Shloka 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच श्रीकामकोष्ठपीठस्था महात्रिपुरसुन्दरी / कङ्कं विलासमकरोत्कामाक्षीत्यभिविश्रुता

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne ekonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca śrīkāmakoṣṭhapīṭhasthā mahātripurasundarī / kaṅkaṃ vilāsamakarotkāmākṣītyabhiviśrutā

এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ উত্তৰভাগত, হয়গ্ৰীৱ–অগস্ত্য সংবাদৰ ললিতোপাখ্যানত একোণচত্বাৰিংশ অধ্যায়। অগস্ত্য ক’লে— শ্ৰীকামকোষ্ঠপীঠস্থ মহাত্ৰিপুৰসুন্দৰী, ‘কামাক্ষী’ নামে প্ৰসিদ্ধা, তেঁৱে ‘কঙ্ক’ নামৰ লীলাবিলাস কৰিলে।

itithus
iti:
Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात)
śrī-brahmāṇḍein the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (श्री) + brahmāṇḍa (ब्रह्माण्ड) (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7/सप्तमी), Singular (एकवचन); title-compound
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (महा) + purāṇa (पुराण) (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7), Singular
uttara-bhāgein the latter section
uttara-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootuttara (उत्तर) + bhāga (भाग) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7), Singular
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue between Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roothayagrīva (हयग्रीव) + agastya (अगस्त्य) + saṃvāda (संवाद) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7), Singular; 'dialogue of Hayagrīva and Agastya'
lalita-upākhyānein the Lalitā episode
lalita-upākhyāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootlalitā (ललिता) + upākhyāna (उपाख्यान) (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7), Singular
ekona-catvāriṃśaḥthirty-ninth
ekona-catvāriṃśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekona (एकोन) + catvāriṃśat (चत्वारिंशत्) (संख्याप्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1), Singular; ordinal sense 'one less than forty' (=39th) qualifying 'adhyāyaḥ'
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता) / heading subject
TypeNoun
Rootadhyāya (अध्याय) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1), Singular
agastyaḥAgastya
agastyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagastya (अगस्त्य) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular, Parasmaipada
śrī-kāmakoṣṭha-pīṭha-sthādwelling at the Śrī Kāma-koṣṭha pīṭha
śrī-kāmakoṣṭha-pīṭha-sthā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśrī (श्री) + kāmakoṣṭha (कामकोष्ठ) + pīṭha (पीठ) + sthā (स्था, √sthā-प्रत्ययान्त प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1), Singular; 'situated in the sacred Kāma-koṣṭha seat' qualifying 'mahātripurasundarī'
mahā-tripura-sundarīMahātripurasundarī
mahā-tripura-sundarī:
Karta (कर्ता) / topic
TypeNoun
Rootmahā (महा) + tripurā (त्रिपुरा) + sundarī (सुन्दरी) (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1), Singular
kaṅkama heron (kaṅka bird)
kaṅkam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkaṅka (कङ्क) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2/द्वितीया), Singular
vilāsamplay, sport
vilāsam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvilāsa (विलास) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2), Singular; object-complement with 'akarot'
akarotdid, performed
akarot:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (कृ धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd person, Singular, Parasmaipada
kāmākṣīKāmākṣī
kāmākṣī:
Karta (कर्ता) / apposition
TypeNoun
Rootkāmākṣī (कामाक्षी) (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1), Singular; name/title
itithus (called)
iti:
Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात) marking name
abhiviśrutāwell-renowned
abhiviśrutā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootabhi-√śru (श्रु धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त); Feminine, Nominative, Singular; qualifies 'kāmākṣī/mahātripurasundarī'