Adhyaya 39

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वैष्णवकथनं नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः शैलादिरुवाच श्रुत्वा शक्रेण कथितं पिता मम महामुनिः पुनः पप्रच्छ देवेशं प्रणम्य रचिताञ्जलिः

এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত “বৈষ্ণৱকথন” নামৰ অষ্টত্ৰিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। শৈলাদি ক’লে—শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) কোৱা কথা শুনি, মোৰ পিতা মহামুনি অঞ্জলি বদ্ধ কৰি প্ৰণাম কৰি, দেৱেশক পুনৰ প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 2

शिलाद उवाच भगवन् शक्र सर्वज्ञ देवदेवनमस्कृत शचीपते जगन्नाथ सहस्राक्ष महेश्वर

শিলাদ ক’লে—হে ভগৱান শক্ৰ! সৰ্বজ্ঞ, দেৱদেৱসকলৰ দ্বাৰা নমস্কৃত; হে শচীপতে, জগন্নাথ, সহস্ৰাক্ষ, মহেশ্বৰ!

Verse 3

युगधर्मान्कथं चक्रे भगवान्पद्मसंभवः वक्तुमर्हसि मे सर्वं सांप्रतं प्रणताय मे

ভগৱান পদ্মসম্ভৱে যুগধৰ্ম কেনেকৈ স্থাপন কৰিলে? অনুগ্ৰহ কৰি এতিয়া, প্ৰণত হোৱা মোক, সকলো কথা ক’বলৈ যোগ্য।

Verse 4

शैलादिरुवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिलादस्य महात्मनः व्याजहार यथादृष्टं युगधर्मं सुविस्तरम्

শৈলাদি ক’লে—মহাত্মা শিলাদৰ সেই বাক্য শুনি, তেওঁ যিদৰে দৰ্শন কৰিছিল তেনেদৰেই, যুগধৰ্ম অতি বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 5

शक्र उवाच <चतुर्युग> आद्यं कृतयुगं विद्धि ततस्त्रेतायुगं मुने द्वापरं तिष्यमित्येते चत्वारस्तु समासतः

শক্ৰে ক’লে—হে মুনি, প্ৰথমে কৃতযুগ বুলি জানিবা; তাৰ পাছত ত্ৰেতাযুগ। তাৰ পিছত দ্বাপৰ আৰু তিষ্য (কলি)—সংক্ষেপতে এই চাৰিটা যুগ।

Verse 6

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः कलिस्तमश् च विज्ञेयं युगवृत्तिर्युगेषु च

কৃতযুগ সত্ত্বপ্ৰধান; ত্ৰেতাযুগ ৰজোগুণপ্ৰধান বুলি কোৱা হয়। দ্বাপৰত ৰজ-তম মিশ্ৰ, আৰু কলিযুগত কেৱল তম—এইদৰে যুগবৃত্তি বুজিবা।

Verse 7

ध्यानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते भजनं द्वापरे शुद्धं दानमेव कलौ युगे

কৃতযুগত পৰম সাধনা ধ্যান; ত্ৰেতাযুগত যজ্ঞ বুলি কোৱা হয়। দ্বাপৰত শুদ্ধ ভজন (শিৱভক্তি), আৰু কলিযুগত দানেই মুখ্য উপায়।

Verse 8

चत्वारि च सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश् च तथाविधः

কৃতযুগ চাৰি হাজাৰ বছৰৰ। তাৰ আৰম্ভণিৰ সন্ধ্যা তত শতিকাৰ, আৰু শেষৰ সন্ধ্যাংশো সেই একে পৰিমাণৰ।

Verse 9

चत्वारि च सहस्राणि मानुषाणि शिलाशन आयुः कृतयुगे विद्धि प्रजानामिह सुव्रत

হে শিলাশন (অচল), হে সুব্ৰত! এই লোকত কৃতযুগত মানুহৰ আয়ু চাৰি হাজাৰ বছৰ বুলি জানিবা।

Verse 10

ततः कृतयुगे तस्मिन् संध्यांशे च गते तु वै पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वतः

তাৰ পিছত সেই কৃতযুগত সন্ধ্যাংশ পাৰ হ’লে, যুগধৰ্ম সৰ্বত্ৰ কেৱল এক পাদমাত্ৰ অৱশিষ্ট থাকে।

Verse 11

चतुर्भागैकहीनं तु त्रेतायुगमनुत्तमम् कृतार्धं द्वापरं विद्धि तदर्धं तिष्यमुच्यते

উত্তম ত্ৰেতাযুগ কৃতযুগৰ পৰা এক পাদ কম বুলি কোৱা হয়। দ্বাপৰ কৃতৰ অর্ধ বুলি জানিবা; আৰু তাৰ অর্ধক তিষ্য (কলি) বোলা হয়।

Verse 12

त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती मुने संध्यांशकं तथाप्येवं कल्पेष्वेवं युगे युगे

হে মুনে! সন্ধ্যাবোৰ ক্ৰমে তিনিশ, দুশ আৰু এশ (মান) হয়; সন্ধ্যাংশো তেনেদৰে গণ্য—প্ৰত্যেক কল্পত, প্ৰত্যেক যুগত এইদৰে।

Verse 13

आद्ये कृतयुगे धर्मश् चतुष्पादः सनातनः त्रेतायुगे त्रिपादस्तु द्विपादो द्वापरे स्थितः

আদ্য কৃতযুগত সনাতন ধৰ্ম চাৰিপাদে স্থিত থাকে। ত্ৰেতাযুগত সি তিনিপাদে, আৰু দ্বাপৰত দ্বিপাদে প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

Verse 14

त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण धिष्ठितः कृतयुग कृते तु मिथुनोत्पत्तिर् वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा

কিন্তু তিষ্য (কলি) যুগত ধৰ্ম তিনিপাদহীন হৈ কেৱল সত্তামাত্ৰৰ আধাৰত টিকে থাকে। কৃতযুগত জীৱনবৃত্তি সাক্ষাৎ ৰসে উজ্জ্বল, আৰু মিথুনোৎপত্তি সমৰসতাৰে ঘটে।

Verse 15

प्रजास्तृप्ताः सदा सर्वाः सर्वानन्दाश् च भोगिनः अधमोत्तमता तासां न विशेषाः प्रजाः शुभाः

সকলো প্ৰজা সদায় তৃপ্ত আছিল, সৰ্বানন্দে পৰিপূৰ্ণ ভোগী আছিল। তেওঁলোকৰ মাজত ‘অধম’ আৰু ‘উত্তম’ ভেদ নাছিল; সেই শুভ প্ৰাণীবোৰ ভেদহীনভাৱে বাস কৰিছিল।

Verse 16

तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन्कृते युगे तासां प्रीतिर्न च द्वन्द्वं न द्वेषो नास्ति च क्लमः

কৃতযুগত তেওঁলোকৰ আয়ু, সুখ আৰু ৰূপ সকলো একে আছিল। পৰস্পৰ প্ৰীতি আছিল; দ্বন্দ্ব নাছিল, দ্বেষ নাছিল, ক্লান্তিও নাছিল।

Verse 17

पर्वतोदधिवासिन्यो ह्य् अनिकेताश्रयास्तु ताः विशोकाः सत्त्वबहुला एकान्तबहुलास् तथा

পৰ্বত আৰু সাগৰৰ মাজত বাস কৰা তেওঁলোকে স্থিৰ গৃহৰ আশ্ৰয় নল’লে। তেওঁলোক শোকহীন, সত্ত্বসমৃদ্ধ আৰু একান্তপ্ৰিয় বুলি বৰ্ণিত।

Verse 18

ता वै निष्कामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः अप्रवृत्तिः कृतयुगे कर्मणोः शुभपापयोः

তেওঁলোক নিষ্কামভাৱে বিচৰণ কৰিছিল; মন সদায় প্ৰসন্ন আৰু শান্ত আছিল। কৃতযুগত পুণ্য বা পাপৰ হেতুতে কৰ্মত প্ৰবৃত্তি নাছিল।

Verse 19

वर्णाश्रमव्यवस्था च तदासीन्न च संकरः रसोल्लासः कालयोगात् त्रेताख्ये नश्यते द्विज

সেই যুগত বৰ্ণ-আশ্ৰম ব্যৱস্থা দৃঢ় আছিল, কোনো সংকৰ বা বিভ্ৰান্তি নাছিল। কিন্তু হে দ্বিজ, কালযোগৰ ফলত ধৰ্মৰসৰ উল্লাস ‘ত্রেতা’ যুগত ক্ষীণ হৈ নাশ পায়।

Verse 20

तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायाम् अन्या सिद्धिः प्रजायते अपां सौक्ष्म्ये प्रतिगते तदा मेघात्मना तु वै

যেতিয়া সেই সিদ্ধি লুপ্ত হয়, তেতিয়া আন সিদ্ধি জন্ম লয়। আৰু পানী যেতিয়া নিজৰ সূক্ষ্ম অৱস্থালৈ উভতি যায়, তেতিয়া সেয়া নিশ্চয় মেঘৰূপে প্ৰকাশ পায়।

Verse 21

मेघेभ्यस्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्जनम् सकृद् एव तथा वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले

গর্জনধাৰী মেঘৰ পৰা বৰষুণৰ স্ৰৱণ আৰম্ভ হয়। আৰু সেই বৰষুণ একবাৰো পৃথিৱীৰ তলত পৰিলে, ভূমি পানীৰে ভৰি পানীৰ সৈতে যুক্ত হয়।

Verse 22

प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः सर्ववृत्त्युपभोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते

তেতিয়া তেওঁলোকৰ বাবে ‘গৃহ’ বুলি জনা সেই গছবোৰ প্ৰকাশ পালে। আৰু সিহঁতৰ পৰাই সেই জীৱসকলৰ জীৱিকা-নিৰ্বাহৰ সকলো ভোগ—আহাৰ আৰু ব্যৱহাৰ—উৎপন্ন হ’ল।

Verse 23

वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास् त्रेतायुगमुखे प्रजाः ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात्

ত্রেতাযুগৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ পৰাই প্ৰজাসকল প্ৰৱৰ্তিত হ’ল। পাছত মহাকালৰ প্ৰবাহত, তেওঁলোকৰেই অৱস্থাৰ বিপৰ্যয়ৰ ফলত সেই ক্ৰম অৱনতি হ’ল।

Verse 24

रागलोभात्मको भावस् तदा ह्याकस्मिको ऽभवत् विपर्ययेण तासां तु तेन तत्कालभाविना

তেতিয়া ৰাগ-লোভময় এক আকস্মিক মানসিক চাঞ্চল্য উদয় হ’ল। কিন্তু সেই কালবদ্ধ ক্ষণিক প্ৰেৰণাৰ বিপৰ্যয়ত তেওঁলোকৰ অৱস্থা উলটি গ’ল।

Verse 25

प्रणश्यन्ति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रान्ता मैथुनोद्भवाः

তাৰ পিছত ‘গৃহ’ বুলি জনা সেই সকলো গছ নষ্ট হ’ল। আৰু সেই আশ্ৰয়সমূহ নষ্ট হোৱাত, মৈথুনজাত প্ৰাণীবোৰ মোহগ্ৰস্ত হৈ বিভ্ৰান্তভাৱে ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 26

अपि ध्यायन्ति तां सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा प्रादुर्बभूवुस्तासां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः

তেতিয়া সত্যাভিধ্যানকাৰীসকলে সেই সিদ্ধিৰ ধ্যান কৰিলে। তেওঁলোকৰ সত্য-সঙ্কল্পৰ বলত তৎক্ষণাৎ ‘গৃহ’ বুলি জনা গছসমূহ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 27

वस्त्राणि ते प्रसूयन्ते फलान्याभरणानि च तेष्वेव जायते तासां गन्धवर्णरसान्वितम्

সেইবোৰৰ পৰা বস্ত্ৰ, ফল আৰু অলংকাৰ উৎপন্ন হয়; আৰু সেইবোৰতেই সুগন্ধ, বৰ্ণ আৰু ৰসযুক্ত দ্ৰব্যও জন্মে।

Verse 28

अमाक्षिकं महीवीर्यं पुटके पुटके मधु तेन ता वर्तयन्ति स्म सुखमायुः सदैव हि

প্ৰতি পুটকত মৌমাখি-বিহীন, পৃথিৱীৰ বীৰ্যশক্তিৰে পূৰ্ণ মধু আছিল। সেই মধুৰ দ্বাৰাই তেওঁলোকে সুখে জীৱন ধাৰণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ আয়ু সদায় স্থিৰ আছিল।

Verse 29

हृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजा वै विगतज्वराः ततः कालान्तरेणैव पुनर्लोभावृतास्तु ताः

সেই সিদ্ধিৰে প্ৰজাসকল আনন্দিত আৰু পুষ্ট হ’ল, জ্বৰব্যাধিৰ পৰা মুক্ত হ’ল। কিন্তু কালান্তৰে তেওঁলোক পুনৰ লোভে আৱৃত হ’ল।

Verse 30

वृक्षांस्तान्पर्यगृह्णन्ति मधु वा माक्षिकं बलात् तासां तेनोपचारेण पुनर्लोभकृतेन वै

লোভৰ বশত তেওঁলোকে সেই গছবোৰ জোৰ কৰি দখল কৰে, অথবা মৌমাখিৰ মধুও বলপূৰ্বক কেঢ়ি লয়। নতুন লোভ জগাবলৈ কৰা সেই ‘উপচাৰ’ৰ দ্বাৰাই তেওঁলোকে পুনৰ পুনৰ লোভত পতিত হয়।

Verse 31

प्रनष्टा मधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित् तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा

তেতিয়া কালের বশত, মধুৰ ঐশ্বৰ্যসহ কল্পবৃক্ষ কিছুমান ঠাইত কিছুমান ঠাইত লুপ্ত হৈ গ’ল। আৰু যি সিদ্ধি অৱশিষ্ট আছিল, সেয়াও কালের প্ৰভাৱত অতি সামান্য মাত্রাত ৰৈ গ’ল।

Verse 32

आवर्तनात्तु त्रेतायां द्वन्द्वान्यभ्युत्थितानि वै शीतवर्षातपैस्तीव्रैस् ततस्ता दुःखिता भृशम्

কিন্তু যুগ ত্ৰেতালৈ ঘূৰি যেতেই দ্বন্দ্বসমূহ সঁচাকৈ উদ্ভৱ হ’ল। তীব্ৰ শীত, বৰষুণ আৰু দাহক ৰ’দত আঘাত পাই জীৱসকল অতি দুখিত হ’ল।

Verse 33

द्वन्द्वैः सम्पीड्यमानाश् च चक्रुर् आवरणानि तु कृतद्वन्द्वप्रतीघाताः केतनानि गिरौ ततः

দ্বন্দ্বৰ চাপে পিষ্ট হৈ তেওঁলোকে তেতিয়া ৰক্ষাৰ বাবে আৱৰণ (ঘেৰ) সাজিলে। তাৰ পাছত পৰ্বতৰ ওপৰত দ্বন্দ্বৰ আঘাত ৰোধ আৰু প্ৰতিঘাত কৰিবলৈ গঢ়া ধ্বজ-চিহ্ন আৰু কেতন স্থাপন কৰিলে।

Verse 34

पूर्वं निकामचारास्ता ह्य् अनिकेता अथावसन् यथायोगं यथाप्रीति निकेतेष्ववसन्पुनः

আগতে তেওঁলোকে ইচ্ছামতে বিচৰণ কৰি স্থিৰ বাসস্থান নোহোৱাকৈ থাকিছিল। পাছত, যোগ্যতা অনুসাৰে আৰু নিজৰ প্ৰীতিমতে, তেওঁলোকে পুনৰ নিৰ্দিষ্ট বাসস্থানত বাস কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 35

कृत्वा द्वन्द्वोपघातांस्तान् वृत्त्युपायमचिन्तयन् नष्टेषु मधुना सार्धं कल्पवृक्षेषु वै तदा

এইদৰে দ্বন্দ্বৰ আঘাত সহি সি জীৱিকাৰ উপায় চিন্তা কৰিলে। তেতিয়া কল্পবৃক্ষো মধুসহ নষ্ট হৈ গৈছিল।

Verse 36

विवादव्याकुलास्ता वै प्रजास्तृष्णाक्षुधार्दिताः ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे पुनः

সেই প্ৰজাসকল বিবাদত ব্যাকুল হৈ তৃষ্ণা আৰু ক্ষুধাত কাতৰ হৈছিল। তাৰপিছত ত্ৰেতাযুগত তেওঁলোকৰ বাবে সিদ্ধি পুনৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ’ল।

Verse 37

वार्तायाः साधिकाप्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः तासां वृष्ट्युदकादीनि ह्य् अभवन्निम्नगानि तु

আগৰ বৃষ্টিতকৈ অধিক আন এটা বৰষুণ তেওঁলোকৰ নিৰ্ধাৰিত পৰিমাণ অনুসাৰে পৰিল। সেই বৰষুণৰ পানীৰ পৰা স্ৰোতধাৰা জন্ম লৈ নিম্নভূমিলৈ ববলৈ ধৰিলে।

Verse 38

अभवन्वृष्टिसंतत्या स्रोतस्थानानि निम्नगाः एवं नद्यः प्रवृत्तास्तु द्वितीये वृष्टिसर्जने

অবিৰত বৰষুণে উৎসস্থান আৰু জলপথ গঢ়ি তুলিলে, আৰু স্ৰোতসমূহ নিম্নগামী হ’ল। এইদৰে দ্বিতীয় বৰষা-সৃষ্টিত নদীসমূহ প্ৰবাহিত হ’বলৈ ধৰিলে।

Verse 39

ये पुनस्तदपां स्तोकाः पतिताः पृथिवीतले अपां भूमेश् च संयोगाद् ओषध्यस्तास्तदाभवन्

যি জলবিন্দুবোৰ পৃথিৱীতলত পৰিল, জল আৰু ভূমিৰ সংযোগত সিহঁত তেতিয়াই ঔষধি উদ্ভিদ হৈ উঠিল।

Verse 40

अथाल्पकृष्टाश्चानुप्ता ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षगुल्माश् च जज्ञिरे

তেতিয়া অলপকৈ খেতি কৰা আৰু নাবোৱা অৱস্থাতেই গজোৱা, গাঁৱৰ আৰু অৰণ্যজাত—এই চৌদ প্ৰকাৰ উদ্ভিদ প্ৰকাশ পালে; ঋতু অনুসাৰে পুষ্প-ফল ধাৰণ কৰা বৃক্ষ আৰু গুল্মো জন্মিল।

Verse 41

प्रादुर्भूतानि चैतानि वृक्षजात्यौषधानि च तेनौषधेन वर्तन्ते प्रजास्त्रेतायुगे तदा

তেতিয়া বৃক্ষজাতি আৰু ঔষধিৰূপ এই সকলো প্ৰকাশ পালে; আৰু ত্ৰেতাযুগত প্ৰজাসকলে সেই ঔষধিৰ দ্বাৰাই জীৱনধাৰণ কৰিছিল।

Verse 42

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभश् च सर्वशः अवश्यं भाविनार्थेन त्रेतायुगवशेन च

তাৰপাছত তেওঁলোকৰ মাজত সৰ্বত্ৰ পুনৰ ৰাগ আৰু লোভ উদয় হ’ল—ভৱিষ্যতত ঘটিবলগীয়া অনিবাৰ্যতাৰ বাবে, আৰু ত্ৰেতাযুগৰ প্ৰভাৱবশেও।

Verse 43

ततस्ताः पर्यगृह्णन्त नदीक्षेत्राणि पर्वतान् वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्

তেতিয়া তেওঁলোকে নিজৰ শক্তি অনুসাৰে বলপূৰ্বক নদীতীৰ অঞ্চল, ক্ষেত্ৰভূমি, পৰ্বত আৰু বৃক্ষ-গুল্ম-ঔষধিও দখল কৰি ল’লে।

Verse 44

विपर्ययेण चौषध्यः प्रनष्टास्ताश्चतुर्दश मत्वा धरां प्रविष्टास्ता इत्यौषध्यः पितामहः

তাৰপাছত বিপৰ্যয়ৰ ফলত সেই চৌদ ঔষধি নষ্ট হ’ল—এমন ভাবি সিহঁতে ধৰণীত প্ৰৱেশ কৰিলে; ঔষধিসকলৰ বিষয়ে পিতামহ (ব্ৰহ্মা) এইদৰে ক’লে।

Verse 45

दुदोह गां प्रयत्नेन सर्वभूतहिताय वै तदाप्रभृति चौषध्यः फालकृष्टास्त्वितस्ततः

সকলো প্ৰাণীৰ হিতৰ বাবে তেওঁ দৃঢ় প্ৰচেষ্টাৰে পৃথিৱীক দোহন কৰিলে। তেতিয়াৰ পৰা হালৰে চাষ কৰা মাটিৰ পৰা ঔষধি আৰু পোষক বনৌষধি সৰ্বত্ৰ উৎপন্ন হ’বলৈ ধৰিলে।

Verse 46

वार्तां कृषिं समायाता वर्तुकामाः प्रयत्नतः वार्ता वृत्तिः समाख्याता कृषिकामप्रयत्नतः

জীৱিকা চলাবলৈ ইচ্ছা কৰি যিসকলে যত্নসহকাৰে বাৰ্তা—কৃষি আৰু সংশ্লিষ্ট কৰ্ম—গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোকৰ বৃত্তি ‘বাৰ্তা’ বুলি কোৱা হয়; ই কৃষিকাৰ্যৰ আন্তৰিক প্ৰচেষ্টাৰ পৰা জন্মে।

Verse 47

अन्यथा जीवितं तासां नास्ति त्रेतायुगात्यये हस्तोद्भवा ह्यपश्चैव भवन्ति बहुशस्तदा

নহ’লে ত্ৰেতাযুগৰ অন্তত তেওঁলোকৰ জীৱন টিকি নাথাকে। তেতিয়া বাৰে বাৰে বহু ‘হস্তোদ্ভৱ’ জীৱ জন্মে, আৰু ‘পশু’—যজ্ঞবিধিৰ যোগ্য—নোহোৱা লোকো প্ৰকাশ পায়।

Verse 48

तत्रापि जगृहुः सर्वे चान्योन्यं क्रोधमूर्छिताः सुतदारधनाद्यांस्तु बलाद्युगबलेन तु

তাতো সকলেই ক্ৰোধমূঢ় হৈ পৰস্পৰে পৰস্পৰক ধৰি পেলালে। আৰু বল তথা যুগবলৰ প্ৰভাৱত পুত্ৰ, পত্নী, ধন আদি বস্তুও হিংসাৰে কেঢ়ি লৈ গ’ল।

Verse 49

मर्यादायाः प्रतिष्ठार्थं ज्ञात्वा तदखिलं विभुः ससर्ज क्षत्रियांस्त्रातुं क्षतात्कमलसंभवः

মৰ্যাদাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সকলো কথা জানি, সৰ্বশক্তিমান কমলসম্ভৱ ব্ৰহ্মাই ক্ষতিৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ক্ষত্ৰিয়সকলক সৃষ্টি কৰিলে, যাতে জগত সংৰক্ষিত থাকে।

Verse 50

वर्णाश्रमप्रतिष्ठां च चकार स्वेन तेजसा वृत्तेन वृत्तिना वृत्तं विश्वात्मा निर्ममे स्वयम्

নিজ দিৱ্য তেজে বিশ্বাত্মা শিৱে বৰ্ণ‑আশ্ৰমৰ প্ৰতিষ্ঠা স্থাপন কৰিলে। সদাচাৰ আৰু আচৰণক প্ৰেৰণা দিয়া শক্তিৰে সেই জগত্পতিয়ে লোকজীৱনৰ নিয়ত মৰ্যাদা স্বয়ং গঢ়িলে।

Verse 51

यज्ञप्रवर्तनं चैव त्रेतायामभवत्क्रमात् पशुयज्ञं न सेवन्ते केचित्तत्रापि सुव्रताः

এইদৰে ক্ৰমে ত্ৰেতাযুগত যজ্ঞপ্ৰৱৰ্তন হ’ল। তথাপি তাতো কিছুমান সুৱ্ৰতী জনে পশুযজ্ঞ নকৰিলে; তেওঁলোকে কৰ্মত সংযমকেই বাছিলে।

Verse 52

बलाद्विष्णुस्तदा यज्ञम् अकरोत्सर्वदृक् क्रमात् द्विजास्तदा प्रशंसन्ति ततस्त्वाहिंसकं मुने

তেতিয়া সৰ্বদৰ্শী বিষ্ণুৱে প্ৰয়োজনৰ বলত প্ৰেৰিত হৈ ক্ৰমে বিধিপূৰ্বক যজ্ঞ কৰিলে। সেই সময়ত দ্বিজসকলে তেওঁৰ প্ৰশংসা কৰিলে; সেয়ে, হে মুনি, তেওঁ অহিংসক বুলি কোৱা হয়।

Verse 53

द्वापरेष्वपि वर्तन्ते मतिभेदास्तदा नृणाम् मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिध्यति

দ্বাপৰ যুগতো মানুহৰ মাজত মতিভেদ চলি থাকে। তেতিয়া মন, কৰ্ম আৰু বাক্য—তিনিও দিশে—কষ্টে কষ্টে ধাৰ্মিক আচৰণ আৰু লোকব্যৱস্থা আগবাঢ়ে।

Verse 54

तदा तु सर्वभूतानां कायक्लेशवशात्क्रमात् लोभो भृतिर्वणिग्युद्धं तत्त्वानामविनिश्चयः

তেতিয়া সকলো জীৱৰ দেহক্লেশৰ বশত ক্ৰমে লোভ জাগে; জীৱিকা বোজা হৈ পৰে; বণিকসকলৰ মাজত সংঘাত হয়; আৰু তত্ত্বৰ নিৰ্ণয় নষ্ট হয়।

Verse 55

वेदशाखाप्रणयनं धर्माणां संकरस् तथा वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामद्वेषौ तथैव च

বেদৰ নানা শাখা বিস্তাৰ পাব; ধৰ্মত সংকৰ আৰু বিভ্ৰান্তি হ’ব; বৰ্ণ-আশ্ৰমৰ শৃঙ্খলা ধ্বংস হ’ব; আৰু কাম-দ্বেষ প্ৰবল হ’ব।

Verse 56

द्वापरे तु प्रवर्तन्ते रागो लोभो मदस् तथा वेदो व्यासैश्चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु

দ্বাপৰ যুগত ৰাগ, লোভ আৰু মদ প্ৰৱৰ্তে; আৰু দ্বাপৰ আদি যুগত ব্যাসসকলে এক বেদক চাৰিভাগত বিভাজিত কৰে।

Verse 57

एको वेदश्चतुष्पादस् त्रेतास्विह विधीयते संक्षयादायुषश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु सः

এই জগতত ত্ৰেতা যুগত এক বেদক চাৰি পাদৰূপে বিন্যাস কৰা হয়; আৰু আয়ু ক্ষয় হোৱাৰ বাবে দ্বাপৰ যুগত ব্যাসে তাক অধিক বিভাজিত কৰি শৃঙ্খলিত কৰে।

Verse 58

ऋषिपुत्रैः पुनर्भेदा भिद्यन्ते दृष्टिविभ्रमैः मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः

পুনৰায় ঋষিপুত্ৰসকলে দৃষ্টিভ্ৰমৰ বাবে ভেদ সৃষ্টি কৰে—মন্ত্ৰ আৰু ব্ৰাহ্মণ-অংশৰ বিন্যাস সলনি কৰি, আৰু স্বৰ-বৰ্ণৰ বিপৰ্যয় ঘটাই।

Verse 59

संहिता ऋग्यजुःसाम्नां संहन्यन्ते मनीषिभिः सामान्या वैकृताश्चैव द्रष्टृभिस्तैः पृथक्पृथक्

ঋগ্, যজুঃ আৰু সামৰ সংহিতাসমূহ মনীষীসকলে সংকলন কৰে; আৰু সেই দ্ৰষ্টা ঋষিসকলেই তাক সাধাৰণ আৰু বৈকৃত—দুয়ো ৰূপে—পৃথক পৃথকভাবে প্ৰকাশ কৰে।

Verse 60

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च अन्ये तु प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः

কিছুমান আচার্যই ব্ৰাহ্মণ-গ্ৰন্থ, কল্পসূত্ৰ আৰু মন্ত্ৰ-প্ৰবচন প্ৰকাশ কৰিলে; আন কিছুমান সেই উপদেশ-পথতেই আগবাঢ়িল, যাক পৰম্পৰা-ৰক্ষকসকলে পুনৰ গ্ৰহণ কৰি দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 61

इतिहासपुराणानि भिद्यन्ते कालगौरवात् ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा

ইতিহাস আৰু পুৰাণ কালৰ গৌৰৱ-অধিকাৰ অনুসাৰে পৃথক হয়; সেয়ে ব্ৰাহ্ম, পদ্ম, বৈষ্ণৱ, শৈৱ আৰু ভাগৱত বুলি কোৱা হয়।

Verse 62

भविष्यं नारदीयं च मार्कण्डेयमतः परम् आग्नेयं ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गं वाराहमेव च

তাৰ পিছত ভবিষ্য, নাৰদীয় আৰু মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণ গণনা কৰা হয়; তাৰ পাছত আগ্নেয়, ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত, লৈঙ্গ আৰু বাৰাহ পুৰাণো কোৱা হয়।

Verse 63

वामनाख्यं ततः कूर्मं मात्स्यं गारुडमेव च स्कान्दं तथा च ब्रह्माण्डं तेषां भेदः प्रकथ्यते

তাৰ পিছত বামন, তাৰ পাছত কূৰ্ম, মাত্স্য, গাৰুড়; আৰু স্কান্দ, ব্ৰহ্মাণ্ড—ইয়াৰ ভেদ (বিভাগ) বৰ্ণনা কৰা হয়।

Verse 64

लैङ्गम् एकादशविधं प्रभिन्नं द्वापरे शुभम् मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनो ऽङ्गिराः

শুভ দ্বাপৰ যুগত লিঙ্গ-তত্ত্বৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শৈৱ পৰম্পৰা একাদশ প্ৰকাৰত বিভক্ত হ’ল; ই মনু, অত্রি, বিষ্ণু, হাৰীত, যাজ্ঞবল্ক্য, উশনস্ (শুক্ৰ) আৰু অঙ্গিৰস আদি নামৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি কোৱা হয়।

Verse 65

यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगौतमौ

যম, আপস্তম্ব, সংৱৰ্ত, কাত্যায়ন আৰু বৃহস্পতি; পৰাশৰ, ব্যাস, শঙ্খ, লিখিত, লগতে দক্ষ আৰু গৌতম—এঁহঁত ধৰ্মৰ প্ৰমাণভূত আচাৰ্য বুলি স্মৃত।

Verse 66

शातातपो वसिष्ठश् च एवमाद्यैः सहस्रशः अवृष्टिर्मरणं चैव तथा व्याध्याद्युपद्रवाः

শাতাতপ আৰু বশিষ্ঠ আদি এনেকুৱা সহস্ৰ ঋষিৰ সৈতে অনাবৃষ্টি, মৃত্যু আৰু ৰোগাদি উপদ্ৰৱ উদ্ভৱ হ’ল। যেতিয়া পশু (বদ্ধ জীৱ) ধৰ্ম আৰু পতি (শিৱ)ভক্তিৰ পৰা বিমুখ হয়, তেতিয়া পাশ (বন্ধন) এনেদৰে সামূহিক অশান্তিৰূপে বাহিৰে প্ৰকাশ পায়।

Verse 67

वाङ्मनःकर्मजैर् दुःखैर् निर्वेदो जायते ततः निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा

বাক্য, মন আৰু কৰ্মজাত দুখৰ পৰা নিৰ্বেদ (বৈৰাগ্য) জন্মে; আৰু সেই নিৰ্বেদৰ পৰাই তেওঁলোকৰ দুখ-মোক্ষৰ বিচাৰণা উদয় হয়।

Verse 68

विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद्दोषदर्शनम् दोषाणां दर्शनाच्चैव द्वापरे ज्ञानसंभवः

বিচাৰণাৰ পৰা বৈৰাগ্য, বৈৰাগ্যৰ পৰা দোষদৰ্শন; আৰু দোষসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ দৰ্শনৰ ফলত দ্বাপৰ যুগত জ্ঞানৰ উদয় সম্ভৱ হয়।

Verse 69

एषा रजस्तमोयुक्ता वृत्तिर् वै द्वापरे स्मृता आद्ये कृते तु धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्तते

ৰজস-তমসযুক্ত এই বৃত্তি দ্বাপৰ যুগৰ লক্ষণ বুলি স্মৃত। আদ্য কৃত যুগত ধৰ্ম স্থিত থাকে, আৰু সেই ধৰ্মেই ত্ৰেতা যুগত প্ৰবাহিত হয়।

Verse 70

द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

দ্বাপৰ যুগত ধৰ্ম ব্যাকুল হৈ বিশৃঙ্খল হয়, আৰু কলিযুগত নাশপ্ৰায় হয়। এইদৰে যুগে যুগে ধৰ্মক্ষয়ে পাশ (বন্ধন)ে পশু (জীৱ)ক অধিক দৃঢ়কৈ বান্ধে; পশুপতি শিৱৰ শৰণ নল’লে মুক্তি নাই।