Home›Kurma Purana›Uttara Bhaga›Adhyaya 20›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 1

Śrāddha-Kāla-Nirṇaya: Proper Times, Nakṣatra Fruits, Tīrtha Merit, and Offerings for Ancestral Rites

Devanagari script

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनविंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अथ श्राद्धममावास्यां प्राप्य कार्यं द्विजोत्तमैः / पिण्डान्वाहार्यकं भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

Transliteration

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge ekonaviṃśo 'dhyāyaḥ vyāsa uvāca atha śrāddhamamāvāsyāṃ prāpya kāryaṃ dvijottamaiḥ / piṇḍānvāhāryakaṃ bhaktyā bhuktimuktiphalapradam

Translation

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ৰী সংহিতাৰ উত্তৰবিভাগত ঊনবিংশ অধ্যায় (আৰম্ভ)। ব্যাসে ক’লে—অমাৱস্যা উপস্থিত হ’লে দ্বিজোত্তমসকলে ভক্তিসহ পিণ্ডান্বাহাৰ্যক শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে; ই ভোগ আৰু মুক্তি—দুয়োটাৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative/colophon marker)
श्रीकूर्मपुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + कूर्मपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (श्री-युक्तं कूर्मपुराणम्)
षट्साहस्त्र्याम्in the Ṣaṭsāhastrī (six-thousand section)
षट्साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; द्विगु-समासः (षट्-साहस्त्री = six-thousand [verses] collection)
संहितायाम्in the saṃhitā
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
उपरिविभागेin the upper division
उपरिविभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपरि (अव्यय) + विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; अव्ययपूर्वपद-तत्पुरुषः (उपरि-भागः)
एकोनविंशःnineteenth
एकोनविंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या) + ऊन (प्रातिपदिक) + विंशति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचक-समासः (एकोनविंश = 19th)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता; heading subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
व्यासःVyāsa
व्यासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भार्थक/अनन्तरार्थक (then/now)
श्राद्धम्śrāddha rite
श्राद्धम्:
Karma (कर्म/object of कार्यम्)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
अमावास्याम्on the new-moon day
अमावास्याम्:
Adhikarana (अधिकरण/time)
TypeNoun
Rootअमावास्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
प्राप्यhaving reached/when it comes
प्राप्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वकाल (having obtained/reached)
कार्यम्to be performed
कार्यम्:
Vidhi (विधि/predicative necessity)
TypeAdjective
Rootकार्य (प्रातिपदिक; कृ-धातोः ण्यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विधेय-विशेषण (to be done)
द्विजोत्तमैःby the best of the twice-born (Brahmins)
द्विजोत्तमैः:
Kartr̥ (कर्ता/agent; who should do)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; कर्मधारयः (उत्तमा द्विजाः)
पिण्डान्वाहार्यकम्the piṇḍa-offering śrāddha (anvāhāryaka)
पिण्डान्वाहार्यकम्:
Karma (कर्म; apposition to श्राद्धम्)
TypeNoun
Rootपिण्ड (प्रातिपदिक) + अन्वाहार्यक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (पिण्डानां अन्वाहार्यकम्)
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karana (करण/manner)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्granting the fruits of enjoyment and liberation
भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्:
Visheshana (विशेषण; of श्राद्धम्/पिण्डान्वाहार्यकम्)
TypeAdjective
Rootभुक्ति (प्रातिपदिक) + मुक्ति (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्वन्द्वः (भुक्ति-मुक्ति) ततः षष्ठी-तत्पुरुषः (तयोः फलम्) + उपपद-तत्पुरुषः (फलप्रद)
Speaker

Vyasa

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities
V
Vyasa
A
Amavasya
S
Shraddha
P
Pitrs (ancestors)

FAQs

Indirectly: it teaches that liberation (mukti) is attainable not only through contemplative knowledge but also through dharmic action performed with bhakti; such devotion purifies the mind, preparing it for realization of the Self.

No explicit yogic technique is stated; the practice emphasized is karma-yoga in a Purāṇic mode—performing obligatory rites (pitṛ-yajña/śrāddha) with devotion, which supports inner purification that complements the Kurma Purana’s broader yoga and mokṣa teachings.

This verse is ritual-focused and does not name Śiva or Viṣṇu; however, its dharma teaching aligns with the Kurma Purana’s synthesis: devotion and right action are valid supports for mokṣa across Shaiva–Vaishnava frameworks.

←Previous Verse
Next Verse→