Adhyaya 21
Āvāhāryaka-Śrāddha: Qualifications of Recipients, Paṅkti-Pāvana, and Exclusions
উত্তৰভাগত পিতৃকৰ্ম-ধৰ্মশাস্ত্ৰীয় ধাৰাবাহিকতাত ব্যাসে ক্ষয়পক্ষত স্নান আৰু পিতৃতৰ্পণৰ পাছত কৰিবলগীয়া আৱাহাৰ্যক শ্রাদ্ধৰ বিধান বৰ্ণনা কৰে। তাৰ পিছত ‘কাক ভোজন কৰাব’—এই প্ৰশ্নত পাত্ৰতাৰ ক্ৰম দিয়া হয়: প্ৰথমে যোগী আৰু সত্যজ্ঞ, তাৰ পিছত নিয়মশীল সন্ন্যাসী আৰু সেৱাপৰ তপস্বী, তাৰ পিছত মোক্ষাভিমুখ বৈৰাগ্যবান গৃহস্থ, আৰু উত্তম নাপালে শ্ৰদ্ধাৱান সাধক। যোগ্য ব্ৰাহ্মণৰ লক্ষণ—বেদাধ্যয়ন, শ্ৰৌত অগ্নি/অগ্নিহোত্ৰ, বেদাঙ্গজ্ঞান, সত্যব্ৰত, চন্দ্ৰায়ণাদি ব্ৰত; লগতে ব্ৰহ্মনিষ্ঠা, মহাদেৱভক্তি আৰু বৈষ্ণৱ-শুদ্ধিৰ সমন্বয়। পংক্তি-পাৱন কাক কোৱা হয় সেয়া কৈ স্বজন আৰু সমগোত্ৰক নাবুলাবলৈ কোৱা হৈছে। ঘুষ লৈ অহা অতিথি, কামনাৰে বাছনি কৰা বন্ধু, মন্ত্ৰঅজ্ঞ ভোজনকাৰী আৰু ব্ৰহ্মবন্ধু, পতিত, পাশণ্ড-সঙ্গী, দুশ্চৰিত্ৰ, সন্ধ্যা/মহাযজ্ঞ অৱহেলা কৰা লোক আদি শ্রাদ্ধফল নষ্ট কৰে আৰু ধৰ্মীয় সংগতি কলুষিত কৰে—ইয়াৰ দ্বাৰা পৰৱৰ্তী অধ্যায়ত শুদ্ধি, বিধি আৰু ফল-পরিণামৰ আলোচনা আগবঢ়াবলৈ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे विशो ऽध्यायः व्यास उवाच स्नात्वा यथोक्तं संतर्प्य पितॄंश्चन्द्रक्षये द्विजः / पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं कुर्यात् सौम्यमनाः शुचिः
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উত্তৰবিভাগত একবিংশ অধ্যায়। ব্যাসে ক’লে—যথাবিধি স্নান কৰি পিতৃসকলক সন্তৰ্পণ কৰি, চন্দ্ৰক্ষয়কালত দ্বিজে শুচি হৈ সৌম্য-সংযত মনে পিণ্ড-আৱাহাৰ্যক শ্ৰাদ্ধ কৰিব।
Verse 2
पूर्वमेव परीक्षेत ब्राह्मणं वेदपारगम् / तीर्थं तद् हव्यकव्यानां प्रदाने चातिथिः स्मृतः
প্ৰথমে বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণক পৰীক্ষা কৰি নিশ্চিত কৰিব লাগে। হব্য-কব্য দানত তেওঁ তীৰ্থস্বৰূপ বুলি স্মৃত, আৰু দানকালে তেওঁৱেই প্ৰকৃত অতিথি।
Verse 3
ये सोमपा विरजसो धर्मज्ञाः शान्तचेतसः / व्रतिनो नियमस्थाश्च ऋतुकालाभिगामिनः
যিসকল সোমপায়ী, ৰজোধূলিৰহিত, ধৰ্মজ্ঞ আৰু শান্তচিত্ত; যিসকল ব্ৰতী, নিয়মনিষ্ঠ আৰু ঋতুকালতেহে পত্নীগমন কৰে।
Verse 4
पञ्चाग्निरप्यधीयानो यजुर्वेदविदेव च / बह्वृचश्च त्रिसौपर्णस्त्रिमधुर्वाथ यो भवेत्
যি পঞ্চাগ্নিধাৰী হৈ বেদাধ্যয়নত নিবিষ্ট—যজুৰ্বেদজ্ঞ, ঋগ্বেদ পাঠক, আৰু ত্ৰিসৌপৰ্ণ তথা ত্ৰিমধু সূক্তত পাৰদৰ্শী—তেওঁক এই বৈদিক গুণেৰে বৰ্ণনা কৰা হয়।
Verse 5
त्रिणाचिकेतच्छन्दोगो ज्येष्ठसामग एव च / अथर्वशिरसो ऽध्येता रुद्राध्यायी विशेषतः
তেওঁ ত্ৰিণাচিকেত-সম্পৰ্কীয় ছান্দোগ্য হওক, জ্যেষ্ঠ-সামৰ গায়কো হওক; অথৰ্বশিৰসৰ অধ্যেতা হওক, আৰু বিশেষকৈ ৰুদ্ৰ-অধ্যায়সমূহৰ নিয়মিত পাঠ-অধ্যয়নত নিবিষ্ট হওক।
Verse 6
अग्निहोत्रपरो विद्वान् न्यायविच्च षडङ्गवित् / मन्त्रब्राह्मणविच्चैव यश्च स्याद् धर्मपाठकः
যি বিদ্বান নিত্য অগ্নিহোত্ৰত তৎপৰ, ন্যায়ত নিপুণ, ষড়ঙ্গ (বেদাঙ্গ) জ্ঞানী; আৰু মন্ত্র আৰু ব্রাহ্মণ অংশ দুয়োটাতে পাৰদৰ্শী হৈ ধৰ্মপাঠক হ’বলৈ যোগ্য।
Verse 7
ऋषिव्रती ऋषीकश्च तथा द्वादशवार्षिकः / ब्रह्मदेयानुसंतानो गर्भशुद्धः सहस्रदः
যি ঋষি-ব্ৰত পালনকাৰী, ঋষীক আচাৰত স্থিত, আৰু দ্বাদশ-বাৰ্ষিক অনুশাসনকাৰী; ব্ৰহ্মদেয়ৰ অবিচ্ছিন্ন পৰম্পৰাধাৰী, গৰ্ভৰ পৰা শুদ্ধ বংশীয়—তেওঁ ‘সহস্ৰদ’, অৰ্থাৎ সহস্ৰ দানৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 8
चान्द्रायणव्रतचरः सत्यवादी पुराणवित् / गुरुदेवाग्निपूजासु प्रसक्तो ज्ञानतत्परः
তেওঁ চান্দ্ৰায়ণ-ব্ৰত আচৰণকাৰী, সত্যবাদী আৰু পুরাণবিদ্ হওক; গুৰু-দেৱ-অগ্নি পূজাত নিবিষ্ট থাকক, আৰু জ্ঞানসাধনাত সদা তৎপৰ হওক।
Verse 9
विमुक्तः सर्वतो धीरो ब्रह्मभूतो द्विजोत्तमः / महादेवार्चनरतो वैष्णवः पङ्क्तिपावनः
যি সৰ্বতো মুক্ত, সকলো অৱস্থাত ধীৰ আৰু ব্ৰহ্মভাবত প্ৰতিষ্ঠিত সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ—সেইজন মহাদেৱ-অৰ্চনত ৰত; তেওঁেই সত্য বৈষ্ণৱ, যাঁৰ সান্নিধ্যতেই ভোজন-পংক্তি পবিত্ৰ হয়।
Verse 10
अहिंसानिरतो नित्यमप्रतिग्रहणस्तथा / सत्रिणो दाननिरता विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः
যিসকলে সদায় অহিংসাত ৰত, স্বাৰ্থৰ বাবে প্ৰতিগ্ৰহ নকৰে, সত্রধৰ্ম পালন কৰে আৰু দানত স্থিৰ—তেওঁলোককেই ‘পংক্তি-পাৱন’ বুলি জানিব লাগে।
Verse 11
युवानः श्रोत्रियाः स्वस्था महायज्ञपरायणाः / सावित्रीजापनिरता ब्राह्मणाः पङ्क्तिपावनाः
যুৱ, শ্ৰোত্ৰিয় (বেদজ্ঞ) ব্ৰাহ্মণ—যিসকলে সুস্থ, আত্মসংযত, মহাযজ্ঞত পৰায়ণ আৰু সদায় সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী) জপত ৰত—তেওঁলোকেই ‘পংক্তি-পাৱন’।
Verse 12
कुलीनाः श्रुतवन्तश्च शीलवन्तस्तपस्विनः / अग्निचित्स्नातका विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः
যিসকল ব্ৰাহ্মণ কুলীন, শ্রুতি-সম্পন্ন, শীলবান আৰু তপস্বী—বিশেষকৈ অগ্নিচয়ন কৰা আৰু স্নাতক-ব্ৰত সম্পন্ন কৰা বিপ্ৰ—তেওঁলোকক ‘পংক্তি-পাৱন’ বুলি চিনিব লাগে।
Verse 13
मातापित्रोर्हिते युक्तः प्रातः स्नायी तथा द्विजः / अध्यात्मविन्मुनिर्दान्तो विज्ञेयः पङ्क्तिपावनः
যি দ্বিজ মাতৃ-পিতৃৰ হিতত নিয়োজিত, প্ৰাতে স্নান কৰে, অধ্যাত্মবিদ্, মুনিসদৃশ আৰু দান্ত (ইন্দ্ৰিয়সংযত)—তেওঁকেই ‘পংক্তি-পাৱন’ বুলি মানা হয়।
Verse 14
ज्ञाननिष्ठो महायोगी वेदान्तार्थविचिन्तकः / श्रद्धालुः श्राद्धनिरतो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
যি মোক্ষদায়ক জ্ঞানত নিষ্ঠাৱান, মহাযোগী আৰু বেদান্তাৰ্থ চিন্তনকাৰী; যি শ্ৰদ্ধাৱান আৰু শ্ৰাদ্ধকৰ্মত ৰত—সেই ব্ৰাহ্মণ পংক্তি-পাৱন।
Verse 15
वेदविद्यारतः स्नातो ब्रह्मचर्यपरः सदा / अथर्वणो मुमुक्षुश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
যি বেদবিদ্যাত ৰত, স্নাতক-সংস্কাৰে শুদ্ধ, সদা ব্ৰহ্মচৰ্যপৰ, অথৰ্বণ পৰম্পৰাত স্থিত আৰু মোক্ষকামী—সেই ব্ৰাহ্মণ পংক্তি-পাৱন।
Verse 16
असमानप्रवरको ह्यसगोत्रस्तथैव च / असंबन्धी च विज्ञेयो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
যি ভিন্ন প্ৰৱৰাৰ, একে গোত্ৰৰ নহয় আৰু আত্মীয়-সম্পৰ্কহীন—তেওঁক পংক্তি-পাৱন ব্ৰাহ্মণ বুলি জানিব লাগে।
Verse 17
भोजयेद् योगिनं पूर्वं तत्त्वज्ञानरतं यतिम् / अलाभे नैष्ठिकं दान्तमुपकुर्वाणकं तथा
প্ৰথমে তত্ত্বজ্ঞানত ৰত যতি-যোগীক ভোজন কৰাব লাগে। তেওঁ নাথাকিলে নিষ্ঠাৱান, দান্ত (ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহী) সন্ন্যাসীক, আৰু উপকাৰ-সেৱাত নিয়োজিতজনকো ভোজন কৰাব লাগে।
Verse 18
तदलाभे गृहस्थं तु मुमुक्षुं सङ्गवर्जितम् / सर्वालाभे साधकं वा गृहस्थमपि भोजयेत्
তেওঁলোকো নাথাকিলে সঙ্গবর্জিত মোক্ষকামী গৃহস্থক ভোজন কৰাব লাগে। আৰু সকলোৰে অভাৱ হ’লে সাধক গৃহস্থকো ভোজন কৰাব পাৰি।
Verse 19
प्रकृतेर्गुणतत्त्वज्ञो यस्याश्नाति यतिर्हविः / फलं वेदविदां तस्य सहस्रादतिरिच्यते
যাৰ গৃহত প্ৰকৃতি আৰু গুণৰ তত্ত্বজ্ঞানী যতি হব্য ভোজন কৰে, তেওঁৰ পুণ্যফল কেৱল বেদবিদসকলৰ ফলতকৈও সহস্ৰগুণ অধিক হয়।
Verse 20
तस्माद् यत्नेन योगीन्द्रमीश्वरज्ञानतत्परम् / भोजयेद् हव्यकव्येषु अलाभादितरान् द्विजान्
সেয়ে হব্য‑কব্য কৰ্মত ঈশ্বৰজ্ঞানত তৎপৰ যোগীশ্ৰেষ্ঠক যত্নেৰে ভোজন কৰাব লাগে; তেওঁ নাপালে তেতিয়াহে অন্য দ্বিজসকলক ভোজন কৰাব।
Verse 21
एष वै प्रथमः कल्पः प्रिदाने हव्यकव्ययोः / अनुकल्पस्त्वयं ज्ञेयः सदा सद्भिरनुष्ठितः
হব্য‑কব্য বিধানত এইয়েই প্ৰথম কল্প, অৰ্থাৎ মুখ্য বিধি। ইয়াকো অনুকল্প—অনুমোদিত উপবিধি—বুলি জানিব লাগে; সদাচাৰীসকলে সদা ইয়াক পালন কৰে।
Verse 22
मातामहं मातुलं च स्वस्त्रीयं श्वशुरं गुरुम् / दौहित्रं विट्पतिं बन्धुमृत्विग्याज्यौ च भोजयेत्
শ্ৰাদ্ধত মাতামহ, মাতুল, ভগ্নীপুত্ৰ, শ্বশুৰ, গুৰু, দৌহিত্ৰ, সমাজৰ মুখিয়া, বন্ধু, আৰু ঋত্বিক আৰু যাজ্যক ভোজন কৰাব লাগে।
Verse 23
न श्राद्धे भोजयेन्मित्रं धनैः कार्यो ऽस्य संग्रहः / पैशाची दक्षिणा सा हि नैवामुत्र फलप्रदा
শ্ৰাদ্ধত মিত্ৰক ভোজন কৰাব নালাগে, আৰু ধনেৰে তাক নিজৰ পক্ষত ‘সংগ্ৰহ’ কৰাও উচিত নহয়। এনে দক্ষিণা ‘পৈশাচী’ বুলি কোৱা হয়; ই পৰলোকে কোনো ফল নেদিয়ে।
Verse 24
काम श्राद्धे ऽर्चयेन्मित्रं नाभिरूपमपि त्वरिम् / द्विषता हि हविर्भुक्तं भवति प्रेत्य निष्फलम्
শ্ৰাদ্ধকর্মত নিজৰ কামনাৰ বশে মিত্ৰকো, আনকি সুদৰ্শন আৰু তৎপৰ ব্যক্তিকো, পাত্ৰ বুলি সন্মান কৰা উচিত নহয়। কিয়নো দ্বেষী লোকে ভক্ষণ কৰা হবি পৰলোকে নিষ্ফল হয়।
Verse 25
ब्राह्मणो ह्यनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति / तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते
যি ব্ৰাহ্মণে স্বাধ্যায় নকৰে, সি তৃণাগ্নিৰ দৰে নিভি যায়। সেয়ে তাক হব্য দিয়া উচিত নহয়; কিয়নো ভস্মত আহুতি দিয়া নাযায়।
Verse 26
यथेरिणे बीजमुप्त्वा न वप्ता लभते फलम् / तथानृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम्
যেনে অনুৰ্বৰ মাটিত বীজ বুনিলে বপনকাৰীয়ে ফল নাপায়, তেনে অযথাৰ্থ/অশুদ্ধ ঋচাৰ সৈতে অগ্নিত হবি দিলে দাতাই পুণ্যফল নাপায়।
Verse 27
यावतो ग्रसते पिण्डान् हव्यकव्येष्वमन्त्रवित् / तावतो ग्रसते प्रेत्य दीप्तान् स्थूलांस्त्वयोगुडान्
হব্য-কব্য অৰ্পণৰ পৰা মন্ত্র-অজ্ঞ লোকে যিমান পিণ্ড গ্ৰাস কৰে, মৃত্যুৰ পিছত প্ৰেত অৱস্থাত সিমানেই জ্বলন্ত, স্থূল লোহাৰ ঢেলা তাক গিলিব লাগে।
Verse 28
अपि विद्याकुलैर्युक्ता हीनवृत्ता नराधमाः / यत्रैते भुञ्जते हव्यं तद् भवेदासुर द्विजाः
বিদ্যা আৰু কুল থাকিলেও যিসকল হীন আচৰণৰ অধম মানুহ, তেওঁলোক ‘আসুৰিক’ দ্বিজ হৈ পৰে; আৰু য’ত তেওঁলোকে হব্য ভক্ষণ কৰে, সেই স্থান (আৰু কৰ্ম) আসুৰিক বুলি গণ্য।
Verse 29
यस्य वेदश्च वेदी च विच्छिद्येते त्रिपूरुषम् / स वै दुर्ब्राह्मणो नार्हः श्राद्धादिषु कदाचन
যাৰ বেদাধ্যয়ন আৰু বৈদিক পৰম্পৰা তিন পুৰুষলৈকে ছিন্ন হয়, সি নিশ্চয় ‘দুৰ্ব্ৰাহ্মণ’; শ্ৰাদ্ধাদি পিতৃকৰ্মত সি কেতিয়াও যোগ্য নহয়।
Verse 30
शूद्रप्रेष्यो भृतो राज्ञो वृषलो ग्रामयाजकः / बधबन्धोपजीवी च षडेते ब्रह्मबन्धवः
যি শূদ্ৰৰ আদেশত চলে, যি ৰজাৰ বেতনভোগী ভৃত্য, যি পতিত ‘বৃষল’, যি জীৱিকাৰ বাবে গ্ৰামযাজক হৈ ক্ৰিয়া কৰায়, আৰু যি বধ বা বন্ধন-কাৰাগাৰৰ দ্বাৰা জীৱিকা কৰে—এই ছয়জন ‘ব্ৰহ্মবন্ধু’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 31
दत्तानुयोगान् वृत्यर्थं पतितान् मनुरब्रवीत् / वेदविक्रायिणो ह्येते श्राद्धादिषु विगर्हिताः
জীৱিকাৰ বাবে যিসকলে দত্তানুয়োগ (পাৰিশ্ৰমিকে ক্ৰিয়া কৰাৰ নিযুক্তি) গ্ৰহণ কৰে, মনুৱে তেওঁলোকক ‘পতিত’ বুলি কৈছে; কিয়নো তেওঁলোক বেদ-বিক্ৰেতা, সেয়ে শ্ৰাদ্ধাদি কৰ্মত নিন্দিত।
Verse 32
श्रुतिविक्रयिणो ये तु परपूर्वासमुद्भवाः / असमानान् याजयन्ति पतितास्ते प्रकीर्तिताः
যিসকলে শ্ৰুতি/বেদৰ বাণিজ্য কৰে, যিসকলে যথোচিত পূৰ্বপুৰুষ-ক্রমৰ বাহিৰৰ পৰম্পৰাৰ পৰা উদ্ভৱ, আৰু যিসকলে অসমান লোকৰ বাবে যজ্ঞ কৰায়—তেওঁলোক ‘পতিত’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।
Verse 33
असंस्कृताध्यापका ये भृत्या वाध्यापयन्ति ये / अधीयते तथा वेदान् पतितास्ते प्रकीर्तिताः
যিসকলে যথোচিত সংস্কাৰ আৰু শৃঙ্খলা নথকাকৈ বেদ পঢ়ায়, যিসকলে ভৃত্য/সেৱকৰ দ্বাৰাও বেদ পঢ়োৱায়, আৰু যিসকলে সেই অযথা পদ্ধতিত বেদ অধ্যয়ন কৰে—তেওঁলোক ‘পতিত’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 34
वृद्धश्रावकनिर्ग्रन्थाः पञ्चरात्रविदो जनाः / कापालिकाः पाशुपताः पाषण्डा ये च तद्विधाः
বৃদ্ধ শ্ৰাৱক আৰু নিৰ্গ্ৰন্থ, পঞ্চৰাত্ৰ-বিদ লোক, কাপালিক, পাশুপত আৰু ‘পাষণ্ড’ বুলি কোৱা তদ্বিধ আন লোক—ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে।
Verse 35
यस्याश्नन्ति हवींष्येते दुरात्मानस्तु तामसाः / न तस्य तद् भवेच्छ्राद्धं प्रेत्य चेह फलप्रदम्
যাৰ উদ্দেশ্যে অৰ্পিত হৱিষ এইধৰণৰ তামস দুষ্টচিত্ত লোকে ভক্ষণ কৰে, তেওঁৰ বাবে সেয়া প্ৰকৃত শ্ৰাদ্ধ নহয়; পৰলোকে বা ইহলোকে কোনো ফল নেদিয়ে।
Verse 36
अनाश्रमो यो द्विजः स्यादाश्रमी वा निरर्थकः / मिथ्याश्रमी च ते विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिदूषकाः
যি দ্বিজ আশ্ৰমহীন, অথবা আশ্ৰমী নামধাৰী হৈও শাস্ত্ৰাচাৰবিহীন নিৰৰ্থক, আৰু যি মিথ্যা আশ্ৰমী সেজে—এনে ব্ৰাহ্মণসকল পংক্তিদূষক, অৰ্থাৎ পবিত্ৰ ভোজন-পংক্তি কলুষিতকাৰী বুলি জানিব লাগে।
Verse 37
दुश्चर्मा कुनखी कुष्ठी श्वित्री च श्यावदन्तकः / विद्धप्रजननश्चैव स्तेनः क्लीबो ऽथ नास्तिकः
এনে দোষৰ ফলত দুশ্চৰ্ম (চৰ্মৰোগ), বিকৃত নখ, কুষ্ঠ, শ্বিত্ৰী, দাঁত ক’লা হোৱা, প্ৰজননশক্তি ক্ষয়—আৰু শেষত চৌৰ্য, নপুংসকতা আৰু নাস্তিকতা জন্মে।
Verse 38
मद्यपो वृषलीसक्तो वीरहा दिधिषूपतिः / आगारदाही कुण्डाशी सोमविक्रयिणो द्विजाः
যি দ্বিজ মদ্যপান কৰে, শূদ্ৰা-স্ত্ৰীত আসক্ত, বীৰহন্তা, জীৱিত স্বামী থকা নাৰীক পত্নী কৰে, ঘৰ জ্বলাই দিয়ে, কুণ্ডাগ্নিৰ বাবে অযোগ্য অন্ন ভক্ষণ কৰে, আৰু সোম বিক্ৰী কৰে—এনে দ্বিজসকল পতিত বুলি গণ্য।
Verse 39
परिवेत्ता तथा हिंस्त्रः परिवित्तिर्निराकृतिः / पौनर्भवः कुसीदी च तथा नक्षत्रदर्शकः
জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা থাকোঁতেই আগতে বিবাহ কৰা, হিংস্ৰ ব্যক্তি, কনিষ্ঠৰ বিবাহত জ্যেষ্ঠ অবিবাহিত থাকি যোৱা, বহিষ্কৃত, পুনৰ্বিবাহ কৰা, সুদখোৰ আৰু নক্ষত্ৰ‑দৰ্শনে জীৱিকা কৰা—এতিয়া সকলোৱে নিন্দিত বুলি গণ্য।
Verse 40
गीतवादित्रनिरतो व्याधितः काण एव च / हीनाङ्गश्चातिरिक्ताङ्गो ह्यवकीर्णिस्तथैव च
গীত‑বাদ্যত আসক্ত, ৰোগাক্ৰান্ত, একচক্ষু, অঙ্গহীন, অতিরিক্ত অঙ্গযুক্ত, আৰু ‘অৱকীৰ্ণি’ (ব্ৰতভ্ৰষ্ট/অশৌচগ্ৰস্ত)—এনে লোকক পবিত্ৰ আচাৰলৈ অযোগ্য বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 41
कन्यादूषी कुण्डगोलौ अभिशस्तो ऽथ देवलः / मित्रध्रुक् पिशुनश्चैव नित्यं भार्यानुवर्तकः
কন্যাদূষণ কৰা, কুণ্ড‑গোল (অবৈধ সংযোগ) জন্ম, লোকনিন্দিত, দেৱল (ভাড়াত মূৰ্তিসেৱা কৰি জীৱিকা কৰা), মিত্ৰদ্ৰোহী, পিশুন আৰু সদা স্ত্ৰীৰ অধীন—এনে লোক পতিত আৰু নিন্দিত।
Verse 42
मातापित्रोर्गुरोस्त्यागी दारत्यागी तथैव च / गोत्रभिद् भ्रष्टशौचश्च काण्डस्पृष्टस्तथैव च
যি মাতা‑পিতা বা গুৰুক ত্যাগ কৰে, যি পত্নীক ত্যাগ কৰে, যি গোত্ৰ‑মৰ্যাদা ভংগ কৰে, যি আচাৰ‑শৌচত ভ্ৰষ্ট, আৰু যি নিষিদ্ধ কৰ্মে স্পৃষ্ট (কলুষিত)—এনে লোক ধৰ্মবিষয়ে অপবিত্ৰ বুলি কোৱা হয়।
Verse 43
अनपत्यः कूटसाक्षी याचको रङ्गजीवकः / समुद्रयायी कृतहा तथा समयभेदकः
যি সন্তানহীন, যি মিছা সাক্ষ্য দিয়ে, যি ভিক্ষাক পেচা কৰে, যি ৰঙ্গমঞ্চত অভিনয় কৰি জীৱিকা কৰে, যি সমুদ্ৰযাত্রী, যি ভাড়াত হত্যা কৰে, আৰু যি চুক্তি‑নিয়ম ভংগ কৰে—এবোৰ নিন্দিত জীৱনবৃত্তি।
Verse 44
देवनिन्दापरश्चैव वेदनिन्दारतस्तथा / द्विजनिन्दारतश्चैते वर्ज्याः श्राद्धादिकर्मसु
যি সদায় দেৱনিন্দাত ৰত, যি বেদনিন্দাত আনন্দ পায়, আৰু যি দ্বিজনিন্দাত আসক্ত—এনে লোক শ্ৰাদ্ধাদি কৰ্মত বর্জনীয়।
Verse 45
कृतघ्नः पिशुनः क्रूरो नास्तिको वेदनिन्दकः / मित्रध्रुक् कुहकश्चैव विशेषात् पङ्क्तिदूषकाः
কৃতঘ্ন, পিশুন, ক্ৰূৰ, নাস্তিক, বেদনিন্দক, মিত্ৰদ্ৰোহী আৰু কুহক—এরা বিশেষকৈ পংক্তিদূষক।
Verse 46
सर्वे पुनरभोज्यान्नास्त्वदानार्हाश्च कर्मसु / ब्रह्मभावनिरस्ताश्च वर्जनीयाः प्रयत्नतः
এরা সকলোৱে পুনৰ ভোজ্য নহয়; কৰ্মত তোমাৰ দানৰ অৰ্হ নহয়। যিসকলে ব্ৰহ্মভাবনা ত্যাগ কৰিছে, তেওঁলোকক যত্নে বর্জন কৰা উচিত।
Verse 47
शूद्रान्नरसपुष्टाङ्गः संध्योपासनवर्जितः / महायज्ञविहीनश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिदूषकः
যি ব্ৰাহ্মণ শূদ্ৰৰ অন্নৰসে দেহপুষ্ট, যি সন্ধ্যোপাসনা বর্জিত, আৰু যি মহাযজ্ঞবিহীন—সেই ব্ৰাহ্মণ পংক্তিদূষক।
Verse 48
अधीतनाशनश्चैव स्नानहोमविवर्जितः / तामसो राजसश्चैव ब्राह्मणः पङ्क्तिदूषकः
যি ব্ৰাহ্মণ নিজৰ অধীত (স্বাধ্যায়) নষ্ট কৰে, স্নান আৰু হোমবিহীন, আৰু তমস-ৰজসৰ অধীন—সেই ব্ৰাহ্মণ পংক্তিদূষক।
Verse 49
बहुनात्र किमुक्तेन विहितान् ये न कुर्वते / निन्दितानाचरन्त्येते वर्जनीयाः प्रयत्नतः
ইয়াত অধিক ক’বলৈ কি প্ৰয়োজন? যিসকলে বিধিবদ্ধ কৰ্তব্য নকৰে আৰু নিন্দিত আচৰণ কৰে—তেনে লোকক যত্নসহকাৰে পৰিহাৰ কৰা উচিত।
Frequently Asked Questions
A prescribed śrāddha performed in the waning moon phase after ritual bath and satisfaction of the Pitṛs, featuring piṇḍa-offerings and careful selection of qualified recipients for havya-kavya efficacy.
Those whose Vedic learning, conduct, vows, and inner steadiness make the communal feeding line ritually pure—especially disciplined Veda-learned brāhmaṇas and truth-knowing yogic types; additionally, eligibility is strengthened by being of different pravara/gotra and not a close relation to the other diners.
Because it claims the śrāddha fruit multiplies when the offering is consumed by ascetics who know truth—particularly those who understand Prakṛti and the guṇas and are devoted to knowledge of the Lord—making recipient-realization a key amplifier of ritual merit.
Neglect of svādhyāya, selling or commodifying Vedic rites, serving for livelihood in censured ways, serious ethical transgressions (violence, illicit relations, deceit), reviling Veda/devas/dvijas, and failure to perform sandhyā and mahāyajñas—such traits are said to defile the paṅkti and void the rite’s fruit.