Adhyaya 22
Śrāddha-vidhi for Pitṛs: Invitations, Purity, Offerings, and Conduct
উত্তৰভাগৰ ধৰ্মোপদেশত ব্যাসে শ্ৰাদ্ধৰ সম্পূৰ্ণ বিধি বৰ্ণনা কৰে—পূৰ্ব-নিমন্ত্ৰণ, ব্ৰাহ্মণৰ যোগ্যতা, স্থান নিৰ্বাচন, আসনৰ দিশ, মন্ত্রে আহ্বান, হোম আৰু পিণ্ড স্থাপন। পিতৃসকলে নিৰ্দিষ্ট সময়ত আহি ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে সূক্ষ্মভাৱে ভোজন গ্ৰহণ কৰি তৃপ্ত হৈ উচ্চ গতি লাভ কৰে—এই তত্ত্ব ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। তাৰ পিছত আচাৰনীতি কঠোৰ—নিমন্ত্ৰিত পুৰোহিতে ক্ৰিয়া ত্যাগ কৰা, কামদোষ, কলহ আৰু নিয়মভংগে পিতৃতৰ্পণ হ্ৰাস কৰে বুলি সতৰ্ক কৰা হৈছে। বৈশ্বদেৱৰ অগ্ৰাধিকাৰ, পূৰ্ব/দক্ষিণ আসনব্যৱস্থা, দৰ্ভা-কুশ বিন্যাস, অৰ্ঘ্য আৰু তিল-যৱ সংস্কাৰ, দেবকাৰ্যত উপবীত আৰু পিতৃকাৰ্যত প্ৰাচীনাবীত, লগতে হাঁটুৰ ভংগিমাৰ ভেদ উল্লেখ আছে। ভোজনান্তে স্বাধ্যায় পাঠ, বিসৰ্জন মন্ত্র, পিণ্ড নিষ্পত্তি, গৃহত বিতৰণ আৰু পাছত ব্ৰহ্মচৰ্য নিৰ্দেশিত। শেষত অগ্নিহীন আম-শ্ৰাদ্ধ, দাৰিদ্ৰ্যত বিকল্প, বীজী/ক্ষেত্ৰিন অনুসৰি পিণ্ডনিয়ম, একোদিষ্ট কালভেদ, পূৰ্বাহ্নৰ শ্ৰেয়স্কৰ্ম, আৰু শ্ৰাদ্ধৰ আগতে মাতৃযাগ আবশ্যক—পৰৱৰ্তী মাতৃপূজা আৰু ত্ৰিবিধ শ্ৰাদ্ধক্ৰমৰ ভূমিকা—বুলি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकविशो ऽध्याय इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच गोमयेनोदकैर्भूमिं शोधयित्वा समाहितः / संनिपात्य द्विजान् सर्वान् साधुभिः संनिमन्त्रयेत्
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উত্তৰবিভাগত একবিংশ অধ্যায়। ব্যাসে ক’লে—গোময় আৰু জলেৰে ভূমি শুদ্ধ কৰি, মন একাগ্ৰ কৰি, সকলো দ্বিজক একত্ৰ কৰি, সাধুজনৰ সহায়ত বিধিপূৰ্বক নিমন্ত্ৰণ কৰিব লাগে।
Verse 2
श्वो भविष्यति मे श्राद्धं पूर्वेद्युरभिपूज्य च / असंभवे परेद्युर्वा यथोक्तैर्लक्षणैर्युतान्
“কাইলৈ মোৰ শ্রাদ্ধ হ’ব”—সেয়ে আগদিনাই (ব্ৰাহ্মণক) সন্মানসহ নিমন্ত্ৰণ কৰি পূজা কৰিব লাগে; সেয়া সম্ভৱ নহ’লে পাছদিনাও, শাস্ত্ৰোক্ত লক্ষণযুক্ত লোক বাছি (নিমন্ত্ৰণ কৰিব লাগে)।
Verse 3
तस्य ते पितरः श्रुत्वा श्राद्धकालमुपस्थितम् / अन्योन्यं मनसा ध्यात्वा संपतन्ति मनोजवाः
তাৰ শ্রাদ্ধকাল উপস্থিত হোৱা শুনি, তাৰ পিতৃসকল মনতে পৰস্পৰক চিনাক্ত কৰি, চিন্তাৰ বেগে অতি শীঘ্ৰে তাত আহি উপস্থিত হয়।
Verse 4
ब्राह्मणैस्ते सहाश्नन्ति पितरो ह्यन्तरिक्षगाः / वायुभूतास्तु तिष्ठन्ति भुक्त्वा यान्ति परां गतिम्
অন্তৰিক্ষত বিচৰণ কৰা সেই পিতৃসকল ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে অৰ্পিত অন্ন ভোজন কৰে। তেওঁলোকে বায়ুৰূপে তাত অৱস্থান কৰে; তৃপ্ত হৈ ভোজনান্তে পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 5
आमन्त्रिताश्च ते विप्राः श्राद्धकाल उपस्थिते / वसेयुर्नियताः सर्वे ब्रह्मचर्यपरायणाः
শ্ৰাদ্ধকাল উপস্থিত হ’লে আমন্ত্ৰিত বিপ্ৰসকলে সকলোৱে নিয়মিত হৈ, ব্ৰহ্মচৰ্য্য-পরায়ণ হৈ, তাতেই বাস কৰিব।
Verse 6
अक्रोधनो ऽत्वरो ऽमत्तः सत्यवादी समाहितः / भारं मैथुनमध्वानं श्राद्धकृद् वर्जयेज्जपम्
জপ কৰা লোক ক্রোধহীন, অত্বৰা, অমত্ত, সত্যবাদী আৰু সমাহিতচিত্ত হ’ব; জপকালত ভাৰ বহন, মৈথুন আৰু দীঘল যাত্ৰা বর্জন কৰিব, আৰু শ্ৰাদ্ধকৰ্মত জপ ত্যাগ কৰিব।
Verse 7
आमन्त्रितो ब्राह्मणो वा यो ऽन्यस्मै कुरुते क्षणम् / स याति नरकं घोरं सूकरत्वां प्रायाति च
বিধিপূৰ্বক আমন্ত্ৰিত ব্ৰাহ্মণ যদি ক্ষণমাত্ৰও অন্যৰ সেৱালৈ ঘূৰে, তেন্তে সি ঘোৰ নৰকলৈ যায় আৰু পাছত শূকৰত্বও লাভ কৰে।
Verse 8
आमन्त्रयित्वा यो मोहादन्यं चामन्त्रयेद् द्विजम् / स तस्मादधिकः पापी विष्ठाकीटो ऽभिजायते
মোহবশত এজনক আমন্ত্ৰণ কৰি পাছত আন এজন দ্বিজকো (তেওঁৰ ঠাইত) আমন্ত্ৰণ কৰিলে, সি তাতকৈও অধিক পাপী; সি বিষ্ঠাত কীট হৈ জন্মে।
Verse 9
श्राद्धे निमन्त्रितो विप्रो मैथुनं यो ऽधिगच्छति / ब्रह्महत्यामवाप्नोति तिर्यग्योनौ च जायते
শ্ৰাদ্ধত নিমন্ত্ৰিত বিপ্ৰ যদি মৈথুন কৰে, তেন্তে সি ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ লাভ কৰে আৰু পাছত তিৰ্যক্-যোনিত জন্মে।
Verse 10
निमन्त्रितस्तु यो विप्रो ह्यध्वानं याति दुर्मतिः / भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं पांशुभोजनाः
যি ব্ৰাহ্মণ বিধিপূৰ্বক নিমন্ত্ৰিত হৈও মূঢ়তাবশত যাত্ৰালৈ গুচি যায়, তাৰ পিতৃসকল সেই মাহ ধূলিকেই আহাৰ ৰূপে পায়।
Verse 11
निमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे प्रकुर्यात् कलहं द्विजः / भवन्ति तस्य तन्मासं पितरो मलभोजनाः
শ্ৰাদ্ধত নিমন্ত্ৰিত দ್ವিজে যদি তাত কলহ কৰে, তেন্তে তাৰ পিতৃসকল সেই মাহজুৰি মলসদৃশ অশুচি অৰ্পণেই পায়।
Verse 12
तस्मान्निमन्त्रितः श्राद्धे नियतात्मा भवेद् द्विजः / अक्रोधनः शौचपरः कर्ता चैव जितेन्द्रियः
সেয়ে শ্ৰাদ্ধত নিমন্ত্ৰিত দ্বিজে নিয়তাত্মা হৈ থাকিব লাগে—ক্ৰোধহীন, শৌচ-পরায়ণ, ক্ৰিয়াত নিপুণ আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী।
Verse 13
श्वोभूते दक्षिणां गत्वा दिशं दर्भान् समाहितः / समूलानाहरेद् वारि दक्षिणाग्रान् सुनिर्मलान्
প্ৰভাতে একাগ্ৰচিত্তে দক্ষিণ দিশলৈ গৈ, পানীৰ সৈতে মূ’লসহ, দক্ষিণাগ্ৰ অতি নিৰ্মল দৰ্ভ ঘাঁহ আনিব লাগে।
Verse 14
दक्षिणाप्रवणं स्निग्धं विभक्तं शुभलक्षणम् / शुचिं देशं विविक्तं च गोमयेनोपलेपयेत्
দক্ষিণফালে সামান্য ঢাল থকা, মসৃণ, পৃথক কৰা, শুভলক্ষণযুক্ত, শুচি আৰু নিৰ্জন স্থান বাছি লৈ, সেই ভূমি গোবৰৰে লেপন কৰিব লাগে।
Verse 15
नदीतीरेषु तीर्थेषु स्वभूमौ चैव सानुषु / विविक्तेषु च तुष्यन्ति दत्तेन पितरः सदा
নদীৰ তীৰত, তীৰ্থত, নিজৰ ভূমিত, পৰ্বতৰ ঢালত আৰু নিৰ্জন স্থানত দিয়া অৰ্পণে পিতৃগণ সদায় তুষ্ট হয়।
Verse 16
पारक्ये भूमिभागे तु पितॄणां नैव निर्वपेत् / स्वामिभिस्तद् विहन्येत मोहाद् यत् क्रियते नरैः
পৰৰ ভূমিখণ্ডত পিতৃসকলৰ বাবে শ্ৰাদ্ধ-নিৰ্বাপণ কেতিয়াও নকৰিব; তাত মোহবশে মানুহে যি কৰে, ভূমিৰ স্বামীয়ে তাক নিষ্ফল কৰে।
Verse 17
अटव्यः पर्वताः पुण्यास्तीर्थान्यायतनानि च / सर्वाण्यस्वामिकान्याहुर्न हि तेषु परिग्रहः
পবিত্ৰ অৰণ্য, পুণ্য পৰ্বত, তীৰ্থ আৰু দেৱায়তন—এই সকলোকে ‘অস্বামিক’ বোলা হয়; কিয়নো তাত বৈধ অধিকাৰ বা পৰিগ্ৰহ নাই।
Verse 18
तिलान् प्रविकिरेत् तत्र सर्वतो बन्धयेदजान् / असुरोपहतं सर्वं तिलैः शुद्ध्यत्यजेन वा
তাত তিল চাৰিওফালে ছটিয়াব লাগে আৰু সকলো দিশে ছাগলী বাঁধিব লাগে; অসুৰ-প্ৰভাৱত আঘাতপ্ৰাপ্ত সকলো তিল বা ছাগলীৰে শুদ্ধ হয়।
Verse 19
ततो ऽन्नं बहुसंस्कारं नैकव्यञ्जनमच्युतम् / चोष्यपेयसमृद्धं च यथाशक्त्या प्रकल्पयेत्
তাৰ পাছত যথাশক্তি বহু সংস্কাৰে সুসিদ্ধ, নানাবিধ ব্যঞ্জনসহ, চোষ্য-ভোজ্য আৰু পেয়ত সমৃদ্ধ অন্ন অচ্যুত প্ৰভুলৈ অৰ্পণাৰ্থে প্ৰস্তুত কৰিব।
Verse 20
ततो निवृत्ते मध्याह्ने लुप्तलोमनखान् द्विजान् / अभिगम्य यथामार्गं प्रयच्छेद् दन्तधावनम्
তাৰ পিছত মধ্যাহ্ন পাৰ হ’লে, কেশ-নখ কটা দ্বিজসকলৰ ওচৰলৈ গৈ, বিধিমতে তেওঁলোকক দন্তধাৱনৰ কাঠি প্ৰদান কৰিব।
Verse 21
तैलमभ्यञ्जनं स्नानं स्नानीयं च पृथग्विधम् / पात्रैरौदुम्बरैर्दद्याद् वैश्वदैवत्यपूर्वकम्
তেল-অভ্যঞ্জন, স্নান আৰু স্নানৰ বিভিন্ন উপকৰণ পৃথক পৃথককৈ দিব; আৰু উদুম্বৰ-কাঠৰ পাত্ৰত, বৈশ্বদেৱ-পূৰ্বক অৰ্পণ কৰিব।
Verse 22
ततः स्नात्वा निवृत्तेभ्यः प्रत्युत्थायकृताञ्जलिः / पाद्यमाचमनीयं च संप्रयच्छेद् यथाक्रमम्
তাৰ পিছত স্নান কৰি, উভতি অহাসকলক সন্মান কৰি উঠি কৰজোড়ে, ক্ৰমে পাদ্যজল আৰু আচমনীয় জল প্ৰদান কৰিব।
Verse 23
ये चात्र विश्वेदेवानां विप्राः पूर्वं निमन्त्रिताः / प्राङ्मुखान्यासनान्येषां त्रिदर्भोपहितानि च
আৰু ইয়াত বিশ্বেদেৱ-কর্মৰ বাবে আগতেই নিমন্ত্ৰিত বিপ্ৰসকলৰ বাবে পূৰ্বমুখী আসন সাজি, তাত তিনটি দৰ্ভ স্থাপন কৰিব।
Verse 24
दक्षिणामुखयुक्तानि पितॄणामासनानि च / दक्षिणाग्रैकदर्भाणि प्रोक्षितानि तिलोदकैः
পিতৃসকলৰ বাবে দক্ষিণমুখী আসন সাজিব; আৰু দক্ষিণাগ্ৰ একেক দৰ্ভ ৰাখি, তিলমিশ্ৰিত জলেৰে প্ৰোক্ষণ কৰিব।
Verse 25
तेषूपवेशयेदेतानासनं स्पृश्य स द्विजम् / आसध्वमिति संजल्पन् आसनास्ते पृथक् पृथक्
তাত তেওঁলোকক বহুৱাই গৃহস্থে আসন আৰু দ্বিজক ভক্তিভাৱে স্পৰ্শ কৰিব; “আসধ্বম্” বুলি কৈ প্ৰত্যেকৰ বাবে পৃথক পৃথক আসন পাতিব।
Verse 26
द्वौ दैवे प्राङ्मुखौ पित्र्ये त्रयश्चोदङ्मुखास्तथा / एकैकं वा भवेत् तत्र देवमातामहेष्वपि
দেৱকাৰ্যত দুজন ব্ৰাহ্মণক পূৰ্বমুখে বহুৱাব; পিতৃকাৰ্যত তিনজনক উত্তৰমুখে। অথবা দেৱ, মাতা আৰু মাতামহৰ কৰ্মতো তাত একে একে নিযুক্ত কৰিব পাৰি।
Verse 27
सत्क्रियां देशकालौ च शौचं ब्राह्मणसंपदम् / पञ्चैतान् विस्तरो हन्ति तस्मान्नेहेत विस्तरम्
সৎক্ৰিয়া, দেশ-কাল, শৌচ আৰু ব্ৰাহ্মণসম্পদ—এই পাঁচোটা বিষয় অতিবিস্তাৰে নষ্ট হয়; সেয়ে কৰ্মত অনাৱশ্যক প্ৰপঞ্চ নকৰিব।
Verse 28
अपि वा भोजयेदेकं ब्राह्मणं वेदपारगम् / श्रुतशीलादिसंपन्नमलक्षणविवर्जितम्
অথবা বেদপাৰগ, শ্ৰুতি-জ্ঞান আৰু সদাচাৰাদি গুণে সম্পন্ন, দোষলক্ষণবিহীন এজন ব্ৰাহ্মণকো ভোজন কৰাব।
Verse 29
उद्धृत्य पात्रे चान्नं तत् सर्वस्मात् प्रकृतात् पुनः / देवतायतने चास्मै निवेद्यान्यत्प्रवर्तयेत्
তাৰ পাছত সেই ৰন্ধা অন্ন সাধাৰণ অন্নৰাশিৰ পৰা পুনৰ উঠাই শুদ্ধ পাত্ৰত থ’ব; দেৱালয়ত তাঁক নৈবেদ্য ৰূপে নিবেদন কৰি তাৰ পিছত বাকী কৰ্ম চলাব।
Verse 30
प्रास्येदग्नौ तदन्नं तु दद्याद् वा ब्रह्मचारिणे / तस्मादेकमपि श्रेष्ठं विद्वांसं भोजयेद् द्विजम्
সেই অন্ন পবিত্ৰ অগ্নিত অৰ্পণ কৰক, অথবা ব্ৰহ্মচাৰীক দান কৰক। সেয়ে যদি এজনকেই ভোজন কৰাব লাগে, তেন্তে শ্ৰেষ্ঠ বিদ্বান দ্বিজক ভোজন কৰাব।
Verse 31
भिक्षुको ब्रह्मचारी वा भोजनार्थमुपस्थितः / उपविष्टेषु यः श्राद्धे कामं तमपि भोजयेत्
ভিক্ষুক বা ব্ৰহ্মচাৰী ভোজনৰ বাবে আহিলে, শ্ৰাদ্ধত অতিথিসকল বহি থাকিলেও আনন্দেৰে তাকো ভোজন কৰাব লাগে।
Verse 32
अतिथिर्यस्य नाश्नाति न तच्छ्राद्धं प्रशस्यते / तस्मात् प्रयत्नाच्छ्राद्धेषु पूज्या ह्यतिथयो द्विजैः
যি শ্ৰাদ্ধত অতিথিয়ে ভোজন নকৰে, সেই শ্ৰাদ্ধ প্ৰশংসনীয় নহয়। সেয়ে শ্ৰাদ্ধকর্মত দ্বিজসকলে যত্নসহকাৰে অতিথিসকলক অৱশ্যেই পূজা-সন্মান কৰিব লাগে।
Verse 33
आतिथ्यरहिते श्राद्धे भुञ्जते ये द्विजातयः / काकयोनिं व्रजन्त्येते दाता चैव न संशयः
আতিথ্যহীন শ্ৰাদ্ধত যিসকল দ্বিজে ভোজন কৰে, তেওঁলোক কাকযোনি প্ৰাপ্ত হয়; দাতাও তেনেকুৱাই—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 34
हीनाङ्गः पतितः कुष्ठी व्रणी पुक्कसनास्तिकौ / कुक्कुटाः शूकराः श्वानो वर्ज्याः श्राद्धेषु दूरतः
শ্ৰাদ্ধকর্মত অঙ্গহীন, পতিত, কুষ্ঠৰোগী, ঘাঁৱযুক্ত, পুক্কস আৰু নাস্তিক—এদের; লগতে মুৰ্গী, গাহৰি আৰু কুকুৰকো দূৰতে বর্জন কৰিব লাগে।
Verse 35
बीभत्सुमशुचिं नग्नं मत्तं धूर्तं रजस्वलाम् / नीलकाषायवसनं पाषण्डांश्च विवर्जयेत्
বীভৎস, অপৱিত্ৰ, উলংগ, মদ্যপ, ধূৰ্ত, ৰজস্বলা নাৰী, নীলা বা গেৰুৱা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা আৰু পাষণ্ড বা ধৰ্মবিৰোধীক বৰ্জন কৰিব লাগে।
Verse 36
यत् तत्र क्रियते कर्म पैतृकं ब्राह्मणान् प्रति / तत्सर्वमेव कर्तव्यं वैश्वदैवत्यपूर्वकम्
তাত ব্ৰাহ্মণসকলৰ উদ্দেশ্যে যি পৈতৃক কৰ্ম কৰা হয়, সেই সকলোবোৰ বৈশ্বদেৱ (বিশ্বেদেৱসকলৰ পূজা) পূৰ্বকহে কৰা উচিত।
Verse 37
यथोपविष्टान् सर्वांस्तानलङ्कुर्याद् विभूषणः / स्त्रग्दामभिः शिरोवेष्टैर्धूपवासो ऽनुलेपनैः
যথাযোগ্যভাৱে বহি থকা সেই সকলো ব্ৰাহ্মণক মালা, পুষ্পহাৰ, পাগুৰি, ধূপ, বস্ত্ৰ আৰু সুগন্ধি অনুলেপনৰ দ্বাৰা অলংকৃত কৰিব লাগে।
Verse 38
ततस्त्वावाहयेद् देवान् ब्राह्मणानामनुज्ञया / उदङ्मुखो यथान्यायं विश्वे देवास इत्यृचा
তাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণসকলৰ অনুমতি লৈ উত্তৰ দিশলৈ মুখ কৰি 'বিশ্বে দেৱাসঃ' এই ঋক মন্ত্ৰৰ দ্বাৰা যথাবিধি বিশ্বেদেৱসকলক আৱাহন কৰিব।
Verse 39
द्वे पवित्रे गृहीत्वाथ भाजने क्षालिते पुनः / शं नो देव्या जलं क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस्तथा
ইয়াৰ পিছত দুডাল কুশৰ পৱিত্ৰ লৈ, পুনৰ ধোৱা পাত্ৰত 'শং নো দেৱী' মন্ত্ৰেৰে পানী ছটিয়াই আৰু 'যৱোঽসি' মন্ত্ৰেৰে যৱক অভিমন্ত্ৰিত কৰিব।
Verse 40
या दिव्या इति मन्त्रण हस्ते त्वर्घं विनिक्षिपेत् / प्रदद्याद् गन्धमाल्यानि धूपादीनि च शक्तितः
“য়া দিব্যা…” মন্ত্ৰ জপি দেৱতা/পূজ্যজনৰ হাতত অৰ্ঘ্য স্থাপন কৰিব। তাৰ পিছত সামৰ্থ্য অনুসাৰে গন্ধ, মালা, ধূপ আদি উপচাৰ অৰ্পণ কৰিব।
Verse 41
अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणां दक्षिणामुखः / आवाहनं ततः कुर्यादुशन्तस्त्वेत्यृचा बुधः
তাৰ পিছত যজ্ঞোপবীত অপসব্য কৰি, পিতৃসকলৰ বাবে দক্ষিণমুখ হৈ, “উশন্তস্ত্বা…”ৰে আৰম্ভ হোৱা ঋগ্বেদীয় ঋচাৰে জ্ঞানী ব্যক্তি তেওঁলোকক আহ্বান কৰিব।
Verse 42
आवाह्य तदनुज्ञातो जपेदायन्तु नस्ततः / शं नो देव्योदकं पात्रे तिलो ऽसीति तिलांस्तथा
আৱাহন কৰি অনুমতি পালে পাছত “আয়ন্তু নঃ” জপ কৰিব। তাৰ পিছত পাত্ৰস্থ জলত “শং নো দেব্যোদকং” আৰু তিলত “তিলোऽসি” জপ কৰিব।
Verse 43
क्षिप्त्वा चार्घं यथापूर्वं दत्त्वा हस्तेषु वै पुनः / संस्त्रवांश्च ततः सर्वान् पात्रे कुर्यात् समाहितः / पितृभ्यः स्थानमेतेन न्युब्जं पात्रं निधापयेत्
আগৰ দৰে অৰ্ঘ্য ঢালি আৰু পুনৰ হাতত জল দি, একাগ্ৰচিত্তে সকলো অৱশিষ্ট টোপাল পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰিব। এইদৰে পিতৃসকলৰ স্থান স্থাপন কৰি পাত্ৰটো ওলোটা কৰি ৰাখিব।
Verse 44
अग्नौ करिष्येत्यादाय पृच्छत्यन्नं घृतप्लुतम् / कुरुष्वेत्यभ्यनुज्ञातो जुहुयादुपवीतवान्
ঘৃতসিক্ত অন্ন লৈ “ইয়াক অগ্নিত কৰিম নে?” বুলি সুধিব। “কৰ” বুলি অনুমতি পালে, উপবীতধাৰী কৰ্তাই অগ্নিত আহুতি দিব।
Verse 45
यज्ञोपवीतिना होमः कर्तव्यः कुशपाणिना / प्राचीनावीतिना पित्र्यं वैश्वदेवं तु होमवत्
উপবীত-ৰীতিত যজ্ঞোপবীত ধাৰণ কৰি, হাতত কুশ লৈ হোম কৰা উচিত। পিতৃকাৰ্য প্ৰাচীনাবীতভাৱে কৰিব লাগে; আৰু বৈশ্বদেৱো হোমবিধিৰ দৰেই সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 46
दक्षिणं पातयेज्जानुं देवान् परिचरन् पुमान् / पितृणां परिचर्यासु पातयेदितरं तथा
দেৱসেৱা কৰোঁতে পুৰুষে সোঁ হাঁটু মাটিত নামাব লাগে; আৰু পিতৃসেৱাৰ কৰ্মত তদ্ৰূপ আনটো, অৰ্থাৎ বাঁ হাঁটু নামাব লাগে।
Verse 47
सोमाय वै पितृमते स्वधा नम इति ब्रुवन् / अग्नये कव्यवाहनाय स्वधेति जुहुयात् ततः
“পিতৃমত সোমায়—স্বধা; নমঃ” বুলি কৈ, তাৰ পিছত “স্বধা” বুলি কব্যবাহন অগ্নিত আহুতি দিব লাগে।
Verse 48
अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणावेवोपपादयेत् / महादेवान्तिके वाथ गोष्ठे वा सुसमाहितः
যদি ব্ৰাহ্মণৰ অগ্নি নাথাকে, তেন্তে সি নিজৰ কুপলি হাততে হৱন কৰিব লাগে। নতুবা মন একাগ্ৰ কৰি মহাদেৱৰ সান্নিধ্যত, বা গোশালাতো সেই কৰ্ম কৰিব পাৰে।
Verse 49
ततस्तैरभ्यनुज्ञातो गत्वा वै दक्षिणां दिशम् / गोमयेनोपतिप्योर्वों स्थानं कृत्वा तु सैकतम्
তাৰ পিছত তেওঁলোকৰ অনুমতি পাই সি দক্ষিণ দিশলৈ গ’ল; আৰু গোময়েৰে মাটি লেপি, তাত বালিময় উপযুক্ত স্থান বিধিপূৰ্বক সাজি ল’লে।
Verse 50
मण्डलं चतुरस्त्रं वा दक्षिणावनतं शुभम् / त्रिरुल्लिखेत् तस्य मध्यं दर्भेणैकेन चैव हि
শুভ আৰু দক্ষিণফালে অলপ ঢাল থকা বৃত্তাকাৰ বা চতুৰস্ৰ মণ্ডল সাজি, একেটা দৰ্ভাঘাঁহেৰে তাৰ মধ্যভাগত তিনিবাৰ দাগ টানিব।
Verse 51
ततः संस्तीर्य तत्स्थाने दर्भान् वैदक्षिणाग्रकान् / त्रीन् पिण्डान् निर्वपेत् तत्र हविः शेषात्समाहितः
তাৰ পিছত সেই ঠাইত দৰ্ভাঘাঁহ দক্ষিণাগ্ৰ কৰি বিছাই, একাগ্ৰচিত্তে হৱিষৰ অৱশিষ্টৰ পৰা তাত তিনিটা পিণ্ড স্থাপন কৰিব।
Verse 52
न्युप्य पिण्डांस्तु तं हस्तं निमृज्याल्लेपभागिनाम् / तेषु दर्भेष्वथाचम्य त्रिरायम्य शनैरसून् / तदन्नं तु नमस्कुर्यात् पितॄनेव च मन्त्रवित्
পিণ্ড স্থাপন কৰি, অৱশিষ্টভোগীৰ বাবে লেপ লাগি থকা হাতখন মচি পেলাব। তাৰ পিছত দৰ্ভাৰ ওপৰত আচমন কৰি, তিনিবাৰ ধীৰে ধীৰে প্ৰাণায়াম কৰিব। তাৰ পাছত মন্ত্ৰবিদে সেই অন্ন-নৈবেদ্যক পিতৃসকলক নমস্কাৰ কৰাৰ দৰে নমস্কাৰ কৰিব।
Verse 53
उदकं निनयेच्छेषं शनैः पिण्डान्तिके पुनः / अवजिघ्रेच्च तान् पिण्डान् यथान्युप्तान् समाहितः
তাৰ পিছত অৱশিষ্ট পানী ধীৰে ধীৰে পুনৰ পিণ্ডৰ ওচৰলৈ নিব; আৰু একাগ্ৰচিত্তে, যিদৰে থোৱা আছে তেনেদৰেই সেই পিণ্ডসমূহ মৃদুভাৱে ঘ্ৰাণ কৰিব।
Verse 54
अथ पिण्डावशिष्टान्नं विधिना भोजयेद् द्विजान् / मांसान्यपूपान् विविधान् दद्यात् कृसरपायसम्
তাৰ পিছত পিণ্ড-অৱশিষ্ট অন্ন বিধি অনুসাৰে দ্বিজসকলক ভোজন কৰাব; আৰু নানাবিধ মাংস, অপূপ, কৃসৰ আৰু পায়সো দান কৰিব।
Verse 55
सूपशाकफलानीक्षून् पयो दधि घृतं मधु / अन्नं चैव यथाकामं विविधं भक्ष्यपेयकम्
তেওঁ সূপ, ৰন্ধা শাক‑সবজি, ফল আৰু আখ; লগতে গাখীৰ, দৈ, ঘিউ আৰু মধু—ইচ্ছামতে নানাবিধ ভক্ষ্য‑পেয়সহ অন্ন নিবেদন কৰিব লাগে।
Verse 56
यद् यदिष्टं द्विजेन्द्राणां तत्सर्वं विनिवेदयेत् / धान्यांस्तिलांश्च विविधान् शर्करा विविधास्तथा
দ্বিজেন্দ্ৰসকলৰ যি যি ইষ্ট, সেয়া সকলো নিবেদন কৰিব—বিভিন্ন ধান্য, নানাবিধ তিল, আৰু তেনেদৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শর্কৰা।
Verse 57
उष्णमन्नं द्विजातिभ्यो दातव्यं श्रेय इच्छता / अन्यत्र फलमूलेभ्यः पानकेभ्यस्तथैव च
শ্ৰেয় (আধ্যাত্মিক মঙ্গল) কামনা কৰোঁতাই দ্বিজাতিসকলক উষ্ণ, সদ্য ৰন্ধা অন্ন দিব লাগে; কিন্তু ফল‑মূল আৰু পানক (পানীয়) বিষয়ত ব্যতিক্ৰম আছে—সেয়া অন্যধৰণেও দিব পাৰি।
Verse 58
नाश्रूणि पातयेज्जातु न कुप्येन्नानृतं वदेत् / न पादेन स्पृशेदन्नं न चैतदवधूनयेत्
কেতিয়াও অশ্ৰু নেপেলাব, ক্ৰোধ নকৰিব আৰু অসত্য নক’ব। অন্নক ভৰিৰে নাছুব, আৰু তাক ঝাৰি পেলোৱা বা তুচ্ছভাৱে ব্যৱহাৰো নকৰিব।
Verse 59
क्रोधेन चैव यत् दत्तं यद् भुक्तं त्वरया पुनः / यातुधाना विलुम्पन्ति जल्पता चोपपादितम्
ক্ৰোধে দিয়া দান, তাড়াহুড়াত পুনৰ ভক্ষণ কৰা, আৰু কথা পাতি পাতি অজুহাত সাজি নিবেদন কৰা—এই সকলো যাতুধানসকলে লুণ্ঠন কৰে; তাৰ পুণ্য নষ্ট হয়।
Verse 60
स्विन्नगात्रो न तिष्ठेत सन्निधौ तु द्विजन्मनाम् / न चात्र श्येनकाकादीन् पक्षिणः प्रतिषेधयेत् / तद्रूपाः पितरस्तत्र समायान्ति बुभुक्षवः
ঘামে ভিজা দেহ লৈ দ্বিজসকলৰ সন্নিধিত থিয় নহ’ব। এই ক্ৰিয়াত শ্যেন, কাক আদি পক্ষীক তাড়াব নালাগে; কিয়নো পিতৃসকল সেই ৰূপ ধৰি আহাৰৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তাত আহে।
Verse 61
न दद्यात् तत्र हस्तेन प्रत्यक्षलवणं तथा / न चायसेन पात्रेण न चैवाश्रद्धया पुनः
সেই দানক্ৰিয়াত লোণ হাতেদি সোজাকৈ নেদিব। লোহাৰ পাত্ৰতো নেদিব; আৰু অশ্ৰদ্ধাৰে পুনৰ কেতিয়াও দান নকৰিব।
Verse 62
काञ्चनेन तु पात्रेण राजतौदुम्बरेण वा / दत्तमक्षयतां याति खड्गेन च विशेषतः
সোনাৰ পাত্ৰত, বা ৰূপাৰ অথবা উদুম্বৰ-কাঠৰ পাত্ৰত দিয়া দান অক্ষয় ফল পায়; খড়্গ-দানসহ হলে বিশেষকৈ অধিক অক্ষয় হয়।
Verse 63
पात्रे तु मृण्मये यो वै श्राद्धे भोजयते पितन् / स याति नरकं घोरं भोक्ता चैव पुरोधसः
যি শ্ৰাদ্ধত মাটিৰ পাত্ৰত পিতৃসকলক ভোজন কৰায়, সি ভয়ংকৰ নৰকলৈ যায়; আৰু সেই ক্ৰিয়াৰ ভোক্তা পুৰোহিতো তেনেদৰে যায়।
Verse 64
न पङ्क्त्यां विषमं दद्यान्न याचेन्न च दापयेत् / याचिता दापिता दाता नरकान् यान्ति दारुणान्
পংক্তিত বহা লোকসকলৰ মাজত অসমভাবে দান বিতৰণ নকৰিব। নিজে নাযাচিব, আৰু আনক দান দিবলৈ বাধ্যও নকৰিব। যি যাচে, যি বাধ্য হৈ দিয়ে, আৰু যাচনাত দিয়ে—তিনিও দাৰুণ নৰকলৈ যায়।
Verse 65
भुञ्जीरन् वाग्यताः शिष्टा न ब्रूयुः प्राकृतान् गुणान् / तावद्धि पितरो ऽश्नन्ति यावन्नोक्ता हविर्गुणाः
শিষ্ট লোকসকলে বাক্সংযমে নীৰৱে ভোজন কৰক, আৰু লৌকিক অশোভন কথা নকওক। যেতিয়ালৈকে হৱিৰ পুণ্যগুণ পাঠ কৰা হয়, তেতিয়ালৈকে পিতৃসকলে সেই অৰ্ঘ্য ভোগ কৰে।
Verse 66
नाग्रासनोपविष्टस्तु भुञ्जोत प्रथमं द्विजः / बहूनां पश्यतां सो ऽज्ञः पङ्क्त्या हरति किल्बिषम्
দ্বিজে দুৱাৰদলিত বহি ভোজন নকৰিব; বিধি অনুসাৰে যথাক্ৰমে প্ৰথমে ভোজন কৰিব। বহুতে চাই থাকোঁতে অজ্ঞতাৰে পংক্তিত অনুচিতভাৱে খালে, সি সেই ভোজন-পংক্তিলৈ পাপ আনে।
Verse 67
न किञ्चिद् वर्जयेच्छ्राद्धे नियुक्तस्तु द्विजोत्तमः / न मांसं प्रतिषेधेत न चान्यस्यान्नमीक्षयेत्
শ্ৰাদ্ধত নিযুক্ত দ্বিজোত্তমে বিধিমতে অৰ্পিত একোৱেই বর্জন নকৰিব; নিয়মে দিয়া সকলো গ্ৰহণ কৰিব। মাংস নিষেধ নকৰিব আৰু আনৰ অন্নলৈ দৃষ্টি নেদিব।
Verse 68
यो नाश्नाति द्विजो मांसं नियुक्तः पितृकर्मणि / स प्रेत्य पशुतां याति संभवानेकविंशतिम्
পিতৃকৰ্মত বিধিমতে নিযুক্ত হৈও যি দ্বিজে নিৰ্দিষ্ট মাংস নাখায়, সি মৃত্যুৰ পাছত পশুযোনিত পতিত হয় আৰু একুশটা অনুক্ৰম জন্ম লাভ কৰে।
Verse 69
स्वाध्यायं श्रावयेदेषां धर्मशास्त्राणि चैव हि / इतिहासपुराणानि श्राद्धकल्पांश्च शोभनान्
তেওঁলোকৰ বাবে স্বাধ্যায় শ্ৰৱণ কৰাব লাগে; ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহো, লগতে ইতিহাস-পুৰাণ আৰু শ্ৰাদ্ধ-সম্পৰ্কীয় শোভন কল্পবিধিও পাঠ কৰাব লাগে।
Verse 70
ततो ऽन्नमुत्सृजेद् भुक्ते अग्रतो विकिरन् भुवि / पृष्ट्वा तृप्ताः स्थ इत्येवं तृप्तानाचामयेत् ततः
তাৰপিছত ভোজন শেষ হ’লে আগফালে মাটিত অন্নৰ এটা অংশ এৰি ছটিয়াই নিবেদন কৰিব। ‘আপোনালোক তৃপ্ত নে? সন্তুষ্ট হৈ থাকক’ বুলি সুধি, তৃপ্ত অতিথিসকলক পাছত আচমন কৰাব।
Verse 71
आचान्ताननुजानीयादभितो रम्यतामिति / स्वधास्त्विति च तं ब्रूयुर्ब्राह्मणास्तदनन्तरम्
আচমন সম্পন্ন হ’লে শ্ৰদ্ধাৰে বিদায় দি ক’ব, ‘সকলো দিশতে আপোনালোক আনন্দিত হওক।’ তাৰ পাছতেই ব্ৰাহ্মণসকলে ক’ব, ‘স্বধা অস্তु।’
Verse 72
ततो भुक्तवतां तेषामन्नशेषं निवेदयेत् / यथा ब्रूयुस्तथा कुर्यादनुज्ञातस्तु वै द्विजैः
তাৰপিছত তেওঁলোকে ভোজন কৰি ল’লে অৱশিষ্ট অন্ন শ্ৰদ্ধাৰে তেওঁলোকক নিবেদন কৰিব। আৰু দ্বিজসকলৰ অনুমতি পালে তেওঁলোকে যেনেকৈ কয় তেনেকৈয়ে কৰিব।
Verse 73
पित्र्ये स्वदित इत्येव वाक्यं गोष्ठेषु सूनृतम् / संपन्नमित्यभ्युदये दैवे रोचत इत्यपि
পিতৃকাৰ্যত ‘স্বদিতম্’—অৰ্থাৎ ‘ভালদৰে ৰুচিল’—এই মধুৰ আৰু সত্য বাক্য ক’ব; গোষ্ঠীসমূহতো সুনৃত বাক্যই বিধেয়। অভ্যুদয়ত ‘সম্পন্নম্’ আৰু দেৱকাৰ্যত ‘ৰোচতে’ ক’ব।
Verse 74
विसृज्य ब्राह्मणांस्तान् वै दैवपूर्वं तु वाग्यतः / दक्षिणां दिशमाकाङ् क्षन्याचेतेमान् वरान् पितॄन्
সেই ব্ৰাহ্মণসকলক বিধিপূৰ্বক বিদায় দি, বাক্যে প্ৰথমে দেৱতাসকলক স্মৰণ কৰি, তাৰ পাছত দক্ষিণ দিশৰ প্ৰতি আকাঙ্ক্ষা ৰাখি এই শ্ৰেষ্ঠ পিতৃসকলক প্ৰাৰ্থনা কৰিব।
Verse 75
दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः संततिरेव च / श्रद्धा च नो मा व्यगमद् बहुदेयं च नोस्त्त्विति
আমাৰ দাতাসকল বৃদ্ধি আৰু সমৃদ্ধ হওক; বেদ আৰু আমাৰ বংশধাৰাও স্থিৰ থাকক। আমাৰ শ্ৰদ্ধা কেতিয়াও নোহোৱা নহওক, আৰু সদায় প্ৰচুৰ দান কৰিবলৈ সামৰ্থ্য লাভ হওক—তথাস্তु।
Verse 76
पिण्डांस्तु गो ऽजविप्रेभ्यो दद्यादग्नौ जले ऽपि वा / मध्यमं तु ततः पिण्डमद्यात् पत्नी सुतार्थिनी
পিṇ্ডসমূহ গাই, ছাগলী আৰু ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব; নতুবা অগ্নিত বা জলত সমৰ্পণ কৰিব। তাৰপিছত পুত্ৰলাভকামিনী পত্নীয়ে মধ্য পিṇ্ড ভক্ষণ কৰিব।
Verse 77
प्रक्षाल्य हस्तावाचम्य ज्ञातीन् शेषेण तोषयेत् / ज्ञातिष्वपि चतुष्टेषु स्वान् भृत्यान् भोजयोत् ततः / पश्चात् स्वयं च पत्नीभिः शेषमन्नं समाचरेत्
হাত ধুই আচমন কৰি, অৱশিষ্ট অন্নেৰে জ্ঞাতিসকলক তৃপ্ত কৰিব। চাৰি প্ৰকাৰ জ্ঞাতিৰ সেবা সম্পন্ন হ’লেও, তাৰপিছত নিজৰ আশ্ৰিত আৰু ভৃত্যসকলক ভোজন কৰাব। শেষত পত্নীসকলৰ সৈতে নিজেও ক্ৰমে অৱশিষ্ট অন্ন গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 78
नोद्वासयेत् तदुच्छिष्टं यावन्नास्तङ्गतो रविः / ब्रह्मचारी भवेतां तु दम्पती रजनीं तु ताम्
সূৰ্য অস্ত নোহোৱালৈকে সেই অৱশিষ্ট (উচ্ছিষ্ট) ত্যাগ নকৰিব। আৰু সেই ৰাতি দম্পতিয়ে ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰিব।
Verse 79
दत्त्वा श्राद्धं तथा भुक्त्वा सेवते यस्तु मैथुनम् / महारौरवमासाद्य कीटयोनिं व्रजेत् पुनः
যি ব্যক্তি শ্ৰাদ্ধ দান কৰি, তাৰপিছত ভোজন কৰি মৈথুনত লিপ্ত হয়, সি ‘মহাৰৌৰৱ’ নৰক প্ৰাপ্ত কৰি পুনৰায় কীট-যোনিত জন্ম লয়।
Verse 80
शुचिरक्रोधनः शान्तः सत्यवादी समाहितः / स्वाध्यायं च तथाध्वानं कर्ता भोक्ता च वर्जयेत्
মানুহ শুচি, ক্ৰোধহীন, শান্ত, সত্যবাদী আৰু অন্তৰ্মুখ সমাহিত হওক। স্বাধ্যায় আৰু ধ্যান পালন কৰি ‘মই কৰ্তা’ ‘মই ভোক্তা’ এই অহংভাৱ ত্যাগ কৰক।
Verse 81
श्राद्धं भुक्त्वा परश्राद्धं भुञ्जते ये द्विजातयः / महापातिकिभिस्तुल्या यान्ति ते नरकान् बहून्
যি দ্বিজাতিসকলে এটা শ্রাদ্ধ খাই পুনৰ আনৰ শ্রাদ্ধত ভোজন কৰে, তেওঁলোক মহাপাতকীৰ সমান গণ্য; তেওঁলোক বহু নৰকলৈ যায়।
Verse 82
एष वो विहितः सम्यक् श्राद्धकल्पः सनातनः / आमेन वर्तयेन्नित्यमुदासीनो ऽथ तत्त्ववित्
এইদৰে তোমালোকৰ বাবে সনাতন আৰু সম্যক শ্রাদ্ধবিধি সম্পূৰ্ণকৈ বিধান কৰা হ’ল। সেয়ে তত্ত্বজ্ঞ ব্যক্তি অন্তৰত উদাসীন আৰু সমচিত্ত হৈ নিত্য বিধিমতে পালন কৰক।
Verse 83
अनग्निरध्वगो वापि तथैव व्यसनान्वितः / आमश्राद्धं द्विजः कुर्याद् विधिज्ञः श्रद्धयान्वितः / तेनाग्नौ करणं कुर्यात् पिण्डांस्तेनैव निर्वपेत्
দ্বিজৰ অগ্নি নাথাকিলেও, যাত্ৰাপথত থাকিলেও, বা বিপদগ্ৰস্ত হলেও—বিধিজ্ঞানসম্পন্ন আৰু শ্রদ্ধাবান হৈ ‘আম-শ্রাদ্ধ’ পালন কৰা উচিত। সেই ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰাই অগ্নিত আহুতি দিয়া আৰু সেইদৰে পিণ্ডো নিবেদন কৰা উচিত।
Verse 84
यो ऽनेन विधिना श्राद्धं कुर्यात् संयतमानसः / व्यपेतकल्पषो नित्यं योगिनां वर्तते पदम्
যি সংযত মনৰে এই বিধি অনুসাৰে শ্রাদ্ধ কৰে, সি নিত্য কল্মষমুক্ত হৈ যোগীসকলৰ পদত সদায় স্থিত থাকে।
Verse 85
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं कुर्याद् द्विजोत्तमः / आराधितो भवेदीशस्तेन सम्यक् सनातनः
সেয়ে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠে সৰ্বপ্ৰযত্নে শ্ৰাদ্ধ কৰ্ম কৰা উচিত; তদ্বাৰা সনাতন ঈশ্বৰ যথাবিধি আৰাধিত হৈ সম্পূৰ্ণ প্ৰসন্ন হন।
Verse 86
अपि मूलैर्फलैर्वापि प्रकुर्यान्निर्धनो द्विजः / तिलोदकैस्तर्पयेद् वा पितॄन् स्नात्वा समाहितः
নিৰ্ধন দ্বিজেও মূল বা ফলৰ দ্বাৰা শ্ৰাদ্ধ সম্পাদন কৰিব পাৰে; অথবা স্নান কৰি মন সমাহিত কৰি তিলমিশ্ৰিত জলে পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিব।
Verse 87
न जीवत्पितृको दद्याद्धोमान्तं चाभिधीयते / येषां वापि पिता दद्यात् तेषां चैके प्रचक्षते
যাৰ পিতা জীৱিত, সি (এনেকুৱা) দান নকৰিব—এই বিধি হোমৰ অন্তলৈকে প্ৰযোজ্য বুলি কোৱা হৈছে; কিন্তু পিতাই নিজে দান কৰে বা অনুমতি দিয়ে, তেনে ক্ষেত্ৰত কিছুমান আচার্য অনুমোদন কৰে।
Verse 88
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः / यो यस्य म्रियते तस्मै देयं नान्यस्य तेन तु
পিতা, পিতামহ আৰু প্ৰপিতামহ—যাৰ যিজন মৃত, তেঁওকেই (শ্ৰাদ্ধ-দান/পিণ্ড) দিব লাগে; অন্যৰ নিমিত্তে দিব নালাগে।
Verse 89
भोजयेद् वापि जीवन्तं यथाकामं तु भक्तितः / न जीवन्तमतिक्रम्य ददाति श्रूयते श्रुतिः
জীৱিত ব্যক্তিক তেওঁৰ ইচ্ছা অনুসাৰে ভক্তিৰে ভোজন কৰাব লাগে; শ্ৰুতি কয়—জীৱিতক অতিক্ৰম কৰি অন্যত্ৰ দান/অৰ্পণ কৰা উচিত নহয়।
Verse 90
द्व्यामुष्यायणिको दद्याद् बीजिक्षेत्रिकयोः समम् / ऋक्यादर्धं समादद्यान्नियोगोत्पादितो यदि
দ্ব্যামুষ্যায়ণিক পুত্ৰে বীজী (জনক) আৰু ক্ষেত্ৰিক (বৈধ স্বামী)-ৰ মাজত দায় সমানভাৱে বণ্টন কৰিব লাগে। কিন্তু যদি সি নিয়োগে উৎপন্ন হয়, তেন্তে মুখ্য উত্তৰাধিকাৰীৰ অংশৰ অর্ধেকহে গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 91
अनियुक्तः सुतो यश्च शुल्कतो जायते त्विह / प्रदद्याद् बीजिने पिण्डं क्षेत्रिणे तु ततो ऽन्यथा
নিয়োগৰ নিয়ুক্তি নথকা অৱস্থাত জন্মা পুত্ৰ আৰু শুল্ক (বধূমূল্য)ৰ দ্বাৰা জন্মা বুলি গণ্য পুত্ৰ—ইয়াত পিণ্ড বীজী (জনক)ক দিব। কিন্তু ক্ষেত্ৰিজ পুত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত অন্যথা—পিণ্ড ক্ষেত্ৰিন (স্বামী)ক দিয়া হয়।
Verse 92
द्वौ पिण्डौ निर्वपेत् ताभ्यां क्षेत्रिणे बीजिने तथा / कीर्तयेदथ चैकस्मिन् बीजिनं क्षेत्रिणं ततः
তেওঁলোক দুজনৰ বাবে দুটা পিণ্ড নিবেদন কৰিব—এটা ক্ষেত্ৰিন (বৈধ স্বামী)ক আৰু এটা বীজিন (জনক)ক। তাৰ পিছত এটা পিণ্ডতেই দুয়োৰে নাম একেলগে উচ্চাৰণ কৰিব—প্ৰথমে বীজিন, তাৰ পাছত ক্ষেত্ৰিন।
Verse 93
मृताहनि तु कर्तव्यमेकोदिष्टं विधानतः / अशौचे स्वे परिक्षीणे काम्यं वै कामतः पुनः
মৃত্যুৰ দিনতেই বিধি অনুসাৰে একোদ্দিষ্ট শ্ৰাদ্ধ অৱশ্য কৰণীয়। নিজৰ অশৌচকাল শেষ হ’লে, ইচ্ছা অনুসাৰে কাম্য কৰ্ম পুনৰ কৰিব পাৰি।
Verse 94
पूर्वाह्ने चैव कर्तव्यं श्राद्धमभ्युदयार्थिना / देववत्सर्वमेव स्याद् यवैः कार्या तिलक्रिया
অভ্যুদয় (সমৃদ্ধি) কামনা কৰোঁতাই পূর্বাহ্নতে শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে। তাত সকলো বিধি দেবকৰ্মৰ দৰে হ’ব; আৰু তিল-ক্রিয়া যৱ (জৌ)ৰে সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 95
दर्भाश्च ऋजवः कार्या युग्मान् वै भोजयेद् द्विजान् / नान्दीमुखास्तु पितरः प्रीयन्तामिति वाचयेत्
সোজা দৰ্ভা পাতি দ্বিজসকলক জোৰে জোৰে ভোজন কৰাব। তেতিয়া—“নান্দীমুখ পিতৃসকল প্ৰসন্ন হওক” বুলি উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 96
मातृश्राद्धं तु पूर्वं स्यात् पितॄणां स्यादनन्तरम् / ततो मातामहानां तु वृद्धौ श्राद्धत्रयं स्मृतम्
প্ৰথমে মাতৃশ্ৰাদ্ধ হ’ব, তাৰ পিছত পিতৃসকলৰ শ্ৰাদ্ধ। তাৰ পাছত মাতামহসকলৰো—বৃদ্ধাৱস্থাত—শ্ৰাদ্ধৰ ত্ৰিবিধ ক্ৰম স্মৃত।
Verse 97
दवपूर्वं प्रदद्याद् वै न कुर्यादप्रदक्षिणम् / प्राङ्मुखो निर्वपेत् पिण्डानुपवीती समाहितः
প্ৰথমে দৰ্ভাসহ অৰ্ঘ্য দিব; অপ্ৰদক্ষিণভাৱে কৰ্ম নকৰিব। পূৰ্বমুখে, উপবীত ধৰি, মন সমাহিত কৰি পিণ্ড নিবেদন কৰিব।
Verse 98
पूर्वं तु मातरः पूज्या भक्त्या वै सगणेश्वराः / स्थण्डिलेषु विचित्रेषु प्रतिमासु द्विजातिषु
প্ৰথমে মাতৃগণক ভক্তিসহ—গণেশ্বৰসহ—পূজা কৰিব লাগে। অলংকৃত স্থণ্ডিলত, প্ৰতিমাত আৰু দ্বিজসকলৰ মাধ্যমে তেওঁলোক পূজ্য।
Verse 99
पुष्पेर्धूपैश्च नैवेद्यैर्गन्धाद्यैर्भूषणैरपि / पूजयित्वा मातृगणं कूर्याच्छ्राद्धत्रयं बुधः
পুষ্প, ধূপ, নৈবেদ্য, গন্ধাদি আৰু অলংকাৰ আদিৰে মাতৃগণক পূজা কৰি, বুদ্ধিমান ব্যক্তি তাৰ পিছত শ্ৰাদ্ধত্রয় সম্পন্ন কৰিব।
Verse 100
अकृत्वा मातृयागं तु यः श्राद्धं परिवेषयेत् / तस्य क्रोधसमाविष्टा हिंसामिच्छन्ति मातरः
যি মাতৃযাগ আগতে নকৰাকৈ শ্রাদ্ধ পৰিবেশন কৰে, ক্ৰোধে আবিষ্ট মাতৃগণে তাৰ অমঙ্গল আৰু হিংসা কামনা কৰে।
Frequently Asked Questions
It states that when the śrāddha time arrives the Pitṛs descend swiftly, partake along with the brāhmaṇas while remaining in subtle form (likened to wind), and after satisfaction depart toward the highest state.
A śrāddha is criticized when hospitality fails—especially if the guest does not partake of food; it also warns that improper invitee conduct (turning away, quarrels, sexual activity, journeys) and impure participants can ruin the rite’s fruit for both donor and officiants.
The chapter repeatedly places Vaiśvadeva first: ancestral acts connected to brāhmaṇas should be done only after performing Vaiśvadeva, and the rite’s vessels, bathing gifts, and worship sequence are framed as preceded by Vaiśvadeva.
It authorizes āma-śrāddha: the performer, with faith and knowledge of procedure, may make offerings in cupped hands, or in the presence of Mahādeva or a cowshed, and still present piṇḍas through the adapted method.
It claims that one who performs śrāddha with disciplined mind becomes free from taint and abides in a yogin-like state, and that the rite properly pleases the Eternal Lord (Īśa), making ritual duty an Īśvara-centered soteriological act.