Adhyaya 185
Chapter Arc: धृतराष्ट्र, संजय से उस ‘एकघ्नी’ शक्ति का रहस्य पूछते हैं—जो देवताओं के लिए भी असह्य और अनिवार्य कही गई—कि वह कर्ण के हाथ रहते हुए भी कृष्ण या अर्जुन पर पहले क्यों न चली। → संजय के वर्णन में युद्ध-नीति और भाग्य का जाल कसता है: कर्ण की शक्ति का भय, उसे बचाकर रखने का कारण, और उधर युधिष्ठिर का शोक-क्रोध—जो कर्ण-वध की उत्कट इच्छा में बदलता है। कृष्ण धर्मराज को उठ खड़े होने, धैर्य बाँधने और युद्ध-धुरा सँभालने को प्रेरित करते हैं। → कृष्ण का तीक्ष्ण उपदेश: ‘उत्तिष्ठ राजन् युद्धयस्व’—युधिष्ठिर के भीतर शोक से कर्म की ओर संक्रमण; साथ ही कृष्ण का अर्जुन से कहना कि धर्मराज कर्ण-वध हेतु क्रोधावेश में हैं और युद्ध का निर्णय अब भावुकता नहीं, नीति से होना चाहिए। → व्यास के वचन से दृष्टि स्पष्ट होती है—अर्जुन का जीवित लौटना सौभाग्य है, क्योंकि कर्ण की ‘सव्यसाची-वध’ हेतु सुरक्षित शक्ति अभी तक चली नहीं; इससे पाण्डव-पक्ष को क्षणिक आश्वासन और आगे की रणनीति का आधार मिलता है। → यदि वह शक्ति अब तक न चली, तो वह किस पर और कब चलेगी—और क्या पाण्डव उसे निष्फल कर पाएँगे?
Shlokas
Verse 1
भीकम (2 अमान त्रयशीर्त्याधिकशततमोब< ध्याय: धृतराष्ट्रका पश्चात्ताप
ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক’লে— ‘প্ৰিয়, কৰ্ণ, দুঃৰ্যোধন আদি আৰু সুবলপুত্ৰ শকুনিৰ ওপৰত মহাবিপদ নামি আহিছে; আৰু বিশেষকৈ তোমাৰ ওপৰতও।’
Verse 2
यदि जानीथ तां शक्तिमेकघ्नीं सततं रणे । अनिवार्यामसहांं च देवैरपि सवासवै:
যদি তুমি সেই শক্তিৰ কথা জানা—যি ৰণত সদায় এক আঘাততে বধ কৰে, অপ্রতিৰোধ্য আৰু অসহ্য, ইন্দ্ৰসহ দেৱতাসকলৰ পক্ষেও—তেন্তে (কোৱা)।
Verse 3
सा किमर्थ तु कर्णेन प्रवृत्ते समरे पुरा । न देवकीसुते मुक्ता फाल्गुने वापि संजय
সঞ্জয়, তেন্তে কি কাৰণে কৰ্ণে আগতেই—যেতিয়া সি সমৰত প্ৰবৃত্ত হৈছিল—সেই শক্তি ন দেবকীসুত (কৃষ্ণ)ৰ ওপৰত, ন ফাল্গুন (অৰ্জুন)ৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে?
Verse 4
धृतराष्ट्र बोले--तात संजय! कर्ण
সঞ্জয় ক’লে— ‘হে প্ৰজানাথ, হে কুৰুকুলশ্ৰেষ্ঠ! প্ৰতিদিন যুদ্ধৰ পৰা উভতি আহি ৰাতি আমাৰ মাজত এই পৰামৰ্শই উঠিছিল— “কৰ্ণ! কাইলৈ পুৱাই উদয় হোৱামাত্ৰে শ্ৰীকৃষ্ণ বা ফাল্গুন (অৰ্জুন)ৰ ওপৰত সেই অচিন্ত্য শক্তি নিক্ষেপ কৰা।”’
Verse 5
प्रभातमात्रे श्वोभूते केशवायार्जुनाय वा । शक्तिरेषा हि मोक्तव्या कर्ण कर्णेति नित्यश:
সঞ্জয়ে ক’লে—হে প্ৰজানাথ, হে কুৰুকুলশ্ৰেষ্ঠ! প্ৰতিদিন যুদ্ধৰ পৰা উভতি আহি ৰাতি জুৰি আমাৰ নিত্য পৰামৰ্শ এইটোৱেই আছিল—“কৰ্ণ! কাইলৈ পুৱাতে এই শক্তি অৱশ্যেই নিক্ষেপ কৰিবা—কেশৱৰ ওপৰত বা অৰ্জুনৰ ওপৰত।”
Verse 6
ततः प्रभातसमये राजन् कर्णस्य दैवतै: । अन््येषां चैव योधानां सा बुद्धिनश्यिते पुन:,परंतु राजन्। प्रातःकाल आनेपर देवतालोग कर्ण तथा अन्य योद्धाओंके उस विचारको पुनः नष्ट कर देते थे
তাৰ পাছত, হে ৰাজন! প্ৰভাতসময়ত দেৱতাসকলে কৰ্ণ আৰু আন যোদ্ধাসকলৰ সেই সংকল্প-বুদ্ধি পুনৰায় নষ্ট কৰি দিলে।
Verse 7
दैवमेव परं मन्ये यत् कर्णो हस्तसंस्थया । न जघान रणे पार्थ कृष्णं वा देवकीसुतम्
মই দেৱবিধিকেই পৰম বুলি মানো; কিয়নো দেৱবিধিৰ বশে কৰ্ণে হাতে শক্তি থাকিলেও ৰণত পাৰ্থ (অৰ্জুন) বা দেৱকীপুত্ৰ কৃষ্ণক বধ নকৰিলে।
Verse 8
तस्य हस्तस्थिता शक्ति: कालरात्रिरिवोद्यता । दैवोपहतबुद्धित्वान्न तां कर्णो विमुक्तवान्
তাৰ হাতত থকা সেই শক্তি কালৰাত্ৰিৰ দৰে বধৰ বাবে উদ্যত আছিল; কিন্তু দেৱবিধিয়ে বুদ্ধি আঘাত কৰাত কৰ্ণে তাক নিক্ষেপ নকৰিলে।
Verse 9
कृष्णे वा देवकीपुत्रे मोहितो देवमायया । पार्थे वा शक्रकल्पे वै वधार्थ वासवीं प्रभो
হে প্ৰভো! দেৱমায়াত মোহিত হৈ কৰ্ণে বধাৰ্থে বাসৱী শক্তি ন দেৱকীপুত্ৰ কৃষ্ণৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে, ন শক্ৰসম পৰাক্ৰমী পাৰ্থ (অৰ্জুন)ৰ ওপৰত।
Verse 10
धृतराष्ट उवाच दैवेनोपहता यूय॑ स्वबुद्धया केशवस्य च । गता हि वासवी हत्वा तृणभूतं घटोत्कचम्
ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক’লে—সঞ্জয়! তোমালোক নিশ্চয়ই দেৱবিধিৰ আঘাতত আৰু কেশৱৰ নিজ বুদ্ধিৰ কৌশলত বিধ্বস্ত হৈছিলা। ইন্দ্ৰৰ শক্তি তৃণসম কৰা ঘটোৎকচক বধ কৰি এতিয়া ব্যয়িত হৈ নিঃশেষে গ’ল।
Verse 11
कर्णश्न मम पुत्राश्न सर्वे चान्ये च पार्थिवा: | तेन वै दुष्प्रणीतेन गता वैवस्वतक्षयम्,अब तो मैं समझता हूँ कि उस दुर्नीतिके कारण कर्ण, मेरे सभी पुत्र तथा अन्य भूपाल यमलोकमें जा पहुँचे
ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক’লে—এতিয়া মই বুজিছোঁ; সেই দুষ্প্ৰণীতিৰ কাৰণেই কৰ্ণ, মোৰ সকলো পুত্ৰ আৰু আন আন ৰজাসকলেও বৈবস্বতৰ ধাম—যমলোক—লৈ গ’ল।
Verse 12
भूय एव तु मे शंस यथा युद्धमवर्तत । कुरूणां पाण्डवानां च हैडिम्बे निहते तदा,अब घटोत्कचके मारे जानेपर कौरवों तथा पाण्डवोंमें पुनः: जिस प्रकार युद्ध आरम्भ हुआ, उसीका मुझसे वर्णन करो
ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক’লে—হৈডিম্ব (ঘটোৎকচ) নিহত হোৱাৰ পাছত সেই সময়ত কুৰু আৰু পাণ্ডৱৰ মাজত যুদ্ধ যিদৰে পুনৰ আৰম্ভ হৈছিল, সেয়া মোক আকৌ বিস্তাৰে ক’হ।
Verse 13
ये च ते<भ्यद्रवन् द्रोणं व्यूढानीका: प्रहारिण: । सृञ्जया: सह पज्चालैस्ते5प्यकुर्वन् कथं रणम्
ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক’লে—আঘাতত নিপুণ সৃঞ্জয়সকল পাঞ্চালসকলৰ সৈতে সেনাবিন্যাস কৰি দ্ৰোণৰ ওপৰত ধাৱা কৰিছিল; তেওঁলোকে ৰণত কেনেকৈ যুদ্ধ কৰিছিল?
Verse 14
सौमदत्तेरवधाद् द्रोणमायान्तं सैन्धवस्य च । अमर्षाज्जीवितं त्यक्त्वा गाहमानं वरूथिनीम्
ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক’লে—সৌমদত্ত (ভূৰিশ্ৰৱা) আৰু সৈন্ধৱ (জয়দ্ৰথ)ৰ বধত ক্ৰুদ্ধ হৈ দ্ৰোণ আগবাঢ়ি আহিল; ৰোষত জীৱনৰ মায়া ত্যাগ কৰি যুদ্ধবিন্যাসত প্ৰৱেশ কৰি প্ৰতিপক্ষ সেনাক মথিবলৈ ধৰিলে—মুখ মেলি থকা যমৰ দৰে শৰবৃষ্টি বৰষাই থকা—সেই দ্ৰোণৰ সন্মুখত পাণ্ডৱ আৰু সৃঞ্জয় যোদ্ধাসকলে কেনেকৈ থিয় দিব পাৰিলে?
Verse 15
जृम्भमाणमिव व्याप्र॑ व्यात्ताननमिवान्तकम् | कथं प्रत्युद्ययुद्रोणमस्यन्तं पाण्डुसूजजया:
ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক’লে— যেতিয়া দ্ৰোণাচাৰ্যই জীৱনৰ প্ৰতি সকলো আসক্তি ত্যাগ কৰি পাণ্ডৱ-সেনাৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰি নিজৰ প্ৰচণ্ড আঘাতে তাক মথিবলৈ ধৰিলে—জঁভাই লোৱা ব্যাঘ্ৰৰ দৰে আৰু মুখ মেলি থকা মৃত্যুৰ দৰে শৰবৃষ্টি বৰষাই—তেতিয়া পাণ্ডৱ আৰু সৃঞ্জয়সকলে কেনেকৈ তেওঁৰ সন্মুখে আগবাঢ়িবলৈ সাহস পালে?
Verse 16
आचार्य ये च ते5रक्षन् दुर्योधनपुरोगमा: । द्रौणिकर्णकृपास्तात ते वाकुर्वन् किमाहवे
ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক’লে— প্ৰিয়, দুর্যোধনৰ নেতৃত্বত অশ্বত্থামা, কৰ্ণ আৰু কৃপ আদি যি মহাৰথীসকলে ৰণভূমিত আচার্য দ্ৰোণক ৰক্ষা কৰিছিল, তেওঁলোকে তাত যুদ্ধত কি কৰিলে? কেনে প্ৰতিক্ৰিয়া দেখুৱালে?
Verse 17
भारद्वाजं जिघांसन्तौ सव्यसाचिवृकोदरौ । समार्च्छन् मामका युद्धे कं संजय शंस मे
ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক’লে— সঞ্জয়, ভাৰদ্বাজপুত্ৰ দ্ৰোণক বধ কৰিবলৈ উদ্যত সব্যসাচী অৰ্জুন আৰু বৃকোদৰ ভীম যেতিয়া যুদ্ধত আগবাঢ়িল, তেতিয়া মোৰ সৈন্যসকলে তেওঁলোকক কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিলে? মোক কোৱা।
Verse 18
सिन्धुराजवधेनेमे घटोत्कचवधेन ते । अमर्षिता: सुसंक्रुद्धा रणं चक्र: कथं निशि
ধৃতৰাষ্ট্ৰ ক’লে— সিন্ধুৰাজ জয়দ্ৰথৰ বধত কৌৰৱসকল আমৰ্শেৰে জ্বলি উঠিল, আৰু ঘটোৎকচ নিহত হোৱাত পাণ্ডৱসকল তীব্ৰ ক্ৰোধে উন্মত্ত হ’ল—তেওঁলোকে ৰাতিত কেনেকৈ যুদ্ধ কৰিলে?
Verse 19
संजय उवाच हते घटोत्कचे राजन् कर्णेन निशि राक्षसे | प्रणदत्सु च हृष्टेषु तावकेषु युयुत्सुषु
সঞ্জয়ে ক’লে— ৰাজন, ৰাতিত কৰ্ণে ৰাক্ষস ঘটোৎকচক বধ কৰাৰ পাছত আপোনাৰ সৈন্যসকল আনন্দে উল্লসিত হৈ যুদ্ধেচ্ছাৰে উচ্চনাদ কৰি বেগেৰে আগবাঢ়ি আক্ৰমণ কৰিলে। গাঢ় অন্ধকাৰ ৰজনীত পাণ্ডৱ-সেনা কাটি পেলোৱা হ’বলৈ ধৰিলে; সেয়া দেখি ৰজা যুধিষ্ঠিৰ অত্যন্ত দীন আৰু দুঃখাকুল হ’ল।
Verse 20
आपतत्सु च वेगेन वध्यमाने बले5पि च । विगाढायां रजन्यां च राजा दैन्यं परं गत:
সঞ্জয়ে ক’লে—হে ৰাজন! যোদ্ধাসকল মহা বেগে ধাৱমান হ’ল, সেনা নিধন হ’বলৈ ধৰিলে; সেই গভীৰ অন্ধকাৰ ৰাত্ৰিত ৰজা যুধিষ্ঠিৰ পৰম বিষাদত নিমজ্জিত হ’ল।
Verse 21
अब्रवीच्च महाबाहुर्भीमसेनमिदं वच: । आवारय महाबाहो धार्तराष्ट्स्य वाहिनीम्
তেতিয়া মহাবাহু যুধিষ্ঠিৰে ভীমসেনক ক’লে—“হে মহাবাহো! ধৃতৰাষ্ট্ৰপুত্ৰসকলৰ বাহিনী ৰোধ কৰা।”
Verse 22
एवं भीम॑ समादिश्य स्वरथे समुपाविशत्
এইদৰে ভীমক আদেশ দি ৰজা যুধিষ্ঠিৰ নিজৰ ৰথত উঠি বহিল। তেওঁ পুনঃপুনঃ নেদুছা এৰি কান্দিবলৈ ধৰিলে; অশ্ৰুধাৰা মুখেৰে বৈ গৈছিল। কৰ্ণৰ পৰাক্ৰম দেখি তেওঁ ঘোৰ চিন্তাত নিমজ্জিত হ’ল।
Verse 23
अश्रुपूर्णमुखो राजा निःश्वसंश्व पुनः पुनः । कश्मलं प्राविशद् घोरं दृष्टवा कर्णस्य विक्रमम्
ৰজাৰ মুখ অশ্ৰুৰে পূৰ্ণ আছিল; তেওঁ পুনঃপুনঃ নেদুছা এৰি আছিল। কৰ্ণৰ বিক্ৰম দেখি তেওঁ ঘোৰ কশ্মলত (মোহ-বিষাদত) প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 24
त॑ तथा व्यथितं दृष्टवा कृष्णो वचनमत्रवीत् । मा व्यथां कुरु कौन्तेय नैतत् त्वय्युपपद्यते
তেওঁক এইদৰে ব্যথিত দেখি কৃষ্ণই ক’লে—“হে কৌন্তেয়! শোক নকৰিবা; এনে অবসাদ তোমাৰ বাবে উপযুক্ত নহয়।”
Verse 25
उत्तिष्ठ राजन् युद्धयस्व वह गुर्वी धुरं विभो
সঞ্জয়ে ক’লে— “উঠা, ৰাজন; যুদ্ধত প্ৰবৃত্ত হোৱা। হে পৰাক্ৰমী, তোমাৰ ওপৰত পৰি অহা এই গুৰু দায়িত্ব বহন কৰা।”
Verse 26
श्रुत्वा कृष्णस्य वचन धर्मराजो युधिष्ठिर:
সঞ্জয়ে ক’লে— “কৃষ্ণৰ বাক্য শুনি ধৰ্মৰাজ যুধিষ্ঠিৰ…”
Verse 27
विमृज्य नेत्रे पाणिभ्यां कृष्णं वचनमब्रवीत् । श्रीकृष्णमका कथन सुनकर धर्मराज युधिष्ठिरने दोनों हाथोंसे अपनी आँखें पोंछकर उनसे इस प्रकार कहा-- ।। विदिता मे महाबाहो धर्माणां परमा गति:
সঞ্জয়ে ক’লে— দুয়ো হাতে চকু মচি যুধিষ্ঠিৰে কৃষ্ণক ক’লে— “হে মহাবাহো, ধৰ্মসমূহৰ পৰম গতি মোৰ বিদিত।”
Verse 28
अस्माकं हि वनस्थानां हैडिम्बेन महात्मना
সঞ্জয়ে ক’লে— “আমি-সকল যেতিয়া বনবাসত আছিলোঁ, তেতিয়া মহাত্মা হৈডিম্বৰ দ্বাৰা…”
Verse 29
अस्त्रहेतोर्गत॑ ज्ञात्वा पाण्डवं श्वेतवाहनम्
সঞ্জয়ে ক’লে— “শ্ৰীকৃষ্ণ! শ্বেতবাহন পাণ্ডৱ অৰ্জুন অস্ত্ৰ-প্ৰাপ্তিৰ বাবে অন্যত্ৰ গ’ল বুলি জানি, মহাধনুৰ্ধৰ ঘটোৎকচ কাম্যক বনত মোৰ ওচৰলৈ আহিল; আৰু অৰ্জুন ঘূৰি নাহা পৰ্যন্ত সি আমাৰ লগতেই থাকিল।”
Verse 30
असोौ कृष्ण महेष्वास: काम्यके मामुपस्थित: । उषितश्न सहास्माभियावन्नासीद् धनंजय:
সঞ্জয়ে ক’লে—“হে কৃষ্ণ! সেই মহাধনুৰ্ধৰ কাম্যক বনলৈ মোৰ ওচৰলৈ আহিছিল। ধনঞ্জয় (অর্জুন) উভতি নাহা পৰ্যন্ত সি আমাৰ সৈতে তাতেই থাকিল।”
Verse 31
गन्धमादनयात्रायां दुर्गेभ्य श्व॒ सम तारिता: । पाञ्चाली च परिश्रान्ता पृष्ठेनोढा महात्मना
সঞ্জয়ে ক’লে—“গন্ধমাদন যাত্ৰাত সি দুৰ্গম আৰু বিপদসঙ্কুল ঠাইবোৰৰ মাজেৰে আমাক নিৰাপদে পাৰ কৰাইছিল। আৰু পাঁচালী (দ্ৰৌপদী) ক্লান্ত হ’লে, সেই মহাত্মা বীৰে তাইক নিজৰ পিঠিত তুলি বহন কৰিছিল।”
Verse 32
आरम्भाच्चैव युद्धानां यदेष कृतवान् प्रभो । मदर्थे दुष्करं कर्म कृतं तेन महाहवे,'प्रभो! युद्धके आरम्भसे ही इसने मेरा बहुत सहयोग किया है, इसने महायुद्धमें मेरे लिये दुष्कर कर्म कर दिखाया है
সঞ্জয়ে ক’লে—“প্ৰভু! যুদ্ধৰ আৰম্ভণিৰ পৰা সি মোক মহা সহায় কৰিছে। এই মহাযুদ্ধত মোৰ নিমিত্তে সি অতি দুঃসাধ্য কৰ্ম সম্পন্ন কৰিছে।”
Verse 33
स्वभावाद् या च मे प्रीति: सहदेवे जनार्दन । सैव मे परमा प्रीती राक्षसेन्द्रे घटोत्कचे,'जनार्दन! सहदेवपर जो मेरा स्वाभाविक प्रेम है, वही उत्तम प्रेम राक्षसराज घटोत्कचपर भी रहा है
সঞ্জয়ে ক’লে—“হে জনাৰ্দন! সহদেৱৰ প্ৰতি মোৰ যি স্বাভাৱিক স্নেহ, সেই একেই পৰম স্নেহ ৰাক্ষসেন্দ্ৰ ঘটোৎকচৰ প্ৰতিও মোৰ আছিল।”
Verse 34
भक्तश्न मे महाबाहु: प्रियो<स्याहं प्रियश्व मे । तेन विन्दामि वार्ष्णेय कश्मलं शोकतापित:
সঞ্জয়ে ক’লে—“হে বাৰ্ষ্ণেয়! সেই মহাবাহু মোৰ ভক্ত আছিল; মই তাৰ প্ৰিয় আছিলোঁ আৰু সিও মোৰ প্ৰিয়। সেয়ে তাৰ শোকে দগ্ধ হৈ মই মোহত পতিত হৈছোঁ।”
Verse 35
पश्य सैन्यानि वार्ष्णेय द्राव्यमाणानि कौरवै: । द्रोणकर्णो तु संयत्तौ पश्य युद्धे महारथौ
হে বাৰ্ষ্ণেয়, চাওক—কৌৰৱসকলে আপোনাৰ সেনাবাহিনীখনক পিছলৈ ঠেলি দিছে। আৰু চাওক, মহাৰথী দ্ৰোণ আৰু কৰ্ণো যুদ্ধত সম্পূৰ্ণ উদ্যত হৈ প্ৰচেষ্টাৰে ৰত।
Verse 36
निशीथे पाण्डवं सैन्यमेतत् सैन्यप्रमर्दितम् गजाभ्यामिव मत्ताभ्यां यथा नलवनं महत्
ঘোৰ নিশীথত শত্রুসেনাৰ প্ৰহাৰত এই পাণ্ডৱসেনা পদদলিত হৈ চূৰ্ণ হৈছে—যেনেকৈ দুটা মত্ত হাতীয়ে বিশাল নলবন মাড়ি পেলায়।
Verse 37
अनादृत्य बल बाह्वदोर्भीमसेनस्य माधव । चित्रास्त्रतां च पार्थस्य विक्रमन्ति सम कौरवा:,“माधव! भीमसेनके बाहुबल और अर्जुनके विचित्र अस्त्र-कौशलका अनादर करके कौरव योद्धा अपना पराक्रम प्रकट कर रहे हैं
হে মাধৱ, ভীমসেনৰ বাহুবল আৰু পাৰ্থৰ বিচিত্ৰ অস্ত্ৰকৌশলক অৱজ্ঞা কৰি কৌৰৱ যোদ্ধাসকলে সমানে নিজৰ বীৰত্ব প্ৰকাশ কৰিছে।
Verse 38
एष द्रोणश्न कर्णश्न॒ राजा चैव सुयोधन: । निहत्य राक्षसं युद्धे हृष्टा: नर्दन्ति संयुगे,'ये द्रोण, कर्ण तथा राजा दुर्योधन युद्धमें राक्षस घटोत्कचका वध करके बड़े हर्षके साथ सिंहनाद कर रहे हैं
ইয়াত দ্ৰোণ, কৰ্ণ আৰু ৰজা সুয়োধন—যুদ্ধত ৰাক্ষস (ঘটোৎকচ)ক বধ কৰি তেওঁলোকে হর্ষেৰে ৰণভূমিত গর্জন কৰিছে।
Verse 39
कथं वास्मासु जीवत्सु त्वयि चैव जनार्दन । हैडिम्बि: प्राप्तवान् मृत्युं सूतपुत्रेण सड़तः,'जनार्दन! हमारे और आपके जीते-जी हिडिम्बा-कुमार घटोत्कच सूतपुत्रके साथ संग्राम करके मृत्युको कैसे प्राप्त हुआ?
হে জনাৰ্দন, আমি আৰু আপুনিও জীৱিত থাকোঁতেই হিডিম্বীৰ পুত্ৰ ঘটোৎকচে সূতপুত্ৰৰ সৈতে যুদ্ধ কৰি কেনেকৈ মৃত্যুক প্ৰাপ্ত হ’ল?
Verse 40
कदर्थीकृत्य न: सर्वान् पश्यत: सव्यसाचिन: । निहतो राक्षस: कृष्ण भैमसेनिर्महाबल:,'श्रीकृष्ण!! हम सबकी अवहेलना करके सव्यसाची अर्जुनके देखते-देखते भीमसेनकुमार महाबली राक्षस घटोत्कच मारा गया है
হে কৃষ্ণ! আমাৰ সকলোকে অপমান কৰি, সব্যসাচী অৰ্জুনে চাই থকা অৱস্থাতেই ভীমসেন-পুত্ৰ মহাবলী ৰাক্ষস ঘটোৎকচ নিহত হ’ল।
Verse 41
यदाभिमन्युर्निहतो धार्तराष्ट्रैर्दुरात्मभि: । नासीत् तत्र रणे कृष्ण सव्यसाची महारथ:
হে কৃষ্ণ! ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ দুষ্ট পুত্ৰসকলে যেতিয়া ৰণক্ষেত্ৰত অভিমন্যুক বধ কৰিছিল, তেতিয়া মহাৰথী সব্যসাচী অৰ্জুন তাত উপস্থিত নাছিল।
Verse 42
निरुद्धाश्न वयं सर्वे सैन्धवेन दुरात्मना | निमित्तमभवद् द्रोण: सपुत्रस्तत्र कर्मणि
দুৰাত্মা সৈন্ধৱ (জয়দ্ৰথ) এ আমাৰ সকলোকে ব্যূহৰ বাহিৰতে বাধা দি ৰাখিছিল; তাত অভিমন্যু-বধৰ সেই কৰ্মত পুত্ৰসহ দ্ৰোণাচাৰ্যই নিৰ্ণায়ক কাৰণ হৈছিল।
Verse 43
उपदिष्टो वधोपाय: कर्णस्य गुरुणा स्वयम् | व्यायच्छतश्न खड्गेन द्विधा खड्गं चकार ह
গুরু দ্ৰোণে স্বয়ং কৰ্ণক বধৰ উপায় শিকাইছিল; কিন্তু কৰ্ণে খড়্গ ধৰি শ্ৰমপূৰ্বক যুদ্ধ কৰি থাকোঁতে, সেই গুৰুৱেই তাৰ খড়্গ দু’ভাগ কৰি দিলে।
Verse 44
व्यसने वर्तमानस्य कृतवर्मा नृशंसवत् | अश्वान् जघान सहसा तथोभीौ पार्ष्णिसारथी
এইদৰে সি বিপদত পৰি থাকোঁতে, কৃতবর্মাই নিষ্ঠুৰৰ দৰে হঠাৎ তাৰ ঘোঁৰাবোৰ বধ কৰিলে আৰু দুয়ো পাৰ্শ্বৰক্ষক (পাৰ্ষ্ণিসাৰথি)কো মাৰি পেলালে।
Verse 45
तथेतरे महेष्वासा: सौभद्रं युध्यपातयन् । अल्पे च कारणे कृष्ण हतो गाण्डीवधन्चना
সেইদৰে আন মহাধনুৰ্ধৰসকলোও সৌভদ্ৰ অভিমন্যুক যুদ্ধত ঘেৰাও কৰি ভূমিত পেলাই দিলে। আৰু হে কৃষ্ণ! তুচ্ছ এটা অজুহাত লৈ গাণ্ডীৱধাৰী অৰ্জুন নিহত হ’ল।
Verse 46
यदि शत्रुवधो न्याय्यो भवेत् कर्तु हि पाण्डवै:
যদি পাণ্ডৱসকলৰ বাবে শত্রুবধ সঁচাকৈয়ে ন্যায়সঙ্গত আৰু কৰণীয় বুলি গণ্য হয়…
Verse 47
एतौ हि मूलं दुःखानामस्माकं पुरुषर्षभ
হে পুৰুষৰ্ষভ! নিশ্চয় এই দুয়োটাই আমাৰ দুখৰ মূল।
Verse 48
यत्र वध्यो भवेद् द्रोण: सूतपुत्रश्न सानुग:
য’ত দ্ৰোণ বধ্য হ’ব, আৰু য’ত সূতপুত্ৰ কৰ্ণো নিজৰ অনুগামীসকলসহ বিনাশৰ লক্ষ্য হ’ব…
Verse 49
अवश्यं तु मया कार्य: सूतपुत्रस्य निग्रह:
মোৰে নিশ্চয়েই সূতপুত্ৰ কৰ্ণক দমন কৰিব লাগিব। সেয়ে, হে বীৰ! কৰ্ণবধৰ সংকল্প লৈ মই নিজেই ৰণভূমিলৈ যাম। ইফালে মহাবাহু ভীমসেন দ্ৰোণাচাৰ্যৰ সেনাৰ সৈতে যুদ্ধ কৰি আছে।
Verse 50
ततो यास्याम्यहं वीर स्वयं कर्णजिघांसया । भीमसेनो महाबाहुद्रोणानीकेन सज्भत:
তেতিয়া, হে বীৰ! কৰ্ণক বধ কৰাৰ দৃঢ় সংকল্পে মই নিজেই ৰণভূমিলৈ যাম। মহাবাহু ভীমসেন দ্ৰোণৰ সেনাৰ সৈতে ঘোৰ যুদ্ধত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন।
Verse 51
एवमुक्त्वा ययौ तूर्ण त्वरमाणो युधिष्ठिर: । स विस्फार्य महच्चापं शड्खं प्रध्माप्य भैरवम्
এইদৰে কৈ ৰজা যুধিষ্ঠিৰ অতি ত্বৰিতভাৱে তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়িল। তেওঁ মহাধনুখন টংকাৰ কৰি ভয়ংকৰ শঙ্খ ধ্বনি তুলিলে।
Verse 52
ततो रथसहस्रेण गजानां च शतैस्त्रिभि: । वाजिभि: पञठ्चसाहस: पज्चालै: सप्रभद्रकैः
তাৰ পিছত প্ৰভদ্ৰকসকলসহ পাঞ্চালসকলে আগবাঢ়িল—এহাজাৰ ৰথ, তিনিশ হাতী আৰু পাঁচ হাজাৰ ঘোঁৰাৰ সৈতে।
Verse 53
ततो भेरी:समाजघ्नु: शड्खान् दध्मुश्न दंशिता:
তেতিয়া ভেৰী-নগৰা একেলগে বাজি উঠিল, আৰু বর্মধাৰী যোদ্ধাসকলে শঙ্খ ধ্বনি তুলিলে।
Verse 54
ततोअब्रवीन्महाबाहुर्वासुदेवो धनंजयम्
তেতিয়া মহাবাহু বাসুদেৱে ধনঞ্জয়ক ক’লে—“পার্থ! ক্ৰোধাৱিষ্ট ৰজা যুধিষ্ঠিৰ সূতপুত্ৰ কৰ্ণক বধ কৰাৰ অভিপ্ৰায়ে দ্ৰুত আগবাঢ়ি গৈছে। কেশৱ, এই সময়ত তেওঁক একলা এৰি দিয়া উচিত নহয়।”
Verse 55
एष प्रयाति त्वरित: क्रोधाविष्टो युधिष्ठिर: । जिधघांसु: सूतपुत्रस्य तस्योपेक्षा न युज्यते
সঞ্জয়ে ক’লে—চোৱা, ক্ৰোধাৱিষ্ট ৰজা যুধিষ্ঠিৰ সূতপুত্ৰ কৰ্ণক বধ কৰাৰ অভিপ্ৰায়ে দ্ৰুত আগবাঢ়ি গৈছে। এনে সময়ত তেওঁক একা এৰি দিয়া বা উপেক্ষা কৰা উচিত নহয়।
Verse 56
एवमुक्त्वा हृषीकेश: शीघ्रमश्चानचोदयत् । दूरं प्रयान्तं राजानमन्वगच्छज्जनार्दन:,ऐसा कहकर भगवान् श्रीकृष्णने शीघ्र ही घोड़ोंको हाँका और दूर जाते हुए राजाका अनुसरण किया
সঞ্জয়ে ক’লে—এইদৰে কৈ হৃষীকেশ শ্ৰীকৃষ্ণে তৎক্ষণাৎ অশ্ববোৰক তাড়না কৰিলে আৰু দূৰলৈ আগবাঢ়ি যোৱা ৰজাক জনাৰ্দনে অনুসৰণ কৰিলে।
Verse 57
त॑ दृष्टवा सहसा यान्तं सूतपुत्रजिघांसया । शोकोपहतसंकल्पं दह्मानमिवाग्निना
সঞ্জয়ে ক’লে—সূতপুত্ৰক বধ কৰাৰ অভিপ্ৰায়ে তেওঁ হঠাৎ ধাৱমান হোৱা দেখি, শোকে যাৰ সংকল্প ভাঙি পেলাইছিল, তেওঁ যেন অগ্নিত দহি থকা মানুহৰ দৰে দেখা গ’ল।
Verse 58
व्यास उवाच कर्णमासाद्य संग्रामे दिष्ट्या जीवति फाल्गुन:
ব্যাসে ক’লে—যুদ্ধত কৰ্ণক সন্মুখীন হৈও, দেৱকৃপায় ফাল্গুন (অর্জুন) জীৱিত আছে।
Verse 59
नचागाद् द्वैरथं जिष्णुर्दिष्ट्या तेन महारणे
ব্যাসে ক’লে—আৰু দেৱকৃপায় জিষ্ণু (অর্জুন) সেই মহাৰণত তেওঁৰ সৈতে ৰথ-দ্বন্দ্বত নামিল নহয়।
Verse 60
सृजेतां स्पर्थिनावेतौ दिव्यान्यस्त्राणि सर्वश: । वध्यमानेषु चास्त्रेषु पीडित: सूतनन्दन:
সেই দুজন প্ৰতিদ্বন্দ্বী বীৰে সকলো প্ৰকাৰৰ দিব্যাস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিবলৈ ধৰিলে। আৰু যেতিয়া নিক্ষিপ্ত অস্ত্ৰসমূহ পথতে প্ৰতিহত হৈ নিষ্ক্ৰিয় হৈ পৰিছিল, তেতিয়া সূতপুত্ৰ কৰ্ণ ভীষণ চাপত পৰিল—তাৰ আঘাত বাৰে বাৰে ৰুদ্ধ হ’বলৈ ধৰিলে।
Verse 61
वासवीं समरे शर्क्ति ध्रुवं मुज्चेद् युधिष्ठिर । ततो भवेत् ते व्यसन घोरं॑ भरतसत्तम
হে যুধিষ্ঠিৰ, সি সমৰত নিশ্চয়েই বাসৱী শক্তি নিক্ষেপ কৰিব। তেতিয়া, হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ ওপৰত ভয়ংকৰ বিপদ নামি আহিব।
Verse 62
उस महासमरमें कर्णके साथ द्वैरथयुद्ध करनेके लिये अर्जुन नहीं गये
সেই মহাসমৰত কৰ্ণৰ সৈতে দ্বৈৰথ-যুদ্ধ কৰিবলৈ অৰ্জুন নোযোৱাই সঁচাকৈ সৌভাগ্যৰ কথা। সেই দুজন বীৰ পৰস্পৰৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী; সেয়ে, হে যুধিষ্ঠিৰ, যদি তেওঁলোকে সকলো প্ৰকাৰৰ দিব্যাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলেহেঁতেন, তেন্তে নিজৰ অস্ত্ৰ ক্ষীণ হোৱাৰ পাছত পীড়িত কৰ্ণ নিশ্চয়েই ইন্দ্ৰপ্ৰদত্ত বাসৱী শক্তি অৰ্জুনৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলেহেঁতেন। হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ, তেনে অৱস্থাত তোমাৰ ওপৰত আৰু অধিক ভয়ংকৰ বিপদ নামি আহিলেহেঁতেন। আৰু এইটোও হর্ষৰ কথা, হে মানদ, যে যুদ্ধত সূতপুত্ৰ কৰ্ণে সেই ৰাক্ষসকেই বধ কৰিলে। প্ৰকৃততে, ইন্দ্ৰৰ শক্তিক উপলক্ষ কৰি কালেই তাক আঘাত কৰি নিধন কৰিলে।
Verse 63
तवैव कारणाद् रक्षो निहतं तात संयुगे । मा क्रुधो भरतश्रेष्ठ माच शोके मन: कृथा:
বৎস, তোমাৰ কাৰণতেই সেই ৰাক্ষস যুদ্ধত নিহিত হৈছে। হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ, ক্ৰোধ নকৰিবা, আৰু মনক শোকত নিমজ্জিত নকৰিবা।
Verse 64
प्राणिनामिह सर्वेषामेषा निष्ठा युधिष्ठिर । तात! भरतश्रेष्ठ तुम्हारे हितके लिये ही वह राक्षस युद्धमें मारा गया है; ऐसा समझकर न तो तुम किसीपर क्रोध करो और न मनमें शोकको ही स्थान दो। युधिष्ठिर! इस जगत्के समस्त प्राणियोंकी अन्तमें यही गति होती है ।।
হে যুধিষ্ঠিৰ, এই জগতৰ সকলো প্ৰাণীৰ বাবে এয়াই অন্তিম নিশ্চিত বিধান—এয়াই গতি। বৎস, ভৰতশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ হিতৰ বাবেই সেই ৰাক্ষস যুদ্ধত নিহিত হৈছে; সেয়া বুজি কাকো ক্ৰোধ নকৰিবা, আৰু হৃদয়ত শোকক স্থান নিদিবা।
Verse 65
कौरवान् समरे राजन् प्रतियुध्यस्व भारत | पज्चमे दिवसे तात पृथिवी ते भविष्यति
ব্যাসে ক’লে—হে ৰাজন, হে ভাৰত! সমৰত কৌৰৱসকলৰ বিৰুদ্ধে দৃঢ় হৈ যুদ্ধ কৰা। তাত, পঞ্চম দিনত এই পৃথিৱী—তোমাৰ ৰাজ্য আৰু সাৰ্বভৌম অধিকাৰ—তোমাৰেই হ’ব॥
Verse 66
भरतवंशी नरेश! तुम अपने समस्त भाइयों तथा महामना भूपालोंके साथ जाकर समरभूमिमें कौरवोंका सामना करो। तात! आजके पाँचवें दिन यह सारी पृथ्वी तुम्हारी हो जायगी ।।
ব্যাসে ক’লে—ভৰতবংশীয় নৰেশ! তোমাৰ সকলো ভ্ৰাতৃ আৰু মহামনা ভূপালসকলৰ সৈতে গৈ ৰণভূমিত কৌৰৱসকলক সম্মুখীন কৰা। তাত, এই একেই পঞ্চম দিনত এই সমগ্ৰ পৃথিৱী তোমাৰ হ’ব। আৰু হে পুৰুষব্যাঘ্ৰ, হে পাণ্ডৱ! নিত্যে কেৱল ধৰ্মকেই চিন্তা কৰা—কৰুণা, তপ, দান, ক্ষমা আৰু সত্যক॥
Verse 67
सेवेथा: परमप्रीतो यतो धर्मस्ततो जय: । पुरुषसिंह पाण्डुनन्दन! तुम सदा धर्मका ही चिन्तन करो तथा कोमलता (दयाभाव), तपस्या, दान, क्षमा और सत्य आदि सदगुणोंका ही अत्यन्त प्रसन्नतापूर्वक सेवन करो; क्योंकि जिस पक्षमें धर्म है, उसीकी विजय होती है ।।
ব্যাসে ক’লে—এই গুণসমূহ পৰম আনন্দেৰে সেৱা কৰা; কিয়নো য’ত ধৰ্ম, ত’তেই জয়। হে পুৰুষসিংহ, হে পাণ্ডুনন্দন! তুমি সদা ধৰ্মকেই চিন্তা কৰা আৰু মৃদুতা-কৰুণা, তপ, দান, ক্ষমা, সত্য আৰু অন্যান্য সদ্গুণ হর্ষসহ আচৰণ কৰা; কিয়নো যি পক্ষত ধৰ্ম থাকে, সেই পক্ষেই জয়ী হয়। এই কথা কৈ মহর্ষি ব্যাস পাণ্ডৱক সম্বোধন কৰি তাতেই অন্তর্ধান হ’ল—পাণ্ডুপুত্ৰ যুধিষ্ঠিৰক উদ্দেশ কৰি॥
Verse 182
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें रात्रियुद्धके समय श्रीकृष्णवाक्यविषयक एक सौ बयासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ দ্ৰোণপৰ্বৰ অন্তৰ্গত ঘটোৎকচবধপৰ্বত, ৰাত্ৰিযুদ্ধৰ সময়ত, শ্ৰীকৃষ্ণবাক্যবিষয়ক একশ বিৰাশি-তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল॥
Verse 183
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे व्यासवाक्ये त्रयशीत्यधिकशततमो<ध्याय:
ইতি শ্ৰীমহাভাৰতৰ দ্ৰোণপৰ্বত ঘটোৎকচবধপৰ্বত, ৰাত্ৰিযুদ্ধ প্ৰসঙ্গত, ব্যাসবাক্যবিষয়ক একশ তিৰাশি-তম অধ্যায়॥
Verse 216
हैडिम्बेश्वैव घातेन मोहो मामाविशन्महान् | उन महाबाहु नरेशने भीमसेनसे इस प्रकार कहा--“महाबाहो! तुम्हीं दुर्योधनकी सेनाको रोको। घटोत्कचके मारे जानेसे मेरे मनमें महान् मोह छा गया है"
সঞ্জয়ে ক’লে—হৈডিম্বৰ পুত্ৰ ঘটোৎকচৰ বধে মোৰ ওপৰত মহামোহ নামি আহিল। তাৰ পাছত তেওঁ মহাবাহু ৰজা ধৃতৰাষ্ট্ৰক এইদৰে ক’লে—“মহাবাহো! আপুনিয়েই দুৰ্যোধনৰ সেনাক সংযত কৰক। ঘটোৎকচ নিহত হোৱাত মোৰ মনত গভীৰ বিভ্ৰান্তি ছাই পৰিছে।”
Verse 243
वैक्लव्यं भरतश्रेष्ठ यथा प्राकृतपूरुषे । उन्हें इस प्रकार व्यथित देखकर भगवान् श्रीकृष्ण बोले--'कुन्तीनन्दन! भरतश्रेष्ठ! आप दु:ख न मानिये। आपके लिये मूढ़ मनुष्योंकी-ती यह व्याकुलता शोभा नहीं देती
সঞ্জয়ে ক’লে—হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! এনে কাতৰতা-ভৰা ব্যাকুলতা সাধাৰণ মানুহৰ বাবেই মানানসই। তেওঁক এইদৰে ব্যথিত দেখি ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ ক’লে—“কুন্তীনন্দন! ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! শোক নকৰিবা। মূঢ় জনৰ দৰে এই ব্যাকুলতা তোমাক শোভা নাপায়।”
Verse 253
त्वयि वैक्लव्यमापन्ने संशयो विजये भवेत् । “राजन! उठिये और युद्ध कीजिये। इस महासंग्रामका गुरुतर भार सँभालिये। प्रभो! आपके घबरा जानेपर विजय मिलनेमें संदेह है”
সঞ্জয়ে ক’লে—“ৰাজন! আপুনি যদি বৈক্লব্যত পৰেন, তেন্তে বিজয়েই সন্দেহজনক হ’ব। উঠি যুদ্ধ কৰক; এই মহাসংগ্ৰামৰ গুৰুতৰ ভাৰ বহন কৰক। প্ৰভো! আপুনি যদি সাহস হেৰুৱায়, তেন্তে জয় নিশ্চিত নাথাকে।”
Verse 286
बालेनापि सता तेन कृतं साहां जनार्दन । “जनार्दन! जब हमलोग वनमें थे, उन दिनों महामनस्वी हिडिम्बाकुमारने बालक होनेपर भी हमारी बड़ी भारी सहायता की थी
সঞ্জয়ে ক’লে—“হে জনাৰ্দন! আমি যেতিয়া বনতে আছিলোঁ, সেই দিনবোৰত মহামনস্বী হৈডিম্বকুমাৰে বালক হৈয়ো আমাক ডাঙৰ সহায় কৰিছিল।”
Verse 453
सैन्धवो यादवश्रेष्ठ तच्च नातिप्रियं मम । “इसी प्रकार दूसरे महाधनुर्धरोंने सुभद्राकुमारको युद्धमें मार गिराया था। यादवश्रेष्ठ श्रीकृष्ण! अभिमन्युके वधमें जयद्रथका बहुत कम अपराध था
সঞ্জয়ে ক’লে—“হে যাদৱশ্ৰেষ্ঠ! সেই ঘটনাত সৈন্ধৱ (জয়দ্ৰথ)ও আছিল; কিন্তু ই কথা মোৰ বিশেষ প্ৰিয় নহয়। সুভদ্ৰাৰ পুত্ৰ অভিমন্যুৰ বধত জয়দ্ৰথৰ দোষ তুলনামূলকভাৱে অল্প আছিল; তথাপি সেই সৰু কাৰণকেই যথেষ্ট বুলি ধৰি গাণ্ডীৱধাৰী অৰ্জুনে জয়দ্ৰথক বধ কৰিলে। এই কৰ্ম মোৰ মনত বিশেষ সন্তোষ নেদিলে।”
Verse 463
कर्णद्रोणौ रणे पूर्व हन्तव्याविति मे मति: । “यदि पाण्डवोंके लिये अपने शत्रुका वध करना न्याय-संगत है, तो युद्धभूमिमें सबसे पहले कर्ण और द्रोणाचार्यको ही मार डालना चाहिये; मेरा तो यही मत है
সঞ্জয়ে ক’লে—মোৰ বিচাৰত, পাণ্ডৱসকলৰ উদ্দেশ্যসিদ্ধিৰ বাবে শত্রুবধ যদি ধৰ্মসঙ্গত বুলি গণ্য হয়, তেন্তে ৰণভূমিত সৰ্বপ্ৰথম কৰ্ণ আৰু দ্ৰোণাচাৰ্যকেই নিপাত কৰা উচিত; এইয়াই মোৰ স্থিৰ মত।
Verse 473
एतौ रणे समासाद्य समाश्चस्त: सुयोधन: । “पुरुषोत्तम! ये कर्ण और द्रोण ही हमारे दुःखोंके मूल कारण हैं। रणभूमिमें इन्हींका सहारा लेकर दुर्योधनका ढाढ़स बँँधा हुआ है
সঞ্জয়ে ক’লে—ৰণত সেই দুজনক সন্মুখীন হৈ সুয়োধন (দুৰ্যোধন) ধৈৰ্য ধৰি অটল হৈ থাকিল। সি মনতে ভাবিছিল—কৰ্ণ আৰু দ্ৰোণেই আমাৰ দুখৰ মূল; তথাপি ৰণভূমিত তেওঁলোকৰ আশ্ৰয়তেই তাৰ সাহস টিকি আছে।
Verse 526
वृत:ः शिखण्डी त्वरितो राजानं पृष्ठतो5न्वयात् । तदनन्तर शिखण्डी
সঞ্জয়ে ক’লে—তাৰ পিছত শিখণ্ডী ত্বৰিত গতিৰে, এক হাজাৰ ৰথ, তিনিশ হাতী, পাঁচ হাজাৰ ঘোঁৰা আৰু পাঞ্চাল-প্ৰভদ্ৰকসকলৰ সেনাৰে পৰিবেষ্টিত হৈ, ৰজা যুধিষ্ঠিৰৰ পিছে পিছে আগবাঢ়িল।
Verse 533
पज्चाला: पाण्डवाश्वैव युधिष्ठिरपुरोगमा: । तब पांचालों और पाण्डवोंने युधिष्ठिरको आगे करके कवच आदिसे सुसज्जित हो डंके पीटे और शंख बजाये
সঞ্জয়ে ক’লে—পাঞ্চাল আৰু পাণ্ডৱসকলে যুধিষ্ঠিৰক আগত ৰাখি, কবচ আদি পিন্ধি সাজু হৈ আগবাঢ়িল; তেওঁলোকে ঢোল-ভেৰী বজাই শঙ্খ ধ্বনি তুলিলে।
Verse 573
अभिगम्याब्रवीद् व्यासो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । धर्मराज युधिष्ठिरका संकल्प (विचार-शक्ति) शोकसे नष्ट-सा हो गया था। वे क्रोधकी आगमें जलते हुए-से जान पड़ते थे। उन्हें सूतपुत्रके वधकी इच्छासे सहसा जाते देख महर्षि व्यास उनके समीप प्रकट हो गये और इस प्रकार बोले
সঞ্জয়ে ক’লে—ধৰ্মৰাজ যুধিষ্ঠিৰৰ সংকল্প শোকে যেন লুপ্ত হৈ গৈছিল; তেওঁ ক্ৰোধাগ্নিত দগ্ধ হোৱা যেন দেখা গৈছিল। সূতপুত্ৰ (কৰ্ণ) বধৰ ইচ্ছাৰে তেওঁ হঠাৎ আগবাঢ়ি যোৱা দেখি মহর্ষি ব্যাস ওচৰত আবিৰ্ভূত হৈ এইদৰে ক’লে।
Verse 583
सव्यसाचिवधाकाडुभक्षी शक्ति रक्षितवान् हि सः | व्यासने कहा--राजन्! बड़े सौभाग्यकी बात है कि संग्राममें कर्णका सामना करके भी अर्जुन अभी जीवित हैं; क्योंकि उसने उन्हींके वधकी इच्छासे अपने पास इन्द्रकी दी हुई शक्ति रख छोड़ी थी
ব্যাসে ক’লে—ৰাজন! যুদ্ধত কৰ্ণৰ সন্মুখীন হৈও সব্যসাচী অৰ্জুন এতিয়াও জীৱিত আছে—ই এক মহা সৌভাগ্য। কিয়নো সব্যসাচীক বধ কৰাৰ ইচ্ছাৰে কৰ্ণে ইন্দ্ৰদত্ত দিব্য শক্তি-অস্ত্ৰটো সেই উদ্দেশ্যতেই নিজৰ ওচৰত সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছিল।
Verse 2736
ब्रह्महत्या फलं तस्य यै: कृतं नावबुध्यते । “महाबाहो! मुझे धर्मकी श्रेष्ठ गति विदित है। जो मनुष्य किसीके किये हुए उपकारको याद नहीं रखता, उसे ब्रह्महत्याका पाप लगता है
সঞ্জয়ে ক’লে—যি মানুহে নিজৰ প্ৰতি কৰা উপকাৰ চিনিব নোৱাৰে বা সোঁৱৰণ নকৰে, তাৰ ওপৰত ব্রহ্মহত্যাৰ ফল পৰে। মহাবাহো! ধৰ্মৰ শ্ৰেষ্ঠ গতি মোৰ বিদিত—যি জনে আনৰ উপকাৰ মনত নাৰাখে, সি ব্রহ্মহত্যাৰ পাপে লিপ্ত হয়।
Verse 4836
तत्रावधीन्महाबाहु: सैन्धवं दूरवासिनम् । “जहाँ द्रोणाचार्यका वध होना चाहिये था तथा जहाँ सेवकोंसहित सूतपुत्र कर्णको मार गिराना चाहिये था, वहाँ महाबाहु अर्जुनने दूर रहनेवाले सिंधुराज जयद्रथका वध किया है
সঞ্জয়ে ক’লে—তাত মহাবাহু অৰ্জুনে দূৰত অৱস্থান কৰা সাইন্ধৱ (জয়দ্ৰথ)ক বধ কৰিলে। য’ত দ্ৰোণাচাৰ্যৰ বধ হ’ব লাগিছিল আৰু য’ত অনুচৰসহ সূতপুত্ৰ কৰ্ণক নিপাত কৰা উচিত আছিল, তাত দূৰে সৰি থকা সিন্ধুৰাজ জয়দ্ৰথেই অৰ্জুনৰ হাতে পতিত হ’ল—যুদ্ধৰ এই-ই নিষ্ঠুৰ বিদ্ৰূপ।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.