Adhyaya 38
ब्रह्मणो वरप्रदानम् — शिवस्य परत्वप्रतिपादनम् तथा वराहेण भूमेः पुनःस्थापनम्
মহেশ্বৰৰ প্ৰস্থানৰ পিছত জনাৰ্দন (বিষ্ণু) শিৱৰ পৰমত্বৰ স্তৱ কৰে—মহাদেৱেই সৰ্বলোকনাথ, ব্ৰহ্মা-বিষ্ণুসহ সকলোৰে আশ্ৰয়। তেওঁ ব্যাখ্যা কৰে যে তেওঁ শিৱৰ বাম অংশ আৰু ব্ৰহ্মা শিৱৰ দক্ষিণ অংশ; ঋষিসকলে প্ৰকৃতি/অব্যক্তক বিষ্ণুৰ সৈতে আৰু পুৰুষক ব্ৰহ্মাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ক’লেও, উভয়ৰ সাধাৰণ কাৰণ মহাদেৱেই। দেৱাজ্ঞা অনুসাৰে ব্ৰহ্মা ৰুদ্ৰক বৰদাতা জ্ঞান কৰি পূজা কৰে। তাৰ পাছত বিষ্ণু বৰাহৰূপ ধৰি জলমগ্ন পৃথিৱী উদ্ধাৰ কৰি স্থিৰ কৰে, নদী-সমুদ্ৰ আৰু ভূভাগ পুনৰ গঠন কৰি লোকসমূহ পুনঃস্থাপন কৰে। ব্ৰহ্মা যোগবলৰে কুমাৰসকল (সনকাদি), মুখ্য ঋষিসকল আৰু ধৰ্ম-অধৰ্ম সৃষ্টি কৰি নৈতিক আৰু বিশ্বক্ৰমৰ ভিত্তি স্থাপন কৰে; ইয়াৰ ওপৰত পৰৱৰ্তী শৈৱ উপাসনা আৰু মোক্ষশিক্ষা আগবাঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ब्रह्मणो वरप्रदानं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः शैलादिरुवाच गते महेश्वरे देवे तमुद्दिश्य जनार्दनः प्रणम्य भगवान्प्राह पद्मयोनिमजोद्भवः
এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত ‘ব্ৰহ্মাৰ বৰপ্ৰদান’ নাম সপ্তত্রিংশ অধ্যায়। শৈলাদি ক’লে—দেৱ মহেশ্বৰ গ’লত, তাঁকেই স্মৰণ কৰি জনাৰ্দনে প্ৰণাম কৰি পদ্মযোনি অজোদ্ভৱ ব্ৰহ্মাক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 2
श्रीविष्णुरुवाच परमेशो जगन्नाथः शङ्करस्त्वेष सर्वगः आवयोरखिलस्येशः शरणं च महेश्वरः
শ্ৰীবিষ্ণু ক’লে—এই শংকৰেই পৰমেশ্বৰ, জগন্নাথ, সৰ্বব্যাপী। তেওঁেই আমাৰ দুয়োৰে আৰু সমগ্ৰ জগতৰ ঈশ; মহেশ্বৰেই আমাৰ শৰণ।
Verse 3
अहं वामाङ्गजो ब्रह्मन् शङ्करस्य महात्मनः भवान् भवस्य देवस्य दक्षिणाङ्गभवः स्वयम्
হে ব্ৰহ্মন! মই মহাত্মা শংকৰৰ বাম অঙ্গৰ পৰা উৎপন্ন; আৰু আপুনি স্বয়ং দেৱ ভব (শিৱ)ৰ দক্ষিণ অঙ্গৰ পৰা উৎপন্ন।
Verse 4
मामाहुर् ऋषयः प्रेक्ष्य प्रधानं प्रकृतिं तथा अव्यक्तमजमित्येवं भवन्तं पुरुषस्त्विति
তত্ত্ব সম্যক্ দৰ্শন কৰি ঋষিসকলে মোৰ বিষয়ে ক’লে—‘ই প্ৰধান, ই প্ৰকৃতি, ই অব্যক্ত, ই অজ (অজন্মা)’; আৰু তেনেদৰে আপোনাক ‘পুৰুষ’—অন্তৰ্যামী পতি—ৰূপে জানে।
Verse 5
एवमाहुर्महादेवम् आवयोरपि कारणम् ईशं सर्वस्य जगतः प्रभुमव्ययमीश्वरम्
এইদৰে তেওঁলোকে মহাদেৱক আমাৰ দুয়োৰেও কাৰণ বুলি কয়—তেওঁ সমগ্ৰ জগতৰ ঈশ, প্ৰভু, অব্যয় ঈশ্বৰ।
Verse 6
सो ऽपि तस्यामरेशस्य वचनाद्वारिजोद्भवः वरेण्यं वरदं रुद्रम् अस्तुवत्प्रणनाम च
তেতিয়া দেৱেশ্বৰাৰ বচন অনুসৰি পদ্মজ ব্ৰহ্মাই পূজনীয় আৰু বৰদাতা ৰুদ্ৰৰ স্তৱ কৰি তাঁক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 7
अथाम्भसा प्लुतां भूमीं समाधाय जनार्दनः पूर्ववत्स्थापयामास वाराहं रूपमास्थितः
তাৰ পাছত জনাৰ্দনে জলে নিমজ্জিত পৃথিৱীক উঠাই, বৰাহৰূপ ধৰি তাক পূৰ্বৰ দৰে নিজ স্থানত স্থাপন কৰিলে।
Verse 8
नदीनदसमुद्रांश् च पूर्ववच्चाकरोत्प्रभुः कृत्वा चोर्वीं प्रयत्नेन निम्नोन्नतविवर्जिताम्
প্ৰভু (পতি) পূৰ্বৰ দৰে নদী, সৰিতা আৰু সাগৰ সৃষ্টি কৰিলে; আৰু যত্নে পৃথিৱীক অতিনিম্ন-অতি উন্নতিৰ পৰা মুক্ত কৰি গঢ়িলে।
Verse 9
धरायां सो ऽचिनोत्सर्वान् भूधरान् भूधराकृतिः भूराद्यांश्चतुरो लोकान् कल्पयामास पूर्ववत्
পৰ্বতৰূপ ধৰি তেওঁ পৃথিৱীত সকলো পৰ্বত সঞ্চিত কৰিলে আৰু ভূঃ আদি চাৰিখন লোক পূৰ্বৰ দৰে পুনৰ কল্পনা কৰিলে।
Verse 10
स्रष्टुं च भगवांश्चक्रे मतिं मतिमतां वरः मुख्यं च तैर्यग्योन्यं च दैविकं मानुषं तथा
সৃষ্টি প্ৰকাশ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, মতিমানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ভগৱানে সৃজন-সঙ্কল্প কৰিলে আৰু জীৱক মুখ্য, তিৰ্যগ্যোনি, দৈৱিক আৰু মানৱ ৰূপে বিভাজিত কৰিলে।
Verse 11
विभुश्चानुग्रहं तत्र कौमारकम् अदीनधीः पुरस्तादसृजद्देवः सनन्दं सनकं तथा
তাত সৰ্বব্যাপী প্ৰভু, যাঁৰ বুদ্ধি কেতিয়াও ক্ষয় নহয়, অনুগ্ৰহবশে প্ৰথমে কৌমাৰক গণ সৃষ্টি কৰিলে—সনন্দ আৰু সনকক।
Verse 12
सनातनं सतां श्रेष्ठं नैष्कर्म्येण गताः परम् मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्
সনাতন, সৎলোকৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ পৰমক ধ্যান কৰি তেওঁলোকে নৈষ্কৰ্ম্য—নিষ্কাম, কৰ্মাতীত উপলব্ধি—দ্বাৰা পৰম গতি লাভ কৰিলে; তেওঁলোক মৰীচি, ভৃগু, অঙ্গিৰস, পুলস্ত্য, পুলহ আৰু ক্রতু।
Verse 13
दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया संकल्पं चैव धर्मं च ह्य् अधर्मं भगवान्प्रभुः
সেই ভগৱান প্ৰভুৱে যোগবিদ্যাৰ শক্তিৰে দক্ষ, অত্রি আৰু বশিষ্ঠক সৃষ্টি কৰিলে; লগতে সংকল্প, ধৰ্ম আৰু অধৰ্মকো প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 14
द्वादशैव प्रजास्त्वेता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः ऋभुं सनत्कुमारं च ससर्जादौ सनातनः
অব্যক্তৰ পৰা জন্ম লোৱা ব্ৰহ্মাৰ পৰা এই দ্বাদশ প্ৰজা উৎপন্ন হ’ল; আৰু আদিতে সনাতনে ঋভু আৰু সনৎকুমাৰকো সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 15
तौ चोर्ध्वरेतसौ दिव्यौ चाग्रजौ ब्रह्मवादिनौ कुमारौ ब्रह्मणस्तुल्यौ सर्वज्ञौ सर्वभाविनौ
সেই দুজন দিব্য কুমাৰ ঊৰ্ধ্বৰেতস, অগ্ৰজ আৰু ব্ৰহ্মবাদী আছিল; তেজত ব্ৰহ্মাৰ তুল্য, সৰ্বজ্ঞ আৰু সৰ্বভাব-সমৰ্থ।
Verse 16
एवं मुख्यादिकान् सृष्ट्वा पद्मयोनिः शिलाशन युगधर्मानशेषांश् च कल्पयामास विश्वसृक्
এইদৰে প্ৰধান আদি মুখ্য তত্ত্বসমূহ সৃষ্টি কৰি, দৃঢ় আসনত অধিষ্ঠিত পদ্মযোনি বিশ্বস্ৰষ্টাই যুগধৰ্মসমূহ অবশিষ্ট নথকাকৈ বিধান কৰি, লোকসমূহৰ বাবে ঋত-ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিলে।
Frequently Asked Questions
It asserts a Shaiva-centered ontology: preservation (Vishnu) and creation (Brahma) are functional manifestations (aṃśa) grounded in Shiva, who remains the singular, all-pervading cause (kāraṇa) beyond these roles.
The episode illustrates that even major cosmic acts attributed to Vishnu occur within Shiva’s overarching sovereignty; cosmic stability and re-creation are shown as coordinated within the Shaiva metaphysical order where Maheshvara is the ultimate refuge and cause.