Adhyaya 9: Vasiṣṭha and Viśvāmitra’s Mutual Curse: The Āḍi–Baka Battle and Brahmā’s Pacification

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे हरिश्चन्द्रोपाख्यानं नामाष्टमोऽध्यायः । नवमोऽध्यायः पक्षिण ऊचुः राज्यच्युते हरिश्चन्द्रे गते च त्रिदशालयम् । निश्चक्राम महातेजा जलवासात् पुरोहितः ॥

এইদৰে শ্ৰীমাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণত ‘হৰিশ্চন্দ্ৰোপাখ্যান’ নামৰ অষ্টম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া নবম অধ্যায় আৰম্ভ হয়। পক্ষীসকলে ক’লে—হৰিশ্চন্দ্ৰ ৰাজ্যচ্যুত হৈ দেৱলোকলৈ গ’লে, তেতিয়া তেজস্বী কুলপুৰোহিত নিজৰ জলনিবাসৰ পৰা ওলাই আহিল।

Verse 2

वशिष्ठो द्वादशाब्दान्ते गङ्गापर्युषितो मुनिः । शुश्राव च समस्तन्तु विश्वामित्रविचेष्टितम् ॥

দ্বাদশ বছৰ পাৰ হোৱাৰ পিছত, গঙ্গাতীৰত থকা ঋষি বশিষ্ঠে বিশ্বামিত্ৰৰ কৃত্যসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে শুনিলে।

Verse 3

हरिश्चन्द्रस्य नाशञ्च राज्ञश्चोदारकर्मणः । चण्डालसम्प्रयोगञ्च भार्यातनयविक्रयम् ॥

তেওঁ সৎকৰ্মনিষ্ঠ ৰজা হৰিশ্চন্দ্ৰৰ বিনাশ, চাণ্ডালসকলৰ সৈতে তেওঁৰ সংসৰ্গ, আৰু পত্নী-পুত্ৰ বিক্ৰিৰ কথাও শুনিলে।

Verse 4

स श्रुत्वा सुमहाभागः प्रीतिमानवनīपतौ । चकार कोपं तेजस्वी विश्वामित्रऋषिं प्रति ॥

এই কথা শুনি, ৰজাৰ প্ৰতি স্নেহশীল সেই পৰম ভাগ্যবান আৰু দীপ্তিমান পুৰুষ ঋষি বিশ্বামিত্ৰৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ হ’ল।

Verse 5

वशिष्ठ उवाच मम पुत्रशतं तेन विश्वामित्रेण घातितम् । तत्रापि नाभवत् क्रोधस्तादृशो यादृशो 'द्य मे ॥

বসিষ্ঠে ক’লে— ‘সেই বিশ্বামিত্ৰে মোৰ এশ পুত্ৰক বধ কৰিছিল; তথাপি তেতিয়া মোৰ ভিতৰত আজিৰ দৰে ক্ৰোধ জাগা নাছিল।’

Verse 6

श्रुत्वा नराधिपमिमं स्वराज्यादवरīपितम् । महात्मानं महाभागं देवब्राह्मणपूजकम् ॥

সেই ৰজাক নিজৰেই সার্বভৌমত্বৰ পৰা তললৈ পেলোৱা হৈছে—যি মহাত্মা, মহাভাগ্যবান আৰু দেৱ-ব্ৰাহ্মণ পূজক—এই কথা শুনি বক্তাৰ ক্ৰোধ উঠিল।

Verse 7

यस्मात् स सत्यवाक् शान्तः शत्रावपि विमत्सरः । अनागाश्चैव धर्मात्मा अप्रमत्‍तो मदाश्रयः ॥

কাৰণ তেওঁ বাক্যত সত্যবাদী, শান্ত, শত্রুৰ প্ৰতিও অসূয়াৰহিত; নিৰ্দোষ, ধৰ্মাত্মা, সজাগ আৰু মোক শৰণ বুলি মানি ভক্ত আছিল।

Verse 8

सपत्नीभृत्यपुत्रस्तु प्रापितो 'न्त्यां दशां नृपः । स राज्याच्च्यावितो 'नेन बहुशश्च खिलीकृतः ॥

সেই ৰজা পত্নী, সেৱক আৰু পুত্ৰসকলসহ চূড়ান্ত দুঃখদশালৈ নিক্ষিপ্ত হ’ল। এইজনেই তেওঁক ৰাজ্যৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰি বাৰে বাৰে অপমান কৰিলে।

Verse 9

तस्माद् दुरात्मा ब्रह्मद्विट् प्राज्ञानामवरोपितः । मच्छापोपहतो मूढः स बकत्वमवाप्स्यति ॥

সেয়ে সেই দুষ্টবুদ্ধি ব্ৰাহ্মণ-দ্বেষী—যিয়ে জ্ঞানীসকলক পতিত কৰিলে—মোৰ শাপে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ মোহগ্ৰস্ত অৱস্থাত বক (বগলা/সাৰস) যোনি লাভ কৰিব।

Verse 10

पक्षिण ऊचुः श्रुत्वा शापं महातेजा विश्वामित्रो 'पि कौशिकः । त्वमप्याडिर्भवस्तेवति प्रतिशापमयच्छत ॥

পক্ষীসকলে ক’লে—শাপ শুনি মহাতেজস্বী বিশ্বামিত্ৰ কৌশিকেও প্ৰতিশাপ উচ্চাৰণ কৰিলে: ‘তুমিও আডি হ’বা।’

Verse 11

अन्यो 'न्यशापात् तौ प्राप्तौ तिर्यक्त्वं परमद्युतī । वशिष्ठः स महातेजा विश्वामित्रश्च कौशिकः ॥

পৰস্পৰক শাপ দি সেই দুজন পৰমতেজস্বী—মহাতেজস্বী বশিষ্ঠ আৰু বিশ্বামিত্ৰ কৌশিক—তির্যক্ (অমানুষ) অৱস্থালৈ গ’ল।

Verse 12

अन्यजातिसमायोगं गतावप्यamitaujasau । यuyudhāte 'तिसंरब्धौ महाबलपराक्रमau ॥

অন্য জন্ম/যোনিৰ সংযোগত প্ৰৱেশ কৰিলেও সেই অনন্তবীৰ্য দুজন—মহাক্ৰোধী, মহাবল আৰু মহাপৰাক্ৰমী—যুদ্ধতেই লিপ্ত হৈ থাকিল।

Verse 13

योजनानां सहस्रे द्वे प्रमाणेनाडिरुच्छ्रितः । यन्नवत्यधिकं ब्रह्मन् ! सहस्रत्रितयं बकः ॥

আডি পৰিমাপে দুহাজাৰ যোজন উচ্চতালৈ উঠিল; আৰু হে ব্ৰাহ্মণ, বক তিনিহাজাৰ যোজনৰ সৈতে অধিক নব্বই (যোজন) উচ্চ হ’ল।

Verse 14

तौ तु पक्षप्रहाराभ्यामन्योन्यस्योरुविक्रमौ । प्रहरन्तौ भयं तीव्रं प्रजानाञ्चक्रतुस् तदा ॥

সেই দুয়ো মহাপৰাক্ৰমী পৰস্পৰে ডেউকাৰ আঘাতে আঘাত কৰিবলৈ ধৰিলে। তেওঁলোকৰ অবিৰত প্ৰহাৰে সকলো জীৱৰ মাজত মহাভয় উৎপন্ন হ’ল।

Verse 15

विधूय पक्षाणि बको रक्तोद्वृत्ताक्षिराहनत् । आडिं सोऽप्युन्नतग्रीवो बकं पद्भ्यामताडयत् ॥

বকে ডেউকা জোকাৰি—লাল হৈ ঘূৰি থকা চকুৰে—প্ৰতিপক্ষক আঘাত কৰিলে। আৰু আদি-ও গল উঁচু কৰি পায়েৰে বকক প্ৰহাৰ কৰিলে।

Verse 16

तयोः पक्षानिलापास्ताः प्रपेतुर्गिरयो भुवि । गिरिप्रपाताभिहता चकम्पे च वसुन्धरा ॥

তেওঁলোকৰ ডেউকাৰ বতাহৰ জোৰত পৰ্বতসমূহ ভূমিত পৰি গ’ল। পৰ্বত পতনৰ প্ৰচণ্ড আঘাতে পৃথিৱী কঁপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 17

क्ष्मा कम्पमाना जलधीनुद्वृत्ताम्बूंश्चकार च । ननामा चैकपार्श्वेन पातालगमनोनमुखी ॥

পৃথিৱী কঁপিলে তাই সাগৰসমূহক জল উথলি উঠিবলৈ বাধ্য কৰিলে। আৰু তাই একফালে হেলি পৰিল, যেন পাতাললৈ নামিবলৈ মুখ কৰি আছে।

Verse 18

केचिद् गिरिनिपातेन केचिद् अम्भोधिवारिणा । केचिन् महीसञ्चलनात् प्रययुः प्राणिनः क्षयम् ॥

কিছুমান জীৱ পৰ্বত পতনত বিনষ্ট হ’ল, কিছুমান সাগৰৰ পানীত; আৰু কিছুমান—পৃথিৱীৰ কম্পনৰ ফলত—জীৱ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হ’ল।

Verse 19

इति सर्वं परित्रस्तं हाहाभूतम् अचेतनम् । जगदासीद् सुसम्भ्रान्तं पर्यस्तक्षितिमण्डलम् ॥

তেতিয়া সকলো জগত ভয়াক্ৰান্ত হ’ল—‘হা হা’ আৰতনাদে বিমূঢ়; যেন পৃথিৱীমণ্ডলেই উলটি গ’ল, তেনে বিশ্ব সম্পূৰ্ণ বিভ্ৰান্ত হ’ল।

Verse 20

हा वत्स ! हा कान्त ! शिशो ! प्रयाह्येषोऽस्मि संस्थितः । हा प्रियॆ ! कान्त ! शैलोऽयं पतत्याशु पलायताम् ॥

“হায় বৎস! হায় প্ৰিয়! হে শিশু—যা, যা! মই ইয়াত থিয় হৈ আছোঁ। হায় প্ৰিয়, প্ৰিয়তম—এই পৰ্বত খহি পৰিছে; সোনকালে পলাই যা!”

Verse 21

इत्याकुलीकृते लोके संत्रासविमुखे तदा । सुरैः परिवृतः सर्वैराजगाम पितामहः ॥

এদৰে জগত ক্ষুব্ধ হৈ ভয়ত আচ্ছন্ন হোৱাত, তেতিয়া পিতামহ ব্রহ্মা সকলো দেৱতাৰে পৰিবৃত হৈ তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 22

प्रत्युवाच च विश्वेशास्तावुभावतिको पितौ । युद्धं वा विरमत् वेतल्लोकाः स्वास्थ्यं व्रजन्तु च ॥

তাৰ পিছত বিশ্বেশ্বৰে অতিশয় ক্ৰুদ্ধ সেই দুজনক ক’লে—“এই যুদ্ধ থামক, যাতে লোকসমূহ পুনৰ কল্যাণ লাভ কৰে।”

Verse 23

शृण्वन्तावपि तौ वाक्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कोपामर्षसमाविष्टौ युयुधाते न तस्थतुः ॥

অব্যক্ত-জন্মা ব্রহ্মাৰ বাক্য শুনিও তেওঁলোক দুজন—ক্ৰোধ আৰু অমর্ষে আৱিষ্ট—যুদ্ধ কৰি থাকিল; নিবৃত্ত নহ’ল।

Verse 24

ततः पितामहो देवस्तं दृष्ट्वा लोकसङ्क्षयम् । तयोश्च हितमन्विच्छन् तिर्यग्भावमपानुदत् ॥

তেতিয়া পিতামহ ব্ৰহ্মাই, জগতসমূহ বিনাশমুখী হোৱা দেখি আৰু উভয়ৰ মঙ্গল কামনা কৰি, তেওঁলোকৰ পশুভাৱ দূৰ কৰিলে।

Verse 25

ततस्तौ पूर्वदेहस्थौ प्राह देवः प्रजापतिः । व्युदस्ते तामसे भावे वशिष्ठ०-कौशिकर्षभौ ॥

তাৰপিছত তেওঁলোকে পূৰ্বদেহ পুনৰ লাভ কৰিলে, তেতিয়া প্ৰজাপতি দেবেশ ব্ৰহ্মাই তমসাবিষ্ট সেই দুজন মুনিবৃষভ—বশিষ্ঠ আৰু কৌশিক—ক ক’লে।

Verse 26

जहि वत्स वशिष्ठ त्वं त्वञ्च कौशिक सत्तम । तामसं भावमाश्रित्य ईदृग्युद्धं चिकीर्षितम् ॥

‘থামা, বৎস—হে বশিষ্ঠ; আৰু তুমিও, হে কৌশিকশ্ৰেষ্ঠ! তামসিক ভাব আশ্ৰয় কৰি তোমালোকে এনেকুৱা যুদ্ধ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা।’

Verse 27

राजसूयविपाकोऽयं हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः । युवयोर्विग्रहश्चायं पृथिवीक्षयकारकः ॥

‘এইটো ৰজা হৰিশ্চন্দ্ৰৰ ৰাজসূয় যজ্ঞৰ পৰিপক্ব ফল; আৰু তোমালোকৰ এই কলহে পৃথিৱীৰ ক্ষয় ঘটায়।’

Verse 28

न चापि कौशिकश्रेष्ठस्तस्य राज्ञोऽपरध्यते । स्वर्गप्राप्तिकरो ब्रह्मन्नपकारपदे स्थितः ॥

‘আৰু হে কৌশিকশ্ৰেষ্ঠ! সেই ৰজাৰ প্ৰতি তুমি কোনো অপৰাধ নকৰিবা। হে ব্ৰাহ্মণ, তেওঁ স্বৰ্গপ্ৰাপ্তিৰ অৱস্থাত আছে; হানিৰ স্থানে নহয়।’

Verse 29

तपो विघ्नस्य कर्तारौ कामक्रोधवशं गतौ । परित्यजत भद्रं वो ब्रह्म हि प्रचुरं बलम् ॥

তোমালোক দুয়ো কাম আৰু ক্ৰোধৰ বশত পৰি তপস্যাৰ বিঘ্নকাৰী হৈ পৰিছা। এইটো ত্যাগ কৰা—তোমালোকৰ মঙ্গল হওক; কিয়নো ব্ৰহ্মতেজেই মহাবল।

Verse 30

एवमुक्तौ ततस्तेन लज्जितौ तावुभावपि । क्षमयामासतुः प्रीत्या परिष्वज्य परस्परम् ॥

তেওঁৰ এই কথাত দুয়ো লজ্জিত হ’ল; আৰু স্নেহেৰে পৰস্পৰক ক্ষমা কৰি একে-আনক আলিঙ্গন কৰিলে।

Verse 31

ततः सुरैर्वन्द्यमानो ब्रह्मा लोकं निजं ययौ । वशिष्ठोऽप्यात्मनः स्थानं कौशिकोऽपि स्वामाश्रयम् ॥

তাৰ পাছত দেৱসকলৰ স্তৱে প্ৰশংসিত হৈ ব্ৰহ্মা নিজৰ লোকলৈ গ’ল। বসিষ্ঠো নিজৰ স্থানলৈ গ’ল, আৰু কৌশিকো নিজৰ আশ্ৰয়লৈ গ’ল।

Verse 32

एतदाडिबकं युद्धं हरिश्चन्द्रकथां तथा । कथयिष्यन्ति ये मर्त्याः सम्यक् श्रोष्यन्ति चैव ये ॥

যিসকল মর্ত্যই এই আডিবক যুদ্ধৰ বৰ্ণনা কৰিব, আৰু হৰিশ্চন্দ্ৰৰ কথাও—আৰু যিসকলে ইয়াক সম্যকভাৱে শুনিব—

Verse 33

तेषां पापापनॊदन्तु श्रुतं ह्येव करिष्यति । न चैव विघ्नकार्याणि भविष्यन्ति कदाचन ॥

তেওঁলোকৰ বাবে কেৱল ইয়াক শুনিলেই পাপ নাশ হ’ব; আৰু কোনো কালতেই তেওঁলোকৰ বাবে বিঘ্নকাৰী কৰ্ম উদ্ভৱ নহ’ব।