Adhyaya 40
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration (Lalitopākhyāna)
এই অধ্যায়ত ললিতোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত হয়গ্ৰীৱ–অগস্ত্য সংলাপ আছে। অগস্ত্য সোধে—ভূমণ্ডলত অৱস্থিত হৈও শ্ৰীকামাক্ষী মহাত্ৰিপুৰসুন্দৰী কেনেকৈ পৰম সার্বভৌমী? হয়গ্ৰীৱ কয়—দেৱী সকলো জীৱৰ হৃদয়ত অন্তৰ্যামী ৰূপে নিবাস কৰে আৰু কৰ্মানুসাৰে নিখুঁত ফল প্ৰদান কৰে। ত্ৰিপুৰা আদি শক্তিসকল তেওঁৰেই প্ৰকাশ; তেওঁ মহালক্ষ্মী ৰূপে পূৰ্বে ‘অণ্ড-ত্রয়’ উৎপন্ন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়, যাৰ দ্বাৰা বহুস্তৰীয় বিশ্বতত্ত্ব বুজায়। তাতেই অম্বিকা–পুৰুষোত্তম আদি যুগল-তত্ত্ব উদ্ভৱ হয়; দেৱীয়ে ইন্দিৰা–মুকুন্দ, পাৰ্বতী–পৰমেশান, সৰস্বতী–পিতামহ আদি যুগল-ব্যৱস্থা স্থাপন কৰি ব্ৰহ্মাক সৃষ্টি, বাসুদেৱক পালন, ত্ৰিলোচন (শিৱ)ক সংহাৰ কাৰ্যত নিয়োজিত কৰে। পাছত কাহিনীত পাৰ্বতীয়ে খেলতে মহেশৰ চকু ঢাকি দিলে, চকুৰ সৈতে সূৰ্য-চন্দ্ৰ জড়িত থাকাত জগত অন্ধকাৰত ডুব যায়, বৈদিক কৰ্ম লুপ্ত হয়, আৰু ৰুদ্ৰে কাশীত প্ৰায়শ্চিত্ত তপস্যাৰ বিধান কৰে। এইদৰে পোহৰ, যজ্ঞ-শৃঙ্খলা আৰু ধৰ্মৰক্ষাৰ দেৱীয় দায়িত্ব ব্যাখ্যা কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच श्रीकामकोष्ठपीठस्था महात्रिपुरसुन्दरी / कङ्कं विलासमकरोत्कामाक्षीत्यभिविश्रुता
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ উত্তৰভাগত, হয়গ্ৰীৱ–অগস্ত্য সংবাদৰ ললিতোপাখ্যানত একোণচত্বাৰিংশ অধ্যায়। অগস্ত্য ক’লে— শ্ৰীকামকোষ্ঠপীঠস্থ মহাত্ৰিপুৰসুন্দৰী, ‘কামাক্ষী’ নামে প্ৰসিদ্ধা, তেঁৱে ‘কঙ্ক’ নামৰ লীলাবিলাস কৰিলে।
Verse 2
श्रीकामाक्षीति सा देवी महात्रिपुरसुंदरी / भूमण्डलस्थिता देवी किं करोति महेश्वरी / एतस्याश्चरितं दिव्यं वद मे वदतां वर
সেই মহাত্ৰিপুৰসুন্দৰী দেৱী ‘শ্ৰীকামাক্ষী’ বুলি জনাজাত। ভূমণ্ডলত অৱস্থিত হৈও সেই মহেশ্বৰী দেৱী কি কৰে? হে বাক্যশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁৰ এই দিব্য চৰিত্ৰ মোক কোৱা।
Verse 3
हयग्रीव उवाच अत्र स्थितापि सर्वेषां हृदयस्था घटोद्भव / तत्तत्कर्मानुरूपं सा प्रदत्ते देहिनां फलम्
হয়গ্ৰীৱ ক’লে— হে ঘটোদ্ভৱ (অগস্ত্য), তেওঁ ইয়াত অৱস্থিত হৈও সকলোৰে হৃদয়ত অধিষ্ঠিতা। দেহধাৰীসকলক তেওঁলোকৰ কৰ্মানুসাৰে ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 4
यत्किञ्चिद्वर्तते लोके सर्वमस्या विचेष्टितम् / किञ्चिच्चिन्तयते कश्चित्स्वच्छन्दं विदधात्यसौ
জগতত যি কিবা ঘটে, সেয়া সকলো তেওঁৰ লীলাচেষ্টা। কোনোবাই যি কিবা চিন্তা কৰে, তাকো দেৱী স্বেচ্ছাৰে সিদ্ধ কৰে।
Verse 5
तस्या एवावतारास्तु त्रिपुराद्याश्च शक्तयः / इयमेव महालक्ष्मीः ससर्जाण्डत्रयं पुरा
তেওঁৰেই অৱতাৰ ত্ৰিপুৰা আদি শক্তিসকল। এই মহালক্ষ্মীয়ে পুৰাকালত ত্ৰিবিধ অণ্ড (ত্ৰিব্ৰহ্মাণ্ড) সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 6
परत्रयाणामावासं शक्तीनां तिसृणामपि / एकस्मादण्डतो जातावंबिकापुरुषोत्तमौ
তিন পৰাশক্তিৰো যি আবাস, সেই অম্বিকা আৰু পুৰুষোত্তম একে অণ্ডৰ পৰা জন্মিল।
Verse 7
श्रीविरिञ्चौ ततो ऽन्यस्मादन्य स्माच्च गिराशिवौ / इन्दिरां योजयामास मुकुन्देन महेश्वरी / पार्वत्या परमेशानं सरस्वत्या पितामहम्
তাৰপিছত এটা অণ্ডৰ পৰা শ্ৰী-বিৰিঞ্চ (ব্ৰহ্মা) আৰু আন এটা অণ্ডৰ পৰা গিৰা (সৰস্বতী) আৰু শিৱ জন্মিল। মহেশ্বৰীয়ে ইন্দিৰাক মুকুন্দৰ সৈতে যুক্ত কৰিলে; পাৰ্বতীৰে পৰমেশানক আৰু সরস্বতীৰে পিতামহক যুক্ত কৰিলে।
Verse 8
ब्रह्माणं सर्व लोकानां सृष्टिकार्ये न्ययुङ्क्त सा / वासुदेवं परित्राणे संहारे च त्रिलोचनम्
সেই দেবীয়ে ব্ৰহ্মাক সকলো লোকৰ সৃষ্টিকাৰ্যত নিয়োজিত কৰিলে; বাসুদেৱক পৰিত্ৰাণত আৰু ত্ৰিলোচন (শিৱ)ক সংহাৰত নিয়োজিত কৰিলে।
Verse 9
ते सर्वे ऽपि महालक्ष्मीं ध्यायन्तः शर्मदां सदा / ब्रह्मलोके च वैकुण्ठे कैलासे च वसंत्यमी
তেওঁলোকে সকলেই সদা শর্মদায়িনী মহালক্ষ্মীক ধ্যান কৰি ব্ৰহ্মলোক, বৈকুণ্ঠ আৰু কৈলাসত বাস কৰে।
Verse 10
कदाचित्पार्वती देवी कैलासशिखरे शुभे / विहरन्ती महेशस्य पिधानं नेत्रयोर्व्यधात्
এবাৰ শুভ কৈলাসশিখৰত বিহাৰ কৰি থকা দেৱী পাৰ্বতীয়ে মহেশ্বৰদেৱৰ দুয়োটা নয়ন ঢাকি দিলে।
Verse 11
चन्द्रसूर्यौं यतस्तस्य नेत्रात्तस्माज्जगत्त्रयम् / अन्धकारावृतमभूदतेजस्कं समन्ततः
কাৰণ তেওঁৰ নয়ন হতেই চন্দ্ৰ-সূৰ্য, সেয়ে ত্ৰিজগত চাৰিওফালে অন্ধকাৰত আচ্ছন্ন হৈ তেজহীন হ’ল।
Verse 12
ततश्च सकला लोका स्त्यक्तदेवपितृक्तियाः / इति कर्त्तव्यतामूढा न प्रजानन्त किञ्चन
তেতিয়া সকলো লোকে দেৱপূজা আৰু পিতৃকাৰ্য ত্যাগ কৰি কৰ্তব্যবিমূঢ় হৈ একো বুজি নাপালে।
Verse 13
तद्दृष्ट्वा भगवान्रुद्रः पार्वतीमिदमब्रवीत् / त्वया पापं कृतं देवि मम नेत्रपिधानतः
সেয়া দেখি ভগৱান ৰুদ্ৰই পাৰ্বতীক ক’লে—‘দেৱি, মোৰ নয়ন ঢাকি তুমি পাপ কৰিলা।’
Verse 14
ऋषयस्त्यक्ततपसो हतसन्ध्याश्च वैदिकाः / सर्वं च वैदिकं कर्म त्वया नाशितमंबिके
ঋষিসকলে তপস্যা ত্যাগ কৰিলে, বৈদিকসকলৰ সন্ধ্যা-উপাসনা নষ্ট হ’ল; অম্বিকে, তুমি সকলো বৈদিক কৰ্ম বিনাশ কৰিলা।
Verse 15
तस्मात्पापस्य शान्त्यर्थं तपः कुरु सुदुष्करम् / गत्वा काशीं व्रतं तत्र किञ्चित्कालं समाचर
সেয়ে পাপৰ শান্তিৰ বাবে অতি দুষ্কৰ তপস্যা কৰা। কাশীলৈ গৈ তাত কিছু কাল ব্ৰত পালন কৰা।
Verse 16
पश्चात्काञ्चीपुरं गत्वा कामाक्षीं तत्र द्रक्ष्यसि / आराधयैतां नित्यां त्वं सर्वपापहरीं शिवाम्
তাৰ পাছত কাঞ্চীপুৰলৈ গৈ তুমি তাত কামাক্ষীৰ দৰ্শন পাবা। সৰ্বপাপহাৰিণী নিত্যা শিৱা দেবীক তুমি আৰাধনা কৰা।
Verse 17
तुलसीमग्रतः कृत्त्वा कम्पाकूले तपः कुरु / इत्यादिश्य महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत
তুলসীক আগত ৰাখি কম্পা নদীৰ তীৰত তপস্যা কৰা—এইদৰে উপদেশ দি মহাদেৱ তাতেই অন্তর্ধান কৰিলে।
Verse 18
तथा कृतवतीशानी भर्तुराज्ञानुवर्तिनी / चिरेण तपसा क्लिष्टामनन्यहृदयां शिवाम्
ভৰ্তাৰ আজ্ঞা অনুসৰণ কৰা ঈশানীয়ে তেনেকৈয়ে কৰিলে। দীঘলীয়া তপস্যাত ক্লিষ্ট হলেও তেওঁ শিৱত অনন্যহৃদয়া হৈ ৰ’ল।
Verse 19
अग्रतः कृतसांनिध्या कामाक्षी वाक्यमब्रवीत् / वत्से तपोभिरत्युग्रैरलं प्रीतास्मि सुव्रते
সন্মুখত প্ৰকট হৈ কামাক্ষীয়ে ক’লে—বৎসে! তোমাৰ অতি উগ্ৰ তপস্যা যথেষ্ট; হে সুৱ্ৰতে, মই প্ৰসন্ন।
Verse 20
उन्मील्य नयने पश्चात्पार्वती स्वपुरः स्थिताम् / बालार्कायुतसंकाशां सर्वाभरणभूषिताम्
তাৰ পাছত পাৰ্বতীয়ে নয়ন মেলি নিজৰ সন্মুখত অৱস্থিত দেৱীক দেখিলে; তেওঁ নবোদিত সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান আৰু সকলো অলংকাৰৰে ভূষিতা আছিল।
Verse 21
किरीटहारकेयूरकटकाद्यैरलङ्कृताम् / पाशाङ्कुशेक्षुकोदण्डपञ्चबाणलसत्कराम्
তেওঁ কিৰীট, হাৰ, কেয়ূৰ, কটক আদি অলংকাৰৰে অলংকৃত; তেওঁৰ কৰযুগলত পাশ, অঙ্কুশ, ইক্ষুধনু আৰু পঞ্চবাণ দীপ্তিময় আছিল।
Verse 22
किरीटमुकुटोल्लासिचन्द्ररेखाविभूषणाम् / विधातृहरिरुद्रेशसदाशिवपदप्रदाम्
তেওঁৰ কিৰীট-মুকুটত চন্দ্ৰৰেখা দীপ্ত বিভূষণৰূপে শোভিত আছিল; তেওঁ বিধাতা, হৰি, ৰুদ্ৰেশ আৰু সদাশিৱৰ পদ প্ৰদানকাৰিণী।
Verse 23
सगुणं ब्रह्मतामाहुरनुत्तरपदाभिधाम् / प्रपञ्चद्वयनिर्माणकारिणीं तां परांबिकाम्
সেই পৰাম্বিকাক সগুণ ব্ৰহ্মস্বৰূপিণী, ‘অনুত্তৰ পদ’ নামে অভিহিতা, আৰু দ্বিবিধ প্ৰপঞ্চৰ নিৰ্মাণকাৰিণী বুলি কোৱা হয়।
Verse 24
तां दृष्ट्वाथ महाराज्ञीं महा नन्दपरिप्लुता / पुलकाचितसर्वाङ्गी हर्षेणोत्फुल्ललोचना
সেই মহাৰাজ্ঞী দেৱীক দেখি তেওঁ মহা আনন্দে আপ্লুত হ’ল; সৰ্বাঙ্গত ৰোমাঞ্চ উঠিল আৰু হর্ষে নয়ন প্ৰস্ফুটিত হ’ল।
Verse 25
चण्डिकामङ्गलाद्यैश्च सहसा स्वसखीजनैः / प्रणिपत्य च साष्टाङ्गं कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम्
সেই চণ্ডিকা, মঙ্গলা আদি সখীসকলৰ সৈতে সহসাই আহিল। দেৱীক সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰি প্ৰদক্ষিণাও কৰিলে।
Verse 26
बद्धाञ्जलिपुटा भूयः प्रणता स्वैक्यरूपिणी / तामाह कृपया वीक्ष्य महात्रिपुरसुंदरी
সেইজনী পুনৰ অঞ্জলি বেঁধি, একাত্ম-ৰূপিণী হৈ নত হৈ প্ৰণাম কৰিলে। কৃপাৰে চাই মহাত্ৰিপুৰসুন্দৰীয়ে ক’লে।
Verse 27
बाहुभ्यां संपरिष्वज्य सस्नेहमिदमब्रवीत् / वत्से लभस्व भर्तारं रुद्रं स्वमनसेप्सितम्
তাক দুয়ো বাহুত আলিঙ্গন কৰি স্নেহে ক’লে— “বৎসে, তোৰ মনপছন্দ স্বামী ৰুদ্ৰক লাভ কৰ।”
Verse 28
लोके त्वमपि रक्षार्थं ममाज्ञाम नुवर्तय / अहं त्वमिति को भेदस्त्वमेवाहं न संशयः
“লোকৰ ৰক্ষাৰ্থে তয়ো মোৰ আজ্ঞা অনুসৰণ কৰ। ‘মই’ ‘তই’— ইয়াত ভেদ কি? নিঃসন্দেহ তইয়েই মই।”
Verse 29
किं पापं तव कल्याणि त्वं हि पापनिकृन्तनी / आमनन्ति हि योगीन्द्रास्त्वामेव ब्रह्मरूपिणीम्
“কল্যাণী, তোৰ পাপ কি হ’ব পাৰে? তই ত পাপ-নাশিনী। যোগীন্দ্ৰসকলে তোকেই ব্ৰহ্ম-ৰূপিণী বুলি কয়।”
Verse 30
लीलामात्रमिदं वत्से परलोकविडंबनम् / इत्यूचिषीं महाराज्ञीमबिकां सर्वमङ्गला / भक्त्या प्रणम्य पश्यन्ती परां प्रीतिमुपाययौ
“বৎসে, এই সকলো কেৱল লীলা-মাত্ৰ; পৰলোকৰ এক প্ৰকাৰ বিদম্বনা,”—এই বুলি সৰ্বমঙ্গলাঅম্বিকাই মহাৰাণীক ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি, তেওঁক দৰ্শন কৰি কৰি পৰম প্ৰীতিলাভ কৰিলে।
Verse 31
स्तुवत्यामेव पार्वत्यां तदानीमेव सापरा / प्रविष्टा हृदयं तस्याः प्रहृष्टाया महामुने
হে মহামুনে, পাৰ্বতী স্তৱ কৰি থাকোঁতেই সেই ক্ষণতে সেই পৰাশক্তি, প্ৰহৃষ্টা দেৱীৰ হৃদয়ত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 32
अथ विस्मयमापन्ना चिन्तयन्ती मुहुर्मुहुः / स्वप्नः किमेष दृष्टो वा मया किमथ वा भ्रमः
তেতিয়া তেওঁ বিস্মিত হৈ বাৰে বাৰে চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে—এইটো স্বপ্ন নে? মই সঁচাকৈ দেখিলোঁ নে? নে এইটো কেৱল ভ্ৰম?
Verse 33
इत्थं विमृश्य परितः प्रेरयामास लोचने / जयां च विजयां पश्चात्सख्यावालोक्य सस्मिते / प्रसन्नवदना सा तु प्रणते वदति स्म सा
এইদৰে বিবেচনা কৰি তেওঁ চাৰিওফালে দৃষ্টি ঘূৰালে। পাছত সখী জয়া আৰু বিজয়াক দেখি মৃদু হাঁহিলে; তেওঁলোকে প্ৰণাম কৰাত প্ৰসন্নমুখী তেওঁ তেওঁলোকক ক’বলৈ ধৰিলে।
Verse 34
एतावन्तमलं कालं कुत्र याते युवां प्रिये / मया दृष्टां तु कामाक्षीं युवां चेत्किमपश्यतम्
প্ৰিয়ে, ইমান সময় তোমালোক দুয়ো ক’ত গ’লা? মই ত কামাক্ষী দেৱীৰ দৰ্শন পালোঁ; তোমালোক যদি লগত আছিলা তেন্তে কিয় নেদেখিলা?
Verse 35
सख्यौ तु तद्वचः श्रुत्वा प्रहर्षोत्फुल्ललोचने / पुष्पाणि पूजनार्हाणि निधायाग्रे समूचतुः
সেই দুয়ো সখীয়ে তেখেতৰ বাক্য শুনি হৰ্ষে প্ৰফুল্ল নয়নে পূজাৰ যোগ্য পুষ্প আগত থৈ যথোচিতভাৱে ক’লে।
Verse 36
सत्यमेवाधुना दृष्टा ह्यावाभ्यामपि सा परा / न स्वप्नो न भ्रमो वापि साक्षात्ते हृदयं गता / इत्युक्त्वा पार्श्वयोस्तस्या निषण्णे विनयानते
“এতিয়া সঁচাকৈয়ে আমি দুয়ো সেই পৰমা দেবীক দেখিলোঁ; ই স্বপ্ন নহয়, ভ্ৰমো নহয়—তেওঁ সাক্ষাতে তোমাৰ হৃদয়ত প্ৰবেশ কৰিছে।” বুলি কৈ তেওঁলোকে তেওঁৰ দুয়ো কাষত বিনয়ে নত হৈ বহিল।
Verse 37
एकाम्रमूले भगवान्भवानीविरहार्तिमान् / गौरीसंप्राप्तये दध्यौ कामाक्षीं नियतेन्द्रियः
একাম্ৰ গছৰ মূলত ভগৱান শিৱ ভৱানীৰ বিৰহত ব্যাকুল হৈ, ইন্দ্ৰিয় সংযত কৰি গৌৰীপ্ৰাপ্তিৰ বাবে কামাক্ষী দেবীৰ ধ্যান কৰিলে।
Verse 38
तत्रापि कृतसांनिध्या श्रीविद्यादेवता परा / अचष्ट कृपया तुष्टा ध्यायन्तं निश्चलं शिवम्
তাতো সান্নিধ্য প্ৰকাশ কৰি শ্ৰীবিদ্যাৰ পৰা দেবতা প্ৰসন্ন হৈ কৃপাৰে ধ্যানৰত নिश्चল শিৱক চালে।
Verse 39
अलं ध्यानेन कन्दर्पदर्पघ्न त्वं ममाज्ञया / अङ्गीकुरुष्व कन्दर्पं भूयो मच्छासने स्थितम्
“হে কন্দৰ্পৰ দৰ্পনাশক! ধ্যান যথেষ্ট; মোৰ আজ্ঞাৰে পুনৰ মোৰ শাসনত অৱস্থিত কন্দৰ্পক গ্ৰহণ কৰা।”
Verse 40
एकाम्रसंज्ञे मत्पीठे त्विहैव निवसन्सदा / त्वमेवागत्य मत्प्रीत्यै संनिधौ मम सुव्रत / गौरीमनुगृहाण त्वं कंपानीरनिवासिनीम्
হে সুব্ৰত! একাম্ৰ নামে মোৰ পীঠত তুমি ইয়াতেই সদায় বাস কৰা। মোৰ প্ৰীতিৰ বাবে তুমি নিজে আহি মোৰ সন্নিধানত থাকি, কম্পা নদীৰ তীৰত নিবাস কৰা গৌৰীক অনুগ্ৰহ কৰা।
Verse 41
तापद्वयं जहीह्याशु योगजं तद्वियोगजम् / इत्युक्त्वान्तर्दधे तस्य हृदये परमा रमा
‘যোগজনিত আৰু বিয়োগজনিত—এই দুয়োটা তাপ শীঘ্ৰে ত্যাগ কৰা।’ এইদৰে কৈ পৰমা ৰমা তাৰ হৃদয়ত অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 42
शिवो व्युत्थाय सहसा धीरः संहृष्टमानसः / तस्या अनुग्रहं लब्ध्वा सर्वदेवनिषेवितः
শিৱ তৎক্ষণাৎ উঠি থিয় হ’ল—ধীৰ আৰু হৰ্ষিতচিত্ত। সেই দেৱীৰ অনুগ্ৰহ লাভ কৰি তেওঁ সকলো দেৱতাৰ দ্বাৰা সেৱিত হ’ল।
Verse 43
हृदिध्यायंश्च तामेव महात्रिपुरसुन्दरीम् / यद्विलासात्समुत्पन्नं लयं याति च यत्र वै
তেওঁ হৃদয়ত সেই মহাত্ৰিপুৰসুন্দৰীকেই ধ্যান কৰিলে—যাঁৰ লীলাৰ পৰা সকলো উৎপন্ন হয় আৰু যাঁৰ মাজতেই নিশ্চয় লয় প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 44
जगच्चराचरं चैतत्प्रपञ्चद्वितयात्मकम् / भूषयन्तीं शिवां कम्पामनुकंपार्द्रमानसाम्
চৰাচৰময় এই জগত—দ্বিবিধ প্ৰপঞ্চস্বৰূপ—কৰুণাৰে আৰ্দ্ৰহৃদয়া শিৱা ‘কম্পা’ৰ দ্বাৰা ভূষিত।
Verse 45
अङ्गीकृत्य तदा गौरी वैवाहिकविधानतः / आदाय वृषमारुह्य कैलासशिखरं ययौ
তেতিয়া শিৱে বৈৱাহিক বিধান অনুসাৰে গৌৰীক অঙ্গীকাৰ কৰিলে; তাৰ পাছত বৃষভ লৈ তাত আৰূঢ় হৈ কৈলাস-শিখৰলৈ গ’ল।
Verse 46
पुनरन्यं महप्राज्ञं समाकर्णय कुम्भज / आदिलक्ष्म्याः प्रभावं तु कथयामि तवानघ
হে কুম্ভজ, মহাপ্ৰাজ্ঞ! পুনৰ আন এটা প্ৰসঙ্গ মনোযোগেৰে শুনা; হে অনঘ, মই তোমাক আদিলক্ষ্মীৰ প্ৰভাৱ ক’ম।
Verse 47
सभायां ब्रह्मणो गत्वा समासेदुस्त्रिमुर्त्तयः / दिक्पालाश्च सुराः सर्वे सनकाद्याश्च योगिनः
ব্ৰহ্মাৰ সভালৈ গৈ ত্ৰিমূৰ্তিসকল তাত আসীন হ’ল; দিক্পালসকল, সকলো দেৱতা আৰু সনকাদি যোগীসকলো তাত সমবেত হ’ল।
Verse 48
देवर्षयो नारदाद्या वशिष्ठाद्याश्च तापसाः / ते सर्वे सहितास्तत्र ब्रह्मणश्च कपर्दिनः / द्वयोः पञ्चमुखत्वेन भेदं न विविदुस्तदा
নাৰদাদি দেৱৰ্ষি আৰু বশিষ্ঠাদি তাপসসকলো তাত আছিল। তেওঁলোক সকলোৱে ব্ৰহ্মা আৰু কপৰ্দী (শিৱ)ৰ সৈতে একেলগে উপস্থিত আছিল; তেতিয়া দুয়োৰ পঞ্চমুখ ৰূপৰ বাবে ভেদ বুজিব নোৱাৰিলে।
Verse 49
अन्योन्यं पृष्टवन्तस्ते ब्रह्मा कः कश्चशङ्करः / तेषां संवदतां मध्ये क्षिप्रमन्तर्हितः शिवः
তেওঁলোকে পৰস্পৰে সুধিবলৈ ধৰিলে—‘ব্ৰহ্মা কোন? শংকৰ কোন?’ তেওঁলোকৰ কথোপকথনৰ মাজতেই শিৱ শীঘ্ৰে অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 50
तदा पञ्चमुखो ब्रह्मा सितो नारायणस्तयोः / उभयोरपि संवादस्त्वहं ब्रह्मेत्यजायत
তেতিয়া পঞ্চমুখ ব্ৰহ্মা আৰু শ্বেতবৰ্ণ নাৰায়ণ—উভয়ৰ মাজত “মইয়েই ব্ৰহ্মা” বুলি সংলাপ উঠিল।
Verse 51
अ५मन्नाभिकमलाज्जातस्त्वं यन्ममात्मजः / सृष्टिकर्ता त्वहं ब्रह्मा नामसाधर्म्यतस्तथा / त्वं च रुद्रश्च मे पुत्रौ सृष्टिकर्तुरुभौ युवाम्
তুমি মোৰ আত্মজ, মোৰ নাভিকমলৰ পৰা জন্ম লোৱা; সেয়ে সৃষ্টিকৰ্তা মই ব্ৰহ্মা—নামৰ সাদৃশ্যৰ বাবেও তেনেই। আৰু তুমি আৰু ৰুদ্ৰ—দুয়ো মোৰ পুত্ৰ; সৃষ্টিকৰ্তা ৰূপে তোমালোক উভয়।
Verse 52
इति मायामोहितयोरुभयोरन्तरे तदा / तयोश्च स्वस्य माहात्म्यमहं ब्रह्मेति दर्शयन् / प्रादुरासीन्महाज्योतिस्तंभरूपो महेश्वरः
এইদৰে মায়াৰে মোহিত সেই দুয়োৰ মাজত, “মইয়েই ব্ৰহ্ম” বুলি নিজৰ মাহাত্ম্য দেখুৱাই, স্তম্ভৰূপ মহেশ্বৰ মহাজ্যোতি হৈ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।
Verse 53
ज्ञात्वैवैनं महेशानं विष्णुस्तूष्णीं ततः स्थितः / पञ्चवक्त्रस्ततो ब्रह्मा ह्यवमत्यैवमास्थितः / ब्रह्मणः शिरसामूर्ध्वं ज्योतिश्चक्रमभूत्पुरः
মহেশানক চিনিয়েই বিষ্ণু তেতিয়া নীৰৱ হৈ স্থিৰ ৰ’ল। কিন্তু পঞ্চবক্ত্ৰ ব্ৰহ্মা অৱজ্ঞা কৰি তেনেকৈয়ে অটল ৰ’ল। ব্ৰহ্মাৰ শিৰসমূহৰ ওপৰত সন্মুখে এটা জ্যোতিচক্ৰ প্ৰকাশ পালে।
Verse 54
तन्मध्ये संस्थितो देवः प्रादुरासोमया सह / ऊर्ध्वमैक्षथ भूयस्तमवमत्य वचो ऽब्रवीत्
সেই জ্যোতি-মধ্যতে দেৱতা উমাসহ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। তাৰ পাছত ওপৰলৈ চাই, তেওঁক তুচ্ছ জ্ঞান কৰি, ব্ৰহ্মাই বাক্য ক’লে।
Verse 55
तन्निशम्य भृशं क्रोधमवाप त्रिपुरान्तकः / विष्णुमेवं तदालोक्य क्रोधेनैव विकारतः
সেই কথা শুনি ত্ৰিপুৰান্তক (শিৱ) অত্যন্ত ক্ৰোধিত হ’ল। বিষ্ণুক তেনেদৰে দেখি ক্ৰোধৰ বাবে তেওঁৰ বিকাৰ জন্মিল।
Verse 56
तयोरेव समुत्पन्नो भैरवः क्रोधसंयुतः / मूर्धानमेकं चिच्छेद नखेनैव तदा विधेः / हाहेति तत्र सर्वे ऽपि क्रन्दन्तश्च पलायिताः
তেওঁলোকৰ পৰাই ক্ৰোধযুক্ত ভৈৰৱৰ উৎপত্তি হ’ল। তেওঁ নখেৰেই ব্ৰহ্মাৰ এটা মূৰ কাটি পেলালে। তেতিয়া তাত থকা সকলোৱে 'হায় হায়' বুলি চিঞৰি পলাই গ’ল।
Verse 57
अथ ब्रह्मकपालं तु नखलग्नं स भैरवः / भूयोभूयो धुनोति स्म तथापि न मुमोच तम्
তেতিয়া সেই ব্ৰহ্মকপাল (ব্ৰহ্মাৰ মূৰ) নখত লাগি ধৰিলে। ভৈৰৱে বাৰে বাৰে জোকাৰি দিলেও সি এৰি নগ’ল।
Verse 58
तद्ब्रह्महत्यामुक्त्यर्थं चचार धरणीतले / पुण्यक्षेत्राणि सर्वाणि गङ्गाद्याश्च महानदीः
সেই ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ তেওঁ পৃথিৱীত ভ্ৰমণ কৰিলে। তেওঁ সকলো পুণ্যক্ষেত্ৰ আৰু গংগা আদি মহানদীলৈ গ’ল।
Verse 59
न च ताभिर्विमुक्तो ऽभूत्कपाली ब्रह्महत्यया / विषण्णवदनो दीनो निःश्रीक इव लक्षितः / चिरेण प्राप्तवान्काञ्चीं ब्रह्मणा पूर्वमोषिताम्
সেইবোৰৰ দ্বাৰাও কপালী (ভৈৰৱ) ব্ৰহ্মহত্যাৰ পৰা মুক্ত নহ’ল। বিষণ্ণ মনেৰে, দুখী আৰু শ্ৰীহীন হৈ অৱশেষত তেওঁ কাঞ্চীত উপস্থিত হ’ল, য’ত পূৰ্বতে ব্ৰহ্মা বাস কৰিছিল।
Verse 60
तत्र भिक्षामटन्नित्यं सेवमानः परा श्रियम् / पञ्चतीर्थे प्रतिदिनं स्नात्वा भूलक्षणाङ्किते
তাত তেওঁ নিত্য ভিক্ষা কৰিবলৈ ঘূৰি ফুৰি পৰম শ্ৰীক সেৱা কৰিছিল। ভূমিলক্ষণে চিহ্নিত পঞ্চতীৰ্থত তেওঁ প্ৰতিদিন স্নান কৰিছিল।
Verse 61
कञ्चित्कालमुवासाथ प्रभ्रान्त इव बिल्वलः / काञ्चीक्षेत्रनिवासेन क्रमेण प्रयताशयः
কিছুদিন তেওঁ বিল্বলৰ দৰে যেন বিভ্ৰান্ত হৈ তাতেই থাকিল। কাঁচীক্ষেত্ৰত বাস কৰি কৰি ক্ৰমে তেওঁৰ মন সংযত হ’ল।
Verse 62
निर्धूतनिखिलातङ्कः श्रीदेवीं मनसा वान् / उत्तरे सेवितुं लक्ष्म्या वासुदेवेन दक्षिणे
সকলো আতংক দূৰ কৰি তেওঁ মনে মনে শ্ৰীদেৱীক বন্দনা কৰিলে—উত্তৰে লক্ষ্মীৰ সৈতে আৰু দক্ষিণে বাসুদেৱৰ সৈতে সেৱা কৰিবলৈ।
Verse 63
श्रीकामकोष्ठमागत्य पुरस्तात्तस्य संस्थितः / आदिलक्ष्मीपदध्यानमाततान यतात्मवान्
শ্ৰীকামকোষ্ঠলৈ আহি তেওঁ তাৰ সন্মুখত থিয় হ’ল। সংযতচিত্ত হৈ তেওঁ আদিলক্ষ্মীৰ পদযুগলৰ ধ্যান বিস্তাৰ কৰিলে।
Verse 64
यथा दीपो निवातस्थो निस्तरङ्गो यथांबुधिः / तथान्तर्वायुरोधेन न चचाला चलेश्वरः
যেনেকৈ নিৰ্বাত ঠাইত দীপ নডৰে, যেনেকৈ তৰংগহীন সাগৰ স্থিৰ—তেনেকৈ অন্তঃপ্ৰাণ-নিরোধে চেলেশ্বৰ নচলিল।
Verse 65
तैलधारावदच्छिन्नामनवच्छिन्नभैरवः / वितेने शैलतनयानाथश्रीध्यानसन्ततिम् / न ब्रह्मा नैव विष्णुर्वा न सिद्धः कपिलो ऽपि वा
তৈলধাৰাৰ দৰে অবিচ্ছিন্ন, অনৱৰতে ভৈৰৱে শৈলতনয়া-নাথৰ শ্ৰীধ্যান-ধাৰা বিস্তাৰ কৰিলে। ন ব্ৰহ্মা, ন বিষ্ণু, ন সিদ্ধ কপিলো তেনে সক্ষম।
Verse 66
नान्ये च सनकाद्या ये मुनयो वा शुकादयः / तया समाधिनिष्ठायां न समर्थाः कथञ्चन
সনকাদি অন্য মুনি আৰু শুকাদি ঋষিসকলেও সেইধৰণৰ সমাধি-নিষ্ঠাত কোনোপধ্যেই সমৰ্থ নাছিল।
Verse 67
अथ श्रीभावयोगेन श्रीभावं प्राप्तवाञ्शिवः / ततः प्रसन्ना श्रीदेवी प्रभामण्डलवर्तिनी / अर्धरात्रे पुरः स्थित्वा वाचं प्रोवाच वाङ्मयी
তাৰ পাছত শ্ৰীভাব-যোগে শিৱে শ্ৰীভাব লাভ কৰিলে। তেতিয়া প্ৰভামণ্ডলত অৱস্থিত প্ৰসন্না শ্ৰীদেৱী অর্ধৰাত্ৰিত সন্মুখত থিয় হৈ বাণীময় বাক্য ক’লে।
Verse 68
श्रीकण्ठ सर्वपापघ्न किं पापं तव विद्यते / मद्रूपस्त्वं कथं देहः सेयं लोकविडम्बना
হে শ্ৰীকণ্ঠ, তুমি সৰ্বপাপঘ্ন; তোমাৰ পাপ ক’ত? তুমি মোৰেই ৰূপ, তেন্তে এই দেহ কেনেকৈ? ই লোকৰ বিদম্বনা মাথোঁ।
Verse 69
श्वोभूते ब्रह्महत्यायाः क्षणान्मुक्तो भविष्यसि / इत्युक्त्वान्तर्दधे तत्र महासिंहासनेश्वरी
‘কাইলৈ হ’লে তুমি ব্ৰহ্মহত্যাৰ পৰা ক্ষণতে মুক্ত হ’বা’—এই বুলি কৈ তাতে মহাসিংহাসনেশ্বৰী অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 70
भैरवो ऽपि प्रहृष्टात्मा कृतार्थः श्रीविलोकनात् / विनीय तं निशाशेषं श्रीध्यानैकपरायणः
ভৈৰৱো শ্ৰীদৰ্শনত কৃতাৰ্থ হৈ পৰম প্ৰসন্নচিত্ত হ’ল। অৱশিষ্ট ৰাতি অতিবাহিত কৰি সি কেৱল শ্ৰীধ্যানতেই একাগ্ৰ ৰ’ল।
Verse 71
प्रातः पञ्चमहातीर्थे स्नात्वा सन्ध्यामुपास्य च / पुनः पुनर्धूनुते स्म करलग्नं कपालकम्
প্ৰাতে পঞ্চমহাতীৰ্থত স্নান কৰি আৰু সন্ধ্যা-উপাসনা কৰি, সি হাতত ধৰা কপালপাত্ৰটো বাৰে বাৰে ঝাঁকাই থাকিল।
Verse 72
तथापि तत्तु नास्रंसत्स निर्वेदं परं गतः / स्वप्नः किमेष माया वा मानसभ्रान्तिरेव वा
তথাপি সেয়া নাছুটিল; তেতিয়া সি পৰম নিৰ্বেদলৈ গ’ল। ‘এয়া স্বপ্ন নে? মায়া নে? নে কেৱল মনৰ ভ্ৰান্তি?’ বুলি ভাবিলে।
Verse 73
मुहुरेवं विचिन्त्येशः शोकव्याकुलमानसः / स्वयमेव निगृह्याथ शोकं धीराग्रणीः शिवः
এদৰে বাৰে বাৰে চিন্তা কৰি, শোকে ব্যাকুল মনৰ ঈশ্বৰ শিৱ—ধীৰসকলৰ অগ্ৰগণ্য—নিজেই নিজৰ শোক সংযত কৰিলে।
Verse 74
तुलसीमण्डलं नत्वा पूजयित्वा पुरः स्थितः / निगृहीतेन्द्रियग्रामः समाधिस्थो ऽभवत्पुनः
তুলসীমণ্ডলক প্ৰণাম কৰি, পূজা কৰি, সন্মুখত স্থিৰ হৈ—ইন্দ্ৰিয়সমূহ সংযত কৰি—সি পুনৰ সমাধিস্থ হ’ল।
Verse 75
याममात्रे गते देवी पुनः सांनिध्यमागता / अलं समाधिना शम्भो निमज्जात्र सरोवरे
এটা যাম পাৰ হতেই দেৱী পুনৰ সান্নিধ্যলৈ আহি ক’লে— “হে শম্ভো, সমাধি যথেষ্ট; এই সৰোবৰত নিমজ্জিত হওক।”
Verse 76
इत्या दिश्य तिरो ऽधत्त सो ऽपि चिन्तामुपागमत् / इयं च माया स्वप्नो वा किं कर्त्तव्यं मयाथ वा
এইদৰে আদেশ দি তেওঁ অন্তৰ্ধান হ’ল; সিও চিন্তাত পৰিল— “ই মায়া নে স্বপ্ন? এতিয়া মই কি কৰোঁ?”
Verse 77
श्वोभूते ब्रह्महत्यायाः क्षणान्मुक्तो भविष्यसि / इत्युक्तं श्रीपरादेव्या यामातीतमिदं दिनम्
শ্ৰীপৰাদেৱীয়ে ক’লে— “কাইলৈ হ’লেই তুমি ব্ৰহ্মহত্যাৰ দোষৰ পৰা ক্ষণতে মুক্ত হ’বা”; এই দিনৰ এটা যাম অতিবাহিত হ’ল।
Verse 78
एवं सर्वं च मिथ्यैवेत्यधिकं चिन्तयावृतः / भगवान्व्यो मवाण्या तु निमज्जाप्स्विति गर्जितम्
‘এই সকলো মিছা’ বুলি অধিক চিন্তাত আৱৃত হৈ থাকোঁতে, আকাশবাণী গর্জি উঠিল— “হে ভগৱান, জলে নিমজ্জিত হওক!”
Verse 79
श्रुत्वा शङ्कां समुत्सृज्य तत्त्वं निश्चित्य शङ्करः / निममज्ज सरस्यां तु गङ्गायां पुनरुत्थितः
এই কথা শুনি শংকৰে শংকা ত্যাগ কৰিলে; তত্ত্ব নিশ্চিত কৰি সৰোবৰৰ গঙ্গাজলত নিমজ্জিত হৈ পুনৰ উঠি আহিল।
Verse 80
तत्र काशीं समालोक्य किमेतदिति चिन्तयन् / स मुहुर्तं स्थितस्तूष्णीं नखलीनकपालकः
তাত কাশীক দেখি “ই কি?” বুলি চিন্তা কৰি, নখাগ্ৰত কপাল ধাৰণ কৰা তেওঁ কিছু মুহূৰ্ত নীৰৱে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 81
ललाटन्त पमुद्वीक्ष्य तरणिं तरुणोन्दुभृत् / भिक्षार्थं नगरीमेनां प्रविवेश वशी शिवः
ললাটান্তলৈ দৃষ্টি তুলি, সূৰ্যসম তেজস্বী আৰু নবচন্দ্ৰধাৰী বশী শিৱ ভিক্ষাৰ্থে এই নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 82
गृहाणि कानिचिद्गत्वा प्रतोल्यां पर्यटन्भवः / सो ऽपश्यदग्रतः काञ्चित्काञ्चीं श्रीदेवताकृतिम्
কিছুমান ঘৰলৈ গৈ, গলিপথত ঘূৰি ফুৰোঁতে ভৱে আগত শ্ৰীদেৱতাৰ ৰূপ সদৃশ এগৰাকী কাঁচীক দেখিলে।
Verse 83
भिक्षां ज्योतिर्मयीं तस्मै दत्त्वा क्षिप्रं तिरोदधे / क्षणाद्ब्रह्मकपालं तत्प्रच्युतं तन्नखाग्रतः
তেওঁ তেওঁক জ্যোতির্ময় ভিক্ষা দি সোনকালে অন্তৰ্ধান হ’ল; আৰু ক্ষণতে ব্ৰহ্মকপালটো তেওঁৰ নখাগ্ৰৰ পৰা খসি পৰিল।
Verse 84
तद्दृष्ट्वाद्भुतमीशानः कामाक्षी शीलमुत्तमम् / प्रसन्नवदनांभोजो बहु मेने मुहुः परम्
এই আশ্চৰ্য দেখি ঈশানে কামাক্ষীৰ উত্তম শীলৰ মহিমা মানিলে; প্ৰসন্ন পদ্মমুখ শিৱে তেওঁক বাৰে বাৰে পৰম বুলি গণিলে।
Verse 85
पुरी काञ्ची पुरी पुण्या नदी कंपा नदी परा / देवता सैव कामाक्षीत्यासीत्संभावना पुरः
কাঞ্চী এক পুণ্য নগৰী, আৰু কম্পা নামৰ শ্ৰেষ্ঠ নদী; তাত অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী ‘কামাক্ষী’ নামে সদায় পূজিতা আৰু মানিতা।
Verse 86
इत्थं देवीप्रभावेण विमुक्तः संकटाद्धरः / स्वस्थः स्वस्थानमगमच्छ्लाघमानः परां श्रियम्
এইদৰে দেৱীৰ প্ৰভাৱে হৰ সংকটৰ পৰা মুক্ত হ’ল; সুস্থ হৈ নিজৰ স্থানলৈ গৈ পৰম শ্ৰীক প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 87
पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि विलासं शृणु कुम्भज / प्रभावं श्रीमहादेव्याः कामदं शृण्वतां सदा
এতিয়া মই পুনৰ আন এটা লীলা ক’ম; হে কুম্ভজ, শুনা। শ্ৰীমহাদেৱীৰ প্ৰভাৱ শুনোঁতাসকলক সদায় কাম্য ফল দিয়ে।
Verse 88
अयोध्याधिपतिः श्रीमान्नाम्ना दशरथो नृपः / सन्तानरहितो ऽतिष्ठद्बहुकालं शुचाकुलः
অযোধ্যাৰ অধিপতি শ্ৰীমান দাশৰথ নামৰ ৰজা সন্তানহীন আছিল; তেওঁ বহুদিন শোকত আকুল হৈ আছিল।
Verse 89
रहस्याहूय मतिमान्वशिष्ठं स्वपुरोहितम् / उवाचाचारसंशुद्धः सर्वशास्त्रार्थवेदिनम्
তেতিয়া বুদ্ধিমান ৰজাই নিজৰ পুৰোহিত বশিষ্ঠক গোপনে মাতি, আচাৰত শুদ্ধ আৰু সৰ্বশাস্ত্ৰাৰ্থবেদী তেওঁক ক’লে।
Verse 90
श्रीनाथ बहवो ऽतीताः कालानाधिगतः सुतः / संततेर्मम संतापः संततं वर्धतेतराम् / किं कुर्वे यदि संतानसंपत्स्यात्तन्निवेदय
হে শ্ৰীনাথ! বহু কাল অতীত হ’ল, তথাপি মোৰ পুত্ৰ লাভ নহ’ল। সন্তানৰ অভাৱত মোৰ সন্তাপ নিৰন্তৰ অধিককৈ বৃদ্ধি পাইছে। মই কি কৰিম? যদি সন্তান-সম্পদ লাভ সম্ভৱ হয়, তেন্তে সেই উপায় মোক নিবেদন কৰক।
Verse 91
वशिष्ठ उवाच मम वंश महाराज रहस्यं कथयामि ते / अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्ची ह्यवन्तिका / एता पुण्यतमाः प्रोक्ताः पुरीणामुत्तमोत्तमाः
বশিষ্ঠে ক’লে—হে মহাৰাজ! মোৰ বংশৰ গূঢ় ৰহস্য তোমাক কওঁ। অযোধ্যা, মথুৰা, মায়া, কাশী, কাঞ্চী আৰু অৱন্তিকা—এইবোৰ নগৰসমূহৰ ভিতৰত উত্তমোত্তম আৰু পৰম পুণ্যতম পুৰী বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 92
अस्याः सांनिध्यमात्रेण महात्रिपुरसुन्दरीम् / अर्चयन्ति ह्ययोध्यायां मनुष्या अधिदेवताम्
তেওঁৰ কেৱল সান্নিধ্য-মাত্ৰতেই অযোধ্যাত মানুহে অধিদেৱতা মহাত্ৰিপুৰসুন্দৰীক অর্চনা কৰে।
Verse 93
नैतस्याः सदृशी काचिद्देवता विद्यते परा / एनामेवर्चयन्त्यन्ये सर्वे श्रीदेवतां नृप
হে নৃপ! তেওঁৰ সদৃশ আন কোনো পৰম দেৱতা নাই। অন্য সকলেও শ্ৰীদেৱতা ৰূপে তেওঁকেই অর্চনা কৰে।
Verse 94
ब्रह्मविष्णुमहेशाद्याः सस्त्रीकाः सर्वदा सदा / नारिकेलफलालीभिः पनसैः कदलीफलैः
ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, মহেশ আদি দেৱগণে নিজৰ পত্নীসহ সদায় নাৰিকল, কঁঠাল আৰু কলাৰ ফলৰ সমূহেৰে (পূজা কৰে)।
Verse 95
मध्वाज्यशर्कराप्राज्यैर्महापायसराशिभिः / सिद्धद्रव्यविशेषैश्च पूजयेत्त्रिपुरांबिकाम् / अभीष्टमचिरेणैव संप्रदास्यति सैव नः
মধু, ঘিউ আৰু চেনিৰে পৰিপূৰ্ণ মহাপায়সৰ ৰাশি আৰু সিদ্ধ দ্ৰব্যৰ বিশেষ নৈবেদ্যৰে ত্ৰিপুৰাম্বিকাক পূজা কৰা উচিত। সেই দেৱীয়ে অচিৰেই আমাৰ অভীষ্ট দান কৰিব।
Verse 96
इत्युक्तवन्तमभ्यर्च्य गुरुमिष्टैरुपायनैः / स्वाङ्गजप्राप्तये भूयो विससर्ज विशांपतिः
এইদৰে কোৱা গুৰুজনক প্ৰিয় উপায়ন (উপহাৰ) দি অভ্যৰ্চনা কৰি, নিজৰ পুত্ৰপ্ৰাপ্তিৰ বাবে প্ৰজাৰ অধিপতি ৰজাই তেওঁক পুনৰ বিদায় দিলে।
Verse 97
ततो गुरूक्तरीत्यैव ललितां परमेश्वरीम् / अर्चयामास राजेन्द्रो भक्त्या परमया युतः
তাৰপিছত গুৰুয়ে কোৱা বিধি অনুসাৰে, পৰম ভক্তিৰে যুক্ত ৰাজেন্দ্ৰই পৰমেশ্বৰী ললিতাক আৰাধনা কৰিলে।
Verse 98
एवं प्रतिदिनं पूजां विधाय प्रीतमानसः / अयोध्यादेवताधामामशिषत्तत्र सङ्गतः
এইদৰে প্ৰতিদিন পূজা-বিধান কৰি প্ৰীতমনে, তেওঁ অযোধ্যাৰ দেৱতাধামত তাতে সংগতি হৈ অৱস্থান কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 99
अर्धरात्रे व्यतीते तु निभृतोल्लासदीपिके / किञ्चिन्निद्रालसस्यास्य पुरतस्त्रिपुरांबिका
অৰ্ধৰাতি পাৰ হোৱাৰ পিছত, নিভৃতভাৱে জ্বলি থকা দীপিকাৰ মৃদু পোহৰত, অলপ নিদ্ৰালস হৈ থকা তেওঁৰ সন্মুখত ত্ৰিপুৰাম্বিকা প্ৰকট হ’ল।
Verse 100
पाशाङ्कुशधनुर्बाणपरिष्कृतचतुर्भुजा / सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणभूषिता / स्थित्वा वाचमुवाचेमां मन्दमिन्दुमतीसुतम्
পাশ, অংকুশ, ধনু আৰু বাণে শোভিত চতুৰ্ভুজা, সৰ্ব শৃংগাৰ-বেশে সমৃদ্ধা আৰু সৰ্ব অলংকাৰৰে ভূষিতা দেৱী থিয় হৈ ইন্দুমতীপুত্ৰক মৃদু বাক্যে ক’লে।
Verse 101
अस्ति पङ्क्तिरथ श्रीमन्पुत्रभाग्यं तवानघ / विश्वासघातकर्माणि संति पूर्वकृतानि ते
হে শ্ৰীমান, হে অনঘ! তোমাৰ পুত্ৰভাগ্যৰ এক ক্ৰম আছে; কিন্তু বিশ্বাসঘাতক কৰ্ম তোমাৰ দ্বাৰা পূৰ্বে কৰা হৈছে।
Verse 102
तादृशां कर्मणां शान्त्यै गत्वा काञ्चीपुरं वरम् / स्नात्वा कम्पासरस्यां च तत्र मां पश्य पावनीम्
এনেধৰণৰ কৰ্মৰ শান্তিৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ কাঞ্চীপুৰলৈ যা; আৰু কম্পা সৰসত স্নান কৰি তাত মোক—পাৱনীক—দৰ্শন কৰ।
Verse 103
मध्ये काञ्चीपुरस्य त्वं कन्दराकाशमध्यगम् / कामकोष्ठं विपाप्मापि सप्तद्वारबिलान्वितम्
কাঞ্চীপুৰৰ মাজভাগত তুমি সেই কামকোষ্ঠ দেখিবা, যি গুহা-আকাশৰ মধ্যস্থ, পাপমুক্ত আৰু সপ্তদ্বাৰ-বিলযুক্ত।
Verse 104
साम्राज्यसूचकं पुंसां त्रयाणामपि सिद्धिदम् / प्राङ्मुखी तत्र वर्ते ऽहं महासिंहासनेश्वरी
সেই স্থান পুৰুষসকলৰ বাবে সাম্ৰাজ্যৰ সূচক আৰু তিনিও (পুৰুষাৰ্থ)ৰ সিদ্ধিদায়ক; তাত মই পূৰ্বমুখী হৈ মহাসিংহাসনেশ্বৰী ৰূপে বিরাজ কৰোঁ।
Verse 105
महालक्ष्मीस्वरूपेण द्विभुजा पद्मधारिणी / चक्रेश्वरी महाराज्ञी ह्यदृश्या स्थूलचक्षुषाम्
তেওঁ মহালক্ষ্মীৰ স্বৰূপে দ্বিভুজা, পদ্মধাৰিণী। চক্রেশ্বৰী মহাৰাজ্ঞী স্থূলদৃষ্টিসম্পন্নসকলৰ বাবে অদৃশ্য।
Verse 106
ममाक्षिजा महागौरी वर्तते मम दक्षिणे / सौन्दर्यसारसीमा सा सर्वाभरणभूषिता
মোৰ নয়নজাত মহাগৌৰী মোৰ সোঁফালে অৱস্থিত। তেওঁ সৌন্দৰ্যৰ পৰম সীমা আৰু সকলো অলংকাৰৰে ভূষিতা।
Verse 107
मया च कल्पिताऽवासा द्विभुजा पद्मधारिणी / महालक्ष्मीस्वरूपेण किं वा कृत्यात्मना स्थिता
মই কল্পিত কৰা আবাসত থকা তেওঁ দ্বিভুজা পদ্মধাৰিণী। তেওঁ মহালক্ষ্মীৰ স্বৰূপে বা কোনো কাৰ্যাত্ম স্বভাৱে স্থিত।
Verse 108
आपीठमौलिपर्यन्तं पश्य तस्तां ममांशजाम् / पातकान्याशु नश्यन्ति किं पुनस्तूपपातकम्
পাদপীঠৰ পৰা মুকুটলৈকে মোৰ অংশজাতাক দৰ্শন কৰা। পাপ শীঘ্ৰে নাশ হয়; উপপাপৰ কথা তেন্তে কি!
Verse 109
कुवासना कुबुद्धिश्च कुतर्कनिचयश्च यः / कुदेहश्च कुभावश्च नास्तिकत्वं लयं व्रजेत्
যাৰ ভিতৰত কুবাসনা, কুবুদ্ধি আৰু কুতৰ্কৰ সঞ্চয় আছে, লগতে কুদেহ আৰু কুভাৱ আছে—তাৰ নাস্তিকতা লয়লৈ গুচক।
Verse 110
कुरुष्व मे महापूजां सितामध्वाज्यपायसैः / विविधैर्भक्ष्यभोज्यैश्च पदार्थैः षड्रसान्वितैः
মোৰ মহাপূজা কৰা—চেনি, মধু, ঘিউ আৰু পায়সৰে; লগতে ষড়ৰসযুক্ত নানা ভক্ষ্য-ভোজ্য পদাৰ্থসহ।
Verse 111
तत्रैव सुप्रसन्नाहं पूरयिष्यामि ते वरम् / उपदिश्येति सम्राज्ञी दिव्यमूर्तिस्तिरोदधे
সেই ঠাইতেই অতি প্ৰসন্ন হৈ মই তোমাৰ বৰ পূৰ্ণ কৰিম—এনে উপদেশ দি সেই সম্ৰাজ্ঞীৰ দিব্য মূৰ্তি অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 112
राजापि सहसोत्थाय किमेतदिति विस्मितः / देवीमुद्बोध्य कौसल्यां शुभलक्षणलक्षिताम्
ৰাজাও হঠাতে উঠি ‘এয়া কি?’ বুলি বিস্মিত হৈ, শুভলক্ষণে চিহ্নিত দেৱী কৌশল্যাক জগালে।
Verse 113
तस्यै तद्रात्रिवृत्तान्तं कथयामास सादरम् / तत्समा कर्ण्य सा देवी सन्तोषमभजत्तदा
তেওঁ সাদৰে সেই ৰাতিৰ সকলো বৃত্তান্ত তাইক ক’লে; সেয়া শুনি দেৱী তেতিয়া সন্তোষ লাভ কৰিলে।
Verse 114
प्राप्तहर्षो नृपः प्रातस्तया दयितया सह / अनीकसचिवोपेतः काञ्चीपुरमुपागमत्
পুৱাতে হৰ্ষিত নৃপতি নিজৰ প্ৰিয়াৰ সৈতে, সৈন্য আৰু সচিবসকলসহ, কাঞ্চীপুৰলৈ গ’ল।
Verse 115
स्नात्वा कंपातरङ्गिण्यां दृष्ट्वा देवीं च पावनीम् / पञ्चतीर्थे ततः स्नात्वा देव्या कौसल्यया नृपः
কম্পাতৰঙ্গিণীত স্নান কৰি পাৱনী দেৱীৰ দৰ্শন কৰি, তাৰ পিছত পঞ্চতীৰ্থত স্নান কৰি ৰজা দেৱী কৌসল্যাৰ সৈতে থাকিল।
Verse 116
गोभूवस्त्र हिरण्याद्यैस्तत्तीर्थक्षेत्रवासिनः / प्रीणयित्वा सपत्नीकस्तथा तद्भक्तिपूजकान्
গো, ভূমি, বস্ত্ৰ, হিৰণ্য আদি দান দি সেই তীৰ্থক্ষেত্ৰবাসীসকলক প্ৰসন্ন কৰিলে; পত্নীসহ তাত থকা ভক্তিপূজকসকলকো তুষ্ট কৰিলে।
Verse 117
अथालयं समाविश्य महाभक्त्या नृपोत्तमः / प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा विनयेन समन्वितः
তাৰ পিছত নৃপশ্ৰেষ্ঠে মহাভক্তিৰে আলয়ত প্ৰৱেশ কৰি, বিনয়সহ তিনিবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিলে।
Verse 118
ततः संनिधिमागत्य देव्या कौसल्यया सह / श्रीकामकोष्ठनिलयं महात्रिपुरसुन्दरीम्
তাৰ পিছত দেৱী কৌসল্যাৰ সৈতে সন্নিধিলৈ গৈ, শ্ৰীকামকোষ্ঠত নিবাসিনী মহাত্ৰিপুৰসুন্দৰীৰ ওচৰ পালেগৈ।
Verse 119
त्रिमूर्तिजननीमंबां दृष्ट्वा श्रीचक्ररूपिणीम् / प्रणिपत्य तु साष्टाङ्गं भार्यया सह भक्तिमान्
ত্রিমূৰ্তিজননী, শ্ৰীচক্ৰৰূপিণী অম্বাক দৰ্শন কৰি, ভক্তিমান ৰজাই পত্নীসহ সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 120
स्वपुरे त्रैपुरे धाम्नि पुरेक्ष्वाकुप्रवर्तिते / दुर्वासा सशिष्येण पूजार्थं पूर्वकल्पिते
নিজ ত্ৰৈপুৰ ধামত, ইক্ষ্বাকুবংশে প্ৰৱৰ্তিত সেই নগৰত, পূৰ্বনির্ধাৰিত পূজাৰ্থে দুর্বাসা মুনি শিষ্যসহ উপস্থিত হ’ল।
Verse 121
दासीदासध्वजारोहगृहोत्सवसमन्विते / तत्र स्वगुरुणोक्तं च कृत्वा स्वात्मार्घपूजनम्
দাসী-দাস, ধ্বজাৰোহণ আৰু গৃহোৎসৱেৰে সমন্বিত সেই ঠাইত, নিজ গুৰুৰ কথামতে সকলো কৰি, তেওঁ স্বাত্মাৰ্ঘ্য-পূজা কৰিলে।
Verse 122
रात्रौ स्वप्ने तु यद्रूपं दृष्टवान्स्वपुरे महः / तदेवात्रापि संदध्यौ सन्निधौ राजसत्तमः
ৰাতিৰ স্বপ্নত নিজ নগৰত যি দিব্য ৰূপ মহাপুৰুষে দেখিছিল, সেই ৰূপেই ইয়াতো সন্নিধিত আছে বুলি ৰাজশ্ৰেষ্ঠে স্থিৰ কৰিলে।
Verse 123
चिरं ध्यात्वा महाराजः सुवासांसि बहूनि च / दिव्यान्यायतनान्यस्यै दत्त्वा स्तोत्रं चकार ह
দীৰ্ঘ সময় ধ্যান কৰি মহাৰাজে তেওঁলৈ বহু সুন্দৰ বসন আৰু দিব্য উপহাৰ/আসনাদি দান কৰি, তাৰপিছত স্তোত্র ৰচনা কৰিলে।
Verse 124
पादाग्रलंबिपरमाभरणाभिरामेमञ्जीररत्नरुचिमञ्जुलपादपद्मे / पीतांबरस्फुरितपेशलहेमकाञ्चि केयूरकङ्कणपरिष्कृतबाहुवल्लि
যাৰ পাদাগ্ৰলৈকে লম্বৰূপে ঝুলা শ্ৰেষ্ঠ অলংকাৰে শোভা পায়, মঞ্জীৰৰ ৰত্নকান্তিয়ে যাৰ পদ্মপদ যুগল মনোহৰ; পীতাম্বৰৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল কোমল হেমকাঞ্চীধাৰিণী, আৰু কেয়ূৰ-কঙ্কণে অলংকৃত বাহুলতা-সম্ভূষিতা।
Verse 125
पुण्ड्रेक्षुचापविलसन्मृदुवामपाणे रत्नोर्मिकासुमशराञ्चितदक्षहस्ते / वक्षोजमण्डलविलासिवलक्षहारि पाशाङ्कुशाङ्गदलसद्भुजशोभिताङ्गि
যাঁৰ কোমল বাওঁ হাতে ইক্ষুধনু ঝলমল কৰে আৰু সোঁ হাতে ৰত্নখচিত আঙুঠিৰে শোভিত পুষ্পবাণ ধাৰণ কৰিছে। যাঁৰ বক্ষদেশত উজ্জ্বল হাৰ লাস্য কৰে আৰু যাঁৰ বাহু পাশ, অঙ্কুশ আৰু কঙ্কণে শোভিত—সেই দেবীক মই প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 126
वक्त्रश्रिया विजितशारदचन्द्रबिंबे ताटङ्करत्नकरमण्डितगण्डभागे / वामे करे सरसिजं सुबिसं दधाने कारुण्यनिर्झरदपाङ्गयुते महेशि
হে মহেশী! যাঁৰ মুখশ্ৰী শৰৎচন্দ্ৰবিম্বকো জয় কৰে, আৰু তাটঙ্কৰ ৰত্নকান্তিয়ে যাঁৰ গণ্ডদেশ মণ্ডিত। বাওঁ হাতে সুগন্ধি পদ্ম ধৰি, যাঁৰ অপাঙ্গদৃষ্টি কৰুণাৰ নিৰ্ঝৰ যেন বয়—আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 127
माणिक्यसूत्रमणिभासुरकंबुकण्ठि भालस्थचन्द्रशकलोज्जवलितालकाढ्ये / मन्दस्मितस्फुरणशालिनि मञ्जुनासे नेत्रश्रिया विजितनीलसरोजपत्रे
মাণিক্য-মণিৰ মালাৰে দীপ্ত শঙ্খসম কণ্ঠধাৰিণী, ললাটত চন্দ্ৰকলাৰে উজ্জ্বল আৰু ঘন অলকেৰে সমৃদ্ধ। মন্দ হাঁহিৰ ঝিলিকে শোভিতা, মনোহৰ নাসিকাযুক্তা, আৰু নয়নশ্ৰীতে নীলপদ্মপত্ৰকো জয় কৰা দেবী।
Verse 128
सुभ्रूलते सुवदने सुललाटचित्रे योगीन्द्रमानससरोजनिवासहंसि / रत्नानुबद्धतपनीयमहाकिरीटे सर्वाङ्गसुन्दरि समस्तसुरेन्द्रवन्द्ये
সুন্দৰ ভ্ৰূলতা-যুক্তা, মধুৰ মুখশ্ৰীধাৰিণী, মনোহৰ ললাটচিহ্নে শোভিতা। যোগীন্দ্ৰসকলৰ মানস-সৰোজত নিবাস কৰা হংসিনী, ৰত্নজটিত স্বৰ্ণময় মহাকিৰীটধাৰিণী; সৰ্বাঙ্গসুন্দৰী, সমস্ত সুৰেন্দ্ৰবন্দিতা দেবী।
Verse 129
काङ्क्षानुरूपवरदे करुणार्द्रचित्ते साम्राज्यसम्पदभिमानिनि चक्रनाथे / इन्द्रादिदेवपरिसेवितपादपद्मे सिंहासनेश्वरी परे मयि संनिदध्याः
হে চক্রনাথে, হে সিংহাসনেশ্বৰী! আকাঙ্ক্ষানুসাৰে বৰ দিয়া, কৰুণাৰে আৰ্দ্ৰচিত্তা, সাম্ৰাজ্যসম্পদৰ অধিষ্ঠাত্রী। ইন্দ্ৰাদি দেৱসকলে যাঁৰ পদপদ্ম সেৱা কৰে—হে পৰা দেবী, মোৰ ওপৰত সদা সন্নিধান ৰাখা।
Verse 130
इति स्तत्वा स भूपालो बहिर्निर्गत्य भक्तितः / तस्यास्तु दक्षिणे भागे महागौरीं ददर्श ह
এইদৰে স্তৱ কৰি সেই ভূপাল ভক্তিভাৱে বাহিৰলৈ ওলাই আহিল আৰু তেওঁৰ সোঁফালে মহাগৌৰী দেৱীৰ দৰ্শন পালে।
Verse 131
प्रणम्य दण्डवद्भूमौ कृत्वा चास्याः स्तुतिं पुनः / दत्त्वा चास्यै महार्हाणि वासांसि विविधानि च
ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি তেওঁ পুনৰ দেৱীৰ স্তৱ কৰিলে আৰু দেৱীক অতি মূল্যবান নানা বস্ত্ৰ অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 132
अमुल्यानि महार्हाणि भूषणानि महान्ति च / ततः प्रदक्षिणीकृत्य निर्गत्य सह भार्यया
তেওঁ অমূল্য, মহাৰ্ঘ আৰু মহান অলংকাৰো অৰ্পণ কৰিলে; তাৰ পিছত প্ৰদক্ষিণা কৰি পত্নীৰ সৈতে বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।
Verse 133
स्वगुरूक्तविधानेन महापूजां विधाय च / तामेव चिन्तयंस्तत्र सप्तरात्रमुवास सः
নিজ গুৰুৱে কোৱা বিধান অনুসাৰে মহাপূজা সম্পন্ন কৰি, সেই দেৱীকেই ধ্যান কৰি তেওঁ তাতে সাত ৰাতি বাস কৰিলে।
Verse 134
अष्टमे दिवसे देवीं नत्वा भक्त्या विलोकयन् / अम्बाभीष्टं प्रदेहीति प्रार्थयामास चेतसा
অষ্টম দিনা তেওঁ ভক্তিভাৱে দেৱীক নমস্কাৰ কৰি দৰ্শন কৰি মনতে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে—হে অম্বা, মোৰ অভীষ্ট দান কৰা।
Verse 135
सुप्रसन्ना च कामाक्षी सांतरिक्षगिरावदत् / भविष्यन्ति मदंशास्ते चत्वारस्तनया नृप
অতি প্ৰসন্না কামাক্ষীয়ে দিব্য আকাশবাণীত ক’লে— “হে নৃপ! মোৰ অংশজাত চাৰিজন পুত্ৰ তোমাৰ হ’ব।”
Verse 136
इत्युदीरितमाकर्ण्य प्रमोदविकसन्मुखः / श्रियं प्रणम्य साष्टाङ्गमननन्यशरणः पराम्
এই বাক্য শুনি তাৰ মুখ আনন্দে বিকশিত হ’ল। অনন্যশৰণ হৈ সি পৰম শ্ৰীদেৱীক সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 137
आमन्त्र्य मनसैवांबां सस्त्रीकः सह मन्त्रिभिः / अयोध्यां नगरीं प्रापदिन्दुमत्यास्तु नन्दनः
মনে মনে অম্বাক প্ৰণাম জনাই, পত্নীসহ মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে ইন্দুমতীৰ পুত্ৰ অযোধ্যা নগৰীত উপস্থিত হ’ল।
Verse 138
एवं प्रभावा कामाक्षी सर्वलोकहितैषिणी / सर्वेषामपि भक्तानां काङ्क्षितं पूरयत्यलम्
এইদৰে মহিমাময়ী কামাক্ষী সৰ্বলোকহিতৈষিণী; তেওঁ সকলো ভক্তৰ কামনা পূৰ্ণ কৰে।
Verse 139
एनां लोकेषु बहवः कामाक्षीं परदेवताम् / उपास्य विधिवद्भक्त्या प्राप्ताः कामानशेषतः
লোকসমূহত বহুতে এই পৰদেৱতা কামাক্ষীক বিধিপূৰ্বক ভক্তিৰে উপাসনা কৰি সকলো কামনা নিঃশেষে লাভ কৰিলে।
Verse 140
अद्यापि प्राप्नुवन्त्येव भक्तिमन्तः फलं मुने / अनेके च भविष्यन्ति कामाक्ष्याः करुणादृशः
হে মুনি, আজিও ভক্তিমানসকলে নিশ্চয় ফল লাভ কৰে। আৰু কামাক্ষী দেৱীৰ কৰুণাদৃষ্টিৰ পাত্ৰ বহুজন ভবিষ্যততো হ’ব।
Verse 141
माहात्म्यमस्याः श्रीदेव्याः को वा वर्णयितुं क्षमः / नाहं न शम्भुर्न ब्रह्मा न विष्णुः किमुतापरे
এই শ্ৰীদেৱীৰ মাহাত্ম্য কোনে বৰ্ণনা কৰিবলৈ সক্ষম? ন মই, ন শম্ভু, ন ব্ৰহ্মা, ন বিষ্ণু—তেনে হলে আনসকলৰ কথা কি!
Verse 142
इति ते कथितं किञ्चित्कामाक्ष्याः शीलमुज्ज्वलम् / शृण्वतां पठतां चापि सर्वपापहरं स्मृतम्
এইদৰে মই তোমাক কামাক্ষী দেৱীৰ উজ্জ্বল শীলৰ অলপ অংশ ক’লোঁ। ইয়াক শুনা আৰু পঢ়া মাত্ৰেই সৰ্বপাপ হৰণ হয়—এনে স্মৃতিত কোৱা হৈছে।
Frequently Asked Questions
It asserts dual-location theology: the Goddess is locally worshippable (tīrtha/seat on earth) while simultaneously immanent as the inner regulator who distributes karma-phala, making cosmology and ethics operate through the same śakti-principle.
By explicitly assigning Brahmā to sṛṣṭi, Vāsudeva to protection, and Śiva (Trilocana) to saṃhāra, while presenting Mahālakṣmī/Śakti as the sovereign power that authorizes and coordinates these offices.
Śiva’s eyes are linked to the sun and moon; covering them collapses cosmic illumination, which in turn disrupts ritual timekeeping and Vedic observance. The episode frames dharma as dependent on cosmic light and prescribes restoration through tapas and a Kāśī-vrata as corrective alignment.