Adhyaya 20
Śrāddha-Kāla-Nirṇaya: Proper Times, Nakṣatra Fruits, Tīrtha Merit, and Offerings for Ancestral Rites
এই অধ্যায়ত উত্তৰভাগৰ ধৰ্মোপদেশ-ধাৰাত শ্ৰাদ্ধক ভোগ আৰু অপৱৰ্গ প্ৰদানকাৰী পবিত্ৰ সংস্কাৰ হিচাপে সুসংগঠিত কৰা হৈছে। প্ৰথমে অমাৱস্যাৰ পিণ্ডান্বাহাৰ্যক শ্ৰাদ্ধৰ প্ৰাধান্য, কৃষ্ণপক্ষৰ গ্ৰাহ্য তিথি আৰু চতুৰ্দশীৰ নিষেধ (শস্ত্ৰহত মৃত্যুত ব্যতিক্ৰম) কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত গ্ৰহণ, মৃত্যু আদি নৈমিত্তিক কাৰণ আৰু অয়ন, বিষুৱ, ব্যতীপাত, সংক্রান্তি, জন্মদিন আদি কাম্য উপলক্ষ বৰ্ণিত। নক্ষত্ৰ, বাৰ, গ্ৰহ আৰু তিথি অনুসাৰে ফল উল্লেখ কৰি শ্ৰাদ্ধক কাল-সংবেদী ধৰ্মকৰ্ম বুলি প্ৰতিপাদন কৰা হৈছে। নিত্য, কাম্য, নৈমিত্তিক, একোद्दিষ্ট, বৃদ্ধি/পাৰ্বণ, যাত্ৰা, শুদ্ধি, দৈৱিক আদি ভেদ আৰু সন্ধ্যাকালৰ নিয়মো দিয়া আছে। শেষত তীৰ্থমাহাত্ম্যত গংগা, প্ৰয়াগ, গয়া, বাৰাণসী আদি বহু স্থানৰ অক্ষয় পুণ্য, আৰু পিতৃ তৃপ্তিৰ বাবে ধান্য-ফল-ভোজ্য তথা বর্জনীয় বস্তুৰ তালিকা দিয়া হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनविंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अथ श्राद्धममावास्यां प्राप्य कार्यं द्विजोत्तमैः / पिण्डान्वाहार्यकं भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ৰী সংহিতাৰ উত্তৰবিভাগত ঊনবিংশ অধ্যায় (আৰম্ভ)। ব্যাসে ক’লে—অমাৱস্যা উপস্থিত হ’লে দ্বিজোত্তমসকলে ভক্তিসহ পিণ্ডান্বাহাৰ্যক শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে; ই ভোগ আৰু মুক্তি—দুয়োটাৰ ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 2
पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं क्षीणे राजनि शस्यते / अपराह्ने द्विजातीनां प्रशस्तेनामिषेण च
যেতিয়া ৰজাৰ ৰক্ষাশক্তি ক্ষীণ হয়, তেতিয়া পিণ্ড-অন্বাহাৰ্যক শ্ৰাদ্ধ বিশেষভাৱে প্ৰশংসিত। দ্বিজসকলে ইয়াক অপৰাহ্ণত কৰিব লাগে, আৰু শাস্ত্ৰসম্মত মাংস দিয়েও অৰ্পণ কৰিব পাৰি।
Verse 3
प्रतिपत्प्रभृति ह्यन्यास्तिथयः कृष्णपक्षके / चतुर्दशीं वर्जयित्वा प्रशस्ता ह्युत्तरोत्तराः
প্ৰতিপদাৰ পৰা কৃষ্ণপক্ষৰ আন তিথিসমূহ—চতুৰ্দশী বাদ দি—প্ৰশস্ত; আৰু সিহঁত ক্ৰমে ক্ৰমে অধিক শুভ হয়।
Verse 4
अमावास्याष्टकास्तिस्त्रः पौषमासादिषु त्रिषु / तिस्त्रश्चान्वष्टकाः पुण्या माघी पञ्चदशी तथा
পৌষৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা তিনিটা মাহত অমাৱস্যাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত তিনিটা অষ্টকা আছে। তদ্ৰূপ তিনিটা অন্বষ্টকাও পুণ্যদায়িনী; আৰু মাঘ মাহৰ পঞ্চদশীও তেনেদৰেই পুণ্যময়।
Verse 5
त्रयोदशी मघायुक्ता वर्षासु तु विशेषतः / शस्यापाकश्राद्धकाला नित्याः प्रोक्ता दिने दिने
বৰ্ষাকালত বিশেষকৈ মঘা নক্ষত্ৰযুক্ত ত্ৰয়োদশী প্ৰশস্ত। শস্য-পাক-শ্ৰাদ্ধৰ বাবে এই কাল দিনেদিনে নিত্য উপযুক্ত বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 6
नैमित्तिकं तु कर्तव्यं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः / बान्धवानां च मरणे नारकी स्यादतो ऽन्यथा
চন্দ্ৰ-সূৰ্য গ্ৰহণৰ সময়ত আৰু বান্ধৱসকলৰ মৃত্যুৰ সময়ত নৈমিত্তিক কৰ্ম অৱশ্য কৰিব লাগে; নহ’লে মানুহ নৰকযোগ্য হয়।
Verse 7
काम्यानि चैव श्राद्धानि शस्यान्ते ग्रहणादिषु / अयने विषुवे चैव व्यतीपाते ऽप्यनन्तकम्
কাম্য শ্ৰাদ্ধ শস্য কটা শেষত আৰু গ্ৰহণ আদি উপলক্ষত প্ৰশংসিত। অয়ন, বিষুব আৰু ব্যতীপাতে কৰিলেও অনন্ত পুণ্যফল লাভ হয়।
Verse 8
संक्रान्त्यमक्षयं श्राद्धं तथा जन्मदिनेष्वपि / नक्षत्रेषु च सर्वेषु कार्यं काम्यं विशेषतः
সংক্রান্তিৰ দিন কৰা শ্ৰাদ্ধ অক্ষয় পুণ্যদায়ক; জন্মদিনতো তেনেকুৱাই। সকলো নক্ষত্ৰতে বিশেষকৈ কাম্য কৰ্ম কৰা উচিত।
Verse 9
स्वर्गं च लभते कृत्वा कृत्तिकासु द्विजोत्तमः / अपत्यमथ रोहिण्यां सौम्ये तु ब्रह्मवर्चसम्
কৃত্তিকাত বিধি কৰিলে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে স্বৰ্গ লাভ কৰে। ৰোহিণীত উত্তম সন্তান, আৰু সৌম্যত ব্ৰহ্মৱৰ্চস—বৈদিক তেজ—প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 10
रौद्राणां कर्मणां सिद्धिमार्द्रायां शौर्यमेव च / पुनर्वसौ तथा भूमिं श्रियं पुष्ये तथैव च
আৰ্দ্ৰাত ৰৌদ্ৰ কৰ্মত সিদ্ধি আৰু শৌৰ্য লাভ হয়। পুনৰ্বসুত ভূমিলাভ, আৰু পুষ্যত শ্ৰী—সমৃদ্ধি—প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 11
सर्वान् कामांस्तथा सार्पे पित्र्ये सौभाग्यमेव च / अर्यम्णे तु धनं विन्द्यात् फाल्गुन्यां पापनाशनम्
সাৰ্প নক্ষত্ৰত সকলো কামনা পূৰ্ণ হয়; পিত্ৰ্যত সৌভাগ্য লাভ হয়। আৰ্যমণত ধনলাভ, আৰু ফাল্গুনীত পাপনাশ হয়।
Verse 12
ज्ञातिश्रैष्ठ्यं तथा हस्ते चित्रायां च बहून् सुतान् / वाणिज्यसिद्धिं स्वातौ तु विशाखासु सुवर्णकम्
হস্তা নক্ষত্ৰত জন্মিলে নিজ জ্ঞাতিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠতা লাভ কৰে; চিত্ৰাত বহু পুত্ৰ পায়। স্বাতীত বাণিজ্যত সিদ্ধি হয়; বিশাখাত সোণ আৰু ধন-সমৃদ্ধি লাভ হয়।
Verse 13
मैत्रे बहूनि मित्राणि राज्यं शाक्रे तथैव च / मूले कृषिं लभेद् यानसिद्धिमाप्ये समुद्रतः
মৈত্র নক্ষত্ৰত বহু বন্ধু লাভ হয়; শাক্ৰ নক্ষত্ৰত ৰাজ্যসিদ্ধিও হয়। মূলত কৃষিকাৰ্যত সিদ্ধি পায়; আপ্যত সমুদ্ৰযাত্ৰাত সফলতা লাভ কৰে।
Verse 14
सर्वान् कामान् वैश्वदेवे श्रैष्ठ्यं तु श्रवणे पुनः / श्रविष्ठायां तथा कामान् वारुणे च परं बलम्
বৈশ্বদেৱ নক্ষত্ৰত সকলো কামনা পূৰ্ণ হয়; শ্ৰৱণত শ্ৰেষ্ঠতা লাভ হয়। শ্ৰৱিষ্ঠা (ধনিষ্ঠা) ত ইচ্ছিত ফল পায়; আৰু বাৰুণ (শতভিষজ) ত পৰম বল লাভ কৰে।
Verse 15
अजैकपादे कुप्यं स्यादहिर्बुध्ने गृहं शुभम् / रेवत्यां बहवो गावो ह्यश्विन्यां तुरगांस्तथा / याम्ये ऽथ जीवनं तत् स्याद्यदि श्राद्धं प्रयच्छति
অজৈকপাদ নক্ষত্ৰত শ্ৰাদ্ধ দিলে পাত্ৰ-উপকৰণ লাভ হয়; অহিৰ্বুধ্নত শুভ গৃহ পায়। ৰেৱতীত বহু গাই পায়; অশ্বিনীত তদ্ৰূপ ঘোঁৰা লাভ হয়। আৰু যাম্যত বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধ দিলে জীৱনশক্তি আৰু দীঘলীয়া আয়ু লাভ হয়।
Verse 16
आदित्यवारे त्वारोग्यं चन्द्रे सौभाग्यमेव च / कौजे सर्वत्र विजयं सर्वान् कामान् बुधस्य तु
ৰবিবাৰে আৰোগ্য লাভ হয়; সোমবাৰে সৌভাগ্য আৰু সমৃদ্ধি। মঙ্গলবাৰে সৰ্বত্ৰ বিজয়; বুধবাৰে সকলো কামনা পূৰ্ণ হয়।
Verse 17
विद्यामभीष्टा जीवे तु धनं वै भार्गवे पुनः / शमैश्वरे लभेदायुः प्रतिपत्सु सुतान् शुभान्
বৃহস্পতিৰ প্ৰভাৱত জীৱে ইষ্ট বিদ্যা লাভ কৰে; শুক্ৰ প্ৰবল হ’লে ধন-সমৃদ্ধি পায়। শনিশান্তিৰ ফলত দীঘলীয়া আয়ু হয়; আৰু প্ৰতিপদ তিথিত শুভ পুত্ৰ লাভ হয়।
Verse 18
कन्यकां वै द्वितीयायां तृतीयायां तु वन्दिनः / पशून्क्षुद्रांश्चतुर्थ्यां तु पञ्चम्यांशोभनान् सुतान्
দ্বিতীয়া তিথিত কন্যা (যোগ্য বধূ) লাভ হয়; তৃতীয়াত যশ গোৱা-বৰ্ণনা কৰা বন্দী পোৱা যায়। চতুৰ্থীত ক্ষুদ্ৰ পশু লাভ হয়; পঞ্চমীত সুন্দৰ আৰু শুভ পুত্ৰৰ আশীৰ্বাদ মেলে।
Verse 19
षष्ट्यां द्यूतं कृषिं चापि सप्तम्यां लभते नरः / अष्टम्यामपि वाणिज्यं लभते श्राद्धदः सदा
ষষ্ঠী তিথিত শ্ৰাদ্ধ-দানকাৰীয়ে দ্যূত আৰু কৃষিত সফলতা লাভ কৰে; সপ্তমীত মানুহে ইষ্টসিদ্ধি পায়। অষ্টমীতেও শ্ৰাদ্ধদাতাই সদায় বাণিজ্যত সমৃদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 20
स्यान्नवम्यामेकखुरं दशम्यां द्विखुरं बहु / एकादश्यां तथा रूप्यं ब्रह्मवर्चस्विनः सुतान्
নৱমী তিথিত একখুৰীয়া পশু দান কৰা উচিত; দশমীত বহু দ্বিখুৰীয়া পশু। একাদশীত ৰূপ্য (ৰূপা) দান কৰিলে ব্ৰহ্মৱৰ্চস্বী তেজস্বী পুত্ৰ লাভ হয়।
Verse 21
द्वादश्यां जातरूपं च रजतं कुप्यमेव च / ज्ञातिश्रैष्ठ्यं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां तु क्रुप्रजाः / पञ्चदश्यां सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा
দ্বাদশী তিথিত সোণ, ৰূপা আৰু কুপ্য (ধাতুধন) লাভ হয়। ত্ৰয়োদশীত আত্মীয়সমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠতা পায়; চতুৰ্দশীত কৃপাশীল সন্তান লাভ হয়। পঞ্চদশীত শ্ৰাদ্ধদাতাই সদায় সকলো কামনা পূৰ্ণ কৰে।
Verse 22
तस्माच्छ्राद्धं न कर्तव्यं चतुर्दश्यां द्विजातिभिः / शस्त्रेण तु हतानां वै तत्र श्राद्धं प्रकल्पयेत्
সেয়ে চতুৰ্দশী তিথিত দ্বিজসকলে শ্ৰাদ্ধ নকৰিব। কিন্তু অস্ত্ৰাঘাতে নিহত লোকৰ ক্ষেত্ৰত সেই তিথিতেই বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধ কৰিব পাৰি।
Verse 23
द्रव्यब्राह्मणसंपत्तौ न कालनियमः कृतः / तस्माद् भोगापवर्गार्थं श्राद्धं कुर्युर्द्विजातयः
যেতিয়া দ্ৰব্য আৰু যোগ্য ব্ৰাহ্মণ উপলব্ধ থাকে, তেতিয়া কালের কোনো নিয়ম স্থিৰ কৰা নাই। সেয়ে ভোগ আৰু অপবৰ্গ—দুয়োটাৰ বাবে দ্বিজসকলে শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে।
Verse 24
कर्मारम्भेषु सर्वेषु कुर्यादाभ्युदयं पुनः / पुत्रजन्मादिषु श्राद्धं पार्वणं पर्वणि स्मृतम्
সকলো কৰ্মাৰম্ভত পুনৰায় আভ্যুদয়িক (মঙ্গল) ক্ৰিয়া কৰিব লাগে। পুত্ৰজন্ম আদি আনন্দ-অৱসৰত যি শ্ৰাদ্ধ বিধেয় সেয়া পাৰ্বণ; আৰু পৰ্ব-তিথিতো পাৰ্বণ শ্ৰাদ্ধেই স্মৃত।
Verse 25
अहन्यहनि नित्यं स्यात् काम्यं नैमित्तिकं पुनः / एकोद्दिष्टादि विज्ञेयं वृद्धिश्राद्धं तु पार्वणम्
যি দিনেদিনে কৰা হয় সেয়া ‘নিত্য’ বুলি জনা যায়। পুনৰ ‘কাম্য’ আৰু ‘নৈমিত্তিক’ও আছে। একোद्दিষ্ট আদি ৰূপ তদনুসাৰে জ্ঞেয়; আৰু ‘বৃদ্ধি-শ্ৰাদ্ধ’ নিশ্চয়েই পাৰ্বণ (সম্পূৰ্ণ পিতৃঅৰ্পণসহ)।
Verse 26
एतत् पञ्चविधं श्राद्धं मनुना परिकीर्तितम् / यात्रायां षष्ठमाख्यातं तत्प्रयत्नेन पालयेत्
এই পাঁচবিধ শ্ৰাদ্ধ মনুৱে প্ৰকীৰ্তিত কৰিছে; আৰু যাত্ৰাকালত কৰণীয় ষষ্ঠটিও কোৱা হৈছে। সেই বিধান যত্নসহ পালন কৰিব লাগে।
Verse 27
शुद्धये सप्तमं श्राद्धं ब्रह्मणा परिभाषितम् / दैविकं चाष्टमं श्राद्धं यत्कृत्वा मुच्यते भयात्
শুদ্ধিৰ বাবে ব্ৰহ্মাই শ্ৰাদ্ধৰ সপ্তম প্ৰকাৰ ঘোষণা কৰিছে। অষ্টমটো ‘দৈৱিক শ্ৰাদ্ধ’; ই সম্পাদন কৰিলে ভয়ৰ পৰা মুক্তি হয়।
Verse 28
संध्यारात्र्योर्न कर्तव्यं राहोरन्यत्र दर्शनात् / देशानां च विशेषेण भवेत् पुण्यमनन्तकम्
ৰাতিত সন্ধ্যা-কর্ম কৰা উচিত নহয়—কেৱল ৰাহুৰ দৰ্শন (গ্ৰহণলক্ষণ) হলে ব্যতিক্ৰম। আৰু বিশেষ দেশ-তীৰ্থৰ মাহাত্ম্যত পুণ্য অনন্ত হয়।
Verse 29
गङ्गायामक्षयं श्राद्धं प्रयागे ऽमरकण्टके / गायन्ति पितरो गाथां कीर्तयन्ति मनीषिणः
গংগাত কৰা শ্ৰাদ্ধ অক্ষয় ফলদায়ী; প্ৰয়াগ আৰু অমৰকণ্টকত পিতৃগণে স্বয়ং গাথা গায়, আৰু মনীষীগণে তাৰ কীৰ্তন কৰে।
Verse 30
एष्टव्या बहवः पुत्राः शीलवन्तो गुणान्विताः / तेषां तु समवेतानां यद्येको ऽपि गायां व्रजेत्
শীলবান আৰু গুণসম্পন্ন বহু পুত্ৰ কামনা কৰা উচিত। কিয়নো তেওঁলোক একত্ৰ হলে, তেওঁলোকৰ মাজৰ এজনেও যদি গোৰ সেৱা-ৰক্ষাৰ বাবে যায়, তেন্তে ধৰ্মকর্তব্য সিদ্ধ হয়।
Verse 31
गयां प्राप्यानुषङ्गेण यदि श्राद्धं समाचरेत् / तारिताः पितरस्तेन स याति परमां गतिम्
গয়ালৈ গৈ—অনুষঙ্গবশত হলেও—যদি কোনোবাই বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধ আচৰে, তেন্তে সেই কৰ্মে পিতৃগণ উদ্ধাৰ হয় আৰু কৰ্তা পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 32
वराहपर्वते चैव गङ्गायां वै विशेषतः / वाराणस्यां विशेषेण यत्र देवः स्वयं हरः
বৰাহ-পৰ্ব্বতত আৰু বিশেষকৈ গংগাত, আৰু অতি বিশেষকৈ বাৰাণসীত—য’ত স্বয়ং দেৱ হৰ (শিৱ) সাক্ষাৎ অধিষ্ঠান কৰে।
Verse 33
गङ्गाद्वारे प्रभासे च बिल्वके नीलपर्वते / कुरुक्षेत्रे च कुब्जाम्रे भृगुतुङ्गे महालये
গংগাদ্বাৰ (হৰিদ্বাৰ), প্ৰভাস, বিল্বক, নীলপৰ্ব্বত, কুরুক্ষেত্ৰ, কুব্জাম্ৰ, ভৃগুতুঙ্গ আৰু মহালয়—এই সকলো প্ৰসিদ্ধ পুণ্যতীৰ্থ।
Verse 34
केदारे फल्गुतीर्थे च नैमिषारण्य एव च / सरस्वत्यां विशेषेण पुष्करेषु विशेषतः
কেদাৰ, ফল্গু-তীৰ্থ আৰু নৈমিষাৰণ্যত; বিশেষকৈ সৰস্বতীৰ তীৰত, আৰু অতি বিশেষকৈ পুষ্কৰসমূহত—পুণ্যফল অতি বিশিষ্ট বুলি কোৱা হয়।
Verse 35
नर्मदायां कुशावर्ते श्रीशैले भद्रकर्णके / वेत्रवत्यां विपाशायां गोदावर्यां विशेषतः
নর্মদাত কুশাৱর্তে, শ্ৰীশৈলত ভদ্ৰকৰ্ণকে, বেত্ৰৱতীত, বিপাশাত, আৰু বিশেষকৈ গোদাৱৰীত—এই পবিত্ৰ জল-স্থানসমূহ ভক্তিৰে সন্মানযোগ্য।
Verse 36
एवमादिषु चान्येषु तीर्थेषु पुलिनेषु च / नदीनां चैव तीरेषु तुष्यन्ति पितरः सदा
এইদৰে আন আন তীৰ্থত, নদীৰ বালুচৰত আৰু নদীতীৰত—সেখানে কৰা কৰ্মে পিতৃগণ সদায় তৃপ্ত হয়।
Verse 37
व्रीहिभिश्च यवैर्माषैरद्भिर्मूलफलेन वा / श्यामाकैश्च यवैः शाकैर्नोवारैश्च प्रियङ्गुभिः / गौधूमैश्च तिलैर्मुद्गैर्मासं प्रीणयते पितॄन्
চাউল, যৱ, মাষ (উৰদ), জল, মূল আৰু ফল; শ্যামাক, যৱ, শাক, নীবার ধান্য, প্ৰিয়ঙ্গু; আৰু গোধূম, তিল, মুদ্গ (মুগ)—এই অৰ্ঘ্য-নিবেদনে পিতৃগণ এক মাহ তৃপ্ত হয়।
Verse 38
आम्रान् पाने रतानिक्षून् मृद्वीकांश्च सदाडिमान् / विदार्याश्च भरण्डाश्च श्राद्धकाले प्रादपयेत्
শ্ৰাদ্ধকালত বিধিপূৰ্বক আম, পানযোগ্য ৰসযুক্ত আখ, আঙুৰ আৰু ডালিম; লগতে বিদাৰী আৰু ভৰণ্ডা ফলও অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 39
लाजान् मधुयुतान् दद्यात् सक्तून् शर्करया सह / दद्याच्छ्राद्धे प्रयत्नेन शृङ्गाटककशेरुकान्
মধুমিশ্ৰিত লাজ (ভাজা ধান্য) দান কৰিব, আৰু চেনিসহ সক্তুও নিবেদন কৰিব। শ্ৰাদ্ধত যত্নসহ শৃঙ্গাটক (শিঙাড়া) আৰু কশেরুক (ভোজ্য কন্দ)ো অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 40
द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन् मासान् हारिणेनतु / औरभ्रेणाथ चतुरः शाकुनेनेह पञ्च तु
মাছৰ মাংস খালে (দোষ/অশৌচৰ) কাল দুই মাহ; হৰিণ-মাংসে তিন; ভেড়া-মাংসে চাৰ; আৰু পক্ষী-মাংসে ইয়াত পাঁচ মাহ হয়।
Verse 41
षण्मासांश्छागमांसेन पार्षतेनाथ सप्त वै / अष्टावेणस्य मांसेन रौरवेण नवैव तु
ছাগ-মাংস খালে (দোষ/অশৌচৰ) কাল ছয় মাহ; ‘পাৰ্ষত’ জন্তুৰ মাংসে সাত; ‘বেণ’ৰ মাংসে আঠ; আৰু ‘ৰৌৰব’ৰ মাংসে নিশ্চিত ন’ মাহ হয়।
Verse 42
दशमासांस्तु तृप्यन्ति वराहमहिषामिषैः / शशकूर्मर्योर्मांसेन मासानेकादशैव तु
বৰাহ আৰু মহিষৰ মাংসৰে পিতৃগণ দহ মাহ তৃপ্ত হয়; কিন্তু শশক আৰু কূৰ্মৰ মাংসৰে তেওঁলোক নিশ্চয় একাদশ মাহ তৃপ্ত থাকে।
Verse 43
संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन तु / वार्ध्रोणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी
গৰুৰ দুধে এক বছৰ তৃপ্তি হয়; তেনেদৰে দুধে আৰু দুধত ৰন্ধা পায়স (ক্ষীৰ) দ্বাৰাও। কিন্তু বাৰ্ধ্ৰোণস (বৰাহ)ৰ মাংসে বাৰ বছৰ তৃপ্তি বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 44
कालशाकं महाशल्कं खङ्गलोहामिषं मधु / आनन्त्यायैव कल्पन्ते मुन्यन्नानि च सर्वशः
কালশাক, মহাশল্ক (ডাঙৰ মাছ), খঙ্গ-লোহৰ মাংস, মধু আদি—এই সকলো মুনিৰ আহাৰ বুলি গণ্য আৰু ‘আনন্ত্য’ অৰ্থাৎ অসীম ফলপ্ৰাপ্তিৰ সহায়ক বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 45
क्रीत्वा लब्ध्वा स्वयं वाथ मृतानाहृत्य वा द्विजः / दद्याच्छ्राद्धे प्रयत्नेन तदस्याक्षयमुच्यते
ক্ৰয় কৰি, দানত পাই, নিজ প্ৰচেষ্টাৰে লাভ কৰি, অথবা মৃতৰ এৰি যোৱা বস্তু সংগ্ৰহ কৰিও—দ্বিজে যদি শ্রাদ্ধত যত্নসহ দান কৰে, তেন্তে তাৰ ফল অক্ষয় বুলি কোৱা হয়।
Verse 46
पिप्पलीं क्रमुकं चैव तथा चैव मसूरकम् / कूष्माण्डालाबुवार्ताकान् भूस्तृणं सुरसं तथा
পিপ্পলী, ক্রমুক (সুপাৰি) আৰু মসুৰক; লগতে কূষ্মাণ্ড (চালকুমড়া), আলাবু (লাউ), বাৰ্তাক (বেঙেনা), ভূস্তৃণ আৰু সুৰসা (তুলসী)ও।
Verse 47
कुसुम्भपिण्डमूलं वै तन्दुलीयकमेव च / राजमाषांस्तथा क्षीरं माहिषं च विवर्जयेत्
কুসুম্ভ পিণ্ডৰ মূল, তন্দুলীয়ক শাক, ৰাজমাষ আৰু মহিষীৰ গাখীৰ—এই সকলো বর্জন কৰা উচিত।
Verse 48
कोद्रवान् कोविदारांश्चपालक्यान् मरिचांस्तथा / वर्जयेत् सर्वयत्नेन श्राद्धकाले द्विजोत्तमः
শ্ৰাদ্ধকালত দ্বিজোত্তমে সৰ্বযত্নে কোদ্ৰৱ, কোবিদাৰ ফুল/ফল, পালক্য শাক আৰু গোলমৰিচ বর্জন কৰিব।
Frequently Asked Questions
The dark-fortnight tithis from pratipat onward are commended, progressively auspicious, with caturdaśī generally prohibited; however, for those slain by weapons, śrāddha may be performed on caturdaśī.
It presents a multi-type framework: nitya (daily), kāmya (desire-motivated), naimittika (occasion-specific), plus ekoddiṣṭa-related forms, vṛddhi/pārvaṇa, a travel form, a purification form, and daivika. This taxonomy governs intention, eligibility, timing, and expected phala (results), aligning ritual with both social dharma and liberation-oriented merit.
Saṃkrānti days are explicitly said to give inexhaustible merit, and the chapter also praises eclipses, solstices, equinoxes, and vyatīpāta conjunctions as exceptionally fruitful occasions for kāmya rites.
The Gaṅgā is singled out for inexhaustible fruit, and sites such as Prayāga, Amarakantaka, Gayā, Varāha Mountain, Gaṅgādvāra (Haridvāra), Prabhāsa, Kurukṣetra, Kedāra, Phalgu-tīrtha, Naimiṣāraṇya, Sarasvatī, Puṣkara, Narmadā locations, Śrīśaila, and especially Vārāṇasī are praised.
Recommended items include rice, barley, black gram, sesame, wheat, green gram, roots/fruits, and various fruits (mango, sugarcane juice, grapes, pomegranate), along with specific preparations (parched grain with honey, saktu with sugar, water-chestnut, tubers). Items to avoid include kusumbha root, tandulīyaka greens, rāja-māṣa, buffalo milk, kodo millet, kovidāra blossoms/pods, pālakya greens, and black pepper.