Adhyaya 47
Sapta-dvīpa Cosmography and the Vision of Śvetadvīpa–Vaikuṇṭha
পুৰাণীয় বিশ্ব-বিন্যাস আগবঢ়াই সূতে জাম্বুদ্বীপৰ পাছত ক্ৰমে দ্বীপ-খণ্ডসমূহ বৰ্ণনা কৰে—প্ৰত্যেক দ্বিগুণ বিস্তৃত আৰু পৃথক পৃথক সাগৰে আৱৰি থাকে। প্লক্ষদ্বীপত কুলপৰ্বত, নদীসমূহ, ধৰ্মময় সহজ-সুখ আৰু সোমপূজাৰ ফল স্বৰূপ সোমসায়ুজ্য আৰু দীঘলীয়া আয়ু লাভৰ কথা কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত শাল্মলী, কুশ, ক্রৌঞ্চ আৰু শাক দ্বীপ—প্ৰত্যেকতে সাত পৰ্বত, সাত মুখ্য নদী, নামিত জন/বৰ্ণ আৰু ভক্তিৰ অধিষ্ঠাতা ৰূপে ক্ৰমে বায়ু, ব্ৰহ্মা, ৰুদ্ৰ (মহাদেৱ) আৰু সূৰ্য; তেওঁলোকৰ কৃপাৰে সাৰূপ্য, সালোখ্য আদি স্তৰভেদে প্ৰাপ্তি হয়। শেষত ক্ষীৰোদ সাগৰে ঘেৰোৱা শ্বেতদ্বীপ—য’ত ৰোগ, ভয়, লোভ আৰু প্ৰবঞ্চনা নাই; যোগ, মন্ত্ৰ, তপস্যা আৰু জ্ঞানৰে নাৰায়ণক ভজনা কৰা হয়। বৈকুণ্ঠ/নাৰায়ণপুৰৰ দিৱ্য নগৰচিত্রত শেষশয্যাত শায়িত হৰি আৰু তেওঁৰ চৰণত শ্ৰীক দেখা যায়। উপসংহাৰ: নাৰায়ণৰ পৰা জগত উৎপন্ন, তেওঁৰ মাজতেই স্থিত, প্ৰলয়ত তেওঁৰ মাজতেই লয়—তেওঁৱেই পৰম গতি।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षट्चत्वारिशो ऽध्यायः सूत उवाच जम्बूद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन समन्ततः / संवेष्टयित्वा क्षारोदं प्लक्षद्वीपो व्यवस्थितः
সূতে ক’লে—জম্বুদ্বীপক সকলো দিশে তাৰ বিস্তাৰৰ দ্বিগুণ প্ৰস্থে ঘেৰি, ক্ষাৰোদ (লৱণজল) সাগৰক আৱৰি প্লক্ষদ্বীপ অৱস্থিত।
Verse 2
प्लक्षद्वीपे च विप्रेन्द्राः सप्तासन् कुलपर्वताः / ऋज्वायताः सुपर्वाणः सिद्धसङ्घनिषेविताः
হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, প্লক্ষদ্বীপত সাতটা কুলপৰ্বত আছিল—উচ্চ আৰু সোজাকৈ বিস্তৃত, সুগঠিত শিখৰযুক্ত, আৰু সিদ্ধসঙ্ঘে সেবিত।
Verse 3
गोमेदः प्रथमस्तेषां द्वितीयश्चन्द्र उच्यते / नारादो दुन्दुभिश्चैव सोमश्च ऋषभस्तथा / वैभ्राजः सप्तमः प्रोक्तो ब्रह्मणो ऽत्यन्तवल्लभः
তেওঁলোকৰ মাজত গোমেদ প্ৰথম বুলি কোৱা হয়, আৰু চন্দ্ৰ দ্বিতীয় বুলি ঘোষিত। নাৰদ আৰু দুন্দুভি, তদ্ৰূপ সোম আৰু ঋষভো (গণ্য)। বৈভ্ৰাজ সপ্তম বুলি প্ৰখ্যাত—ব্ৰহ্মাৰ অতি প্ৰিয়।
Verse 4
तत्र देवर्षिगन्धर्वैः सिद्धैश्च भगवानजः / उपास्यते स विश्वात्मा साक्षी सर्वस्य विश्वसृक्
তাত দেবর্ষি, গন্ধৰ্ব আৰু সিদ্ধসকলে ভগৱান অজ (অজন্মা)ক উপাসনা কৰে। তেওঁ বিশ্বাত্মা—সকলৰ সাক্ষী আৰু বিশ্বস্ৰষ্টা।
Verse 5
तेषु पुण्या जनपदा नाधयो व्याधयो न च / न तत्र पापकर्तारः पुरुषा वा कथञ्चन
তেওঁলোকৰ মাজত পুণ্য আৰু পবিত্ৰ জনপদ আছে; তাত ন ক্লেশ আছে, ন ৰোগব্যাধি। আৰু সেই দেশত কোনোভাবেই পাপকর্ম কৰা মানুহ নাই।
Verse 6
तेषां नद्यश्च सप्तैव वर्षाणां तु समुद्रगाः / तासु ब्रह्मर्षयो नित्यं पितामहपुपासते
সেই বৰ্ষসমূহৰ সাতখন নৈ আছে, আৰু সেই নৈসমূহ সাগৰত গৈ মিলিত হয়। সেই পবিত্ৰ জলে ব্ৰহ্মর্ষিসকলে নিত্য পিতামহ ব্ৰহ্মাক উপাসনা কৰে।
Verse 7
अनुतप्ता शिखी चैव विपापा त्रिदिवा कृता / अमृता सुकृता चैव नामतः परिकीर्तिताः
তেওঁলোকৰ নাম এইদৰে কীৰ্তিত—অনুতপ্তা, শিখী, বিপাপা, ত্ৰিদিবা, কৃতা, অমৃতা আৰু সুকৃতা।
Verse 8
क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याताः सरांसि सुबहून्यपि / न चैतेषु युगावस्था पुरुषा वै चिरायुषः
অসংখ্য সৰু নদী আৰু বহু সৰোবৰ আছে; কিন্তু সেই দেশত যুগধৰ্মৰ যথাযথ ব্যৱস্থা প্ৰকাশ নাপায়, আৰু তাতৰ মানুহ দীঘলীয়া আয়ুৰ নহয়।
Verse 9
आर्यकाः कुरवाश्चैव विदशा भाविनस्तथा / ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रास्तस्मिन् द्वीपे प्रकीर्तिताः
সেই দ্বীপত আৰ্যক, কুৰৱ, বিদশ আৰু ভাবিন লোকসকল বাস কৰে বুলি কীৰ্তিত; আৰু তাত ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য, শূদ্ৰ—এই চাৰ বৰ্ণো পৰম্পৰাৰে গণ্য।
Verse 10
इज्यते भगवान् सोमो वर्णैस्तत्र निवासिभिः / तेषां च सोमसायुज्यं सारूप्यं मुनिपुङ्गवाः
তাত বাস কৰা সকলো বৰ্ণৰ লোকে ভগৱান সোমৰ পূজা কৰে; হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, তেওঁলোকৰ ফলস্বৰূপ সোমসায়ুজ্য আৰু সাৰূপ্য লাভ হয়।
Verse 11
सर्वे धर्मपरा नित्यं नित्यं मुदितमानसाः / पञ्चवर्षसहस्त्राणि जीवन्ति च निरामयाः
তেওঁলোক সকলেই সদায় ধৰ্মপৰায়ণ, মন সদা আনন্দিত; তেওঁলোক নিৰাময় হৈ পাঁচ হাজাৰ বছৰ জীৱে।
Verse 12
प्लक्षद्वीपप्रमाणं तु द्विगुणेन समन्ततः / संवेष्ट्येक्षुरसाम्भोधिं शाल्मलिः संव्यवस्थितः
শাল্মলী-দ্বীপ প্লক্ষ-দ্বীপৰ পৰিমাণতকৈ চাৰিওফালে দ্বিগুণ বিস্তৃত হৈ, ইক্ষুৰস-সমুদ্ৰক আৱৰি স্থিত।
Verse 13
सप्त वर्षाणि तत्रापि सप्तैव कुलपर्वताः / ऋज्वायताः सुपर्वाणः सप्त नद्यश्च सुव्रताः
তাতোও সাতটা বৰ্ষ (অঞ্চল) আছে, আৰু তেনেদৰে সাতটা কুলপৰ্বত আছে। সিহঁত সোজাকৈ বিস্তৃত আৰু সু-শৃংগযুক্ত; হে সুব্ৰত, তাত সাতটা নদীও আছে।
Verse 14
कुमुदश्चोन्नतश्चैव तृतीयश्च बलाहकः / द्रोणः कङ्कस्तु महिषः ककुद्वान् सप्त पर्वताः
কুমুদ, উন্নত আৰু তৃতীয় বলাহক; তাৰ পাছত দ্ৰোণ, কঙ্ক, মহিষ আৰু ককুদ্বান—এইবোৰেই সাতটা পৰ্বত।
Verse 15
योनी तोया वितृष्णा च चन्द्रा शुक्ला विमोचनी / निवृत्तिश्चैति ता नद्यः स्मृता पापहरा नृणाम्
যোনি, তোয়া, বিতৃষ্ণা, চন্দ্ৰা, শুক্লা, বিমোচনী আৰু নিবৃত্তি—এই নদীবোৰ মানুহৰ পাপ হৰণকাৰী বুলি স্মৃত।
Verse 16
न तेषु विद्यते लोभः क्रोधो वा द्विजसत्तमाः / न चैवास्ति युगावस्था जना जीवन्त्यनामयाः
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, তাত লোভো নাই, ক্ৰোধো নাই। তাত যুগৰ অৱক্ষয় অৱস্থা নাই; লোকসকল নিৰাময় হৈ জীৱে।
Verse 17
यजन्ति सततं तत्र वर्णा वायुं सनातनम् / तेषां तस्याथ सायुज्यं सारूप्यं च सलोकता
তাত সকলো বৰ্ণৰ লোকসকলে সদায় সনাতন বায়ুক পূজা কৰে। তেওঁৰ প্ৰসাদে তেওঁলোকে সাযুজ্য, সাৰূপ্য আৰু সালোকতা লাভ কৰে।
Verse 18
कपिला ब्राह्मणाः प्रोक्ता राजानश्चारुणास्तथा / पीता वैश्याः स्मृताः कृष्णा द्वीपे ऽस्मिन् वृषला द्विजाः
এই দ্বীপত ব্ৰাহ্মণসকল কপিলবৰ্ণ বুলি কোৱা হৈছে, ৰজাসকলো তেনেদৰে উজ্জ্বলবৰ্ণ। বৈশ্যসকল পীতবৰ্ণ বুলি স্মৃত, শূদ্ৰসকল কৃষ্ণবৰ্ণ। ইয়াত দ্বিজসকলেও আচাৰভ্ৰংশ হ’লে ‘বৃষল’ বুলি গণ্য হয়।
Verse 19
शाल्मलस्य तु विस्ताराद् द्विगुणेन समन्ततः / संवेष्ट्य तु सुरोदाब्धिं कुशद्वीपो व्यवस्थितः
শাল্মলদ্বীপৰ বিস্তাৰৰ দ্বিগুণ হৈ চাৰিওফালে কুশদ্বীপ অৱস্থিত; সি সৰ্বদিশে সুৰোদধি (সুৰা-সমুদ্ৰ)ক আৱৰি আছে।
Verse 20
विद्रुमश्चैव हेमश्च द्युतिमान् पुष्पवांस्तथा / कुशेशयो हरिश्चाथ मन्दरः सप्त पर्वताः
বিদ্ৰুম আৰু হেম, দ্যুতিমান আৰু পুষ্পবান; কুশেশয় আৰু হৰি, আৰু মন্দৰ—এই সাতটা পৰ্বত।
Verse 21
धुतपापा शिवा चैव पवित्रा संमता तथा / विद्युदम्भा मही चेति नद्यस्तत्र जलावहाः
তাত জল বহন কৰি বোৱা নদীবোৰ ধুতপাপা, শিবা, পবিত্ৰা, সম্মতা, বিদ্যুদম্ভা আৰু মহী—এই নামৰে পৰিচিত।
Verse 22
अन्याश्च शतशोविप्रा नद्यो मणिजलाः शुभाः / तासु ब्रह्माणमीशानं देवाद्याः पर्युपासते
হে বিপ্ৰসকল, আৰু শত শত শুভ নদী আছে, যাৰ জল মণিৰ দৰে দীপ্তিমান; সেই জলত দেৱসকলৰ অগ্ৰগণ্যজন ঈশান—যি ব্ৰহ্মস্বৰূপ প্ৰভু—তাঁক পৰ্যুপাসনা কৰে।
Verse 23
ब्राह्मणा द्रविणो विप्राः क्षत्रियाः शुष्मिणस्तथा / वैश्याः स्नेहास्तु मन्देहाः शूद्रास्तत्र प्रकीर्तिताः
তাত এইদৰে কোৱা হৈছে—ব্ৰাহ্মণসকল ধন‑সম্পদৰ প্ৰতি প্ৰবণ, ক্ষত্ৰিয়সকল তেজ‑পৰাক্ৰমে যুক্ত, বৈশ্যসকল স্নেহ‑আসক্তিৰে চিহ্নিত, আৰু শূদ্ৰসকল মন্দবুদ্ধি বুলি প্ৰকীৰ্তিত।
Verse 24
सर्वे विज्ञानसंपन्ना मैत्रादिगुणसंयुताः / यथोक्तकारिणः सर्वे सर्वे भूतहिते रताः
তেওঁলোক সকলোৱে সত্য বিবেক‑জ্ঞানসম্পন্ন, মৈত্ৰী আদি গুণে যুক্ত; সকলোৱে বিধানমতে কৰ্মকাৰী আৰু সকলো ভূতৰ হিতত ৰত আছিল।
Verse 25
यजन्ति विविधैर्यज्ञैर्ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् / तेषां च ब्रह्मसायुज्यं सारूप्यं च सलोकता
তেওঁলোকে নানাবিধ যজ্ঞে পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাৰ আৰাধনা কৰে; আৰু তেওঁলোকৰ বাবে ব্ৰহ্ম‑সাযুজ্য, সাৰূপ্য আৰু সলোকতা সিদ্ধি লাভ হয়।
Verse 26
कुशद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन समन्ततः / क्रौञ्चद्वीपस्ततो विप्रा वेष्टयित्वा घृतोदधिम्
হে বিপ্ৰসকল! কুশদ্বীপৰ বিস্তাৰৰ দ্বিগুণ পৰিমাণে চাৰিওফালে বিস্তৃত হৈ, তাৰ পাছত ক্রৌঞ্চদ্বীপ আছে; সি ঘৃত‑সমুদ্ৰক আৱৰি আছে।
Verse 27
क्रौञ्चो वामनकश्चैव तृतीयश्चान्धकारकः / देवावृच्च विविन्दश्च पुण्डरीकस्तथैव च / नाम्ना च सप्तमः प्रोक्तः पर्वतो दुन्दुभिस्वनः
ক্রৌঞ্চ, বামনক, তৃতীয় অন্ধকাৰক; দেৱাৱৃক, বিবিন্দ আৰু পুণ্ডৰীক—এইবোৰ ক্ৰমে কোৱা হৈছে। আৰু সপ্তম পৰ্বত ‘দুন্দুভিস্বন’ নামে প্ৰসিদ্ধ, যাৰ ধ্বনি ঢোলৰ দৰে।
Verse 28
गौरी कुमुद्विती चैव संध्या रात्रिर्मनोजवा / ख्यातिश्च पुण्डरीकाच नद्यः प्राधान्यतः स्मृताः
গৌৰী, কুমুদ্বতী, সন্ধ্যা, ৰাত্ৰি, মনোজৱা, খ্যাতি আৰু পুণ্ডৰীকা—এই নদীবোৰক প্ৰধান বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 29
पुष्कराः पुष्कला धन्यास्तिष्यास्तस्य क्रमेण वै / ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव द्विजोत्तमाः
পুষ্কৰ, পুষ্কল, ধন্য আৰু তিষ্য—এইসকল তাৰ ক্ৰমত যথাবিধি উদ্ভৱ হ’ল। হে দ্বিজোত্তম, তাৰ পৰাই ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰো উদ্ভূত হ’ল।
Verse 30
अर्चयन्ति महादेवं यज्ञदानसमाधिभिः / व्रतोपवासैर्विविधैर्हेमैः स्वाध्यायतर्पणैः
তেওঁলোকে যজ্ঞ, দান আৰু সমাধিৰ দ্বাৰা মহাদেৱক অৰ্চনা কৰে; নানাবিধ ব্ৰত-উপবাসে, স্বৰ্ণাৰ্পণে, আৰু স্বাধ্যায়-তৰ্পণেও।
Verse 31
तेषां वै रुद्रसायुज्यं सारूप्यं चातिदुर्लभम् / सलोकता च सामीप्यं जायते तत्प्रसादतः
তেওঁলোকৰ বাবে ৰুদ্ৰ-সায়ুজ্য আৰু অতি দুৰ্লভ ৰুদ্ৰ-সাৰূপ্যো লাভ হয়; লগতে ৰুদ্ৰলোকত বাস আৰু তেওঁৰ সামীপ্যো তেওঁৰ প্ৰসাদে জন্মে।
Verse 32
क्रौञ्चद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन समन्ततः / शाकद्वीपः स्थितो विप्रा आवेष्ट्य दधिसागरम्
হে বিপ্ৰসকল, ক্ৰৌঞ্চদ্বীপৰ বিস্তাৰৰ চাৰিওফালে দ্বিগুণ পৰিমাপে শাকদ্বীপ অৱস্থিত, যি দধিসাগৰক আৱেষ্টন কৰি আছে।
Verse 33
उदयो रैवतश्चैव श्यामाको ऽस्तगिरिस्तथा / आम्बिकेयस्तथा रम्यः केशरी चेति पर्वताः
উদয়, ৰৈৱত, শ্যামাক আৰু অস্তগিৰি; লগতে আম্বিকেয়, ৰম্য আৰু কেশৰী—এইসকল (প্ৰসিদ্ধ) পৰ্বত।
Verse 34
सुकुमारी कुमारी च नलिनी रेणुका तथा / इक्षुका धेनुका चैव गभस्तिश्चेति निम्नगाः
সুকুমাৰী, কুমাৰী, নলিনী আৰু ৰেণুকা; ইক্ষুকা, ধেনুকা আৰু গভস্তি—এইসকল (পবিত্ৰ) নদী।
Verse 35
आसां पिबन्तः सलिलं जीवन्ते तत्र मानवाः / अनामया ह्यशोकाश्च रागद्वेषविवर्जिताः
এই (পবিত্ৰ স্ৰোতসমূহৰ) জল পান কৰি তাত বাস কৰা মানুহে জীৱন ধাৰে—ৰোগহীন, শোকমুক্ত, আৰু ৰাগ-দ্বেষবর্জিত।
Verse 36
मगाश्च मगधाश्चैव मानवा मन्दगास्तथा / ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चात्र क्रमेण तु
ইয়াত ক্ৰমে মগ, মগধ, মানব আৰু মন্দগ; লগতে ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰ—এইসকল (সমাজগোষ্ঠী) উল্লেখিত।
Verse 37
यजन्ति सततं देवं सर्वलोकैकसाक्षिणम् / व्रतोपवासैर्विविधैर्देवदेवं दिवाकरम्
তেওঁলোকে সৰ্বলোকৰ একমাত্ৰ সাক্ষী সেই দেৱক সদায় পূজা কৰে—দেৱদেৱ দিৱাকৰ (সূৰ্য)ক, নানাবিধ ব্ৰত আৰু উপবাসেৰে।
Verse 38
तेषां सूर्येण सायुज्यं सामीप्यं च सरूपता / सलोकता च विप्रेन्द्रा जायते तत्प्रसादतः
হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! তেওঁৰ প্ৰসাদে তেওঁলোকে সূৰ্যৰ সৈতে সাযুজ্য, সামীপ্য, সৰূপতা আৰু সূৰ্যলোকবাস লাভ কৰে।
Verse 39
शाकद्वीपं समावृत्य क्षीरोदः सागरः स्थितः / श्वेतद्वीपश्च तन्मध्ये नारायणपरायणाः
শাকদ্বীপক চাৰিওফালে ক্ষীৰোদ-সাগৰে আৱৰি আছে; তাৰ মাজতে শ্বেতদ্বীপ, য’ত জনসকল সম্পূৰ্ণ নাৰায়ণ-পরায়ণ।
Verse 40
तत्र पुण्या जनपदा नानाश्चर्यसमन्विताः / श्वेतास्तत्र नरा नित्यं जायन्ते विष्णुतत्पराः
তাত পুণ্য জনপদ আছে, নানা আশ্চৰ্যৰে সমন্বিত। তাত মানুহ সদায় শ্বেতবৰ্ণ হৈ জন্মে আৰু সদা বিষ্ণুতৎপৰ থাকে।
Verse 41
नाधयो व्याधयस्तत्र जरामृत्युभयं न च / क्रोधलोभविनिर्मुक्ता मायामात्सर्यवर्जिताः
তাত ন মানসিক ক্লেশ আছে, ন শাৰীৰিক ব্যাধি; জৰা-মৃত্যুৰ ভয়ো নাই। তেওঁলোক ক্ৰোধ-লোভমুক্ত আৰু মায়া-মাত্সৰ্যবর্জিত।
Verse 42
नित्यपुष्टा निरातङ्का नित्यानन्दाश्च भोगिनः / नारायणपराः सर्वे नारायणपरायणाः
তেওঁলোক নিত্য পুষ্ট, নিৰাতঙ্ক, নিত্য আনন্দত স্থিত—সত্য কল্যাণভোগী। তেওঁলোক সকলেই নাৰায়ণ-পর, কেৱল নাৰায়ণতেই পরায়ণ।
Verse 43
केचिद् ध्यानपरा नित्यं योगिनः संयतेन्द्रियाः / केचिज्जपन्ति तप्यन्ति केचिद् विज्ञानिनो ऽपरे
কিছুমান যোগী সদায় ধ্যানত নিমগ্ন হৈ ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰে। কিছুমানে জপ কৰে আৰু তপস্যা কৰে; আন কিছুমানে বিবেকযুক্ত আত্মজ্ঞানত স্থিত থাকে।
Verse 44
अन्ये निर्बोजयोगेन ब्रह्मभावेन भाविताः / ध्यायन्ति तत् परं व्योम वासुदेवं परं पदम्
আন কিছুমান নিৰ্বীজ যোগে পৰিপক্ব হৈ আৰু ব্ৰহ্মভাবত ভাবিত হৈ, সেই পৰম ব্যোম—বাসুদেৱ—ক ধ্যান কৰে, যি পৰম পদ (পৰম ধাম)।
Verse 45
एकान्तिनो निरालम्बा महाभागवताः परे / पश्यन्ति परमं ब्रह्म विष्णवाख्यं तमसः परं
সেই পৰম মহাভাগৱত একান্ত ভক্তসকল বাহ্য আশ্ৰয় নোহোৱাকৈ, বিষ্ণু নামে খ্যাত আৰু অজ্ঞান-তমসৰ অতীত পৰম ব্ৰহ্মক দৰ্শন কৰে।
Verse 46
सर्वे चतुर्भुजाकाराः शङ्खचक्रगदाधराः / सुपीतवाससः सर्वे श्रीवत्साङ्कितवक्षसः
তেওঁলোক সকলোৱে চতুৰ্ভুজ ৰূপ ধাৰণ কৰি শঙ্খ-চক্ৰ-গদা বহন কৰিছিল। সকলোৱে দীপ্ত পীতবস্ত্ৰে শোভিত আছিল আৰু সকলোৰ বক্ষত শুভ শ্ৰীৱৎস-চিহ্ন অঙ্কিত আছিল।
Verse 47
अन्ये महेश्वरपरास्त्रिपुण्ड्राङ्कितमस्तकाः / स्वयोगोद्भूतकिरणा महागरुडवाहनाः
আন কিছুমান মহেশ্বৰ (শিৱ)ত পৰায়ণ আছিল; তেওঁলোকৰ ললাটত ত্ৰিপুণ্ড্ৰ অঙ্কিত আছিল। নিজ যোগসাধনাৰ পৰা উদ্ভূত তেজোকিৰণে দীপ্ত হৈ তেওঁলোকে মহাগৰুড়বাহনত বিচৰণ কৰিছিল।
Verse 48
सर्वशक्तिसमायुक्ता नित्यानन्दाश्च निर्मलाः / वसन्ति तत्र पुरुषा विष्णोरन्तरचारिणः
সৰ্বশক্তিসম্পন্ন, নিত্য আনন্দত প্রতিষ্ঠিত আৰু নিৰ্মল সেই সিদ্ধপুৰুষসকল তাত বাস কৰে; তেওঁলোকে বিষ্ণুৰ অন্তৰাত্মাত বিচৰণ কৰে।
Verse 49
तत्र नारायणस्यान्यद् दुर्गमं दुरतिक्रमम् / नारायणं नाम पुरं व्यासाद्यैरुपशोभितम्
তাতেই নাৰায়ণৰ আন এটা ধাম আছে—অতি দুৰ্গম আৰু দুৰতিক্ৰম। ‘নাৰায়ণ’ নামৰ সেই পুৰী ব্যাস আদি মহর্ষিসকলৰ দ্বাৰা শোভিত।
Verse 50
हेमप्राकारसंसुक्तं स्फाटिकैर्मण्डपैर्युतम् / प्रभासहस्त्रकलिलं दुराधर्षं सुशोभनम् / हर्म्यप्राकारसंयुक्तमट्टालकसमाकुलम्
সেই নগৰী সোণালী প্ৰাকাৰেৰে পৰিবেষ্টিত, স্ফটিক মণ্ডপেৰে সংযুক্ত আছিল। সহস্ৰ দীপ্তিৰ প্ৰভাৰে পূৰ্ণ, দুৰাধর্ষ আৰু অতিশয় শোভন; উচ্চ হৰ্ম্যৰ প্ৰাচীৰেৰে যুক্ত আৰু অট্টালিকাৰে সমাকুল।
Verse 51
हेमगोपुरसाहस्त्रैर्नानारत्नोपशोभितैः / शुभ्रास्तरणसंयुक्तं विचित्रैः समलङ्कृतम्
সেই নগৰী সহস্ৰ সোণালী গোপুৰেৰে অলংকৃত, নানাৰত্নেৰে দীপ্তিমান; নিৰ্মল শুভ্ৰ আচ্ছাদনেৰে যুক্ত আৰু বিচিত্ৰ অলংকাৰেৰে সুসজ্জিত আছিল।
Verse 52
नन्दनैर्विविधाकारैः स्त्रवन्तीभीश्च शोभितम् / सरोभिः सर्वतो युक्तं वीणावेणुनिनादितम्
সেই স্থান নন্দনবনৰ দৰে বিভিন্ন আকাৰৰ উপবনেৰে শোভিত, বোৱতী ধাৰাৰে সুন্দৰ; চাৰিওফালে সৰোবৰৰে যুক্ত আৰু বীণা-বেনুৰ নিনাদে মুখৰিত আছিল।
Verse 53
पताकाभिर्विचित्राभिरनेकाभिश्च शोभितम् / वीथीभिः सर्वतो युक्तं सोपानै रत्नभूषितैः
সেয়া নানাবৰ্ণৰ বিচিত্ৰ বহু পতাকাৰে শোভিত আছিল; চাৰিওফালে গ্যালাৰী আৰু পদচাৰী-পথেৰে সংযুক্ত, আৰু ৰত্নখচিত সোপানসমূহে অলংকৃত আছিল।
Verse 54
नारीशतसहस्त्राढ्यं दिव्यगोयसमन्वितम् / हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् / चतुर्द्वारमनौपम्यमगम्यं देवविद्विषाम्
সেই নগৰ/ধাম লক্ষ লক্ষ নাৰীৰে পৰিপূৰ্ণ, দিব্য গোধন আৰু ঐশ্বৰ্যৰে সমন্বিত আছিল; হাঁহ আৰু কাৰণ্ডৱ পক্ষীৰে আकीৰ্ণ, আৰু চক্ৰৱাক পক্ষীৰে শোভিত। চাৰিদুৱাৰবিশিষ্ট সেই অনুপম স্থান দেৱদ্বেষীসকলৰ বাবে অগম্য আছিল।
Verse 55
तत्र तत्राप्सरः सङ्धैर्नृत्यद्भिरुपशोभितम् / नानागीतविधानज्ञैर्देवानामपि दुर्लभैः
তাতে তাতে নৃত্য কৰা অপ্সৰাসকলৰ দলে ই শোভিত হৈছিল; লগতে নানাবিধ গীত-ব্যৱস্থাত নিপুণ, দেৱসকলৰো দুর্লভ গায়ক-বাদকসকল আছিল।
Verse 56
नानाविलाससंपन्नैः कामुकैरतिकोमलैः / प्रभूतचन्द्रवदनैर्नूपुरारावसंयुतैः
সিহঁত নানাবিধ বিলাসকলাৰে সমৃদ্ধ, কামৰসে ভৰা আৰু অতিশয় কোমল আছিল; সিহঁতৰ মুখ চন্দ্ৰসম প্ৰভাময়, আৰু নূপুৰৰ ঝংকাৰৰে সংযুক্ত আছিল।
Verse 57
ईषत्स्मितैः सुबिम्बोष्ठैर्बालमुग्धमृगेक्षणैः / अशेषविभवोपेतैर्भूषितैस्तनुमध्यमैः
সিহঁতৰ মুখত মৃদু হাঁহি, ওঁঠ পক্ক বিম্বফলৰ দৰে; বাল্যসুলভ মুগ্ধতাৰে ভৰা মৃগনয়না সিহঁত। সকলো বৈভৱ আৰু অলংকাৰৰে বিভূষিত, আৰু সৰু কঁকাল (তনুমধ্য) আছিল।
Verse 58
सुराजहंसचलनैः सुवेषैर्मधुरस्वनैः / संलापालापकुशलैर्दिव्याभरणभूषैतैः
দিব্য অলংকাৰৰে ভূষিতা তেওঁলোকে ৰাজহংসৰ দৰে মনোহৰ গতিৰে চলিছিল; সুৱেষধাৰী, মধুৰস্বৰ, আৰু শিষ্ট সংলাপত নিপুণ আছিল।
Verse 59
स्तनभारविनम्रैश्च मदघूर्णितलोचनैः / नानावर्णविचित्राङ्गैर्नानाभोगरतिप्रियैः
স্তনভাৰে নত দেহ, মদে ঘূৰ্ণিত নয়ন; নানা বৰ্ণ আৰু অলংকাৰৰে বিচিত্ৰ অঙ্গ—তেওঁলোকে নানাভোগত ৰত আৰু ৰতিক্ৰীড়াত প্ৰীত আছিল।
Verse 60
प्रफुल्लकुसुमोद्यानैरितश्चेतश्च शोभितम् / असंख्येयगुणं शुद्धमागम्यं त्रिदशैरपि
প্ৰফুল্ল কুসুমোদ্যানৰে ইফালে-সিফালে শোভিত; অসংখ্য গুণে সমৃদ্ধ, পৰম শুদ্ধ, আৰু ত্ৰিদশসকলৰো দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 61
श्रीमत्पवित्रं देवस्य श्रीपतेरमितौजसः / तस्य मध्ये ऽतितेजस्कमुच्चप्राकारतोरणम्
অমিত তেজস্বী শ্ৰীপতি দেৱৰ সেই ধাম শ্ৰীময় আৰু পৰম পবিত্ৰ; তাৰ মধ্যভাগত উচ্চ প্ৰাকাৰ-স্থিত অতি দীপ্তিমান তোৰণদ্বাৰ বিৰাজমান।
Verse 62
स्थानं पद् वैष्णवं दिव्यं योगिनामपि दुर्लभम् / तन्मध्ये भगवानेकः पुण्डरीकदलद्युतिः / शेते ऽशेषजगत्सूतिः शेषाहिशयने हरिः
তাত দিব্য বৈষ্ণৱ স্থান (বৈকুণ্ঠ) আছে, যি যোগীসকলৰো দুষ্প্ৰাপ্য। তাৰ মধ্যভাগত পদ্মদলসম দ্যুতিমান একমাত্ৰ ভগৱান; সমগ্ৰ জগতৰ উৎস হৰি শেষনাগৰ শয্যাত শয়ন কৰে।
Verse 63
विचिन्त्यमानो योगीन्द्रैः सनन्दनपुरोगमैः / स्वात्मानन्दामृतं पीत्वा परं तत् तमसः परम्
সনন্দন-প্ৰমুখ যোগীন্দ্ৰসকলে যাক ধ্যান কৰে, সেই পৰম তত্ত্ব স্বাত্মানন্দ-অমৃত পান কৰি তমসৰো ওপৰে, পৰাত্পৰ ৰূপে স্থিত।
Verse 64
सुपीतवसनो ऽनन्तो महामायो महाभुजः / क्षीरोदकन्यया नित्यं गृहीतचरणद्वयः
দীপ্ত পীতবস্ত্ৰধাৰী অনন্ত প্ৰভু—মহামায়াময়, মহাবাহু—তাঁৰ যুগল চৰণ ক্ষীৰসাগৰ-কন্যা শ্ৰীলক্ষ্মীয়ে নিত্য ভক্তিভাৱে ধৰি থাকে।
Verse 65
सा च देवी जगद्वन्द्या पादमूले हरिप्रिया / समास्ते तन्मना नित्यं पीत्वा नारायणामृतम्
সেই দেবী—জগদ্বন্দ্যা, হৰিপ্ৰিয়া—তাঁৰ পাদমূলে অধিষ্ঠিতা; নিত্য তাঁতেই তন্ময় হৈ, নাৰায়ণ-অমৃত পান কৰি সদা তাতেই থাকে।
Verse 66
न तत्राधार्मिका यान्ति न च देवान्तराश्रयाः / वैकुण्ठं नाम तत् स्थानं त्रिदशैरपि वन्दितम्
তাত অধাৰ্মিকসকল নাযায়, আৰু অন্য দেৱতাৰ আশ্ৰয় লোৱাসকলেও নাযায়। সেই স্থান ‘বৈকুণ্ঠ’ নামে খ্যাত, যাক ত্ৰিদশ দেৱতাসকলেও বন্দনা কৰে।
Verse 67
न मे ऽत्र भवति प्रज्ञा कृत्स्नशस्तन्निरूपणे / एतावच्छक्यते वक्तुं नारायणपुरं हि तत्
তাৰ সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা কৰিবলৈ ইয়াত মোৰ প্ৰজ্ঞা যথেষ্ট নহয়। মাথোঁ ইমানেই ক’ব পাৰি—সেয়া নিশ্চয় ‘নাৰায়ণপুৰ’, নাৰায়ণৰ নগৰ।
Verse 68
स एव परमं ब्रह्म वासुदेवः सनातनः / शेते नारायणः श्रीमान् मायया मोहयञ्जगत्
তেওঁয়েই পৰম ব্ৰহ্ম—সনাতন বাসুদেৱ। শ্ৰীমান নাৰায়ণ শেষশয্যাত শয়ন কৰি, নিজ মায়াৰে জগতক মোহিত কৰে।
Verse 69
नारायणादिदं जातं तस्मिन्नेव व्यवस्थितम् / तमेवाभ्येति कल्पान्ते स एव परमा गतिः
এই বিশ্ব নাৰায়ণৰ পৰা জন্মিছে আৰু তেওঁৰ মাজতেই স্থিত। কল্পান্তে ই তেওঁৰ ওচৰলৈকে ঘূৰি যায়—তেওঁয়েই পৰম গতি।
Frequently Asked Questions
The chapter moves outward from Jambūdvīpa to Plakṣadvīpa (salt ocean), Śālmalīdvīpa (sugarcane-juice-like ocean), Kuśadvīpa (sura/nectar-liquor ocean), Krauñcadvīpa (ghṛta/clarified-butter ocean), Śākadvīpa (dadhi/curd ocean), and then the Kṣīroda (milk ocean) containing Śvetadvīpa.
Each dvīpa presents a legitimate devotional center—Soma, Vāyu, Brahmā, Rudra, Sūrya—granting classical fruits (sāyujya, sārūpya, sālokatā, sāmīpya). Yet the narrative apex is Śvetadvīpa/Vaikuṇṭha, where devotion culminates in Nārāyaṇa/Vāsudeva as the ultimate origin and end at pralaya.
They are depicted as free from affliction and moral impurities, devoted to Nārāyaṇa through meditation with restrained senses, mantra-japa and tapas, discriminative knowledge (jñāna), and advanced seedless yoga culminating in Brahman-abidance focused on Vāsudeva.
It concludes with an ontological claim: from Nārāyaṇa the universe is born, in Him it is sustained, and at the end of the aeon it returns to Him—thereby identifying Nārāyaṇa/Vāsudeva as the supreme destination beyond all.