Adhyaya 50: Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)
मानससृष्टिः स्वायम्भुवमनुवंशः दुःसहशासनम् (Mānasasṛṣṭiḥ Svāyambhuva-Manu-vaṃśaḥ Duḥsaha-śāsanam)
The Pitris
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাৰ মানসসৃষ্টি বৰ্ণিত—সনকাদি আৰু মৰীচি আদি প্ৰজাপতিসকলৰ উৎপত্তি, তাৰ পিছত স্বায়ম্ভুব মনু আৰু শতৰূপা, তেওঁলোকৰ সন্তান-সন্ততি আৰু মনুবংশৰ ধাৰাবাহিকতা। সৃষ্টিৰ প্ৰবাহত ধৰ্ম-নিয়ম আৰু লোকব্যৱস্থাৰ বিধানও উল্লেখ আছে। শেষত ব্ৰহ্মাই অলক্ষ্মীৰ অনুচৰ দুঃসহ আদি সকলক শাসন কৰে—সৎপুৰুষৰ গৃহত প্ৰৱেশ নকৰিবা, কলহ-লোভ-অধৰ্ম য’ত থাকে তাতেই বাস কৰিবা আৰু সীমা নলঙ্ঘিবা।
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 50
Verse 1
पञ्चाशोऽध्यायः— ५० मārkaṇḍeya उवाच ततोऽभिध्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसīः प्रजाः । तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह ॥
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—তেতিয়া তেওঁ চিন্তা কৰোঁতেই মনোজ প্ৰজাসকল উৎপন্ন হ’ল। তেওঁলোকৰ সৈতে তেওঁলোকৰ কৰ্ম আৰু তেওঁলোকৰ কাৰণসমূহো তেওঁৰেই দেহৰ পৰা উদ্ভূত হ’ল।
Verse 2
क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस्तस्य धीमतः । ते सर्वे समवर्तन्त ये मया प्रगुदाहृताः ॥
সেই প্ৰাজ্ঞজনৰ অঙ্গসমূহৰ পৰা ক্ষেত্ৰজ্ঞ—‘ক্ষেত্ৰৰ জ্ঞাতা’—উৎপন্ন হ’ল। মই আগতেই যিসকলক বৰ্ণনা কৰিছিলোঁ, তেওঁলোকেই সকলোৱে তেনেদৰে উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 3
देवाद्याः स्थावरान्ताश्च त्रैगुण्यविषयाः स्मृताः । एवंभूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च ॥
দেৱতাৰ পৰা স্থাবৰ জীৱলৈকে সকলোৱে ত্ৰিগুণৰ অধিক্ষেত্ৰত আছে বুলি কোৱা হয়। এইদৰে তেনে প্ৰকাৰৰ সৃষ্টিৰ উদ্ভৱ হ’ল—স্থাবৰো আৰু জঙ্গমো।
Verse 4
यदास्य ताः प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः । अथान्यान्मानसān् पुत्रān् सदृशān् आत्मनोऽसृजत् ॥
যেতিয়া সেই প্ৰাজ্ঞজনৰ সকলো প্ৰজা বৃদ্ধি নাপালে, তেতিয়া তেওঁ নিজৰ সদৃশ আন মনোজ পুত্ৰসকলক সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 5
भृगुं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुमङ्गिरसं तथा । मरीचिं दक्षमत्रिं च वसिष्ठञ्चैव मानसम् ॥
তেওঁ মনোজ পুত্ৰৰূপে ভৃগু, পুলস্ত্য, পুলহ, ক্ৰতু আৰু অঙ্গিৰস; লগতে মৰীচি, দক্ষ, অত্রি আৰু বসিষ্ঠক সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 6
नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयंगताः । ततोऽसृजत् पुनर्ब्रह्मा रुद्रं क्रोधात्मसम्भवम् ॥
পুৰাণত তেওঁলোক ‘নৱ ব্ৰহ্মা’—ন’জন আদ্য প্ৰজাপতি—বুলি প্ৰতিষ্ঠিত। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই পুনৰ ক্ৰোধসাৰৰ পৰা উদ্ভূত ৰুদ্রক সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 7
सङ्कल्पञ्चैव धर्मञ्च पूर्वेषामपि पूर्वजम् । सनन्दनादयो ये च पूर्वं सृष्टाः स्वयम्भुवा ॥
সেই ব্ৰহ্মাই সংকল্প আৰু ধৰ্মক সৃষ্টি কৰিলে—যিসকল প্ৰাচীনসকলৰো পূৰ্বপুৰুষ; আৰু স্বয়ম্ভূয়ে আগতে সৃষ্ট সনন্দন আদি ঋষিসকলকো প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 8
न ते लोकेषु सज्जन्तो निरपेक्षाः समाहिताः । सर्वे तेऽनागतज्ञानाः वीतरागा विमत्सराः ॥
তেওঁলোকে লোকসমূহত আসক্ত নহ’ল; তেওঁলোক নিৰপেক্ষ, স্বতন্ত্ৰ আৰু স্থিৰচিত্ত আছিল। সকলোৱে ভবিষ্যজ্ঞানী, বৈৰাগী আৰু অসূয়াৰহিত আছিল।
Verse 9
तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनः । ब्रह्मणोऽभून्महाक्रोधस्तत्रोत्पन्नोर्’कसन्निभः ॥
যেতিয়া তেওঁলোকে লোকসৃষ্টিৰ প্ৰতি এনেদৰে উদাসীন হৈ থাকিল, তেতিয়া মহাব্ৰহ্মা তীব্ৰ ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হ’ল; সেই ক্ৰোধৰ পৰা সূৰ্যসম দীপ্তিমান এজন উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 10
अर्धनारीनरवपुः पुरुषोऽतिशरीरवान् । विभजात्मानमित्युक्त्वा स तदान्तर्दधे ततः ॥
অৰ্ধ নাৰী অৰ্ধ পুৰুষ দেহধাৰী এজন মহাপুৰুষে ক’লে, “নিজকে বিভক্ত কৰা”; আৰু তাৰ পাছত তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 11
स चोक्तो वै पृथक् स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाऽकरोत् । बिभेद पुरुषत्वञ्च दशधा चैकधा तु सः ॥
এনেদৰে উপদেশ পাই তেওঁ নাৰীত্ব আৰু পুৰুষত্ব পৃথক কৰিলে। তাৰ পাছত পুৰুষভাবক দহ ভাগত বিভক্ত কৰিলেও, অন্য এক ৰূপত তেওঁ একেই ৰ’ল।
Verse 12
सौम्यासौम्यैस्तथा शान्तैः पुंस्त्वं स्त्रीत्वञ्च स प्रभुः । बिभेद बहुधा देवः पुरुषैरसितैः सितैः ॥
সেই ভগৱানে পুনৰায় পুংত্ব আৰু স্ত্ৰীত্বক নানাবিধ ৰূপে বিভাজন কৰিলে—মৃদু, ৰৌদ্ৰ আৰু শান্ত স্বভাৱৰূপে—আৰু শ্যামবৰ্ণ আৰু গৌৰবৰ্ণ লোক সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 13
ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्वं स्वायम्भुवं प्रभुः । आत्मनः सदृशं कृत्वा प्रजापालो मनुं द्विज ॥
তাৰপিছত সেই ভগৱানে ব্ৰহ্মাৰ নিজ আত্মাৰ পৰা জন্ম লোৱা স্বায়ম্ভুৱ মনুক সৃষ্টি কৰিলে, তেওঁক নিজৰ সদৃশ কৰি—হে দ্বিজ, মনু আছিল প্ৰজাৰ ৰক্ষক আৰু জীৱসমূহৰ অধিপতি।
Verse 14
शतरूपाञ्च तां नारीं तपोनिर्धूतकल्मषाम् । स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः ॥
আৰু সেই পৰাক্ৰমী স্বায়ম্ভুৱ মনুৱে তপস্যাৰে যাৰ কল্মষ দগ্ধ হৈছিল, সেই শতৰূপা নাৰীক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 15
तस्माच्च पुरुषात् पुत्रौ शतरूपा व्यजायत । प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रख्यातावात्मकर्मभिः ॥
সেই পুৰুষৰ পৰা শতৰূপাই দুজন পুত্ৰ জন্ম দিলে—প্ৰিয়ব্ৰত আৰু উত্তানপাদ—দুয়ো নিজৰ নিজৰ কৰ্মে প্ৰসিদ্ধ আছিল।
Verse 16
कन्ये द्वे च तथा ऋद्धिं प्रसूतिं च ततः पिता । ददौ प्रसूतिं दक्षाय तथा ऋद्धिं रुचेः पुरा ॥
আৰু দুজনী কন্যাও আছিল—ঋদ্ধি আৰু প্রসূতি। তাৰপিছত পিতাই প্রসূতিক দক্ষক দিলে, আৰু আগতে ঋদ্ধিক ৰুচিক দিছিল।
Verse 17
प्रजापतिः स जग्राह तयोर्यज्ञः सदक्षिणः । पुत्रो जज्ञे महाभाग ! दम्पतीमिथुनं ततः ॥
সেই প্ৰজাপতিয়ে তেওঁক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে; সেই যুগলৰ পৰা যজ্ঞ নামৰ পুত্ৰ জন্মিল, আৰু তেওঁৰ সহধৰ্মিণী দক্ষিণাও—এইদৰে দম্পতি স্থাপিত হ’ল।
Verse 18
यज्ञस्य दक्षिणायान्तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे । यामा इति समाख्याता देवाḥ स्वायम्भुवोऽन्तरे ॥
যজ্ঞ আৰু দক্ষিণাৰ পৰা বাৰজন পুত্ৰ জন্মিল; তেওঁলোক ‘যাম’ নামে খ্যাত; স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত তেওঁলোক দেৱতা আছিল।
Verse 19
तस्य पुत्रास्तु यज्ञस्य दक्षिणायां सभास्वराः । प्रसूत्याञ्च तथा दक्षश्चतस्रो विंशतिस्तथा ॥
দক্ষিণাৰ পৰা জন্মা যজ্ঞৰ সেই পুত্ৰসকল সভাত তেজস্বী আছিল। তদ্ৰূপে দক্ষে প্ৰসূতীৰ গৰ্ভে চৌব্বিশটা সন্তান উৎপন্ন কৰিলে।
Verse 20
ससर्ज कन्यास्तासाञ्च सम्यङ्नामानि मे शृणु । श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा ॥
তেওঁ কন্যাসকল সৃষ্টি কৰিলে; তেওঁলোকৰ যথাৰ্থ নাম মোৰ পৰা শুনা—শ্ৰদ্ধা, লক্ষ্মী, ধৃতি, তুষ্টি, পুষ্টি, মেধা আৰু ক্ৰিয়া।
Verse 21
बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी । पत्नीर्थे प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः ॥
বুদ্ধি, লজ্জা, বপু, শান্তি, সিদ্ধি আৰু কীৰ্তি—এইবোৰ মিলি তেৰ। ধৰ্মপ্ৰভুৱে দক্ষৰ কন্যাসকলক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 22
ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिः सत्यथा सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिस्तथा क्षमा ॥
তেওঁলোকতকৈ কনিষ্ঠা একাদশ সুদৃষ্টিসম্পন্ন কন্যা অৱশিষ্ট থাকিল—খ্যাতি, সত্যা, সম্ভূতি, স্মৃতি, প্ৰীতি আৰু ক্ষমা।
Verse 23
सन्ततिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा । भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः ॥
আৰু সন্ততি, অনসূয়া, ঊৰ্জা, স্বাহা আৰু স্বধা। তেওঁলোকৰ স্বামী আছিল ভৃগু, ভব (শিৱ), মৰীচি আৰু ঋষি অঙ্গিৰা।
Verse 24
पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्च ऋषयस्तथा । वसिष्ठोऽत्रिस्तथा वह्निः पितरश्च यथाक्रमम् ॥
তদুপৰি পুলস্ত্য, পুলহ আৰু ক্রতু—এই মুনিসকল; আৰু বসিষ্ঠ, অত্রি, বহ্নি (অগ্নি) আৰু পিতৃগণ—যথাক্ৰমে পতি হৈছিল।
Verse 25
ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः । श्रद्धा कामं श्रीश्च दर्पं नियमं धृतिरात्मजम् ॥
খ্যাতি আদি কন্যাসকলক শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকলে পাণিগ্ৰহণ কৰিলে। শ্ৰদ্ধাৰ পৰা কাম জন্মিল; শ্ৰীৰ পৰা দৰ্প; আৰু ধৃতিৰ পৰা নিয়ম উৎপন্ন হ’ল।
Verse 26
सन्तोषञ्च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरजायत । मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयमेव च ॥
তুষ্টিয়ে সন্তোষক জন্ম দিলে; পুষ্টিয়ে লোভক প্ৰসৱ কৰিলে। মেধাৰ পৰা শ্ৰুত জন্মিল; আৰু ক্ৰিয়াৰ পৰা দণ্ড, নয় আৰু বিনয় উৎপন্ন হ’ল।
Verse 27
बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम् । व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत ॥
বুদ্ধিৰ পৰা বোধ জন্মিল। বপুত্ৰৰ পুত্ৰ বিনয়ক লজ্জাই জন্ম দিলে। আৰু শান্তিৰ পৰা ক্ষেম আৰু ব্যৱসায় (দৃঢ় প্ৰচেষ্টা) জন্মিল।
Verse 28
सुखं सिद्धिर्यशः कीर्तिरित्येते धर्मयोनयः । कामादतिमुदं हर्षं धर्मपौत्रमसूयत ॥
সুখ, সিদ্ধি, যশ আৰু কীৰ্তি—এইসকল ধৰ্মৰ পৰা জন্মে। কামৰ পৰা অতিমুদ আৰু হৰ্ষ জন্মিল; সিহঁত ধৰ্মবংশৰ পৌত্ৰ।
Verse 29
हिंसा भार्या त्वधर्मस्य तस्यां जज्ञे तथानृतम् । कन्या च निरृतिस्तस्यां सुतौ द्वौ नरकं भयम् ॥
অধৰ্মৰ পত্নী হিংসা আছিল; তাৰ পৰা অনৃত (অসত্য) জন্মিল। তাৰেই কন্যা নিৰৃতি (বিনাশ) জন্মিল; নিৰৃতিৰ পৰা দুজন পুত্ৰ—নৰক আৰু ভয়—উৎপন্ন হ’ল।
Verse 30
माया च वेदना चैव मिथुनं द्वयमेतयोः । तयोरजज्ञेऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् ॥
মায়া আৰু বেদনা যুগল হ’ল। সেই দুয়োৰ পৰা পুনৰ মায়া জন্মিল, আৰু তাৰ পাছত প্ৰাণীহৰণকাৰী মৃত্যু উৎপন্ন হ’ল।
Verse 31
वेदनात्मसुतञ्चापि दुःखं जज्ञेऽथ रौरवात् । मृत्योर्व्याधि-जराशोक-तृष्णा-क्रोधाश्च जज्ञिरे ॥
বেদনাৰ নিজ সন্ততি-ধাৰাত ৰৌৰৱৰ পৰা দুঃখ জন্মিল। আৰু মৃত্যুৰ পৰা ব্যাধি, জৰা, শোক, তৃষ্ণা আৰু ক্ৰোধ উৎপন্ন হ’ল।
Verse 33
दुःखोद्भवाः स्मृता ह्येते सर्वे वाधर्मलक्षणाः । नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः ॥ निरृतिश्च तथा चान्या मृत्योर्भार्याभवन्मुने । अलक्ष्मीर्नाम तस्याञ्च मृत्योः पुत्राश्चतुर्दश ॥
এওঁলোক সকলোৱে দুখৰ পৰা জন্ম লোৱা বুলি স্মৃত, আৰু সকলোৰে মাজত অধৰ্মৰ লক্ষণ আছে। এওঁলোকৰ না পত্নী আছে, না পুত্ৰ; সকলোৱে ঊৰ্ধ্বৰেতস্ (সাধাৰণ প্ৰজননবিহীন)। হে মুনি, নিৰৃতি মৃত্যুৰ আন এগৰাকী পত্নী হ’ল; তাত অলক্ষ্মী নামৰ কন্যা জন্মিল, আৰু সেই ধাৰাত মৃত্যুৰ চৌদ পুত্ৰ উৎপন্ন হ’ল।
Verse 34
अलक्ष्मीपुत्रका ह्येते मृत्योरा देशकारिणः । विनाशकालेषु नरान् भजन्त्येते शृणुष्व तान् ॥
এওঁলোকেই অলক্ষ্মীৰ পুত্ৰ, যিসকলে মৃত্যুৰ আদেশ পালন কৰে। প্ৰলয়কালত সিহঁতে মানুহৰ লগত লেগি থাকে—মই বৰ্ণনা কৰা কথা শুনা।
Verse 35
इन्द्रियेषु दशस्वेते तथा मनसि च स्थिताः । स्वे स्वे नरं स्त्रियं वापि विषये योजयन्ति हि ॥
দহটা ইন্দ্ৰিয় আৰু মনত নিজ নিজ স্থানত স্থিত হৈ, সিহঁতে পুৰুষ বা স্ত্ৰীক নিজ নিজ ইন্দ্ৰিয়-বিষয়ত নিয়োজিত কৰে।
Verse 36
अथेन्द्रियाणि चाक्रम्य रागक्रोधादिभिर्नरान् । योजयन्ति यथा हानिं यान्त्यधर्मादिभिर्द्विज ॥
তাৰ পাছত সিহঁতে ইন্দ্ৰিয়সমূহক দমন কৰি, ৰাগ-ক্রোধ আদি দ্বাৰা মানুহক নিয়োজিত কৰে; ফলত সিহঁতে বিনাশলৈ যায়—অধৰ্ম আৰু সংশ্লিষ্ট দোষত, হে দ্বিজোত্তম।
Verse 37
अहङ्कारगतश्चान्यस्तथान्यो बुद्धिसंस्थितः । विनाशाय नराः स्त्रीणां यतन्ते महोसंश्रिताः ॥
সিহঁতৰ মাজত এজন অহংকাৰত লুকাই থাকে, আৰু আন এজন বুদ্ধিত প্ৰতিষ্ঠিত থাকে। এইদৰে মহামোহক আশ্ৰয় কৰি মানুহে নাৰী-বিনাশ আৰু (ধৰ্ম-ব্যৱস্থাৰ) ক্ষয়ৰ দিশে প্ৰবৃত্ত হয়।
Verse 38
तथैवान्यो गृहे पुंसां दुःसहो नाम विश्रुतः । क्षुत्क्षामोऽधोमुखो नग्रश्चीरी काकसमस्वनः ॥
সেইদৰে মানুহৰ ঘৰসমূহত ‘দুঃসহ’ নামে প্ৰসিদ্ধ আন এজনো প্ৰকাশ পালে। সি ক্ষুধাত কৃশ, মুখ নত, নগ্ন, ছেঁড়া কাপোৰ পিন্ধা আৰু কাকৰ দৰে স্বৰযুক্ত হৈ দেখা দিলে।
Verse 39
स सर्वान् खादितुं सृष्टो ब्रह्मणा तमसो निधिः । दंष्ट्राकरालमत्यर्थं विवृतास्यं सुभैरवम् ॥
তেওঁক ব্রহ্মাই সকলোকে গ্ৰাস কৰিবলৈ সৃষ্টি কৰিছিল—যেন তমসৰ এক ভঁৰাল। ভয়ংকৰ দংশনদাঁত, মুখ বিস্তাৰিত; সি অতিশয় ভীতিজনক আৰু দাৰুণ আছিল।
Verse 40
तमत्तुकाममाहेदं ब्रह्मा लोकपितामहः । सर्वब्रह्ममयः शुद्धः कारणं जगतोऽव्ययः ॥
গ্ৰাস কৰিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ তাক উদ্দেশ কৰি লোকপিতামহ ব্রহ্মাই ক’লে। তেওঁ সৰ্বথা ব্রহ্মময়, শুদ্ধ, অব্যয়; জগতৰ অবিনাশী কাৰণ।
Verse 41
ब्रह्मोवाच नात्तव्यन्ते जगदिदं जहि कोपं शमं व्रज । त्यजैनान्तामसीं वृत्तिमपास्य रजसः कलाम् ॥
ব্রহ্মাই ক’লে—“এই জগত গ্ৰাসযোগ্য নহয়। ক্ৰোধ ত্যাগ কৰা, শমলৈ যোৱা। এই তামস কৰ্ম পৰিত্যাগ কৰা, আৰু ৰাজস অংশটোও ত্যাগ কৰা।”
Verse 42
दुःसह उवाच क्षुत्क्षामोऽस्मि जगन्नाथ ! पिपासुश्चापि दुर्बलः । कथं तृप्तिमियान्नाथ ! भवेयं बलवान् कथम् । कश्चाश्रयो ममाख्याहि वर्तेयं यत्र निर्वृतः ॥
দুঃসহে ক’লে—“হে জগদীশ্বৰ! মই ক্ষুধাত কৃশ, তৃষ্ণাতো আছোঁ আৰু দুৰ্বল। প্ৰভু, মই কেনেকৈ তৃপ্তি লাভ কৰিম? কেনেকৈ বলবান হ’ম? কওক—মোৰ শৰণ কি, মই ক’ত সুখেৰে বাস কৰিব পাৰিম?”
Verse 43
ब्रह्मोवाच तवाश्रयो गृहं पुंसां जनश्चाधार्मिको बलम् । पुष्टिं नित्यक्रियाहान्या भवान् वत्स ! गमिष्यति ॥
ব্ৰহ্মাই ক’লে—মানুহৰ ঘৰসমূহেই তোমাৰ আশ্ৰয়, আৰু অধাৰ্মিক ব্যক্তি তোমাৰ বল। নিত্যকৰ্ম অৱহেলাৰ দ্বাৰা, হে প্ৰিয়ে, তুমি পুষ্টি আৰু বীৰ্য লাভ কৰিবা।
Verse 44
वृथास्फोटाश्च ते वस्त्रमाहारञ्च ददामि ते । क्षतं कीटावपन्नञ्च तथा श्वबिरवेक्षितम् ॥
মই তোমাক বস্ত্ৰৰূপে কেৱল জীর্ণ চিথৰা দিওঁ, আৰু আহাৰৰূপে যি নষ্ট, কীটদূষিত, লগতে কুকুৰ আৰু কাকৰ দৃষ্টিত পৰিছে সেয়া দিওঁ।
Verse 45
भग्नभाण्डागतं तद्वन्मुखवातोपशामितम् । उच्छिष्टापाक्वमास्विन्नमवलीढमसंस्कृतम् ॥
ভঙা পাত্ৰৰ পৰা অহা অন্ন; মুখৰ শ্বাসেৰে ঠাণ্ডা কৰা; উচ্ছিষ্ট, অৰ্ধপক্ব, ঘামে ভিজা, চাটা, আৰু অশুদ্ধ/অসংস্কৃত—এই সকলো তোমাৰ।
Verse 46
भग्नासनस्थितैर्भुक्तमासन्नागतमेव च । विदिङ्मुखं सन्ध्ययोश्च नृत्यवाद्यस्वनाकुलम् ॥
ভঙা আসনত বহি খোৱা অন্ন, আৰু অশুচি/অব্যৱস্থিতভাৱে ওচৰলৈ অনা অন্ন; অনুচিত দিশলৈ মুখ কৰি, সন্ধ্যাকালত; নৃত্য, বাদ্য আৰু কোলাহলৰ মাজত গ্ৰহণ কৰা অন্ন—এইবোৰেই তোমাৰ অৱস্থা।
Verse 47
उदक्योपहतं भुक्तमुदक्या दृष्टमेव च । यच्चोपघातवत् किञ्चिद् भक्ष्यं पेयमथापि वा ॥
উদক্যা (ৰজস্বলা-অশৌচস্থিতি থকা নাৰী) দ্বাৰা দুষিত অন্ন, আৰু উদক্যাই কেৱল দেখা অন্ন; লগতে যিকোনো ভক্ষ্য বা পেয় ‘দোষ/হানি’ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত—সেয়াও তোমাৰ।
Verse 48
एतानि तव पुष्ट्यर्थमन्यच्चापि ददामि ते । अश्रद्धया हुतं दत्तमस्नातैर्यदवज्ञया ॥
এইবোৰ মই তোমাৰ পোষণৰ বাবে দিছোঁ; আৰু অধিকো দিছোঁ—শ্ৰদ্ধা নথকাকৈ অগ্নিত হোম বা দান যি কৰা হয়, আৰু স্নান নকৰাকৈ অৱজ্ঞাৰ ভাব লৈ যি অৰ্পণ কৰা হয়, সেয়া সকলো তোমাৰেই হয়।
Verse 49
यन्नाम्बुपूर्वकं क्षिप्तमनर्थोकृतमेव च । त्यक्तुमाविष्कृतं यत् तु दत्तं चैवातिविस्मयात् ॥
আৰু যি কিবা প্ৰথমে জল অৰ্পণ নকৰাকৈ পেলাই দিয়া হয়, যি কিবা নিষ্ফল আৰু উদ্দেশ্যহীনভাৱে কৰা হয়; যি কিবা কেৱল দেখুৱাবলৈ কৰি পাছত ত্যাগ কৰা হয়; আৰু যি কিবা অতিশয় বিস্ময়/আবেগত দান কৰা হয়—সেয়া সকলোও মই তোমাক দিছোঁ।
Verse 50
दुष्टं क्रुद्धार्तदत्तञ्च यक्ष तद्भागि तत्फलम् । यच्च पौनर्भवः किञ्चित् करोत्यमुष्मिकं क्रमम् ॥
যি কিবা পাপময়, আৰু যি কিবা ক্ৰোধত বা দুখ-ক্লেশত দিয়া হয়—হে যক্ষ, তাৰ ফলৰ এটা অংশ তুমি লাভ কৰা। আৰু ‘পৌনর্ভৱ’ যি পৰলোক-লক্ষ্যত বিধি-কর্ম কৰে, সেয়াও তোমাৰেই হয়।
Verse 51
यच्च पौनर्भवा योषित् तद्यक्ष ! तव तृप्तये । कन्याशुल्कोपधानाय समुपास्ते धनक्रियाः ॥
আৰু পৌনর্ভৱা নাৰী যি বৰ-শুল্ক (কন্যামূল্য)ৰ বাবে বা ধন-নিৰাপত্তা/বন্ধক ৰূপে নিশ্চয় ধন লাভৰ বাবে ধনকেন্দ্ৰিক বিধি-কর্ম কৰে—হে যক্ষ, সেয়া তোমাৰ তৃপ্তিৰ বাবেই হয়।
Verse 52
तथैव यक्ष ! पुष्ट्यर्थमसच्छास्त्रक्रियाश्च याः । यच्चार्थनिर्वृतं किञ्चिदधीताṃ यन्न सत्यतः ॥
সেইদৰে, হে যক্ষ, মিছা/অসাৰ শিক্ষাৰ ওপৰত আধাৰিত যি বিধি-কর্ম তোমাৰ পোষণৰ বাবে কৰা হয়; আৰু যি অধ্যয়ন সত্য-তত্ত্বৰ বাবে নহয়, কেৱল ধন-তৃপ্তিৰ বাবে কৰা হয়—সেয়াও তোমাৰেই।
Verse 53
ततः सर्वं तव कालांश्च ददामि तव सिद्धये । गुर्विण्यभिगमे सन्ध्यानित्यकार्यव्यतिक्रमे ॥
সেয়ে তোমাৰ সিদ্ধিৰ বাবে মই সেই সকলো তোমাক দিছোঁ, আৰু কালৰো কিছুমান অংশ—গৰ্ভৱতী নাৰীৰ ওচৰলৈ গমন, আৰু সন্ধ্যা-উপাসনা তথা নিত্যকৰ্ম লঙ্ঘনত।
Verse 54
असच्छास्त्रक्रियालापदूषितेषु च दुःसह । तवाभिभवसामर्थ्यं भविष्यति सदा नृषु ॥
মিছা উপদেশে কলুষিত লোকসকলৰ মাজত—তেওঁলোকৰ আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু কথাবতৰাৰ দ্বাৰা—হে দুৰ্ধর্ষে, মানুহৰ ওপৰত তোমাৰ পৰাভৱ-শক্তি সদায় প্ৰবল থাকিব।
Verse 55
पङ्क्तिभेदे वृथापाके पाकभेदे तथा क्रिया । नित्यञ्च गेहकलहे भविता वसतिस्तव ॥
যথাযথ ভোজন-ক্রম ভঙত, অৰ্থহীন ৰান্ধনিত, আৰু ৰান্ধনি-ক্ৰিয়া তথা কৰ্মানুষ্ঠানৰ অনিয়মত—আৰু নিত্য গৃহকলহত—সেই ঠাইতে তোমাৰ বাস হ’ব।
Verse 56
अपोष्यमाणे च तथा भृत्ये गोवाहनादिके । असन्ध्याभ्युक्षितागारे काले त्वत्तो भयं नृणाम् ॥
তদ্ৰূপ, যেতিয়া দাস, পশু, বাহন আদি যথাযথভাৱে পালন কৰা নহয়; আৰু যেতিয়া সন্ধ্যাকালত গৃহ বিধিমতে প্ৰোক্ষণ/শুদ্ধি কৰা নহয়—তেতিয়া সেই সময়ত তোমাৰ পৰাই মানুহৰ ভয় উদ্ভৱ হয়।
Verse 57
नक्षत्रग्रहपीडासु त्रिविधोत्पातदर्शने । अशान्तिकपरान् यक्ष ! नरानभिभविष्यसि ॥
নক্ষত্র-গ্ৰহজনিত পীড়াত, আৰু ত্ৰিবিধ নিমিত্ত দেখা পালে—হে যক্ষ, যিসকল লোকে শান্তিকৰ্ম নকৰিবলৈহে আগ্ৰহী, তেওঁলোকক তুমি অধীন কৰিবা।
Verse 58
वृथोपवासिनो मर्त्या द्यूतस्त्रीषु सदा रताः । त्वद्भाषणोपकर्तारो वैडालव्रतिकाश्च ये ॥
যিসকল পুৰুষে বৃথা উপবাস কৰে, যিসকল সদায় জুৱা আৰু নাৰীত আসক্ত, যিসকল চাটুকাৰ বাক্যৰে অনুগ্ৰহ আদায় কৰে, আৰু যিসকল ‘বিড়াল-ব্ৰত’ সদৃশ কপট আচাৰ পালন কৰে—তেওঁলোকৰ আচৰণ নিন্দনীয়।
Verse 59
अब्रह्मचारिणाधीतमिज्या चाविदुषा कृता । तपोवने ग्राम्यभुजां तथैवानिर्वजितात्मनाम् ॥
ব্ৰহ্মচৰ্য/সংযম নথকা ব্যক্তিৰ অৰ্জিত বিদ্যা, অজ্ঞ লোকৰ দ্বাৰা সম্পন্ন যজ্ঞ, আৰু এতিয়াও গ্ৰাম্য (ভোগপ্ৰধান) আহাৰ গ্ৰহণ কৰা লোকৰ বন-তপস্যা—আৰু যিসকলৰ মন শুদ্ধ নহয়—এই সকলো দোষযুক্ত।
Verse 60
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च स्वकर्मतः । परिच्युतानां या चेष्टा परलोकार्थमीप्सताम् ॥
নিজ নিজ স্বধৰ্মৰ পৰা পতিত ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰ—পৰলোকফল কামনা কৰি যি কোনো চেষ্টা কৰে—সেই সকলো চেষ্টা বিপথগামী।
Verse 61
तस्याश्च यत्फलं सर्वं तत्ते यक्ष भविष्यति । अन्यच्च ते प्रयच्छामि पुष्ट्यर्थं सन्निबोध तत् ॥
সেই বিপথগামী আচৰণৰ সকলো ফল তোমাৰেই হ’ব, হে যক্ষ। আৰু তোমাৰ পোষণ আৰু বলৰ বাবে মই আৰু কিছুমান দিম—সেয়া শুনা।
Verse 62
भवतो वैश्वदेवान्ते नामोच्चारणपूर्वकम् । एतत्तवेति दास्यन्ति भवतो बलिमूर्जितम् ॥
বৈশ্বদেৱ ক্ৰিয়াৰ সমাপ্তিত, প্ৰথমে তোমাৰ নাম উচ্চাৰণ কৰি, ‘এইটো তোমাৰ’ বুলি কৈ তেওঁলোকে পুষ্টিদায়ক বলি-অৰ্ঘ্য দিব।
Verse 63
यः संस्कृताशी विधिवच्छुचिरन्तस्तथा बहिः । अलोलुपो जितस्त्रीकस्तद्गेहमपवर्जय ॥
যি ঘৰত পুৰুষে বিধিমতে সংস্কৃত/শুদ্ধ অন্ন ভোজন কৰে, অন্তৰ-বাহিৰে শুচি, লোভহীন আৰু নাৰীৰ প্ৰতি বিষয়াসক্তি জয় কৰিছে—সেই ঘৰ পৰিহাৰ কৰা।
Verse 64
पूज्यन्ते हव्यकव्याभ्यां देवताः पितरस्तथा । यामयोऽतिथयश्चापि तद्गेहं यक्ष वर्जय ॥
হে যক্ষ! যি ঘৰত দেৱতা আৰু পিতৃগণক হব্য-কব্য অৰ্ঘ্যৰে বিধিমতে সন্মান কৰা হয়, য’ত অতিথিৰ যথোচিত সৎকাৰ হয় আৰু পীড়িত/দুঃখিত লোকৰো পৰিচৰ্যা কৰা হয়—সেই ঘৰ পৰিহাৰ কৰা।
Verse 65
यत्र मैत्री गृहे बालवृद्धयोषिन्नरेषु च । तथा स्वजनवर्गेषु गृहं तच्चापि वर्जय ॥
যি ঘৰত শিশু, বৃদ্ধ, নাৰী আৰু পুৰুষৰ মাজত পৰস্পৰ মৈত্ৰী থাকে, আৰু স্বজন-গোষ্ঠীতেও তেনেকুৱা সৌহাৰ্দ্য থাকে—সেই ঘৰ পৰিহাৰ কৰা।
Verse 66
योषितोऽबिरता यत्र न वहिर्गमनोत्सुकाः । लज्जान्विताः सदा गेहं यक्ष तत्परिवर्जय ॥
হে যক্ষ! যি ঘৰত নাৰীসকল ব্যভিচাৰিণী নহয়, বাহিৰে ঘূৰিবলৈ লালসা নকৰে আৰু সদায় লজ্জা-মৰ্যাদাৰে যুক্ত থাকে—সেই ঘৰ পৰিহাৰ কৰা।
Verse 67
वयः सम्बन्धयोग्यानि शयनान्यशनानि च । यत्र गेहे त्वया यक्ष तद्वर्ज्यं वचनान्मम ॥
হে যক্ষ! মোৰ বচন অনুসাৰে—যি ঘৰত সম্পৰ্ক, শয্যা আৰু আহাৰ বয়স আৰু যথাযথ সম্পৰ্কৰ অনুৰূপ সমুচিতভাৱে নিয়ত থাকে—সেই ঘৰ পৰিহাৰ কৰা।
Verse 68
यत्र कारुणिका नित्यं साधुकर्मण्यवस्थिताः । सामान्योपस्करैर्युक्तास्त्यजेथा यक्ष ! तद्गृहम् ॥
হে যক্ষ, যি গৃহত লোকসকল সদায় দয়ালু, ধৰ্মাচৰণত প্ৰতিষ্ঠিত আৰু সৰল গৃহস্থ উপকৰণত সন্তুষ্ট থাকে, সেই গৃহ পৰিহাৰ কৰা।
Verse 69
यत्रासनस्थास्तिष्ठत्सु गुरु-वृद्ध-द्विजातिषु । न तिष्ठन्ति गृहं तच्च वर्ज्यं यक्ष ! त्वया सदा ॥
হে যক্ষ, যি গৃহত আচার্য, বৃদ্ধ আৰু দ্বিজ অতিথিসকল থিয় হৈ থাকে আৰু লোকসকল বহি থাকে (অর্থাৎ সন্মান নকৰে), সেই গৃহ সদায় পৰিহাৰ কৰা।
Verse 70
तरुगुल्मादिभिर्धारं न विद्धं यस्य वेश्मनः । मर्मभेदोऽथवा पुंसस्तच्छ्रेयो भवनं न ते ॥
হে যক্ষ, যি গৃহৰ আধাৰ গছ-গুল্ম আদিৰে বিদ্ধ বা ক্ষত নহয়, আৰু য’ত মানুহৰ মর্মস্থান আঘাতপ্ৰাপ্ত নহয়—এনে বাসস্থান তোমাৰ বাবে উপযুক্ত নহয়।
Verse 72
देवतापितृभृत्यानामतिथीनाञ्च वर्तनम् । यस्यायवशिष्टेनान्नेन पुंसस्तस्य गृहं त्यज ॥ सत्यवाक्यान् क्षमाशीलानहिंस्रान्नानुतापिनः । पुरुषानीदृशान् यक्ष ! त्यजेथाश्चानसूयकान् ॥
হে যক্ষ, যি মানুহে দেৱতা, পিতৃ, আশ্ৰিত/ভৃত্য আৰু অতিথিসকলক উচ্ছিষ্ট (অৱশিষ্ট) অন্নে পোষণ কৰে, তাৰ গৃহ ত্যাগ কৰা। লগতে হে যক্ষ, সত্যবাদী, ক্ষমাশীল, অহিংস, অনুতাপজনক দুষ্কর্মৰহিত আৰু অনসূয় (ঈৰ্ষাহীন) পুৰুষসকলকো পৰিহাৰ কৰা।
Verse 73
भर्तृशुश्रूषणे युक्तामसत्स्त्रीसङ्गवर्जिताम् । कुटुम्बभर्तृशेषान्नपुष्टाञ्च त्यज योषितम् ॥
যি নাৰী পতিসেৱাত নিবিষ্ট, দুষ্ট নাৰীৰ সঙ্গ বর্জন কৰে, আৰু পৰিয়াল আৰু স্বামীৰ ভোজনশেষ অন্নে জীৱনধাৰণ কৰে—তাক পৰিহাৰ কৰা।
Verse 74
यजनाध्ययनाभ्यासदानासक्तमतिं सदा । याजनाध्यापनादानकृतवृत्तिं द्विजं त्यज ॥
যি দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) সদায় যজ্ঞ, অধ্যয়ন, অনুশীলন আৰু দানত নিয়োজিত, আৰু যাজন, অধ্যাপন তথা দান‑প্ৰতিগ্ৰহেৰে জীৱিকা কৰে—তাক পৰিহাৰ কৰা।
Verse 75
दानाध्ययनयज्ञेषु सदोद्युक्तञ्च दुःसह । क्षत्रियं त्यज सच्छुल्कशस्त्राजीवात्तवेतनम् ॥
যি ক্ষত্ৰিয় সদায় দান, অধ্যয়ন আৰু যজ্ঞত নিয়োজিত, যাক জয় কৰা কঠিন, আৰু অস্ত্ৰ‑বৃত্তিৰে ধৰ্মসঙ্গত বেতনতে জীৱিকা কৰে—তাক পৰিহাৰ কৰা।
Verse 76
त्रिभिः पूर्वगुणैर्युक्तं पाशुपाल्य-वणिज्ययोः । कृषेश्चावाप्तवृत्तिञ्च त्यज वैश्यामकल्मषम् ॥
যি বৈশ্য পূৰ্বোক্ত তিন গুণেৰে যুক্ত, গোপালন, বাণিজ্য আৰু কৃষিৰে জীৱিকা লাভ কৰে, আৰু নিষ্পাপ—সেই বৈশ্যকো সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিহাৰ কৰা।
Verse 77
दानेज्या-द्विजशुश्रूषा-तत्परं यक्ष ! सन्त्यज । शूद्रञ्च ब्राह्मणादीनां शुश्रूषावृत्तिपोषकम् ॥
হে যক্ষ! যি শূদ্ৰ দান, পূজা আৰু দ্বিজ‑সেৱাত ভক্ত, আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি লোকৰ সেৱাৰে জীৱিকা কৰে—তাক সৰ্বথা পৰিহাৰ কৰা।
Verse 78
श्रुतिस्मृत्यविरोधेन कृतवृत्तिर्गृहे गृही । यत्र तत्र च तत्पत्नी तस्यैवानुगतात्मिका ॥
যি গৃহস্থ শ্ৰুতি‑স্মৃতিৰ বিৰোধ নোহোৱা উপায়ে জীৱিকা চলায়, আৰু যাৰ পত্নী য’তেই থাকক, স্বামীৰ সৈতে একমন আৰু তাতেই অনুৰক্ত থাকে—এনে গৃহস্থৰ ওচৰলৈও নাযাবা (সেয়া ৰক্ষিত)।
Verse 79
यत्र पुत्रो गुरोः पूजां देवानाञ्च तथा पितुः । पत्नी च भर्तुः कुरुते तत्रालक्ष्मीभयं कुतः ॥
য’ত পুত্ৰে গুৰু, দেৱতা আৰু পিতাক পূজা কৰে, আৰু য’ত পত্নীয়ে স্বামীক সেৱা কৰি সন্মান কৰে—তাত অলক্ষ্মী (দুৰ্ভাগ্য) ৰ ভয় কেনেকৈ থাকিব?
Verse 80
सदानुलिप्तं सन्ध्यासु गृहमम्बुसमुक्षितम् । कृतपुष्पबलिं यक्ष ! न त्वं शक्नोषि वीक्षितुम् ॥
যি ঘৰ সদায় নতুনকৈ লেপা/পৰিষ্কাৰ থাকে, সন্ধ্যাকৰ্মত পানীৰে ছিটা দিয়া হয়, আৰু য’ত ফুল আৰু বলি নিবেদন কৰা হয়—হে যক্ষ, তুমি সেই ঘৰলৈ চাবও নোৱাৰা।
Verse 81
भास्करादृष्टशय्यानि नित्याग्निसलिलानि च । सूर्यावलोकदीपानि लक्ष्म्या गेहानि भाजनम् ॥
যি ঘৰসমূহত শয্যাত সূৰ্যৰ পোহৰ পৰে, য’ত অগ্নি আৰু জল নিত্য বিধিমতে সুশৃঙ্খল থাকে, আৰু য’ত দীপ সূৰ্যদৃষ্টিত পৰে এনেদৰে স্থাপন কৰা হয়—সেই ঘৰসমূহ লক্ষ্মীৰ যোগ্য পাত্ৰ।
Verse 82
यत्रोक्षा चन्दनं वीणा आदर्शो मधुसर्पिषी । विषाज्यताम्रपात्राणि तद्गृहं न तवाश्रयः ॥
য’ত প্ৰোক্ষণ (পবিত্ৰ জল ছিটা), চন্দন, বীণা, দৰ্পণ, মধু আৰু ঘৃত, আৰু ব্যৱহাৰযোগ্য তাম্ৰপাত্ৰ থাকে—সেই ঘৰ তোমাৰ আশ্ৰয় নহয় (তুমি তাত বাস কৰিব নোৱাৰা)।
Verse 83
यत्र कष्टकिनो वृक्षा यत्र निष्पाववल्लरी । भार्या पुनर्भूर्वल्मीकस्तद्यक्षा ! तव मन्दिरम् ॥
য’ত কাঁটাযুক্ত গছ থাকে, য’ত নিষ্পাৱা লতা বাঢ়ে, য’ত পত্নী পুনৰ্ভূ (পুনৰ্বিবাহিতা) হয়, আৰু য’ত বল্মীক (পিঁপড়াৰ ঢিবি) থাকে—হে যক্ষ, সেয়াই তোমাৰ নিবাস।
Verse 84
यस्मिन् गृहे नराः पञ्च स्त्रीत्रयं तावतिश्च गाः । अन्धकारेन्धनाग्निश्च तद्गृहं वसतिस्तव ॥
যি ঘৰত পাঁচজন পুৰুষ, তিনিজনী নাৰী আৰু তেনেই সংখ্যক গাই থাকে, আৰু য’ত অন্ধকাৰ, জ্বালানি আৰু অগ্নি থাকে—সেই ঘৰেই তোমাৰ নিবাস।
Verse 85
एकच्छागं द्विवालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम् । षडश्वं सप्तमातङ्गं गृहं यक्षाशु शोषय ॥
যি ঘৰত এটা ছাগলী, দুটা ভেড়া, তিনিটা গাই, পঞ্চম পশু মহিষ, ছটা ঘোঁৰা আৰু সপ্তম হাতী থাকে—হে যক্ষ, সেই ঘৰখন তৎক্ষণাৎ শুষ্ক (উজাৰি) দে।
Verse 86
कुद्दालदात्रपिटकं तद्वत् स्थाल्यादिभाजनम् । यत्र तत्रैव क्षिप्तानि तव दद्युः प्रतिश्रयम् ॥
য’ত কুদাল, দাত্ৰ (কাঁচি/কাস্তে), ঝুড়ি/চালনি, আৰু ঘট-পাত্ৰসহ অন্য উপকৰণ ইফালে-সিফালে পেলাই থোৱা থাকে—সেইবোৰেই তোমাক আশ্ৰয় দিয়ে।
Verse 87
मुसलो लूखले स्त्रीणामास्या तद्वदुदुम्बरे । अवस्करे मन्त्रणञ्च यक्षैतदुपकृत् तव ॥
স্ত্ৰীৰ মুছল-ওখলি (অশুচি কৰি থোৱা), লগতে উদুম্বৰ গছত লেগি থকা মলিনতা; আবৰ্জনাৰ মাজত গোপন মন্ত্রণা/ফুচফুচনি—হে যক্ষ, এইয়াই তোমাৰ অবলম্বন।
Verse 88
लङ्घ्यन्ते यत्र धान्यानि पक्वापक्वानि वेश्मनि । तद्वच्छास्त्राणि तत्र त्वं यथेष्टं चर दुःसह ॥
যি ঘৰত পকা আৰু কাঁচা ধান্য-অন্ন পায়েৰে লংঘা/দলিত কৰা হয়, আৰু তেনেদৰে শাস্ত্ৰসমূহো অৱমানিত হয়—হে অসহ্য, তাত তুমি ইচ্ছামতে বিচৰণ কৰা।
Verse 89
स्थालीपिधानॆ यत्राग्निर्दत्तो दर्वोफलेन वा । गृहे तत्र दुरिष्टानामशेषाणां समाश्रयः ॥
যি ঘৰত ঘটৰ ঢাকনাক অস্থায়ী চুলা কৰি বা খুন্তিৰ হাতলক জ্বালানি কৰি অগ্নি জ্বলাই, সেই ঘৰ সকলো ধৰণৰ অশুভ লক্ষণ আৰু অমঙ্গল শক্তিৰ আশ্ৰয়স্থল হয়।
Verse 90
मानुषास्थि गृहे यत्र दिवाराात्रं मृतस्थितिḥ । तत्र यक्ष ! tavāvāsas tathānyeṣāñca rakṣasām ॥
হে যক্ষ! যি ঘৰত মানুহৰ অস্থি ৰখা হয় আৰু য’ত দিন-ৰাত শৱ পৰি থাকে, তাতেই তোমাৰ বাস; আন ৰাক্ষসসকলৰো সেই একে বাসস্থান।
Verse 91
अदत्त्वा भुञ्जते ये वै बन्धोः पिण्डं तथोदकम् । सपिण्डान् सोदकांश्चैव तत्काले तान् नरान् भज ॥
যিসকলে নিজৰ মৃত আত্মীয়ক পিণ্ডদান আৰু জল-তৰ্পণ নিদিয়াকৈ আহাৰ কৰে, তেওঁলোকে নিজৰ সপিণ্ড আৰু সোদক আত্মীয়সকলৰ সৈতে সেই সময়ত গৈ সেই মানুহবোৰক পীড়া দিয়া।
Verse 92
यत्र पद्मपहापद्मौ सुरभिर्मोकाशिनी । वृषभैरावतौ यत्र कल्प्यन्ते तद्गृहं त्यज ॥
য’ত পদ্মপহা আৰু পদ্ম, সুৰভী, মোকাশিনী, বৃষভ আৰু ঐৰাৱত—এই নিমিত্তচিহ্নসমূহ প্ৰতিষ্ঠিত/নিযুক্ত থাকে, সেই ঘৰ পৰিত্যাগ কৰা।
Verse 93
अशस्त्रा देवता यत्र सशस्त्राश्चाहवं विना । कल्प्यन्ते मनुजैरर्च्यास्तत् परित्यज मन्दिरम् ॥
য’ত মানুহে দেৱতাসকলক নিৰায়ুধ ৰূপে গঢ়ি পূজা কৰে, অথবা যুদ্ধ-প্ৰসঙ্গ নাথাকিলেও সায়ুধ ৰূপৰ পূজা কৰে—সেই মন্দিৰ/ঘৰ পৰিত্যাগ কৰা।
Verse 94
पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धमहोत्सवाः । क्रियन्ते पूर्ववद् गेहे न त्वं तत्र गृहे चर ॥
যি ঘৰত নগৰবাসী আৰু গাঁওবাসীয়ে পূৰ্ববৎ প্ৰসিদ্ধ মহোৎসৱ বিধিপূৰ্বক পালন কৰে, সেই ঘৰত তুমি বিচৰণ নকৰিবা।
Verse 95
शूर्पवातघटाम्भोभिः स्त्रानं वस्त्राम्बुविप्रुषैः । नखाग्रसलिलैश्चैव तान् याहि हतलक्षणान् ॥
চালনি/শূৰ্প ধোৱাৰ পানী, বতাহে উৰি অহা মলিন পানী, ঘটৰ অৱশিষ্ট পানী, স্নানজল, ধোৱা বস্ত্ৰৰ টোপাল আৰু নখৰ আগৰ পানীৰে যিসকলে অপবিত্ৰতা কৰে/অবহেলা কৰে—সেই নষ্টভাগ্য লোকসকলৰ ওচৰলৈ যোৱা।
Verse 96
देशाचारान् समयान् ज्ञातिधर्मं जपं होपं मङ्गलं देवतेष्टिम् । सम्यक्शौचं विधिवल्लोकवादान् पुंसस्त्वया कुर्वतो मास्तु सङ्गः ॥
যি মানুহে দেশাচাৰ, স্বীকৃত পৰম্পৰা, আত্মীয়ধৰ্ম, জপ, হোম, মঙ্গলকর্ম, দেবপূজা, শৌচ আৰু যথোচিত সদাচাৰ ঠিকমতে পালন কৰে—হে যক্ষ! তাৰ সৈতে তোমাৰ কোনো সঙ্গ নাথাকক।
Verse 97
मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त्वा दुःसहं ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत । चकार शासनं सोऽपि तथा पङ्कजजन्मनः ॥
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—এইদৰে দুঃসহক উপদেশ দি ব্ৰহ্মা তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। আৰু সিও পদ্মযোনি (ব্ৰহ্মা)-ৰ আজ্ঞা যথাযথভাৱে পালন কৰিলে।
Frequently Asked Questions
It links cosmogony to ethics by asking, in effect, how prosperity and decline arise: the chapter contrasts Dharma/Adharma lineages and then specifies concrete domestic and ritual behaviors that either attract destructive inauspicious forces (Alakṣmī’s retinue) or exclude them through cleanliness, restraint, generosity, and social harmony.
It explicitly situates the account in the Svāyambhuva Manvantara by establishing Svāyambhuva Manu and Śatarūpā, naming their sons (Priyavrata, Uttānapāda), and tracing prajā expansion through daughters and their marriages (notably with Dakṣa and Ruci), including the Yāmā devas born of Yajña and Dakṣiṇā.
The chapter foregrounds two intertwined strands: (1) the Svāyambhuva Manu vaṃśa that organizes human and ritual society, and (2) an ethical counter-vaṃśa from Adharma to Nirr̥ti, Mṛtyu, and Alakṣmī’s agents, used to explain the mechanics of social and ritual degradation.