখিৰ দৰে দেখা যায়, তেন্তে বাৰ বছৰ বৰষুণ নপৰে। আৰু সূৰ্য যদি চন্দ্ৰমাৰ দৰে প্ৰতীয়মান হয়, তেন্তে পৃথিৱীত ৰাজত্বৰ পৰিবর্তন সূচায়।

Verse 13

अर्के श्यामे कीटभयं भस्माभे राष्ट्रजं तथा । छिद्रे ऽर्कमण्डले दृष्टं महाराजविनाशनम् ॥ १३ ॥

সূৰ্য যদি শ্যামবৰ্ণ হয়, তেন্তে কীটভয় (পোক-পতঙ্গৰ উপদ্ৰৱ) বুজিব লাগে; আৰু যদি ভস্মবৰ্ণ হয়, তেন্তে ৰাজ্যৰ ভিতৰত উদ্ভৱ হোৱা বিপদৰ লক্ষণ। সূৰ্যমণ্ডলত ছিদ্ৰ দেখা গ’লে মহাৰাজাৰ বিনাশ সূচিত হয়।

Verse 14

घटाकृतिः क्षुद्भयकृत्पुरहा तोरणाकृतिः । छत्राकृते देशहतिः खंडभानुनृपांतकृत् ॥ १४ ॥

ঘটৰ আকাৰৰ নিমিত্ত ক্ষুধাভয় (দুৰ্ভিক্ষ) আনে; আৰু নগৰৰ ওপৰত দেখা নিমিত্ত নগৰনাশ সূচায়। তোৰণৰ আকাৰৰ নিমিত্ত বিনাশকাৰী; ছত্ৰৰ আকাৰৰ নিমিত্ত দেশহানি ঘটায়। সূৰ্য খণ্ডিত দেখা গ’লে ৰজাৰ মৃত্যু সূচিত হয়।

Verse 15

उदयास्तमये काले विद्युदुल्काशनिर्यदि । तदा नृपवधो ज्ञेयस्त्वथवा राजविग्रहः ॥ १५ ॥

সূৰ্যোদয় বা সূৰ্যাস্তৰ সময় যদি বিদ্যুৎ, উল্কা বা বজ্ৰপাত দেখা যায়, তেন্তে তাক ৰজাৰ মৃত্যুৰ নিমিত্ত বুজিব লাগে—নচেৎ ৰজাসকলৰ মাজত পৰস্পৰ কলহ আৰু বৈৰৰ।

Verse 16

पक्षं पक्षार्धमर्केन्दु परिविष्टावहर्निशम् । राजानमन्यं कुरुतो लोहिताम्बुदयास्तगौ ॥ १६ ॥

সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ নিজ নিজ নিয়ত পথত গতি কৰি পক্ষ, পক্ষাৰ্ধ আৰু দিন-ৰাতিৰ ৰূপে কালমান নিৰ্ধাৰণ কৰে। তদুপৰি তেওঁলোকৰ ৰক্তিম উদয়-অস্তৰ দ্বাৰা ৰজাসকলৰ পৰম্পৰা, অৰ্থাৎ শাসনৰ ক্ৰমবদল ঘটায়।

Verse 17

उदयास्तमये भानुराच्छिन्नः शस्त्रसन्निभैः । घनैर्युद्धं खरोष्ष्ट्राद्यैः पापरूपैर्भयप्रदम् ॥ १७ ॥

উদয় আৰু অস্ত সময়ত সূৰ্য শস্ত্ৰসদৃশ মেঘে আচ্ছন্ন, যেন কাটি দিয়া হৈছে—এনে দেখা যায়। তেতিয়া গাধা-উট আদি পাপৰূপ ভয়ংকৰ আকাৰৰ সৈতে যুদ্ধৰ ন্যায় ভয় জগোৱা দৃশ্য প্ৰকাশ পায়।

Verse 18

याम्य शृङ्गोन्नतश्चन्द्रः शुभदो मीनमेषयोः । सौम्य शृङ्गोन्नतः श्रेष्ठो नृयुङ्मकरयोस्तथा ॥ १८ ॥

চন্দ্ৰ যেতিয়া ‘দক্ষিণ শৃংগ’ত উন্নত হয়, তেতিয়া মীন আৰু মেষ ৰাশিৰ বাবে শুভফলদায়ক হয়। তদ্ৰূপ, ‘উত্তৰ শৃংগ’ত উন্নত চন্দ্ৰ কুম্ভ আৰু মকৰ ৰাশিৰ বাবেও শ্ৰেষ্ঠ ফলপ্ৰদ বুলি গণ্য।

Verse 19

घटोक्ष्णस्तु समः कर्कचापयोः शरसन्निभः । चापवत्कौर्महर्योश्च शूलवत्तुलकर्कयोः ॥ १९ ॥

‘ঘটোক্ষ্ণ’ নামৰ চিহ্ন ককৰ্ট আৰু ধনু ৰাশিৰ বাবে সমান আৰু তীৰৰ ন্যায় দেখা যায়। মকৰ আৰু সিংহৰ বাবে ই ধনুকৰ দৰে, আৰু তুলা আৰু ককৰ্টৰ বাবে শূলৰ দৰে বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 20

विपरीतोदितश्चन्द्रो दुर्भिक्षकलहप्रदः । आषाढद्वयमूलेन्द्र धिष्ण्यानां याम्यगः शशी ॥ २० ॥

চন্দ্ৰ যদি বিপৰীত (অশুভ) ভাৱে উদয় হয়, তেন্তে সি দুর্ভিক্ষ আৰু কলহ প্ৰদান কৰে। তদ্ৰূপ নক্ষত্ৰসমূহত—বিশেষকৈ দুয়ো আষাঢ়া, মূল আৰু জ্যেষ্ঠা—ইয়াত শশী দক্ষিণগত হলেো অশুভ ফল দিয়ে।

Verse 21

अग्निप्रदस्तेयचरवनसर्पविनाशकृत् । विशाखा मित्रयोर्याम्यपार्श्वगः पापगः शशी ॥ २१ ॥

বিশাখা নক্ষত্ৰত চন্দ্ৰ থাকিলে অগ্নিদাহ, চৌৰ্য, চলমান জীৱ, বন আৰু সৰ্পৰ বিনাশ ঘটায় বুলি কোৱা হয়। তেতিয়া চন্দ্ৰ দুয়ো ‘মিত্ৰ’ দেৱতাৰ দক্ষিণ পাৰ্শ্বে গতি কৰি পাপকাৰী আৰু অশুভ বুলি গণ্য হয়।

Verse 22

मध्यमः पितृदैवत्ये द्विदैवे सौम्यगः शशी । अप्राप्यपौष्णभाद्रौद्रामदुक्षाविशशी शुभः ॥ २२ ॥

মধ্যম বলযুক্ত চন্দ্ৰ যদি পিতৃ-দৈৱত্য নক্ষত্ৰত আৰু দ্বিদৈৱ (দ্বিস্বভাব) ৰাশিত থাকে, তেন্তে সি সৌম্য আৰু শুভ হয়। পৌষ্ণ, ভদ্ৰ বা ৰৌদ্ৰ গণলৈ নপোৱাকৈ দোষৰহিত হৈ অনুকূল থাকে।

Verse 23

मध्यगो द्वारदक्षाणि अतीत्य नववासवात् । यमेंद्रा हीशनोयेशमरुतश्चार्द्धतारकाः ॥ २३ ॥

মধ্যগতিত চলা (চন্দ্ৰ) দক্ষিণ দ্বাৰসমূহ অতিক্ৰম কৰি নৱ বাসৱকো পাৰ হয়। তাত যম আৰু ইন্দ্ৰ, ঈশান আৰু যশ, মৰুতগণ আৰু অর্ধ-তাৰকাসকল উপস্থিত থাকে।

Verse 24

ध्रुवादिति द्विदैवाः स्युरध्यर्द्धांश्चापराः समाः । याम्यशृंगोन्नतो नेष्टः शुभः शुक्ले पिपीलिका ॥ २४ ॥

ধ্ৰুৱৰ পৰা কিছুমান শকুন ‘দ্বিদৈৱ’ বুলি কোৱা হয়, আৰু কিছুমানৰ ফল দেড় অংশসমান সময়ত পোৱা যায়। যাৰ সোঁ শিং উঁচু, সি ইষ্ট নহয়; কিন্তু শুক্লপক্ষত দেখা পিঁপড়া শুভ।

Verse 25

कार्यहानिः कार्यवृद्धिर्हानिर्वृद्धिर्यथाक्रमम् । सुभिक्षकृद्विशालेंदुरविशालोघनाशनः ॥ २५ ॥

ক্ৰম অনুসাৰে ই কাৰ্যৰ হানি আৰু কাৰ্যৰ বৃদ্ধি ঘটায়; তেনেদৰে ক্ষয় আৰু বৃদ্ধিও দিয়ে। ই সুভিক্ষ (অন্নসমৃদ্ধি) আনে, চন্দ্ৰক বিশাল দেখুৱায়; বিশালক অবিশাল কৰে আৰু ঘন সমূহ (যেনে মেঘ) বিনষ্ট কৰে।

Verse 26

अधोमुखे शस्त्रभयं कलहो दंडसन्निभे । कुजाद्यैर्निहते शृंगे मंडले वा यथाक्रमम् ॥ २६ ॥

চিহ্ন যদি অধোমুখ হয় তেন্তে অস্ত্ৰভয় সূচিত হয়; আৰু দণ্ডসদৃশ হলে কলহ ঘটে। শৃঙ্গ বা মণ্ডলত কুজ আদি গ্ৰহে ক্ৰমে আঘাত কৰিলে, সেই ক্ৰমতেই ফল প্ৰকাশ পায়।

Verse 27

क्षेमाद्यं वृष्टिभूपालजननाशः प्रजायते । सत्याष्टनवमर्क्षेषु सोदयाद्वक्रिमे कुजे ॥ २७ ॥

সত্যা-আদি নক্ষত্ৰসমূহৰ অষ্টম-নবম ভাগত কুজ (মঙ্গল) বক্র হৈ উদয় হলে ক্ষেম-কল্যাণ আৰু বৃষ্টি হয়; লগতে ৰজা আৰু জনতাৰ বিনাশো ঘটে।

Verse 28

तद्वक्रमुष्णं संज्ञं स्यात्प्रजापीडाग्निसंभवः । दशमैकादशे ऋक्षे द्वादशर्वाग्रतीपयः ॥ २८ ॥

এই যোগ ‘বক্রমুষ্ণ’ নামে পৰিচিত; ই প্ৰজাক পীড়া দিয়া অগ্নিৰ পৰা উদ্ভৱ হয়। ই দশম আৰু একাদশ ঋক্ষত লক্ষিত হয়; আৰু দ্বাদশক অগ্ৰাভিমুখ বিন্দুযুক্ত বুলি কোৱা হয়।

Verse 29

कूक्रं वक्रमुखं ज्ञेयं सस्यवृष्टिविनाशकृत् । कुजे त्रयोदशे ऋक्षे वक्रिते वा चतुर्दशे ॥ २९ ॥

‘কূক্র’ নামৰ লক্ষণক ‘বক্রমুখ’ বুলি জানিব লাগে; ই শস্য আৰু বৃষ্টিৰ বিনাশ ঘটায়। মঙলবাৰে চন্দ্ৰ ত্ৰয়োদশ ঋক্ষত থাকিলে, বা বক্রিতা অৱস্থাত চতুৰ্দশ ঋক্ষত থাকিলে, এই লক্ষণ প্ৰকাশ পায়।

Verse 30

बालस्यचक्रं तत्तस्मिन्सस्यवृष्टिविनाशनम् । पंचदशे षोडशर्क्षे वक्रे स्याद्रुधिराननम् ॥ ३० ॥

‘বালস্যচক্র’ নামৰ শকুন দেখা দিলে শস্য আৰু বৃষ্টিৰ বিনাশ হয়। পঞ্চদশ বা ষোড়শ ঋক্ষত গ্ৰহ বক্র হলে তাক ‘ৰুধিৰানন’ (ৰক্তমুখ) বুলি কোৱা হয়; ই অশুভ।

Verse 31

दुर्भिक्षं क्षुद्भयं रोगान्करोति क्षितिनंदनः । अष्टादशे सप्तदशे तद्वक्रं मुशलाह्वयम् ॥ ३१ ॥

হে ক্ষিতিনন্দন (ৰাজা), ই দুভিক্ষ, ক্ষুধাভয় আৰু ৰোগ উৎপন্ন কৰে। অষ্টাদশত, সপ্তদশ স্থানত, ইয়াৰ বক্ৰ অশুভ ৰূপ ‘মুশল’ বুলি কোৱা হয়॥

Verse 32

दुर्भिक्षं धनधान्यादिनाशने भयकृत् सदा । फाल्गुन्योरुदितो भौमो वैश्वदेवे प्रतीपगः ॥ ३२ ॥

ভৌম (মঙ্গল) দুয়োটা ফাল্গুনীত উদিত হৈ বৈশ্বদেৱত প্ৰতীপগতি কৰিলে, সি সদায় ভয় জন্মায়—দুভিক্ষ আৰু ধন-ধান্য আদিৰ নাশ ঘটায়॥

Verse 33

अस्तगश्चतुरास्यार्क्षे लोकत्रयविनाशकृत् । उदितः श्रवणे पुष्ये वक्तृगोश्वनहानिदः ॥ ३३ ॥

যদি (গ্ৰহ) চতুৰাস্য নক্ষত্ৰত অস্ত যায়, তেন্তে সি ত্ৰিলোক বিনাশৰ কাৰণ হয়। আৰু যদি শ্ৰৱণ বা পুষ্যত উদিত হয়, তেন্তে বক্তাৰ হানি কৰে আৰু গাই-ঘোঁৰা-মানুহৰ অনিষ্ট সাধে॥

Verse 34

यद्दिग्गोऽभ्युदितो भौमस्तद्दिग्भूपभयप्रदः । मघामध्यगतो भौमस्तत्र चैव प्रतीपगः ॥ ३४ ॥

ভৌম (মঙ্গল) যি দিশত উদিত হয়, সেই দিশৰ ৰজাক ভয় প্ৰদান কৰে। আৰু ভৌম মঘা নক্ষত্ৰৰ মধ্যভাগত গ’লে, তাতো প্ৰতীপ (অশুভ) হয়॥

Verse 35

अवृष्टिशस्त्रभयदः पीड्यं देवा नृपांतकृत् । पितृद्विदैवधातॄणां भिद्यन्ते गंडतारकाः ॥ ३५ ॥

দেৱতা পীড়িত হ’লে অনাবৃষ্টি আৰু অস্ত্ৰভয় জন্মায় আৰু ৰজাসকলৰ পতন ঘটায়। আৰু পিতৃদ্বেষী তথা দৈৱ বিধানৰ বিরোধীসকলৰ বাবে ‘গণ্ডতাৰক’ নামৰ অশুভ লক্ষণ ফুটি উঠে॥

Verse 36

दुर्भिक्षं मरणं रोगं करोति क्षितिजस्तदा । त्रिषूत्तरासु रोहिण्यां नैरृते श्रवणे मृगे ॥ ३६ ॥

তেতিয়া ভূমিপুত্ৰ ভৌম (মঙ্গল) দুৰ্ভিক্ষ, মৃত্যু আৰু ৰোগ ঘটায়—যেতিয়া সি তিনিওটা উত্তৰাত, ৰোহিণীত, নৈঋত্য দিশত আৰু শ্রৱণ আৰু মৃগশিৰা নক্ষত্ৰত অৱস্থিত হয়।

Verse 37

अवृष्टिदश्चरन्भौमो दक्षिणे रोहिणीस्थितः । भूमिजः सर्वधिष्ण्यानामुदगामी शुभप्रदः ॥ ३७ ॥

ৰোহিণীত অৱস্থিত ভৌম (মঙ্গল) যদি দক্ষিণ পথে অস্বাভাৱিক গতিৰে চলে, তেন্তে সেয়া অনাবৃষ্টিৰ লক্ষণ; কিন্তু সেই ভূমিজ যেতিয়া সকলো ধিষ্ণ্য অতিক্ৰম কৰি উত্তৰগামী হয়, তেতিয়া শুভ ফল দিয়ে।

Verse 38

याम्यगोऽनिष्टफलदो भवेद्भेदकरो नृणाम् । विनोत्पातेन शशिनः कदाचिन्नोदयं व्रजेत् ॥ ३८ ॥

চন্দ্ৰ যেতিয়া দক্ষিণগামী হয়, তেতিয়া সি অনিষ্ট ফল দিয়ে আৰু মানুহৰ মাজত ভেদ-কলহ ঘটায়; আৰু কোনো উৎপাত (অপলক্ষণ) নোহোৱাকৈ চন্দ্ৰৰ উদয় কেতিয়াও নহয়।

Verse 39

अनावृष्टाग्निभयकृदनर्थनृपविग्रहः । वसुवैष्णवविश्वेन्दुधातृभेषु चरन्बुधः ॥ ३९ ॥

বুধ যেতিয়া বসু, বৈষ্ণৱ, বিশ্বে, ইন্দু, ধাতৃ আৰু ভ নক্ষত্ৰ-গণত বিচৰণ কৰে, তেতিয়া সি অনাবৃষ্টি, অগ্নিভয় আদি আপদ আৰু ৰজাসকলৰ মাজত অনর্থ আৰু বিবাদ ঘটায়।

Verse 40

भिनत्ति यदि तत्तारां बाधावृष्टिभयंकरः । आद्रा र्दिपितृभांतेषु दृश्यते यदि चन्द्र जः ॥ ४० ॥

যদি বাধা আৰু বিধ্বংসী বৰষুণৰ ভয়ংকৰ সেই গ্ৰহে সেই তৰাকেই বিদ্ধ কৰে, আৰু চন্দ্ৰজাত (বুধ) যদি আৰ্দ্ৰা, ঋতু-নক্ষত্ৰসমূহ বা পিতৃ-নক্ষত্ৰসমূহত দেখা যায়, তেন্তে এই যোগে ক্লেশকৰ অৱস্থা আৰু বৰষুণজনিত উপদ্ৰৱৰ সংকেত দিয়ে।

Verse 41

तदा दुर्भिक्षकलहरोगानावृष्टिभीतिकृत् । हस्तादिषट्सु तारासु विचरन्निन्दुनंदनः ॥ ४१ ॥

সেই সময়ত ইন্দুনন্দন (বুধ) হস্ত আদি ছয় নক্ষত্ৰত বিচৰণ কৰিলে, দুৰ্ভিক্ষ, কলহ, ৰোগ আৰু অনাবৃষ্টিজনিত ভয়ৰ কাৰণ হয়।

Verse 42

क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं कुरुते रोगनाशनम् । अहिर्बुध्न्यार्यमाग्नेययाम्यभेषु चरन्बुधः ॥ ४२ ॥

বুধে অহিৰ্বুধ্ন্য, আৰ্য্যমা, আগ্নেয় আৰু যাম্য নক্ষত্ৰত বিচৰণ কৰিলে, ক্ষেম, সুভিক্ষ আৰু আৰোগ্য দান কৰি ৰোগ নাশ কৰে।

Verse 43

भिषक्तरंगवाणिज्यवृत्तीनां नाशकृत्तदा । पूर्वात्रयेचरन्सौम्यो योगतारां भिनत्ति चेत् ॥ ४३ ॥

সেই সময়ত চিকিৎসাবৃত্তি, সমুদ্ৰযাত্ৰা আৰু বাণিজ্যবৃত্তিৰ বিনাশ ঘটে—যদি সৌম্য (বুধ) পূৰ্ব ত্ৰয় নক্ষত্ৰত চলি যোগতাৰা ভেদ কৰে।

Verse 44

क्षुच्छस्त्रानलचौरेभ्यो भयदः प्राणिनां तदा । याम्याग्निधातृवायव्यधिष्ण्येषु प्राकृता गतिः ॥ ४४ ॥

তেতিয়া বুধে প্ৰাণীৰ বাবে ক্ষুধা, অস্ত্ৰ, অগ্নি আৰু চোৰৰ পৰা ভয় দান কৰে; আৰু প্ৰাকৃত গতি যম, অগ্নি, ধাতৃ আৰু বায়ুৰ অধিষ্ঠানলৈ যায়।

Verse 45

रौद्रे न्दुसार्पपित्र् येषु ज्ञेया मिश्राह्वया गतिः । भाग्यार्यमेज्यादितिषु संक्षिप्ता गतिरुच्यते ॥ ४५ ॥

ৰৌদ্ৰ, ইন্দু, সাৰ্প আৰু পিতৃয় বিভাগত ‘মিশ্ৰ’ নামে গতি বুজিব লাগে; আৰু ভাগ্য, আৰ্য্যমা, এজ্য আৰু অদিতি বিভাগত ‘সংক্ষিপ্তা’ গতি বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 46

गतिस्तीक्ष्णाजचरणाहिर्बुघ्न्यभाश्रिभेषुया । योमातिकातिविश्वांबुमूलमत्स्यैन्यजस्य च ॥ ४६ ॥

‘গতি’, ‘তীক্ষ্ণা’, ‘অজ’, ‘চৰণ’, ‘অহিৰ’, ‘বুঘ্ন্যা’, ‘ভা’, ‘শ্ৰী’ আৰু ‘ভেষুয়া’; লগতে ‘যো’, ‘মাতিকা’, ‘অতি’, ‘বিশ্বাম্বু’, ‘মূল’, ‘মৎস্য’ আৰু ‘এন্যজ’—এই সকলো পৰমাত্মাৰ ধ্যানযোগ্য গূঢ় নাম।

Verse 47

घोरा गतिर्हरित्वाष्ट्रवसुवारुणभेषु च । इंद्रा ग्निमित्रमार्तंडभेषु पापाह्वयागतिः ॥ ४७ ॥

হৰিত, ত্বাষ্ট্ৰ, বসু আৰু বাৰুণ—এই ৰূপ-নামত গতি ঘোৰ বুলি কোৱা হৈছে; আৰু ইন্দ্ৰাগ্নি, মিত্ৰ, মাৰ্তণ্ড ৰূপত ই ‘পাপাহ্বয়া’—পাপ-নামধাৰী অশুভ গতি বুলি প্ৰসিদ্ধ।

Verse 48

प्राकृताद्यासु गतिषु ह्युदितोऽस्तमियोपिवा । यावंत्येव दिनान्येष दृश्यस्तावत्यदृश्यगः ॥ ४८ ॥

প্ৰাকৃত আদি নানা গতিত এই জীৱ—উদিত বা অস্তমিত বুলি কোৱা হওক—যিমান দিন দৃশ্য থাকে, সিমানেই সময় সি অদৃশ্য অৱস্থাতো গমন কৰে।

Verse 49

चत्वारिंशत्क्रमात्र्त्रिशद्र वींदू भूसुतो नव । पंचदशैकादशभिर्दिवसैः शशिनंदनः ॥ ४९ ॥

ক্ৰম অনুসাৰে (সূৰ্য-চন্দ্ৰৰ) গতি ত্ৰিশ আৰু চল্লিশ দিনত; ভূসূত মঙ্গল ন’ দিনত; আৰু শশিনন্দন বুধ পন্ধৰ আৰু এগাৰ দিনত নিজৰ গতি সম্পূৰ্ণ কৰে।

Verse 50

प्राकृतायां गतः सौम्यः क्षेमारोग्यसुभिक्षकृत् । मिश्रसक्षिप्तयोर्मध्ये फलदोऽन्यासु वृष्टिदः 1. ॥ ५० ॥

সৌম্য গ্ৰহ (বুধ) প্ৰাকৃত/সাধাৰণ গতিত থাকিলে ক্ষেম, আৰোগ্য আৰু সুভিক্ষ (অন্নসমৃদ্ধি) দান কৰে। মিশ্ৰ বা পীড়িত অৱস্থাত মধ্যম ফল দিয়ে; আৰু অন্য শুভ অৱস্থাত বৰ্ষাদাতা হয়।

Verse 51

वैशाखे श्रावणे पौषे आषाढेऽभ्युदितो बुधः । जगतां पापफलदस्त्वितरेषु शुभप्रदः ॥ ५१ ॥

বৈশাখ, শ্ৰাৱণ, পৌষ আৰু আষাঢ় মাহত বুধৰ উদয় জগতৰ বাবে পাপফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে; অন্য মাহসমূহত তাৰ উদয় শুভফল প্ৰদান কৰে।

Verse 52

इषोर्जमासयोः शस्त्रदुर्भिक्षाग्निभयप्रदः । उदितश्चंद्र जः श्रेष्ठो रजतस्फटिकोपमः ॥ ५२ ॥

ইষ আৰু ঊৰ্জ মাহত ই অস্ত্ৰভয়, দুৰ্ভিক্ষ আৰু অগ্নিভয় প্ৰদান কৰে। কিন্তু চন্দ্ৰজাতৰ উদয় পৰম শুভ—ৰূপা আৰু স্ফটিকৰ দৰে দীপ্ত।

Verse 53

द्विभाटजोदिमास्तस्य पंचमैकादशास्त्रिभात् । यन्नक्षत्रोदितो जीवस्तन्नक्षत्राख्यवत्सरः ॥ ५३ ॥

সেই চক্ৰৰ মাস নক্ষত্ৰ-বিভাগ অনুসাৰে—দুই, পাঁচ, এগাৰ আৰু তিন—গণনা কৰা হয়। যি নক্ষত্ৰত বৃহস্পতি (জীৱ) উদয় হয়, বছৰটো সেই নক্ষত্ৰৰ নামেই পৰিচিত হয়।

Verse 54

कार्तिको मार्गशीर्षश्च नृणां दुष्टफलप्रदः । शुभप्रदौ पौषमाघौ मध्यमौ फाल्गुनो मधुः ॥ ५४ ॥

মানুহৰ বাবে কাৰ্তিক আৰু মাৰ্গশীৰ্ষ দুষ্টফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে। পৌষ আৰু মাঘ শুভফল প্ৰদান কৰে; ফাল্গুন আৰু মধু (চৈত্ৰ) মধ্যম ফল দিয়ে।

Verse 55

माधवः शुभदो ज्येष्ठो नृणां मध्यफलप्रदः । शुचिर्मध्यो नभः श्रेष्ठो भाद्र ः श्रेष्ठः क्वचिन्नरः ॥ ५५ ॥

মাধৱ মাহ শুভদায়ক; জ্যেষ্ঠও কল্যাণপ্ৰদ; আৰু মানুহৰ বাবে ‘মধ্য’ কাল মধ্যম ফল দিয়ে। শুচি ‘মধ্য’, নভঃ শ্ৰেষ্ঠ; ভাদ্ৰ কিছুমানৰ বাবে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ হয়।

Verse 56

अतिश्रेष्ठ इषः प्रोक्तो मासानां फलमीदृशम् । सौम्ये भागे चरन्भानां क्षेमारोग्यसुभिक्षकृत् ॥ ५६ ॥

ইষা নামৰ মাহক অতি-শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে; মাহসমূহৰ মাজত ব্ৰতাচৰণৰ ফল এনেদৰেই বৰ্ণিত। সূৰ্য সৌম্য ভাগত গমন কৰিলে কল্যাণ, নিৰোগতা আৰু সুভিক্ষ প্ৰদান কৰে।

Verse 57

विपरीतो गुरुर्याम्ये मध्ये चरति मध्यमम् । पीताग्निश्यामहरितरक्तवणेगिराः क्रमात् ॥ ५७ ॥

গুরু (বৃহস্পতি) যেতিয়া বিপৰীত/বক্ৰ গতিৰে থাকে, তেতিয়া যাম্য (দক্ষিণ) অঞ্চলত মধ্যম গতিত চলে। ক্ৰমে তাৰ বৰ্ণ-দীপ্তি পীত, অগ্নিসদৃশ, শ্যাম, হৰিত আৰু ৰক্ত দেখা যায়।

Verse 58

व्याध्यग्निचौरशस्त्रास्त्रभयदः प्राणिनां भवेत् । अनावृष्टिं भूम्ननिभः करोति सुरपूजितः ॥ ५८ ॥

সেই প্ৰাণীৰ বাবে ব্যাধি, অগ্নি, চোৰ, শস্ত্ৰ আৰু অস্ত্ৰৰ দ্বাৰা ভয়ৰ কাৰণ হয়। দেৱতাই পূজিলেও সেই মহাবলী পৃথিৱীত অনাবৃষ্টি (বৰষুণৰ অভাৱ) ঘটায়।

Verse 59

दिवादृष्टो नृपवध्यामयंवाराष्ट्रनाशनम् । संवत्सरशरीरं स्यात्कृत्तिका रोहिणी तथा ॥ ५९ ॥

যদি সেয়া দিনতে দেখা যায়, তেন্তে ৰজাবধ, ভয়ংকৰ মহামাৰী বা ৰাজ্যনাশৰ সংকেত হয়। আৰু সেই লক্ষণক ‘সংবৎসৰ-শৰীৰ’যুক্ত বুলি বুজিব লাগে; লগতে কৃত্তিকা আৰু ৰোহিণী নক্ষত্ৰৰ সঙ্গেও তাৰ যোগ আছে।

Verse 60

नाभिस्त्वापाठयुगलमाद्री हृत्कुसुमं मघा । दुर्भिक्षाग्निमरुद्भीतिः शरीरं क्रूरपीडिते ॥ ६० ॥

ক্ৰূৰ পীড়াত পীড়িত জনৰ ক্ষেত্ৰত—নাভি ‘আপাঠ’ যুগলৰ সৈতে, হৃদয় ‘আদ্ৰী’ৰ সৈতে, আৰু ‘কুসুম’ (প্ৰাণকেন্দ্ৰ) ‘মঘা’ৰ সৈতে যুক্ত বুলি কোৱা হৈছে। তেনে দেহ দুর্ভিক্ষ, অগ্নি আৰু প্ৰচণ্ড বতাহৰ ভয়ত কষ্ট পায়।

Verse 61

नाभ्यां क्षुत्तृड्भयं पुष्ये सम्यङ्मूलफलक्षयः । हृदयेशस्य निधनं शुभं स्यात्संयुतैः शुभैः ॥ ६१ ॥

নাভি-দেশত নিমিত্ত উঠিলে ক্ষুধা‑তৃষ্ণাজনিত ভয় সূচায়; পুষ্য নক্ষত্ৰত ই মূল‑ফলৰ যথাযথ ক্ষয় বুজায়। হৃদয়-দেশৰ নিমিত্ত গৃহস্বামীৰ মৃত্যুৰ সংকেত; কিন্তু শুভ লক্ষণ যুক্ত হ’লে ফল শুভও হ’ব পাৰে।

Verse 62

शस्यवृद्धिः प्रजारोग्यं युद्धं जीवात्यवर्षणम् । इति द्विजातिमध्यां तु गोनृपस्त्रीसुखं महत् ॥ ६२ ॥

শস্যবৃদ্ধি হ’ব, প্ৰজা স্বাস্থ্যবান থাকিব, যুদ্ধো ঘটিব, আৰু জীৱসমূহৰ বাবে পৰ্যাপ্ত বৰষুণ হ’ব। এইদৰে দ্বিজ সমাজত গোধন, ৰজাৰ আশ্ৰয় আৰু গৃহিণী‑সুখে মহাসুখ দান কৰিব।

Verse 63

निःस्वनावृष्टिफणिभिर्वृष्टिः स्वास्थ्यं महोत्सवः । महार्घमपि संपत्तिर्देशनाशोऽतिवर्षणम् ॥ ६३ ॥

অস্বাভাৱিক নিস্তব্ধতা আৰু সাপৰ আবিৰ্ভাৱৰ দৰে অশুভ লক্ষণসহ বৰষুণ হ’লেও স্বাস্থ্য আৰু মহোৎসৱ হ’ব পাৰে; মূল্যবান সমৃদ্ধিও আহিব পাৰে। কিন্তু অতিবৃষ্টিয়ে দেশৰ বিনাশ ঘটায়।

Verse 64

अवैरं रोगमभयं रोगभीः सस्यवर्षणे । रोगो धान्यं नभोऽदृष्टिमघाद्यृक्षगते गुरौ ॥ ६४ ॥

গুরু (বৃহস্পতি) মঘা আদি নক্ষত্ৰত গতি কৰিলে বৈৰ নাশ হয়, ৰোগ শমে আৰু ভয় নাথাকে। শস্যৰ বাবে বৰষুণ হয়, ধান্য জন্মে; কিন্তু মেঘাচ্ছন্নতাত আকাশদৰ্শন কমে।

Verse 65

सौम्यमध्यमयाम्येषु मार्गेषु वीथिकात्रयम् । शुक्रस्य दस्रभाज्ज्ञेयं पर्यायैश्च त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ६५ ॥

উত্তৰ, মধ্য আৰু দক্ষিণ—এই তিন আকাশমাৰ্গত ‘বীথিকা’ৰ ত্ৰয় আছে। ই শুক্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি জানিব লাগে, আৰু প্ৰতিটোৰ তিনিটাকৈ পৰ্যায় নামো প্ৰসিদ্ধ।

Verse 66

नागेभैरावताश्चैव वृषभोष्ट्र्रखराह्वयाः । मृगांजदहनाख्याः स्युर्याम्यांता वीथयो नव ॥ ६६ ॥

দক্ষিণ দিশাত শেষ হোৱা নটা বীথি আছে—নাগ আৰু ভৈৰৱত; বৃষভ, উষ্ট্ৰ আৰু খৰ নামৰ; আৰু মৃগ, অঞ্জ, দহন নামৰ।

Verse 67

सौम्यमार्गे च तिसृषु चरन्वीथिषु भार्गवः । धान्यार्थवृष्टिसस्यानां परिपूर्तिं करोति हि ॥ ६७ ॥

সৌম্য মাৰ্গত আৰু তিনিটা চৰণ-বীথিত গমন কৰোঁতে ভাৰ্গৱ (শুক্ৰ) নিশ্চয় ধান্য, অৰ্থ, বৰষুণ আৰু শস্যৰ পৰিপূৰ্ণতা কৰে।

Verse 68

मध्मार्गे च तिसृषु सर्वमप्यधमं फलम् । पूर्वस्यां दिशि मेघस्तु शुभदः पितृपंचके ॥ ६८ ॥

মধ্যমাৰ্গত আৰু তিনিটা অৱস্থাত (লক্ষণ দেখা দিলে) ফল সম্পূৰ্ণ অধম হয়; কিন্তু পিতৃ-পঞ্চকত পূব দিশৰ মেঘ শুভফলদায়ক।

Verse 69

स्वातित्रये पश्चिमायां तस्यां शुक्रस्तथाविधः । विपरीते त्वनावृष्टिर्वृष्टिकृद्बुधसंयुतः ॥ ६९ ॥

স্বাতী-ত্রয় সময়ত যদি সি পশ্চিম দিশাত থাকে, তেন্তে শুক্ৰো তদ্ৰূপ অৱস্থাৰ বুলি গণ্য; বিপৰীত হলে অনাবৃষ্টি, কিন্তু বুধ-সংযোগে বৰষুণ ঘটায়।

Verse 70

कृष्णाष्टम्यां चतुर्दश्याममायां च यदा सितः । उदयास्तमनं याति तदा जलमयी मही ॥ ७० ॥

কৃষ্ণাষ্টমী, চতুৰ্দশী আৰু অমাৱস্যা ৰাতিত যেতিয়া ‘সিত’ উদয়-অস্তলৈ যায়, তেতিয়া পৃথিৱী যেন জলময় হৈ পৰে।

Verse 71

मिथः सप्तमराशिस्थौ पश्चात्प्राग्वीथिसंस्थितौ । गुरुशुक्रावनावृष्टिदुर्भिक्षसमरप्रदौ ॥ ७१ ॥

যেতিয়া বৃহস্পতি আৰু শুক্ৰ পৰস্পৰে সপ্তম ৰাশিত অৱস্থিত হৈ পশ্চিম আৰু পূৰ্ব পথত স্থিত হয়, তেতিয়া সিহঁতে অনাবৃষ্টি, দুর্ভিক্ষ আৰু যুদ্ধৰ কাৰণ হয়।

Verse 72

कुजज्ञजीवरविजाः शुक्रस्याग्रेसरा यदि । युद्धातिवायुर्दुर्भिक्षजलनाशकरामताः ॥ ७२ ॥

যদি মঙ্গল, বুধ, বৃহস্পতি আৰু সূৰ্য শুক্ৰৰ আগত অগ্ৰসৰ হয়, তেন্তে ই যুদ্ধ, প্ৰচণ্ড বতাহ, দুর্ভিক্ষ আৰু জলনাশৰ সংকেত দি মহা পীড়া আনে।

Verse 73

जलमित्रार्यमाहींद्र नक्षत्रेषु सुभिक्षकृत् । सच्छस्त्रावृष्टिदो मूलेऽहिर्बुध्न्यांत्यभयोर्भयम् ॥ ७३ ॥

জল, মিত্র, আৰ্যমান আৰু মহীন্দ্ৰ নক্ষত্ৰত ই সুভিক্ষ আৰু সমৃদ্ধি আনে। মূলাত উৎকৃষ্ট অস্ত্ৰ আৰু বৰষুণ দিয়ে; কিন্তু আহিৰ্বুধ্ন্য আৰু শেষ দুটা নক্ষত্ৰত ভয় জন্মায়।

Verse 74

श्रवणानिलहस्ताद्रा र्भरणीभाग्यभेषु च । चरञ्छनैश्चरो नॄणां सुभिक्षारोग्यसस्यकृत् ॥ ७४ ॥

যেতিয়া শনৈশ্চৰ শ্রৱণ, অনিল, হস্ত, আৰ্দ্ৰা, ভৰণী, ভাগ্য আৰু ভেষু নক্ষত্ৰত বিচৰণ কৰে, তেতিয়া তেওঁ মানুহক সুভিক্ষ, আৰোগ্য আৰু শস্যসমৃদ্ধি দান কৰে।

Verse 75

मुखे चैकं गुदे द्वे च त्रीणि के नयने द्वयम् । हृदये पञ्च ऋक्षाणि वामहस्ते चतुष्टयम् ॥ ७५ ॥

মুখত এটা, গুদত দুটা, কাণত তিনিটা, চকুত দুটা—এইদৰে পবিত্ৰ অংশ স্থাপন কৰা হয়। হৃদয়ত পাঁচ ঋক্ষ আৰু বাওঁ হাতত চাৰিটাৰ গোট ৰখা হয়।

Verse 76

वामपादे तथा त्रीणि दक्षिणे त्रीणि भानि च । चत्वारि दक्षिणे हस्ते जन्मभाद्र विजस्थितिः ॥ ७६ ॥

বাওঁ পাৱত তিনিটা আৰু সোঁ পাৱতো তিনিটা শুভচিহ্ন থাকে; লগতে সোঁ হাতত চাৰিটা। এই বিন্যাসে উত্তম জন্ম আৰু শ্ৰেষ্ঠ, ব্ৰাহ্মণসদৃশ অৱস্থা সূচায়।

Verse 77

रोगो लाभस्तथा हानिर्लाभः सौख्यं च बंधनम् । आयासः श्रेष्ठयात्रा च धनलाभः क्रमात्फलम् ॥ ७७ ॥

ক্ৰমে ফল হয়—ৰোগ, লাভ, তাৰপিছত হানি; পুনৰ লাভ, সুখ, বন্ধন; পৰিশ্ৰম, শ্ৰেষ্ঠ যাত্ৰা, আৰু শেষত ধনলাভ।

Verse 78

बहुधारविजस्त्वेतद्वक्रगः फलमीदृशम् । करोत्येव समः साम्यं शीघ्रगेषूत्क्रमात् फलम् ॥ ७८ ॥

যি বহু ধাৰাৰ পৰা জন্মি বেঁকা গতিৰে চলে, সি এনেকুৱা ফল দিয়ে। কিন্তু যি সম আৰু স্থিৰ, সি সাম্য আনে; আৰু যিসকল দ্ৰুতগামী, তেওঁলোকৰ তীব্ৰ অগ্ৰগতিত ফল সোনকালে পাকে।

Verse 79

विष्णुचक्रोत्कृत्तशिराः पङ्गुः पीयूषपानतः । अमृत्युतां गतस्तत्र खेटत्वे परिकल्पितः ॥ ७९ ॥

তাত বিষ্ণুৰ চক্ৰে যাৰ মূৰ ছিন্ন হৈছিল, সেই খোঁড়া জন অমৃত পান কৰি অমৰত্ব লাভ কৰিলে; তাৰ পাছত তাক খেট—আকাশীয় গ্ৰহ-ৰূপ—পদত নিযুক্ত কৰা হ’ল।

Verse 80

वरणधातुरर्केन्दू तुदते सर्वपर्वणि । विक्षेपावनतेर्वंगाद्रा हुर्दूरगतस्तयोः ॥ ८० ॥

‘বৰণ’ ধাতুৱে ‘অৰ্ক’ আৰু ‘ইন্দু’—এই সমাসসমূহক প্ৰতিটো সন্ধি-স্থানত আঘাত কৰে; আৰু ‘বিক্ষেপ’ আৰু ‘অৱনতি’ৰ ফলত কোৱা হয় যে ‘বঙ্গা’ আৰু ‘অদ্ৰা’ সিহঁতৰ পৰা দূৰলৈ সৰি যায়।

Verse 81

षण्मासवृद्ध्या ग्रहणं शोधयेद्र विचंद्र योः । पर्वेशास्तु तथा सत्यदेवा रव्यादितः क्रमात् ॥ ८१ ॥

ছয় মাহৰ বৃদ্ধি (সংশোধন) যোগ কৰি সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ গণনা কৰি শুদ্ধি কৰিব লাগে। তদ্ৰূপ, পৰ্বদিনৰ অধিপতিসকলক সত্যদেৱসকলসহ সূৰ্যৰ পৰা ক্ৰমে নিৰ্ণয় কৰিব লাগে।

Verse 82

ब्रह्मेन्द्विन्द्र धनाधीशवरुणाग्नियमाह्वयाः । पशुसस्यद्विजातीनां वृद्धिर्ब्राह्मे तु पर्वणि ॥ ८२ ॥

ব্ৰহ্মা, চন্দ্ৰ, ইন্দ্ৰ, ধনাধীশ (কুবেৰ), বৰুণ আৰু অগ্নিৰ আহ্বান কৰিব লাগে। ব্ৰাহ্ম-পৰ্বত পশু, শস্য আৰু দ্বিজসকলৰ বৃদ্ধি হয়।

Verse 83

तद्वदेव फलं सौम्ये श्लेष्मपीडा च पर्वणि । विरोधो भूभुजां दुःखमैंद्रे सस्यविनाशनम् ॥ ८३ ॥

হে সৌম্য! সৌম্য প্ৰভাৱতেও তেনেদৰেই ফল হয়; আৰু পৰ্বকালত কফজনিত পীড়া দেখা দিয়ে। ঐন্দ্ৰ প্ৰভাৱত ৰজাসকলৰ বিৰোধ, দুখ আৰু শস্যনাশ ঘটে।

Verse 84

धनिनां धनहानिः स्यात्कौबेरं धान्यवर्धनम् । नृपाणामशिवं क्षेममितरेषां च वारुणे ॥ ८४ ॥

কৌবেৰ ভাগত ধনীসকলৰ ধনহানি হ’ব পাৰে, কিন্তু ধান্য বৃদ্ধি হয়। বাৰুণ ভাগত ৰজাসকলৰ অশুভ ফল হয়, আনসকলৰ বাবে ক্ষেম আৰু কল্যাণ থাকে।

Verse 85

प्रवर्षणं सस्यवृद्धिः क्षेमं हौताशपर्वणि । अनावृष्टिः सस्यहानिर्दुर्भिक्षं याम्यपर्वणि ॥ ८५ ॥

হৌতাশ (অগ্নি) পৰ্বত প্ৰচুৰ বৰষুণ, শস্যবৃদ্ধি আৰু সৰ্বক্ষেম হয়। কিন্তু যাম্য (যম) পৰ্বত অনাবৃষ্টি, শস্যহানি আৰু দুর্ভিক্ষ (আকাল) ঘটে।

Verse 86

वेलाहीने सस्यहानिर्नृपाणां दारुणं रणम् । अतिवेले पुष्पहानिर्भयं सस्यविनाशनम् ॥ ८६ ॥

ঋতু দেৰিতে আহিলে শস্যহানি হয় আৰু ৰজাসকলৰ বাবে ভয়ংকৰ যুদ্ধৰ প্ৰকোপ উঠে। আৰু ঋতু অতিশয় সোনকালে আহিলে পুষ্পনাশ হয় আৰু শস্যবিনাশৰ আশংকা জাগে।

Verse 87

एकस्मिन्नेव मासे तु चंद्रा र्कग्रहणं यदा । विरोधो धरणीशानामर्थवृष्टिविनाशनम् ॥ ८७ ॥

একে মাহৰ ভিতৰতে যেতিয়া চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য—দুয়োৰে গ্ৰহণ হয়, তেতিয়া পৃথিৱীৰ শাসকসকলৰ মাজত বিবাদ উঠে আৰু ধন-সমৃদ্ধি আৰু বৰষুণৰ বিনাশ ঘটে।

Verse 88

ग्रस्तोदितावस्तमितौ नृपधान्यविनाशदौ । सर्वग्रस्ताविनेंदू तु क्षुद्व्याध्यग्निभयप्रदौ ॥ ८८ ॥

সূৰ্য বা চন্দ্ৰ গ্ৰহণগ্ৰস্ত অৱস্থাত উদয় বা অস্ত গেলে সেয়া ৰজা আৰু ধান্যৰ বিনাশ ঘটায়। আৰু চন্দ্ৰ সম্পূৰ্ণভাবে গ্ৰস্ত হলে দুৰ্ভিক্ষ, ৰোগ আৰু অগ্নিভয় প্ৰদান কৰে।

Verse 89

सौम्यायने क्षत्रविप्रानितरां हन्ति दक्षिणे । द्विजातीं श्चक्रमाद्धंति राहुदृष्टोरगादितः ॥ ८९ ॥

উত্তৰায়ণত (গ্ৰহণৰ) দোষে ক্ষত্ৰিয় আৰু ব্ৰাহ্মণক অধিক আঘাত কৰে; দক্ষিণায়ণত ই বিশেষকৈ দ্বিজসকলক পীড়িত কৰে। ৰাহুৰ দৃষ্টিপ্ৰভাৱত সৰ্পাদি শত্রুসকলে চক্ৰৰ দৰে তেওঁলোকক আক্রমণ কৰে।

Verse 90

तथैव ग्रामभेदाः स्युर्मोक्षभेदास्तथा दश । नो शक्ता लक्षितुं देवाः किं पुनः प्राकृता जनाः ॥ ९० ॥

সেইদৰে গ্ৰামসমূহৰো নানা ভেদ আছে, আৰু মোক্ষৰো দহ প্ৰকাৰ ভেদ স্মৃত। সেয়া দেবতাসকলেও সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি উঠিব নোৱাৰে—তেন্তে সাধাৰণ মানুহ কেনেকৈ বুজিব?

Verse 91

आनीय खेटान्गणितांस्तेषां वारं विचिंतयेत् । शुभाशुभान्यैः कालस्य ग्राहयामो हि लक्षणम् ॥ ९१ ॥

গ্ৰহসমূহৰ গণিতগত গতি আনি সিহঁতৰ বাৰ-প্ৰভাৱ বিচাৰ কৰা উচিত; কিয়নো শুভ-অশুভ লক্ষণৰ দ্বাৰাই আমি কালের স্বৰূপ নিৰ্ণয় কৰোঁ।

Verse 92

तस्मादन्वेषणीयं तत्कालज्ञानाय धीमता । उत्पातरूपाः केतूनामुदयास्तमया नृणाम् ॥ ९२ ॥

সেয়ে, বৰ্তমান কালের স্বভাৱ জানিবলৈ ধীমান লোকে এইবোৰ অনুসন্ধান কৰিব লাগে—কেতুসকলৰ উৎপাতৰূপ, অৰ্থাৎ মানুহক প্ৰভাৱিত কৰা সিহঁতৰ উদয় আৰু অস্ত।

Verse 93

दिव्यांतरिक्षा भौमास्ते शुभाशुभफलप्रदाः । यज्ञध्वजास्त्रभवनरक्षवृद्धिंगजोपमाः ॥ ९३ ॥

এই লক্ষণসমূহ দিব্য, অন্তৰীক্ষ বা ভৌম হ’ব পাৰে; সিহঁতে শুভ বা অশুভ ফল দিয়ে। গজসম শক্তিৰে সিহঁতে যজ্ঞ, ধ্বজ, অস্ত্ৰ আৰু ভৱনৰ ৰক্ষা আৰু বৃদ্ধি সাধন কৰে।

Verse 94

स्तम्भशूलांकुशाकारा आंतरिक्षाः प्रकीर्तिताः । नक्षत्रसंस्थिता दिव्या भौमा ये भूमिसंस्थिताः ॥ ९४ ॥

অন্তৰীক্ষৰ (লক্ষণ) স্তম্ভ, শূল আৰু অঙ্কুশ আকৃতিৰ বুলি কোৱা হয়। নক্ষত্ৰমণ্ডলত স্থিত হলে দিব্য, আৰু ভূমিত স্থিত হলে ভৌম বুলি জনা যায়।

Verse 95

एकोऽपि भिन्नरूपः स्याज्जंतुर्नाम शुभाय वै । यावन्तो दिवसान्केतुर्दृश्यते विविधात्मकः ॥ ९५ ॥

এটা মাত্ৰ জীৱো যদি ভিন্ন (বিচিত্ৰ) ৰূপে দেখা যায়, তেন্তে তাকো শুভ লক্ষণ বুলি ধৰা হয়। আৰু বিভিন্ন ৰূপে কেতু যিমান দিন দেখা যায়, সিমান দিনেই তাৰ প্ৰভাৱ বুলি বুজা হয়।

Verse 96

तावान्मासैः फलं यच्छत्यष्टौ सारव्यवत्सरैः । ये दिव्याः केतवस्तेपि शश्वज्जीवफलप्रदाः ॥ ९६ ॥

যিমান মাহতে সেই একে ফল লাভ হয়, যি নচেৎ আঠ বছৰত সঞ্চিত হ’লহেঁতেন। সেই দিব্য কেতুবিলাকেও জীৱক সদায় ফল দান কৰে।

Verse 97

ह्रस्वः स्निग्धः सुप्रसन्नः श्वेतकेतुः सुवृष्टिकृत् । क्षिप्रादस्तमयं याति दीर्घकेतुरवृष्टिकृत् ॥ ९७ ॥

হ্ৰস্ব, স্নিগ্ধ, সুপ্ৰসন্ন আৰু শ্বেত কেতুৱে সু-বৃষ্টি ঘটায় আৰু সোনকালে অস্ত যায়; কিন্তু দীঘল কেতুৱে অনাবৃষ্টি ঘটায়।

Verse 98

अनिष्टदो धूमकेतुः शक्रचापसमप्रभः । द्वित्रिचतुःशूलरूपः स च राज्यांतकृन्मतः ॥ ९८ ॥

অনিষ্টদায়ী ধূমকেতু, শক্ৰচাপৰ দৰে দীপ্তিমান, আৰু দুই-তিন-চাৰি শূলৰূপে দেখা দিলে—তাক ৰাজ্যান্তকাৰী লক্ষণ বুলি ধৰা হয়।

Verse 99

मणिहारस्तु वर्णाभा दीप्तिमंतोऽकसूनवः । केतवश्चोदिताः पूर्वापरयोर्नृपहानिदाः ॥ ९९ ॥

মণিহাৰৰ দৰে বৰ্ণাভা থকা দীপ্তিমান সূৰ্যপুত্ৰ কেতুবিলাক উদিত হৈ পূব বা পশ্চিম দিশত দেখা দিলে—সেয়া নৃপহানিৰ নিমিত্ত হয়।

Verse 100

वंसुकबिंबक्षितजच्छुकतुंडादिसन्निभाः । हुताशनोदितास्तेऽपि केतवः फलदाः स्मृताः 1. ॥ १०० ॥

বাঁহৰ কুঁহি, কুম্হৰা, মাটিৰ ঢেলা, টিয়াৰ ঠোঁট আদি সদৃশ কেতুবিলাক—অগ্নিদিশৰ পৰা উদিত হলেও—ফলদায়ী বুলি সোঁৱৰণ কৰা হৈছে।

Verse 101

भूसुता जलतैलाभा वर्तुलाः क्षुद्भयप्रदाः । सुभिक्षक्षेमदाः श्वेतकेतवः सोमसूनवः ॥ १०१ ॥

ভূসুতা জল বা তেলৰ দৰে দেখা দি বৃত্তাকাৰ হৈ দুৰ্ভিক্ষৰ ভয় জগায়; কিন্তু শ্বেত-কেতুধাৰী সোমসুনুৱে সুভিক্ষ আৰু ক্ষেম দান কৰে।

Verse 102

पितामहात्मजः केतुस्त्रिवर्णस्त्रिदशान्वितः । ब्रह्मदंडाद्धूमकेतुः प्रजानामंतकृन्मतः ॥ १०२ ॥

পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ পুত্ৰ কেতু ত্ৰিবৰ্ণ আৰু দেবগণসহিত বুলি কোৱা হয়; ব্ৰহ্মদণ্ডৰ পৰা উৎপন্ন সি ‘ধূমকেতু’, প্ৰজাৰ অন্তকাৰক বুলি মান্য।

Verse 103

एशान्यां भार्गवसुताः श्वेतरूपास्त्वनिष्टदाः । अनिष्टदाः पंगुसुता विशिखाः कमकाह्वयाः ॥ १०३ ॥

ঈশান দিশত ভাৰ্গৱসুতা শ্বেতৰূপ হৈ অনিষ্ট দান কৰে; আৰু পঙ্গুসুতা ‘বিশিখ’—‘কমকা’ নামে প্ৰসিদ্ধ—সিহঁতেও অশুভ ফল দিয়ে।

Verse 104

विकचाख्या गुरुसुता वेष्टा याम्ये स्थिता अपि । सूक्ष्माः शुक्ला बुधसुताश्चौररोगभयप्रदाः ॥ १०४ ॥

‘বিকচা’ নামে—গুৰুসুতা বুলি কোৱা—আৰু ‘বেষ্টা’, যদিও দক্ষিণ দিশত স্থিত, তথাপি সূক্ষ্ম আৰু শ্বেত দীপ্তিময়; এই ‘বুধসুতা’ চোৰ আৰু ৰোগৰ ভয় দিয়ে।

Verse 105

कुजात्मजाः कुंकुमाख्या रक्ताः शूलास्त्वनिष्टदाः । अग्निजा विश्वरूपाख्या अग्निवर्णाः सुखप्रदाः ॥ १०५ ॥

কুজ (মঙ্গল)ৰ পুত্ৰসকল ‘কুঙ্কুম’ নামে জনা যায়; সিহঁত ৰক্তবৰ্ণ, শূলসদৃশ আৰু অনিষ্টদায়ক। অগ্নিজ ‘বিশ্বৰূপ’ অগ্নিবৰ্ণ হৈ সুখ দান কৰে।

Verse 106

अरुणाः श्यामलाकारा अर्कपुत्राश्च पापदाः । शुक्रजा ऋक्षसदृशाः केतवः शुभदायकाः ॥ १०६ ॥

অৰুণসকল শ্যামবৰ্ণ আকাৰৰ; অর্কপুত্ৰ হোৱাত পাপফল দান কৰে। শুক্ৰজাত কেতুসকল ভালুকসদৃশ আৰু শুভফলদাতা।

Verse 107

कृत्तिकासु भवो धूमकेतुर्नूनं प्रजाक्षयः । प्रासादवृक्षशैलेषु जातो राज्ञां विनाशकृत् ॥ १०७ ॥

কৃত্তিকা নক্ষত্ৰত উদিত ধূমকেতু নিশ্চিতভাৱে প্ৰজাক্ষয়ৰ সূচক। প্ৰাসাদ, গছ বা পৰ্বতৰ ওপৰত উঠিলে ই ৰজাসকলৰ বিনাশ ঘটায়।

Verse 108

सुभिक्षकृत्कौमुदाख्यः केतुः कुमुदसन्निभः । आवर्तकेतुसंध्यायां शशिरो नेष्टदायकः ॥ १०८ ॥

কৌমুদ নামৰ কেতু সুভিক্ষ ঘটায় আৰু কুমুদফুলৰ দৰে শুভ্ৰ। কিন্তু আবর্ত-কেতুযুক্ত সন্ধ্যাত চন্দ্ৰ অনিষ্টফলদাতা হয়।

Verse 109

ब्रह्मदेवमनोर्मानं पित्र्यं सौरं च सावनम् । चांद्रमार्क्षं गुरोर्मानमिति मानानि वै नव ॥ १०९ ॥

ব্ৰহ্মমান, দেৱমান, মনুমান, পিতৃমান, সৌৰমান, সাৱনমান, চান্দ্ৰমান, আর্ক্ষ (নক্ষত্ৰ)মান আৰু গুৰুমান—এই নৱ মান।

Verse 110

एतेषां नवमानानां व्यवहारोऽत्र पञ्चभिः । तेषां पृथक्पृथक्कार्यं वक्ष्यते व्यवहारतः ॥ ११० ॥

এই নৱ মানৰ ব্যৱহাৰ ইয়াত পাঁচ প্ৰকাৰৰে কৰা হয়। সিহঁতৰ পৃথক পৃথক কাৰ্য ব্যৱহাৰ অনুসাৰে পৃথককৈ বৰ্ণনা কৰা হ’ব।

Verse 111

ग्रहाणां निखिलश्चारो गृह्यते सौरमानतः । वृष्टेर्विधानं स्त्रीगर्भः सावनेनैव गृह्यते ॥ १११ ॥

গ্ৰহসমূহৰ সম্পূৰ্ণ গতি সৌৰমান অনুসাৰে নিৰ্ধাৰিত হয়; কিন্তু বৰষুণৰ বিধান আৰু স্ত্ৰীগৰ্ভৰ গণনা কেৱল সাৱন (দিন-আধাৰিত) মানেৰে নিশ্চিত হয়।

Verse 112

प्रवर्षणां समे गर्भो नाक्षत्रेण प्रगृह्यते । यात्रोद्वाहव्रतक्षौरे तिथिवर्षेशनिर्णयः ॥ ११२ ॥

বৰ্ষাকালৰ সৈতে বছৰ গণনা কৰিলে গৰ্ভ (আৰু তাৰ গণনা) নক্ষত্ৰেৰে স্থিৰ কৰিব নালাগে। যাত্ৰা, বিবাহ, ব্ৰত আৰু চূড়াকৰ্মত সিদ্ধান্ত তিথি আৰু বৰ্ষেশ (বছৰৰ অধিপতি) অনুসাৰে কৰা হয়।

Verse 113

पर्ववास्तूपवासादि कृत्स्नं चांद्रे ण गृह्यते । गृह्यते गुरुमानेन प्रभवाद्यब्दलक्षणम् ॥ ११३ ॥

পৰ্ব, বাস্তু-সম্পৰ্কীয় কৰ্ম, উপবাস আদি সকলো আচাৰ চন্দ্ৰমান অনুসাৰে গ্ৰহণ কৰা হয়। প্ৰভৱ আদি বছৰৰ লক্ষণ গুৰুমান (বৃহস্পতিৰ মান) অনুসাৰে নিৰ্ধাৰিত হয়।

Verse 114

तत्तन्मासैर्द्वादशभिस्तत्तदष्टौ भवेत्ततः । गुरुमध्यमचारेण षष्ट्यब्दाः प्रभवादयः ॥ ११४ ॥

সেই সেই মাহৰ বাৰোটাই মিলি এটা বছৰ হয়; তাৰ পিছত একে গণনাৰে পুনৰ আঠ (বছৰ) গঠিত হয়। গুৰুৰ মধ্যগতি অনুসাৰে প্ৰভৱ আদি ষাঠি বছৰ স্মৃত।

Verse 115

प्रभवो विभवः शुक्लः प्रमोदोऽथ प्रजापतिः । अंगिराः श्रीमुखो भावो युवा धाता तथैव च ॥ ११५ ॥

প্ৰভৱ, বিভৱ, শুক্ল, প্ৰমোদ আৰু প্ৰজাপতি; লগতে অঙ্গিৰা, শ্ৰীমুখ, ভাব, যুবা আৰু ধাতা—এই (বছৰৰ নামসমূহ)।

Verse 116

ईश्वरो बहुधान्यश्च प्रमाथी विक्रमो वृषः । चित्रभानुस्सुभानुश्च तारणः पार्थिवोऽव्ययः ॥ ११६ ॥

তেওঁ পৰমেশ্বৰ; ধান্য-সমৃদ্ধিৰ দাতা; দুষ্টদমনকাৰী; পৰাক্ৰম-স্বৰূপ; ধৰ্মৰ বৃষভ। তেওঁ বিচিত্ৰ দীপ্তি আৰু শুভ কান্তিৰে উজ্জ্বল; তৰণকাৰী; পাৰ্থিৱ জগতৰ অধিপতি হৈও অব্যয়।

Verse 117

सर्वजित्सर्वधारी च विरोधी विकृतः खरः । नंदनो विजयश्चैव जयो मन्मथदुर्मुखौ ॥ ११७ ॥

তেওঁ সৰ্বজিত্—সৰ্ববিজয়ী; সৰ্বধাৰী—সকলকে ধাৰণকাৰী; অধৰ্মবিৰোধী; অবিকৃত—অপৰিৱৰ্তিত; খৰ—অডিগ। তেওঁ নন্দন—আনন্দদাতা; বিজয়; জয়; মন্মথদমনকাৰী; আৰু দুৰ্মুখ—ভয়ংকৰ মুখবিশিষ্ট।

Verse 118

हेमलंबो विलंबश्च विकारी शार्वरी लवः । शुभकृच्छोभनः क्रोधी विश्वावसुपराभवौ ॥ ११८ ॥

এই নামসমূহ—হেমলম্ব, বিলম্ব, বিকাৰী, শাৰ্বৰী, লৱ; শুভকৃত্, শোভন, ক্রোধী; বিশ্বাৱসু আৰু পৰাভৱ—প্ৰভুৰ পবিত্ৰ নাম।

Verse 119

प्लवंगः कीलकः सौम्यः सामाप्तश्च विरोधकृत् । र्प्भावी प्रमादी च आनन्दो राक्षसोऽनलः ॥ ११९ ॥

নামসমূহ—প্লৱংগ, কীলক, সৌম্য, সামাপ্ত, বিরোধকৃত্; লগতে ঋভাবী, প্রমাদী, আনন্দ, ৰাক্ষস, অনল—এইবোৰো প্ৰভুৰ নাম।

Verse 120

पिंगलः कालयुक्तश्च सिद्धार्थो रौद्र दुर्मतीः । दुंदुभी रुधिरोद्गारी रक्ताक्षः क्रोधनः क्षयः ॥ १२० ॥

তেওঁ পিঙ্গল, কালযুক্ত, সিদ্ধার্থ; ৰৌদ্ৰ আৰু দুৰ্মতি নামে পৰিচিত। তেওঁ দুন্দুভিনাদৰ দৰে গর্জনকাৰী; ৰুধিৰোদ্গাৰী; ৰক্তাক্ষ; ক্রোধন; আৰু ক্ষয়—লয়স্বৰূপ।

Verse 121

नामतुल्यफलाः सर्वे विज्ञेयाः षष्टिवत्सराः । युगं स्थात्पंचभिर्वर्षैर्युगान्येवं तु द्वादश ॥ १२१ ॥

ষাঠি সংৱৎসৰ সকলোকে নিজ নিজ নামৰ অনুৰূপ ফলদায়ক বুলি জানিব লাগে। পাঁচ বছৰত এটা যুগ; এইদৰে ষাঠি বছৰত বাৰটা যুগ হয়।

Verse 122

तेषामीशाः क्रमाज्ज्ञेया विष्णुर्देवपुरोहितः । पुरंदरो लोहितश्च त्वष्टाहिर्बुध्न्यसंज्ञकः ॥ १२२ ॥

তেওঁলোকৰ অধিষ্ঠাতা দেবতাসকল ক্ৰমে জানিব লাগে—বিষ্ণু, দেবপুৰোহিত; পুরন্দর (ইন্দ্ৰ); লোহিত; ত্বষ্টা; আৰু অহিৰ্বুধ্ন্য নামে খ্যাত দেব।

Verse 123

पितरश्च ततो विश्वे शशींद्रा ग्न्यश्विनो भगः । तथा युगस्य वर्षेशास्त्वग्निनेंदुविधीश्वराः ॥ १२३ ॥

তাৰ পাছত পিতৃসকল আৰু বিশ্বেদেৱসকল; লগতে সোম আৰু ইন্দ্ৰ, অগ্নি, অশ্বিনীদ্বয় আৰু ভগ। তদ্ৰূপ যুগ আৰু বছৰৰ অধিপতি অগ্নি, চন্দ্ৰ আৰু বিধীশ্বৰ।

Verse 124

अथाद्वेशचमूनाथसस्यपानां बलाबलम् । तत्कालं ग्रहचारं च सम्यग् ज्ञात्वा फलं वदेत् ॥ १२४ ॥

তাৰ পাছত অদ্বেষ, চমূনাথ আদি, শস্য আৰু পানীয় জলের বল-অবল আৰু সেই সময়ৰ গ্ৰহচাৰ সম্যক জানি ফল ক’ব লাগে।

Verse 125

सौम्यायनं मासषट्कं मृगाद्यं भानुभुक्तितः । अहः सुराणां तद्रा त्रिः कर्काद्यं दक्षिणायनम् ॥ १२५ ॥

সূৰ্যৰ ৰাশিভোগ অনুসাৰে মকৰাদি পৰা আৰম্ভ হোৱা ছয় মাহৰ কাল ‘সৌম্যায়ন’ (উত্তৰায়ণ) বুলি কোৱা হয়। সেয়াই দেৱতাসকলৰ দিন; তাৰ ৰাতি কৰ্কটাদি পৰা আৰম্ভ হোৱা ছয় মাহৰ ‘দক্ষিণায়ন’।

Verse 126

गृहप्रवेशवैवाहप्रतिष्ठामौंजिबन्धनम् । मघादौ मंगलं कर्म विधेयं चोत्तरायणे ॥ १२६ ॥

গৃহপ্ৰৱেশ, বিবাহ, প্ৰতিষ্ঠা আৰু মৌঞ্জীবন্ধন (উপনয়ন) আদি মঙ্গলকৰ্ম মঘা নক্ষত্ৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আৰু সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণত সম্পাদন কৰা উচিত।

Verse 127

याम्यायने गर्हितं च कर्म यत्नात्प्रशस्यते । माघादिमासौ द्वौ द्वौ च ऋतवः शिशिरादयः ॥ १२७ ॥

দক্ষিণায়ণত যত্নসহকাৰে কৰা কৰ্ম, অন্যথা গৰ্হিত হলেও, প্ৰশংসনীয় হয়। মাঘৰ পৰা মাহবোৰ দুটা-দুটা কৰি গণ্য, আৰু শিশিৰাদি ঋতুও দুমাহীয়া।

Verse 128

मृगाच्छिशिरवसंतश्च ग्रीष्माः स्युश्चोत्तरायणे । वर्षा शरच्च हेमंतः कर्काद्वै दक्षिणायने ॥ १२८ ॥

মৃগশীৰ্ষৰ পৰা শিশিৰ, বসন্ত আৰু গ্ৰীষ্ম ঋতু উত্তৰায়ণৰ অন্তৰ্গত। কৰ্কটৰ পৰা বৰ্ষা, শৰৎ আৰু হেমন্ত ঋতু দক্ষিণায়ণৰ অন্তৰ্গত।

Verse 129

चांद्रो दर्शावधिः सौरः संक्रात्या सावनो दिनैः । त्रिंशद्भिश्चंद्र भगणो मासो नाक्षत्रसंज्ञकः ॥ १२९ ॥

চান্দ্ৰমাস অমাৱস্যাৰ সীমালৈ গণ্য; সৌৰমাস সংক্রান্তিৰে নিৰ্ধাৰিত। সাৱন মাস দিনগণনাৰে; আৰু ত্ৰিশ তিথিযুক্ত চন্দ্ৰভগণ মাসক ‘নাক্ষত্ৰ মাস’ বোলা হয়।

Verse 130

मधुश्च माधवः शुक्रः शुचिश्चाथ नभस्ततः । नभस्य इषःऊर्जश्च सहाश्चैव सहस्यकः ॥ १३० ॥

মধু, মাধৱ, শুক্ৰ, শুচি; তাৰপিছত নভ; তাৰপিছত নভস্য; তাৰপিছত ইষ আৰু ঊৰ্জ; লগতে সহা আৰু সহস্যক—এইবোৰেই ক্ৰমে মাহৰ নাম।

Verse 131

तपास्तपस्य क्रमशश्चैत्रादीनां समाह्वयाः । यस्मिन्मासे पौर्णमासी येन धिष्ण्येन संयुता ॥ १३१ ॥

তপ আৰু তপস্যা—এই নাম দুটা ক্ৰমে চৈত্ৰাদি মাহসমূহৰ নাম ৰূপেও কোৱা হৈছে। যি মাহত যি পূৰ্ণিমা হয় আৰু সি যি নক্ষত্ৰ-ধিষ্ণ্যৰ সৈতে যুক্ত থাকে, সেই পূৰ্ণিমা আৰু নক্ষত্ৰৰ দ্বাৰাই মাহৰ পৰিচয় স্থিৰ হয়।

Verse 132

तन्नक्षत्राह्वयो मासः पौर्णमासी तदाह्वया । तत्पक्षौ दैव पित्राख्यौ शुक्लकृष्णौ तथापरे ॥ १३२ ॥

সেই (অধিষ্ঠাতা) নক্ষত্ৰৰ নামেই মাহৰ সংজ্ঞা হয়, আৰু পূৰ্ণিমাও সেই নামেই প্ৰসিদ্ধ। তাৰ দুটা পক্ষ ‘দৈৱ’ আৰু ‘পিতৃয়’ বুলি কোৱা হয়—অর্থাৎ শুক্ল আৰু কৃষ্ণ পক্ষ।

Verse 133

शुभाशुभे कर्मणि च प्रशस्तौ भवतः सदा । क्रमात्तिथीनां ब्रह्माग्नी विरिंचिविष्णुशैलजाः ॥ १३३ ॥

শুভ আৰু অশুভ—দুয়ো ধৰণৰ কৰ্মতেই তোমালোক দুজন সদায় প্ৰশস্ত বুলি কোৱা হয়। তিথিৰ ক্ৰমত ব্ৰহ্মা আৰু অগ্নি, লগতে বিরিঞ্চি, বিষ্ণু আৰু শৈলজা (পাৰ্বতী) অধিষ্ঠাতা ৰূপে স্মৃত।

Verse 134

विनायकयमौ नागचंद्रौ स्कंदोऽकवासवौ । महेन्द्र वासवौ नागदुर्गादंडधराह्वयः ॥ १३४ ॥

বিনায়ক আৰু যম; নাগ আৰু চন্দ্ৰ; স্কন্দ আৰু (দুটা) বসু; মহেন্দ্ৰ আৰু বাসৱ; লগতে নাগ, দুৰ্গা আৰু দণ্ডধৰ—এইবোৰ এই প্ৰসঙ্গত উচ্চাৰিত দিব্য নাম।

Verse 135

शिवविष्णू हरिरवीकामः सर्वः कलीततः । चन्द्र विश्वेदर्शसंज्ञतिथीशाः पितरः स्मृताः ॥ १३५ ॥

শিৱ আৰু বিষ্ণু, হৰি, ৰবি (সূৰ্য) আৰু কাম—এই সকলোকে ‘কলীতত’ গণৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি কোৱা হয়। চন্দ্ৰ, বিশ্বেদেৱ আৰু ‘তিথীশ’ নামে পৰিচিত দেৱতাসকল পিতৃৰূপে স্মৃত।

Verse 136

नंदाभद्रा जयारिक्तापूर्णाः स्युस्तिथयः पुनः । त्रिरावृत्त्या क्रमाज्ज्ञेया नेष्टमध्येष्टदाः सिते ॥ १३६ ॥

পুনৰায় তিথিসমূহ নন্দা, ভদ্ৰা, জয়া, ৰিক্ত আৰু পূৰ্ণা বুলি জনা যায়। এই ক্ৰম তিনিবাৰ অনুক্ৰমে পুনৰাবৃত্তি কৰিলে সমগ্ৰ পক্ষত সিহঁত চিনাক্ত হয়। শুক্লপক্ষত সিহঁতে ক্ৰমে অনিষ্ট, মধ্যম আৰু ইষ্ট ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 137

कृष्णपक्षे त्विष्टमध्यानिष्टदाः क्रमशस्तदा । अष्टमी द्वादशी षष्ठी चतुर्थी च चतुर्दशी ॥ १३७ ॥

কৃষ্ণপক্ষত এই তিথিসমূহ ক্ৰমে ইষ্টৰ পৰা মধ্যম আৰু অনিষ্ট ফলদায়ক বুলি ধৰা হয়—অষ্টমী, দ্বাদশী, ষষ্ঠী, চতুৰ্থী আৰু চতুৰ্দশী।

Verse 138

तिथयः पक्षरंध्राख्या ह्यतिरूक्षा प्रकीर्तिताः । समुद्र मनुरंध्रांकतत्त्वसंख्यास्तुनाडिकाः ॥ १३८ ॥

তিথিসমূহ অতি সূক্ষ্ম বুলি কীৰ্তিত আৰু ‘পক্ষ-ৰন্ধ্ৰ’ নামে অভিহিত। লগতে নাড়িকা-কালমান ‘সমুদ্ৰ’, ‘মনু’, ‘ৰন্ধ্ৰ’, ‘অংক’, ‘তত্ত্ব’ আদি পৰম্পৰাগত সংখ্যা-সংকেত অনুসাৰে গণনা কৰিব লাগে।

Verse 139

त्याज्याः स्युस्तासु तिथिषु क्रमात्पंच च सर्वदा । अमावास्या च नवमी हित्वा विषमसज्ञिका ॥ १३९ ॥

সেই তিথিসমূহৰ মাজত ক্ৰমে পাঁচটা তিথি সদায় বর্জনীয় বুলি কোৱা হৈছে। আৰু অমাৱস্যা আৰু নবমী বাদ দিলে বাকী তিথিসমূহ ‘বিষম’ (অশুভ) নামে পৰিচিত।

Verse 140

तिथयस्तुप्रशस्तास्युर्मध्यमा प्रतिपत्सिता । षष्ठ्यां तैलं तथाष्टम्यां मासं क्षौरं कलेस्तिथौ ॥ १४० ॥

তিথিসমূহৰ মাজত মধ্যম তিথিসমূহ প্ৰশস্ত বুলি ধৰা হয়; প্ৰতিপদাও অনুমোদিত। ষষ্ঠীত তেল লগোৱা, অষ্টমীত মাসিক ব্ৰত পালন, আৰু কাল-তিথিত ক্ষৌৰকৰ্ম (মুণ্ডন) কৰা বিধেয়।

Verse 141

पूर्णिमादर्शयोर्नारीसेवनं परिवर्जयेत् । दर्शे षष्ठ्यां प्रतिपदि द्वादश्यां प्रतिपर्वसु ॥ १४१ ॥

পূৰ্ণিমা আৰু অমাৱস্যাৰ দিনত নাৰীসঙ্গ ত্যাগ কৰিব লাগে। দৰ্শদিন, ষষ্ঠী, প্ৰতিপদ, দ্বাদশী আৰু সকলো পৰ্বদিনতো বিৰত থাকিব।

Verse 142

नवम्यां च न कुर्वीत कदाचिद्दंतधावनम् । व्यतीपाते च संक्रांतावेकादश्यां च पर्वसु ॥ १४२ ॥

নৱমীত কেতিয়াও দন্তধাৱন নকৰিব। ব্যতীপাত, সংক্রান্তি, একাদশী আৰু পৰ্বদিনতো দন্তমাৰ্জন বর্জনীয়।

Verse 143

अर्कभौमदिने षष्ठ्यां नाभ्यंगो वैधृतौ तथा । यः करोति दशम्यां च स्नानमामलकैर्नरः ॥ १४३ ॥

ৰবিবাৰ বা মঙলবাৰে পৰা ষষ্ঠী আৰু বৈধৃতি যোগত অভ্যঙ্গ (তেল-মৰ্দন) নকৰিব। কিন্তু যি নৰ দশমীত আমলকীৰে স্নান কৰে, সি শুদ্ধিফল লাভ কৰে।

Verse 144

पुत्रहानिर्भवेत्तस्य त्रयोदश्यां धनक्षयः । अर्थपुत्रक्षयस्तस्य द्वितीयायां न संशयः ॥ १४४ ॥

ত্রয়োদশীত তাৰ পুত্ৰহানি হয়, আৰু দ্বিতীয়াত ধনক্ষয়। দ্বিতীয়াৰ দিনা অৰ্থ আৰু পুত্ৰ—দুয়োটাৰ ক্ষয় হয়, ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 145

अमायां च नवम्यां च सप्तम्यां च कुलक्षयः । या पौर्णिमा दिवा चंद्र मती सानुमती स्मृता ॥ १४५ ॥

অমাৱস্যা, নবমী আৰু সপ্তমীত কুলক্ষয় হয় বুলি কোৱা হৈছে। যি পূৰ্ণিমাত দিনতে চন্দ্ৰ উপস্থিত থাকে, সেয়া ‘চন্দ্ৰমতী’ আৰু ‘সানুমতী’ নামে স্মৃত।

Verse 146

रात्रौ चन्द्र वती राकाप्यमावास्या तथा द्विधा । सिनीवाली चेंदुमती कुहूर्नेंदुमती मता ॥ १४६ ॥

ৰাতিত চন্দ্ৰযুক্ত তিথি ‘ৰাকা’ বুলি খ্যাত। অমাৱস্যাও দ্বিবিধ—সিনীৱালী ‘ইন্দুমতী’ (চন্দ্ৰসহ), কুহূ ‘অনিন্দুমতী’ (চন্দ্ৰবিহীন) বুলি মান্য।

Verse 147

कार्तिके शुक्लनवमी त्वादिः कृतयुगस्य च । त्रेतादिर्माधवे शुक्ले तृतीया पुण्यसंज्ञिता ॥ १४७ ॥

কাৰ্তিক মাহৰ শুক্লপক্ষৰ নবমীক কৃত (সত্য) যুগৰ আৰম্ভণি বুলি কোৱা হয়। আৰু মাধৱ (বৈশাখ) মাহৰ শুক্ল তৃতীয়া ত্ৰেতা যুগৰ পুণ্য আৰম্ভণি হিচাপে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 148

कृष्णापंचदशी माघे द्वापरादिरुदीरिता । कल्पादिः स्यात्कृष्णपक्षे नभस्यस्य त्रयोदशी ॥ १४८ ॥

মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ পঞ্চদশী (অমাৱস্যা) দ্ৱাপৰ যুগৰ আৰম্ভণি বুলি বোধিত। আৰু নভস্য (ভাদ্ৰপদ) মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ ত্ৰয়োদশীক কল্পৰ সূচনা বুলি কোৱা হয়।

Verse 149

द्वादश्यूर्जे शुक्लपक्षे नवम्यच्छेश्वयुज्यपि । चेत्रे भाद्र पदे चैव तृतीया शुक्लसंज्ञिता ॥ १४९ ॥

ঊৰ্জ (কাৰ্তিক) মাহৰ শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশী শుభ বুলি কীৰ্তিত; তদ্ৰূপ অশ্বযুজ (আশ্বিন) মাহৰ নবমীও। চৈত্র আৰু ভাদ্ৰপদত শুক্লপক্ষৰ তৃতীয়াও ‘শুক্লা’ নামে শుభ বুলি নিৰ্দিষ্ট।

Verse 150

एकादशी सिता पौषे ह्याषाढेर्देशमीसिता । माघे च सप्तमी शुक्ला नभस्ये त्वसिताष्टमी 1. ॥ १५० ॥

পৌষ মাহত শ্বেত (শুক্ল/সিতা) একাদশী; আষাঢ়ত শ্বেত দশমী; মাঘত শুক্ল সপ্তমী; আৰু নভস্য (ভাদ্ৰপদ) মাহত কৃষ্ণ (অসিতা) অষ্টমী বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 151

श्रावणे मास्यमावास्या फाल्गुने मासि पौर्णिमा । आषाढें कार्तिके मासि ज्यष्ठे चैत्रे च पौर्णिमा ॥ १५१ ॥

শ্ৰাৱণ মাহত অমাৱস্যা পালনীয়; ফাল্গুণ মাহত পূৰ্ণিমা। আষাঢ় আৰু কাৰ্তিক মাহত, তদ্ৰূপ জ্যেষ্ঠ আৰু চৈত্ৰ মাহতো পূৰ্ণিমা তিথি পালনীয়।

Verse 152

मन्वादयो मानवानां श्राद्धेष्वत्यंतपुण्यदा । भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां मघामिंदुः करे रविः ॥ १५२ ॥

মানৱৰ বাবে মন্বাদি আদি শ্ৰাদ্ধ-সম্পৰ্কীয় আচাৰ অতি পুণ্যদায়ক—বিশেষকৈ ভাদ্ৰপদ কৃষ্ণপক্ষৰ ত্ৰয়োদশীত, যেতিয়া চন্দ্ৰ মঘা নক্ষত্ৰত আৰু সূৰ্য হস্ত নক্ষত্ৰত থাকে।

Verse 153

गजच्छाया तदा ज्ञेया श्राद्धे ह्यत्यंतपुण्यदा । एकस्मिन्वासरे तिस्रस्तिथयः स्यात्तिथिक्षयः ॥ १५३ ॥

সেই সময়ত ‘গজচ্ছায়া’ নামৰ শুভ কালটো চিনিব লাগে; শ্ৰাদ্ধত ই অতি পুণ্যদায়ক। একে দিনতে যদি তিনিটা তিথি হয়, তেন্তে তাক ‘তিথিক্ষয়’ বোলা হয়।

Verse 154

तिथिर्वारत्रये त्वेका ह्यधिका द्वे च निंदिते । सूर्यास्तमनपर्यंतं यस्मिन्वारे तु या तिथिः ॥ १५४ ॥

তিনিটা বাৰ জুৰি এটা তিথি ‘অধিকা’ হ’ব পাৰে আৰু দুটা ‘নিন্দিত’ বুলি গণ্য হয়। যি বাৰত যি তিথি সূৰ্যাস্তলৈ (বা তাৰ পাছলৈ) থাকে, সেই তিথিকেই সেই বাৰৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

Verse 155

विद्यते सा त्वखंडा स्यान्न्यूना चेत्खंडसंज्ञिता । तिथेः पंचदशो भागः क्रमात्प्रतिपदादयः ॥ १५५ ॥

তিথি সম্পূৰ্ণভাৱে থাকিলে তাক ‘অখণ্ডা’ বোলা হয়; আৰু কম থাকিলে ‘খণ্ড’ সংজ্ঞা পায়। তিথি হৈছে চন্দ্ৰমাহৰ পঞ্চদশ অংশ, প্ৰতিপদা আদি ক্ৰমে গণ্য।

Verse 156

क्षणसंज्ञास्तदर्द्धानि तासामर्द्धप्रमाणतः । रविः स्थिश्चरश्चन्द्र ः क्रूरोवक्रोखिलो बुधः ॥ १५६ ॥

সেই (কাল-বিভাগসমূহ)ৰ অর্ধাংশক ‘ক্ষণ’ বোলা হয়; সিহঁতৰ অর্ধ-প্ৰমাণ অনুসাৰে কোৱা হৈছে—সূৰ্য স্থিৰ, চন্দ্ৰ চলমান; আৰু বুধ ক্রূৰ, বক্রগামী আৰু অনিয়মিত গতিৱান।

Verse 157

लघुरीज्यो मृदुः शुक्रस्तीक्ष्णो दिनकरात्मजः । अभ्यक्तो भानुवारे यः स नरः क्लेशवान्भवेत् ॥ १५७ ॥

বৃহস্পতিৰ প্ৰভাৱ লঘু, শুক্ৰ মৃদু, আৰু দিনকৰ-পুত্ৰ শনি তীক্ষ্ণ। যি ব্যক্তি দেওবাৰে দেহত তেল মাখে, সি ক্লেশভাগী হয়।

Verse 158

ऋक्षेशे कांतिभाग्भौमे व्याधिसौभाग्यमिंदुजे । जीवे नैवं सिते हानिर्मन्दे सर्वसमृद्धयः ॥ १५८ ॥

নক্ষত্ৰৰ অধিপতি মঙ্গল হ’লে কান্তি আৰু আকর্ষণ লাভ হয়; বুধ হ’লে ব্যাধি আৰু সৌভাগ্য দুয়োটাই ঘটে। বৃহস্পতিৰ সৈতে তেনেকুৱা নহয়; শুক্ৰে হানি, আৰু শনিতে সৰ্বসমৃদ্ধি হয়।

Verse 159

लंकोदयात्स्याद्वारादिस्तस्मादूर्ध्वमधोऽपिवा । देशांतरस्वचरार्द्धनाडीभिरपरे भवेत् ॥ १५९ ॥

লংকাৰ সূৰ্যোদয়ৰ পৰা দ্বাৰকা আদি স্থানসমূহৰ সময় নিৰ্ণয় হয়—ক’ত আগুৱাই, ক’ত পিছুৱাই। অন্য দেশত দেশান্তৰৰ স্বচৰ অনুসাৰে অর্ধ-নাড়ীৰে পাৰ্থক্য গণনা কৰা হয়।

Verse 160

बलप्रदस्य खेटस्य कर्म सिद्ध्य्ति यत्कृतम् । तत्कर्म बलहीनस्य दुःखेनापि न सिद्ध्य्ति ॥ १६० ॥

বল প্ৰদানকাৰী তাবিজ (খেট) সহ কৰা কৰ্ম সিদ্ধ হয়; কিন্তু বলহীনৰ সেই একে কৰ্ম, দুখেৰে যুঁজিলেও, সিদ্ধ নহয়।

Verse 161

इंदुज्ञजीवशुक्राणां वासराः सर्वकर्मसु । फलदास्त्वितरे क्रूरे कर्मस्वभिमतप्रदाः ॥ १६१ ॥

চন্দ্ৰ, বুধ, বৃহস্পতি আৰু শুক্ৰৰ বাৰ সকলো কৰ্মত শুভফলদায়ক। আন বাৰসমূহ ক্ৰূৰ; সিহঁতে কেৱল কঠোৰ বা বলপ্ৰয়োগী কৰ্মতহে ইষ্টফল দিয়ে।

Verse 162

रक्तवर्णो रविश्चंद्रो गौरो भौमस्तु लोहितः । दूर्वावर्णो बुधो जीवः पीतः श्वेतस्तु भार्गवः ॥ १६२ ॥

সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ ৰক্তবৰ্ণ; মঙ্গল গৌৰ হ’লেও লোহিতাভ বুলি কোৱা হয়। বুধ দূৰ্বা ঘাঁহৰ দৰে সেউজ; বৃহস্পতি পীত; আৰু শুক্ৰ শ্বেতবৰ্ণ।

Verse 163

कृष्णः सौरिः स्ववारेषु स्वस्ववर्णक्रिया हिताः । अद्रि बाणाश्च यस्तर्कपातालवसुधाधाः ॥ १६३ ॥

কৃষ্ণ আৰু সৌৰি (শনি) নিজ নিজ বাৰত পূজিত হ’লে মঙ্গলদায়ক বুলি স্মৃত। তেতিয়া স্বস্ব বৰ্ণানুসাৰে বিধিত ক্ৰিয়াও হিতকৰ; ‘অদ্ৰি’, ‘বাণ’ আদি সংজ্ঞা পৰম্পৰাৰে স্মৰণীয়।

Verse 164

बाणाग्निलोचनानिह्यवेदवाहुशिलीमुखाः । त्र् येकाहयो नेत्रगोत्ररामाश्चंद्र रसर्तवः ॥ १६४ ॥

বাণ, অগ্নি, নয়ন, পবিত্ৰ উচ্চাৰ, বেদ, বাহু আৰু তীক্ষ্ণ শিলীমুখ; ত্ৰয়, একাহ, অশ্ব; নয়ন, গোত্ৰ, ৰাম; চন্দ্ৰ, ৰস আৰু ঋতু—এইবোৰ পৰস্পৰ-সংযুক্ত পাৱন সামঞ্জস্য হিচাপে স্মৰণীয়।

Verse 165

कुलिकाश्चोपकुलिका वारवेलास्तथा क्रमात् । प्रहरार्द्धप्रमाणास्ते विज्ञेयाः सूर्यवासरात् ॥ १६५ ॥

ক্ৰমে কুলিকা, উপকুলিকা আৰু বাৰবেলা—সূৰ্যোদয়-আধাৰিত দিনৰ পৰা গণনা কৰিলে প্ৰতিটো অর্ধ প্ৰহৰৰ পৰিমাণ বুলি জানিব লাগে।

Verse 166

यस्मिन्वारे क्षणो वारदृष्टस्तद्वासराधिपः । आद्यः षष्ठो द्वितीयोऽस्मात्तत्षष्ठस्तु तृतीयकः ॥ १६६ ॥

যি ক্ষণত যি বাৰ দেখা যায়, সেই দিনৰ অধিপতি সেই বাৰাধিপতিয়েই। সেই বাৰাধিপতিৰ পৰা প্ৰথমজনক ষষ্ঠ গণনা কৰা হয়; দ্বিতীয়জনক তাৰ পৰা ষষ্ঠ, আৰু তৃতীয়জনক তাৰ পৰা ষষ্ঠ বুলি কোৱা হয়।

Verse 167

षष्ठः षष्ठश्चेतरेषां कालहोराधिपाः स्मृताः । सार्द्धनाडीद्वयेनैव दिवा रात्रौ यथाक्रमात् ॥ १६७ ॥

অন্যসকলৰ মাজত যি ষষ্ঠ আৰু পুনৰ যি ষষ্ঠ, তেওঁলোককেই কাল-হোৰাৰ অধিপতি বুলি স্মৰণ কৰা হয়। প্ৰতিটো হোৰা দুই নাড়ী আৰু অর্ধ নাড়ী (সাৰ্ধ-নাড়ীদ্বয়) পৰিমাণৰ, দিন-ৰাতি ক্ৰমে চলি থাকে।

Verse 168

वारप्रोक्ते कर्मकार्ये तद्ग्रहस्य क्षणेऽपि सन् । नक्षत्रेशाः क्रमाद्दस्रयमवह्निपितामहाः ॥ १६८ ॥

যদি কোনো কৰ্ম বিশেষ বাৰত কৰিবলৈ বিধান থাকে, তেন্তে সেই বাৰ-গ্ৰহ ক্ষণমাত্ৰ থাকিলেও নক্ষত্ৰাধিপতিসকল ক্ৰমে দস্ৰ (অশ্বিনীদ্বয়), যম, অগ্নি আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা) বুলি স্মৃত।

Verse 169

चंद्रे शादितिजीवाहिपितरो भगसंज्ञकः । अर्यमार्कत्वष्टृमरुच्छक्राग्निमित्रवासवः ॥ १६९ ॥

চন্দ্ৰমণ্ডলত শা (শনি), আদিত্যসকল, জীৱ (বৃহস্পতি), অহি (নাগসকল) আৰু পিতৃসকল আছে; লগতে ‘ভগ’ নামে পৰিচিত এক দেবতাও আছে। তাত আৰ্যমা, অর্ক (সূৰ্য), ত্বষ্টা, মৰুত, চক্ৰ, অগ্নিমিত্ৰ আৰু বাসৱ (ইন্দ্ৰ)ও উল্লিখিত।

Verse 170

नैरृत्युदकविश्वेजगोविंदवसुतोयपाः । अजैकपादहिर्बुध्न्या पूषा चेति प्रकीर्तिताः ॥ १७० ॥

নৈঋত্য, উদক, বিশ্বেজ, গোবিন্দ, বসু, তোয়পা, অজৈকপাদ, অহিৰ্বুধ্ন্য আৰু পূষা—এই নামসমূহ ইয়াত জপৰ বাবে প্ৰকীৰ্তিত কৰা হৈছে।

Verse 171

पूर्वात्रयं मघाह्यग्निविशाखायममूलभम् । अधोमुखं तु नवकं भानौ तत्रविधीयते ॥ १७१ ॥

পূৰ্বা-ত্ৰয়, মঘা, (কৃত্তিকা) অগ্নিতৰা, বিশাখা, আয়ম আৰু মূল—এইবোৰ ‘অমূলভ’ (আৰম্ভৰ অযোগ্য) বুলি কোৱা হৈছে। লগতে সূৰ্য-সম্বন্ধীয় বিচাৰত ‘অধোমুখ’ নবকো তাত বিধেয়।

Verse 172

बिलप्रवेशगणितभूतसाधनलेखनम् । शिल्पकर्मकलाकूपनिक्षेपोद्धरणादि यत् ॥ १७२ ॥

ইয়াত বিল/ভূগৰ্ভ পথত প্ৰৱেশৰ বিদ্যা, গণিত, ভূত-সাধন সম্পৰ্কীয় বিধি-উপায়, লেখনকলা, শিল্পকর্ম; লগতে কুঁৱা আদি ঠাইত লুকুৱাই থোৱা নিক্ষেপ উদ্ধাৰ কৰাৰ দৰে কাৰ্যও অন্তৰ্ভুক্ত।

Verse 173

मित्रेन्दुत्वाष्ट्रहस्तेन्द्रा दितिभांत्याश्विवायुभम् । तिर्यङ्मुखाख्यं नवकं भानौ तत्र विधीयते ॥ १७३ ॥

মিত্ৰ, ইন্দু (চন্দ্ৰ), ত্বাষ্টৃ, হস্ত, ইন্দ্ৰ, দিতি, ভান্তি, অশ্বিনদ্বয় আৰু বায়ু—এই ন’টাৰ সমষ্টি ‘তির্যঙ্মুখ’ নবক নামে জনাজাত; আৰু সূৰ্য-সম্বন্ধীয় বিচাৰত ইয়াৰ বিধান আছে।

Verse 174

हलप्रवाहगमन गंत्रीपत्रगजोष्ट्रकम् । खरगोरथनौयानालुलायहयकर्म च ॥ १७४ ॥

হালচাষ আৰু জলপ্ৰবাহৰ পৰিচালনা; গাড়ী/ৰথ আৰু পত্র-উপকৰণৰ কাম; হাতী-উটৰ পৰিচৰ্যা; লগতে গাধা আৰু গৰু-সম্পৰ্কীয় কাম, ৰথ-নাওঁৰ ব্যৱহাৰ, দোলনা/দোলন আৰু অশ্ব-সম্পৰ্কীয় কৰ্ম—এই সকলো উল্লেখ আছে।

Verse 175

ब्रह्मविष्णुमहेशार्यशततारावसूत्तराः । ऊद्ध्वास्यं नवकं भानां प्रोक्तमत्र विधीयते ॥ १७५ ॥

ইয়াত ভানসকলৰ (নক্ষত্ৰ-দেৱতাসকলৰ) ‘ঊৰ্ধ্বাস্য’ নবক কোৱা হৈছে—ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, মহেশ, আৰ্যসকল, শততারা, বসুসকল আৰু উত্তৰাসকল; এইটোৱেই ইয়াত বিধেয়।

Verse 176

नृपाभिषेकमांगल्यवारणध्वजकर्म च । प्रासादतोरणारामप्राकाराद्यं च सिद्ध्य्ति ॥ १७६ ॥

ৰাজাভিষেকৰ মঙ্গলকৰ্ম, হাতী আৰু ধ্বজ-সম্পৰ্কীয় বিধিকৰ্ম, আৰু প্ৰাসাদ, তোৰণ, উদ্যান, প্ৰাকাৰ আদি কাৰ্যৰ সিদ্ধি লাভ হয়।

Verse 177

स्थिरं रोहिण्युत्तराख्यं क्षिप्रं सूर्याश्विपुष्यभम् । साधारणं द्विदैवत्यं वह्निभं च प्रकीर्तितम् ॥ १७७ ॥

ৰোহিণী আৰু তিনিটা উত্তৰ নক্ষত্ৰ ‘স্থিৰ’; সূৰ্য, অশ্বিনী আৰু পুষ্য ‘ক্ষিপ্ৰ’। ‘দ্বিদৈবত্য’ ‘সাধাৰণ’ আৰু ‘বহ্নিভ’ও পৃথক শ্ৰেণী বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 178

वस्वदित्यंवुपुष्याणि विष्णुभं चरसंज्ञितम् । मृद्विंदुमित्रचित्रांत्यमुग्रं पूर्वामघात्रिकम् ॥ १७८ ॥

বসু, আদিত্য আৰু পুষ্য-সমূহ; ‘বিষ্ণুভ’ক ‘চৰ’ বুলি জনা যায়। তাৰপিছত মৃদ্, বিন্দু, মিত্র আৰু চিত্ৰা-অন্ত্য সমূহ; ‘উগ্ৰ’; আৰু পূৰ্বা-মঘা আদি ত্ৰয়—এই শ্ৰেণীসমূহ ঘোষিত।

Verse 179

मूलाद्रा र्हींद्र भं तीक्ष्णं स्वनामसदृशं फलम् । चित्रादित्यंबुविष्ण्वंबांत्याधिमित्रवसूडुषु ॥ १७९ ॥

মূলা আৰু আৰ্দ্ৰা, আৰু ৰ্হীন্দ্ৰ, ভং, তীক্ষ্ণ—এইবোৰত ফল তেওঁলোকৰ নামাৰ্থৰ অনুৰূপ বুলি কোৱা হৈছে। তদ্ৰূপ চিত্ৰা, আদিত্য, অম্বু, বিষ্ণু, অম্বা, অন্ত্য, আধি, মিত্র আৰু বসূড়ুতেও নামানুসাৰে ফল লাভ হয়।

Verse 180

समृगेज्येषु बालानां कर्णवेधक्रिया हिता । दस्रेन्द्वदितितिष्येषु करादित्रितये तथा ॥ १८० ॥

শিশুসকলৰ বাবে কৰ্ণবেধ-সংস্কাৰ মৃগশীৰ্ষ আৰু জ্যেষ্ঠা নক্ষত্ৰত হিতকৰ; ধনিষ্ঠা, শ্রৱণ, অদিতি (পুনৰ্বসু) আৰু তিষ্য (পুষ্য) নক্ষত্ৰতো, আৰু হস্তা-আদি তিনিটা তিথিতো শুভ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 181

गजकर्माखिलं यत्तद्विधेयं स्थिरभेषु च । वाजिकर्माखिलं कार्यं सूर्यवारे विशेषतः ॥ १८१ ॥

হাতীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সকলো কৰ্ম স্থিৰ ৰাশিত কৰা উচিত; আৰু ঘোঁৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সকলো কৰ্ম বিশেষকৈ দেওবাৰে কৰা উচিত।

Verse 182

चित्रावरुणवैरिंचत्र् युत्तरासु गमागमम् । दर्शाष्टम्यां चतुर्दश्यां पशूनां न कदाचन ॥ १८२ ॥

চিত্ৰা, বৰুণ আৰু বৈৰিঞ্চ নামৰ যোগ/নক্ষত্ৰত আৰু উত্তৰায়ণকালত গমনাগমন বর্জন কৰা উচিত; অমাৱস্যা, অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত পশু চলোৱা কেতিয়াও নকৰিব।

Verse 183

मृदुध्रुवक्षिप्रचरविशाखापितृभेषु च । हलप्रवाहं प्रथमं विदध्यान्मूलभे वृषैः ॥ १८३ ॥

মৃদু, ধ্ৰুৱ, ক্ষিপ্ৰ আৰু চৰ নক্ষত্ৰত, লগতে বিশাখা আৰু পিতৃ-নক্ষত্ৰত প্ৰথমে ‘হল-প্ৰবাহ’ (হাল চলোৱা/চাল কটা) কৰা উচিত; মূল নক্ষত্ৰত সেয়া বলদসহ কৰা বিধেয়।

Verse 184

हलादौ वृषनाशाय भत्रयं सूर्यमुक्तभात् । अग्रे वृद्ध्यै त्रयं लक्ष्म्यै सौम्यपार्श्वे च पंचकम् ॥ १८४ ॥

‘হ’ অক্ষৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তিনিটা (বিন্যাস) বৃষ-নাশৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট; সূৰ্যৰ মুক্ত-প্ৰভাৰ বিধানত—অগ্ৰভাগত বৃদ্ধিৰ বাবে তিন, লক্ষ্মীৰ বাবে (বিন্যাস), আৰু সৌম্য পাৰ্শ্বত পাঁচ (বিন্যাস) কোৱা হৈছে।

Verse 185

शूलत्रयेपि नवकं मरणाय च पंचकम् । श्रियै पुष्ट्यै त्रयं श्रेष्ठं स्याच्चक्रे लांगलाह्वये ॥ १८५ ॥

ত্ৰিশূলৰ তিনিধৰণৰ মাজতো মৃত্যুৰ বাবে নবক (নৱৰ বিন্যাস) আৰু পঞ্চক (পাঁচৰ বিন্যাস) নিৰ্দিষ্ট; কিন্তু শ্ৰী আৰু পুষ্টিৰ বাবে ত্ৰয় (তিনৰ বিন্যাস) শ্ৰেষ্ঠ—বিশেষকৈ ‘লাংগল’ নামৰ চক্ৰত।

Verse 186

मृदुध्रुवक्षिप्रभेषु पितृवायुवसूडुषु । समूलभेषु बीजोप्तिरत्युत्कृष्टफलप्रदा ॥ १८६ ॥

মৃদু, ধ্ৰুৱ, ক্ষিপ্ৰ আৰু ভেষ নক্ষত্ৰত, লগতে পিতৃ, বায়ু আৰু বসু-সম্পৰ্কীয় নক্ষত্ৰত—বিশেষকৈ ‘সমূল’ নক্ষত্ৰ থাকিলে—বীজ বপন অতি উৎকৃষ্ট ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 187

भवेद्भत्रितयं मूर्ध्नि धान्यनाशाय राहुभात् । गले त्रयं कज्जलाय वृद्ध्यै च द्वादशोदरे ॥ १८७ ॥

ৰাহুৰ পীড়াত যদি মূৰত তিনিটা চিহ্ন দেখা যায়, তেন্তে ধান্যনাশৰ লক্ষণ। গলাত তিনিটা হলে কাজল-সদৃশ ক’লা হোৱা; আৰু উদৰত বাৰটা হলে বৃদ্ধি আৰু সমৃদ্ধিৰ সূচক।

Verse 188

निस्तंडुलत्वं लांगूले भवतु ष्टयभीतिदम् । नाभौ वह्निः पचकं यद्बजोप्ताविति चिंतयेत् ॥ १८८ ॥

এদৰে ধ্যান কৰিব—“লেজত ধান্য নথাকক; ই দুষ্টসকলৰ বাবে ভয়ৰ কাৰণ হওক; আৰু নাভিত পাচক অগ্নি অৱস্থিত”—বীজ বপনৰ সময়ত এনেদৰে চিন্তা কৰিব।

Verse 189

स्थिरेष्वदितिसार्पांत्यपितृमारुतभेषु च । न कुर्याद्रो गमुक्तस्य स्नानमाहींदुशुक्रयोः ॥ १८९ ॥

স্থিৰ তিথিত, লগতে অদিতি, সৰ্প, অন্ত্য, পিতৃ, মাৰুত (বায়ু) আৰু ভেষ-সম্পৰ্কীয় তিথিত ৰোগমুক্ত ব্যক্তিৰ বিধিস্নান নকৰিব; চন্দ্ৰ আৰু শুক্ৰৰ দিনতো নকৰিব।

Verse 190

उत्तरात्रयमैतेन्द्र वसुवारुणभेषु च । पुष्यार्कपौष्णधिष्ण्येषु नृत्यारंभः प्रशस्यते ॥ १९० ॥

উত্তৰাত্ৰয়ত, লগতে ঐতেন্দ্ৰ, বসু, বাৰুণ আৰু ভেষ নক্ষত্ৰত, আৰু পুষ্য, অর্ক আৰু পৌষ্ণ নক্ষত্ৰত নৃত্যৰ আৰম্ভণি বিশেষ প্ৰশস্ত আৰু শুভ বুলি গণ্য।

Verse 191

पूर्वार्द्धयुंजि षड्भानि पौष्णभादुदभात्ततः । मध्ययुंजि द्वादशर्क्षाणीन्द्र भान्नवभानि च ॥ १९१ ॥

পুষ্যৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূৰ্বাৰ্ধ-বিভাগত ছয়টা নক্ষত্ৰ নিযুক্ত। মধ্য-বিভাগত বাৰটা নক্ষত্ৰ, আৰু ইন্দ্ৰ-বিভাগত তদ্ৰূপ নটা তাৰা-সমূহ নিৰ্ধাৰিত॥

Verse 192

परार्द्धयुंजि क्रमशः संप्रीतिर्दम्पतेर्मिथः । जघन्यास्तोयपाद्रा र्हिपवनांतकनाकपाः ॥ १९२ ॥

ক্ৰমে ‘পৰাৰ্ধ’ নামৰ মান প্ৰয়োগ হয়; আৰু স্বামী-স্ত্ৰীৰ পৰস্পৰ স্নেহো তদনুসাৰে আগবাঢ়ে। ন্যূনতম মান—জল, পাদ (পদক্ষেপ), ‘দ্ৰা’, ‘অৰ্হি’, বায়ু, অন্তক (মৃত্যু), সোণ আৰু ‘কাপ’॥

Verse 193

क्रमादितिद्विदैवत्या बृहत्ताराः पराः समाः । तासां प्रमाणघटिकास्त्रिंशन्नवतिद्यष्टयः ॥ १९३ ॥

ক্ৰমে তিথিৰ দ্বিদৈৱত্য-গণনা অনুসাৰে ‘বৃহত্তাৰা’ বছৰসমূহ উচ্চ (পৰ) বছৰ বুলি কোৱা হয়। সিহঁতৰ মান-ঘটিকা-প্ৰমাণ ত্ৰিশ, নব্বই আৰু আঠ॥

Verse 194

क्रमादभ्युदिते चंद्रे नयत्यर्घसमानि च । अश्वग्रींद्वीज्यनैरृत्यत्वाष्ट्रजत्त्युराभवाः ॥ १९४ ॥

চন্দ্ৰ ক্ৰমে উদিত হ’লে সেই ক্ৰমতেই অৰ্ঘ্য-সমৰ্পণ কৰিব লাগে। এই অনুক্ৰমত অশ্বগ্ৰী, দ্বীজ্য, নৈঋত্য, ত্বাষ্ট্ৰ, জত্ত্যু আৰু ৰাভব আদি বিভাগ গণ্য হয়॥

Verse 195

पितृद्विदैववस्वाख्यास्ताराः स्युः कुलसंज्ञिकाः । धातृज्येष्ठादितिस्वातीपौष्णार्कहरिदेवताः ॥ १९५ ॥

পিতৃ, দ্বিদৈৱ আৰু বসু নামে প্ৰসিদ্ধ তাৰাসমূহ ‘কুল-সঞ্জ্ঞা’যুক্ত বুলি জানিব লাগে। সিহঁতৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা—জ্যেষ্ঠাৰ ধাতৃ, স্বাতীৰ অদিতি, পৌষ্ণৰ পূষা, আৰ্কৰ অর্ক (সূৰ্য), আৰু হৰিদেৱতাৰ হৰি॥

Verse 196

अजाह्यंत्यकभौजंगताराश्चैवाकुलाह्वयाः । शेषाः कुलाकुलास्तारास्तासां मध्ये कुलोडुषु ॥ १९६ ॥

অজাহ্যন্তী আৰু অকভৌজঙ্গ নামৰ তাৰাবোৰক ‘আকুলা’ বুলিও কোৱা হয়। বাকী তাৰাবোৰ ‘কুল’ আৰু ‘অকুল’—দুয়ো নামতে পৰিচিত; সিহঁতৰ মাজতে ‘কুল’ নামে খ্যাত নক্ষত্ৰগণ আছে।

Verse 197

प्रयाति यदि भूपालस्तदाप्नोति पराजयम् । भेषूपकुलसंज्ञेषु जयमाप्नोति निश्चितम् ॥ १९७ ॥

ৰজা যদি ‘ভূপাল’ নামৰ শকুন-চিহ্নত যাত্ৰা কৰে, তেন্তে পৰাজয় পায়। কিন্তু ‘ভেষূপকুল’ নামে পৰিচিত শকুনত যাত্ৰা কৰিলে নিশ্চিতভাৱে জয় লাভ কৰে।

Verse 198

संधिर्वापि तयोः साम्यं कुलाकुलगणोडुषु । अर्कार्किभौमवारे चेद्भद्रा या विषमांघ्रिभम् ॥ १९८ ॥

কুল–অকুল গণ-নক্ষত্ৰত যদি দুয়োটাৰ সংধি বা সাম্য ঘটে, আৰু সেয়া দেওবাৰ, শনিবাৰ বা মঙলবাৰে পৰে, তেন্তে সেই ভদ্ৰাক ‘বিষমাঙ্গ্ৰী’ (অসম পাদযুক্ত) বুলি বুজিব লাগে—কিছুমান কৰ্মত অশুভ গণ্য।

Verse 199

त्रिपुष्करं त्रिगुणदं द्विगुणं यमलाहिभम् । दद्यात्तद्दोषनाशाय गोत्रयं मूल्यमेव वा ॥ १९९ ॥

সেই দোষ নাশৰ বাবে ত্ৰিপুষ্কৰ, ত্ৰিগুণদ, দ্বিগুণ আৰু যমলাহিভ—এইবোৰ দান কৰিব লাগে। নতুবা তিনিটা গাই, বা সিহঁতৰ সমমূল্য দান কৰিব লাগে।

Verse 200

द्विपुष्करे द्वयं दद्यान्न दोषस्त्वृक्षभोऽपि वा । क्रूरविद्धो युतो वापि पुष्यो यदि बलान्विर्तः 1. ॥ २०० ॥

দ্বিপুষ্কৰ সময়ত দ্বিগুণ দান দিব লাগে—তাত দোষ নাথাকে। নক্ষত্ৰ বৃষভ হ’লেও, বা ক্ৰূৰ প্ৰভাৱে বিদ্ধ/যুক্ত হ’লেও; পুষ্য যদি বলবান হয়, তেন্তে দানকৰ্ম দোষৰহিত হয়।