Adhyaya 48

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साह्स्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तचत्वारिंशोध्यायः सूत उवाच शाकद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन व्यवस्थितः / क्षीरार्णवं समाश्रित्य द्वीपः पुष्करसंवृतः

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্বভাগত সাতচল্লিশতম অধ্যায়। সূত ক’লে—শাকদ্বীপৰ বিস্তাৰৰ দ্বিগুণ পুষ্কৰদ্বীপ স্থিত; ই ক্ষীৰসাগৰক আশ্ৰয় কৰি পুষ্কৰ-প্ৰদেশেৰে পৰিবেষ্টিত।

Verse 2

एक एवात्र विप्रेन्द्राः पर्वतो मानसोत्तरः / योजनानां सहस्त्राणि सार्धं पञ्चाशदुच्छ्रितः / तावदेव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, ইয়াত মানসোত্তৰ নামৰ এটা মাত্ৰ পৰ্বত আছে। তাৰ উচ্চতা এক হাজাৰ পঞ্চাশ যোজন, প্ৰস্থো তেনেই; চাৰিওফালে সম্পূৰ্ণ বৃত্তাকাৰ।

Verse 3

स एव द्वीपः पश्चार्धे मानसोत्तरसंज्ञितः / एक एव महासानुः संनिवेशाद् द्विधा कृतः

সেই দ্বীপৰ পশ্চিমাৰ্ধ ‘মানসোত্তৰ’ নামে পৰিচিত। ই একেটাই মহা উচ্চভূমি, কিন্তু বিন্যাসৰ কাৰণে তাক দ্বিধাভাৱে বিভক্ত বুলি কোৱা হয়।

Verse 4

तस्मिन् द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ / अपरौ मानसस्याथ पर्वतस्यानुमण्डलौ / महावीतं स्मृतं वर्षं धातकीखण्डमेव च

সেই দ্বীপত দুটা শুভ আৰু পুণ্যময় জনপদ স্মৃতিত উল্লেখ আছে—এটা ‘মানস্য’ নামে, আনটো পৰ্বতৰ পৰিমণ্ডল-প্ৰদেশ। তাত থকা বৰ্ষ ‘মহাবীত’ আৰু ‘ধাতকীখণ্ড’ নামেও প্ৰসিদ্ধ।

Verse 5

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः / तस्मिन् द्वीपे महावृक्षो न्यग्रोधो ऽमरपूजितः

মিঠা জলেৰে সাগৰে ঘেৰ কৰা পুষ্কৰ (দ্বীপ) আছে। সেই দ্বীপত অমৰ দেৱতাইও পূজা কৰা মহাবৃক্ষ ন্যগ্ৰোধ (বট) আছে।

Verse 6

तस्मिन् निवसति ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वभावनः / तत्रैव मुनिशार्दूलाः शिवनारायणालयः

সেই ঠাইতে ব্ৰহ্মা বাস কৰে—তেওঁ বিশ্বাত্মা আৰু জগতক ভাবিত কৰি পোষণ কৰা। তাতেই, হে মুনিশাৰ্দূলসকল, শিৱ-নাৰায়ণৰ ধাম আছে।

Verse 7

वसत्यत्र महादेवो हरोर्ऽद्धहरिरव्ययः / संपूज्यमानो ब्रह्माद्यैः कुमाराद्यैश्च योगिभिः / गन्धर्वैः किन्नरैर्यक्षैरीश्वरः कृष्णपिङ्गलः

ইয়াত মহাদেৱ বাস কৰে—অব্যয় প্ৰভু, যি অর্ধ হৰ আৰু অর্ধ হৰি। ব্ৰহ্মা আদি দেৱতা আৰু কুমাৰ আদি যোগনিষ্ঠ মুনিসকলে তেওঁক সম্যক পূজা কৰে; গন্ধৰ্ব, কিন্নৰ আৰু যক্ষসকলেও কৃষ্ণ-পিঙ্গল বৰ্ণৰ সেই ঈশ্বৰক আৰাধনা কৰে।

Verse 8

स्वस्थास्तत्र प्रजाः सर्वा ब्रह्मणा सदृशत्विषः / निरामया विशोकाश्च रागद्वेषविवर्जिताः

তাত সকলো প্ৰজা সুস্থ আৰু সুস্থিত, ব্ৰহ্মাৰ দৰে তেজস্বী। তেওঁলোক নিৰাময়, বিশোক আৰু ৰাগ-দ্বেষবিবর্জিত।

Verse 9

सत्यानृते न तत्रास्तां नोत्तमाधममध्यमाः / न वर्णाश्रमधर्माश्च न नद्यो न च पर्वताः

তাত ন সত্য আছে ন অসত্য; ন উত্তম‑অধম‑মধ্যমৰ ভেদ। তাত বৰ্ণ‑আশ্ৰমধৰ্ম নাই; নদী নাই, পৰ্বতো নাই।

Verse 10

परेण पुष्करस्याथ स्थितो महान् / स्वादूदकसमुद्रस्तु समन्ताद् द्विजसत्तमाः

পুষ্কৰৰ পশ্চিমে মহান মিঠাজলৰ সমুদ্ৰ আছে; সি সেই অঞ্চলক চাৰিওফালে ঘেৰি ৰাখে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল।

Verse 11

परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः / काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वा चैव शिलोपमा

তাৰ পাৰত এক বিশাল লোকবিন্যাস দেখা যায়। তাত সোণালী ভূমি আছে; সি দ্বিগুণ বিস্তৃত আৰু সৰ্বত্র শিলাৰ দৰে দৃঢ়।

Verse 12

तस्याः परेण शैलस्तु मर्यादात्मात्ममण्डलः / प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोकः स उच्यते

তাৰ পাৰত এটা পৰ্বত আছে; সি আত্মমণ্ডলক ঘেৰি থকা মર્યাদা-ৰূপ সীমা। সি আলোকময়ো আৰু অন্ধকাৰময়ো; সেয়ে ‘লোকালোক’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 13

योजनानां सहस्त्राणि दश तस्योच्छ्रयः स्मृतः / तावानेव च विस्तारो लोकालोको महागिरिः

মহাগিৰি লোকালোকৰ উচ্চতা দহ সহস্ৰ যোজন বুলি কোৱা হৈছে; তাৰ বিস্তাৰো ঠিক সিমানেই।

Verse 14

समावृत्य तु तं शैलं सर्वतो वै तमः स्थितम् / तमश्चाण्डकटाहेन समन्तात् परिवेष्टितम्

যেতিয়া সেই পৰ্বত আৱৃত হ’ল, তেতিয়া চাৰিওফালে ঘোৰ তমস স্থিত হ’ল; আৰু সেই অন্ধকাৰ যেন মহাকটাহৰ দৰে, সকলো দিশে সম্পূৰ্ণকৈ তাক পৰিবেষ্টন কৰিলে।

Verse 15

एतै सप्त महालोकाः पातालाः सप्तकीर्तिताः / ब्रह्माण्डस्यैष विस्तारः संक्षेपेण मयोदितः

এইদৰে এই সাত মহালোক আৰু সাত পাতাল বৰ্ণিত হ’ল। ব্ৰহ্মাণ্ডৰ এই বিস্তাৰ আৰু গঠন মই সংক্ষেপে ক’লোঁ।

Verse 16

अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्त्रशः / सर्वगत्वात् प्रधानस्य कारणस्याव्ययात्मनः

এনেধৰণৰ ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ড কোটি কোটি—হাজাৰতে হাজাৰ—বুলি জানিব লাগে; কিয়নো অব্যয়-স্বৰূপ কাৰণ ‘প্ৰধান’ সৰ্বব্যাপী।

Verse 17

अण्डेष्वेतेषु सर्वेषु भुवनानि चतुर्दश / तत्र तत्र चतुर्वक्त्रा रुद्रा नारायणादयः

এই সকলো ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ডৰ ভিতৰত চতুৰ্দশ ভুৱন আছে; আৰু প্ৰতিটোতে চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মা, ৰুদ্ৰ, নাৰায়ণ আদি দেৱশক্তি বিদ্যমান।

Verse 18

दशोत्तरमथैकैकमण्डावरणसप्तकम् / समन्तात् संस्थितं विप्रा यत्र यान्ति मनीषिणः

আৰু তাৰ পাছত, হে বিপ্ৰসকল, প্ৰতিটো ব্ৰহ্মাণ্ডৰ চাৰিওফালে সাত-সাত আৱৰণৰ সতৰ মণ্ডল সকলো দিশে স্থিত—যাৰ ফালে মনীষীসকল ধ্যান-যাত্ৰাত অগ্ৰসর হয়।

Verse 19

अनन्तमेकमव्यक्तनादिनिधनं महत् / अतीत्य वर्तते सर्वं जगत् प्रकृतिरक्षरम्

অনন্ত, এক, অব্যক্ত, আদি-অন্তহীন মহান—এই অক্ষৰ প্ৰকৃতি সমগ্ৰ জগতক অতিক্ৰম কৰিও তাতেই সৰ্বত্ৰ ব্যাপ্ত।

Verse 20

अनन्तत्वमनन्तस्य यतः संख्या न विद्यते / तदव्यक्तमिति ज्ञेयं तद् ब्रह्म परमं पदम्

অনন্তৰ অনন্তত্ব এইকাৰণে যে তাৰ কোনো সংখ্যা-পরিমাপ নাই; সেয়ে তাক ‘অব্যক্ত’ বুলি জানিবা—সেই ব্রহ্মই পৰম পদ।

Verse 21

अनन्त एष सर्वत्र सर्वस्थानेषु पठ्यते / तस्य पूर्वं मयाप्युक्तं यत्तन्माहात्म्यमव्ययम्

অনন্তৰ এই স্তোত্ৰ/উপদেশ সৰ্বত্ৰ, সকলো স্থানতে পঠিত হয়; তাৰ অব্যয় মাহাত্ম্য মই আগতেও কৈছোঁ।

Verse 22

गतः स एष सर्वत्र सर्वस्थानेषु वर्तते / भूमौ रसातले चैव आकाशे पवने ऽनले / अर्णवेषु च सर्वेषु दिवि चैव न सशयः

সেয়া সৰ্বব্যাপী হৈ সৰ্বত্ৰ, সকলো স্থানতে বৰ্তে—পৃথিৱীত, ৰসাতলত, আকাশত, বায়ু আৰু অগ্নিত, সকলো সাগৰত আৰু স্বৰ্গতো; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 23

तथा तमसि सत्त्वे च एष एव महाद्युतिः / अनेकधा विभक्ताङ्गः क्रीडते पुरुषोत्तमः

তদ্ৰূপে তমস আৰু সত্ত্বতেও সেই মহাদ্যুতি একাই প্ৰকাশ পায়; বহু ৰূপে অঙ্গ বিভক্ত কৰি পুৰুষোত্তম লীলাৰে জগত প্ৰকাশ কৰে।

Verse 24

महेश्वरः परो ऽव्यक्तादण्डमव्यक्तसंभवम् / अण्डाद् ब्रह्मा समुत्पन्नस्तेन सृष्टमिदं जगत्

পৰমেশ্বৰ মহেশ্বৰে অব্যক্তৰ পৰা উৎপন্ন ব্ৰহ্মাণ্ড-ৰূপ অণ্ড প্ৰকাশ কৰিলে। সেই অণ্ডৰ পৰা ব্ৰহ্মা উদ্ভৱ হ’ল, আৰু তেওঁৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ জগত সৃষ্ট হ’ল।