Adhyaya 13
Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa
এই অধ্যায়ত শ্রাদ্ধ-কল্পৰ অন্তৰ্গত বृहস্পতি পিতৃপূজনৰ ফল বৰ্ণনা কৰে—বিধিপূৰ্বক কৰা এটা তৰ্পণ/শ্ৰাদ্ধ কৰ্মেও ‘অক্ষয়’ পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰে আৰু যজমানৰ পৰলোকগমনলৈ সহায় কৰি স্বৰ্গপ্ৰাপ্তি তথা ক্ৰমে মোক্ষাভিমুখ অগ্ৰগতি ঘটায়। তাৰ পিছত তেওঁ সৰোবৰ, নদী, তীৰ্থ, দেশ, পৰ্বত আৰু আশ্ৰম আদি মহাফলদায়ক পবিত্ৰ ভূগোল বৰ্ণনা কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। অমৰকণ্টকক ত্ৰিলোকত পৰম পুণ্যদায়ক, সিদ্ধসেৱিত আৰু ভগৱান অঙ্গিৰসৰ তীব্ৰ তপস্যাৰ সৈতে সম্পৃক্ত স্থান বুলি বিশেষকৈ কোৱা হৈছে। তাত ব্ৰতদিনত দেখা পোৱা জ্বালাসৰস সদৃশ পবিত্ৰ জলাশয় আৰু দুঃখ-ব্যাধি নাশ কৰা বিশল্যকৰণী নদীৰ উল্লেখ আছে; মাল্যৱৎ-সম্পৰ্ক আৰু কলিঙ্গ দিশৰ স্থান-সংকেতো দিয়া হৈছে। অমৰকণ্টক পৰ্বতত উৎকৃষ্ট দৰ্ভ/কুশেৰে পিণ্ডদান কৰিলে ‘অক্ষয় শ্ৰাদ্ধ’ ফলিত হৈ পিতৃতোষ বৃদ্ধি পায়; কোৱা হয় যে সেই ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’লে পিতৃসকল সন্নিধান দিয়ে আৰু পাছত অন্তৰ্ধান হয়। এইদৰে শ্ৰাদ্ধতত্ত্ব আৰু অমৰকণ্টক-আধাৰিত তীৰ্থমাহাত্ম্য একেলগে প্ৰতিপাদিত।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे द्वादशो ऽध्यायः // १२// बृहस्पतिरुवाच सकृदभ्यर्चिताः प्रीता भवन्ति पितरो ऽव्ययाः / योगात्मानो महात्मानो विपाप्मानो महौजसः
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদৰ শ্রাদ্ধকল্পৰ দ্বাদশ অধ্যায়। বৃহস্পতিয়ে ক’লে—এবাৰো বিধিমতে পূজিত হ’লে অব্যয় পিতৃসকল প্ৰসন্ন হয়; তেওঁলোক যোগাত্মা, মহাত্মা, পাপৰহিত আৰু মহাতেজস্বী।
Verse 2
प्रेत्य च स्वर्गलोकाय कामैश्च बहुलं भुवि / येषु वाप्यनुगृह्णन्ति मोक्षप्राप्तिः क्रमेण तु
দেহত্যাগৰ পিছত তেওঁলোকে স্বৰ্গলোকপ্ৰাপ্তি আৰু পৃথিৱীত বহু কামনাৰ সিদ্ধি দান কৰে; যিসকলৰ ওপৰত তেওঁলোকে অনুগ্ৰহ কৰে, তেওঁলোকৰ ক্ৰমে মোক্ষপ্ৰাপ্তি হয়।
Verse 3
तानि वक्ष्याम्यहं सौम्य सरांसि सरितस्तथा / तीर्थानि चैव पुण्यानि देशांश्छैलांस्तथाश्रमान्
হে সৌম্য! মই সেই সৰোবৰ, নদী, পুণ্য তীৰ্থ, দেশ, পৰ্বত আৰু আশ্ৰমসমূহ বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 4
पुण्यो हि त्रिषु लोकेषु सदैवामरकण्टकः / पर्वतप्रवरः पुण्यः सिद्धयारणसेवितः
অমৰকণ্টক সদায় ত্ৰিলোকত পুণ্যময়; সি পৰ্বতসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ, পুণ্যস্বৰূপ, আৰু সিদ্ধ তথা অৰণ্যবাসীৰ দ্বাৰা সেৱিত।
Verse 5
यत्र वर्षसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च / तपः सुदुश्चरं तेपे भगवानङ्गिराः पुरा
য’ত প্ৰাচীনকালে ভগৱান অঙ্গিৰাই সহস্ৰ সহস্ৰ বছৰ, প্ৰযুত আৰু অৰ্বুদ কাললৈ অতি দুৰূহ তপস্যা কৰিছিল।
Verse 6
यत्र मृत्योर्गतिर्न्नास्ति तथैवासुररक्षसाम् / न भयं नैव चालक्ष्मीर्यावद्भूमिर्द्धरिष्यति
য’ত মৃত্যুৰ গতি নাই, তেনেদৰে অসুৰ-ৰাক্ষসৰো গতি নাই; পৃথিৱী যিমানদিন ধৰি থাকিব, তাত ন ভয়, ন অকল্যাণ (অলক্ষ্মী)।
Verse 7
तपसा तेजसा तस्य भ्रजते स नगोत्तमः / शृङ्गे माल्यवतो नित्यं वह्निः संवर्त्तको यथा
তাৰ তপস্যা আৰু তেজে সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত দীপ্তিমান হয়; যেন মাল্যৱত পৰ্বতৰ শৃংগত সংৱৰ্তক অগ্নি সদায় জ্বলে।
Verse 8
मृदवस्तु सुगन्धाश्च हेमाभाः प्रियदर्शनाः / शान्ताःकुशा इति ख्याताः परिदक्षिणनर्मदाम्
সেইবোৰ কোমল বস্তু, সুগন্ধিময়, সোণালী আভাযুক্ত আৰু মনোৰম। ‘শান্ত কুশ’ বুলি খ্যাত হৈ সিহঁতে নর্মদাক প্ৰদক্ষিণ কৰে।
Verse 9
दृष्टवान्स्वर्गसोपानं भगवानङ्गिराः पुरा / अग्निहोत्रे महातेजाः प्रस्तारार्थं कुशोत्तमान्
পূৰ্বে ভগৱান অঙ্গিৰাই স্বৰ্গলৈ উঠাৰ সোপান দেখিছিল। মহাতেজস্বী তেওঁ অগ্নিহোত্ৰত প্ৰস্তাৰাৰ্থে উত্তম কুশ গ্ৰহণ কৰিছিল।
Verse 10
तेषु दर्भेषु यः पिण्डान्मरकण्टटकपर्वते / दद्यात्सकृदपि प्राज्ञस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम्
সেই দৰ্ভত যি প্ৰাজ্ঞ ব্যক্তি মৰকণ্টটক পৰ্বতত একবাৰো পিণ্ডদান কৰে, তাৰ ফল মই ক’ম।
Verse 11
तद्भवत्यक्षयं श्राद्धं पितॄणां प्रीतिवर्धनम् / अन्तर्द्धानं च गच्छन्ति क्षेत्रमासाद्य तत्सदा
সেই শ্রাদ্ধ অক্ষয় হয় আৰু পিতৃসকলৰ প্ৰীতি বৃদ্ধি কৰে। সেই ক্ষেত্ৰ লাভ কৰি তেওঁলোকে সদায় অন্তৰ্ধানলৈও গমন কৰে।
Verse 12
तत्र ज्वालासरः पुण्यं दृश्यते चापि पर्वसु / सशल्यानां च सत्त्वानां विशल्यकरणी नदी
তাত পুণ্য ‘জ্বালাসৰ’ পৰ্বদিনতো দেখা যায়। আৰু সেই নদী শল্যযুক্ত প্ৰাণীকো শল্যহীন কৰি তোলে।
Verse 13
प्राग्दक्षिणायतावर्त्ता वापी सा सुनगोत्तमे / कलिङ्गदेशपश्चार्द्धे शृङ्गे माल्यवतो विभोः
সেই বাপী পূৰ্ব-দক্ষিণ দিশালৈ বেঁকা হৈ সুনগোত্তম স্থানত আছে; কলিঙ্গদেশৰ পশ্চিমাৰ্ধত, বিভু মাল্যৱত পৰ্বতৰ শৃংগত ই স্থিত।
Verse 14
सिद्धिक्षेत्रमृषिश्रेष्ठा यदुक्तं परमं भुवि / संमतं देवदैत्यानां श्लोकं चाप्युशना जगौ
হে ঋষিশ্ৰেষ্ঠসকল! পৃথিৱীত যাক পৰম সিদ্ধিক্ষেত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে, সেয়া দেৱ আৰু দৈত্য উভয়ৰে সম্মত; সেই বিষয়ে উশনা ঋষিয়েও এটা শ্লোক কৈছিল।
Verse 15
धन्यास्ते पुरुषा लोके ये प्राप्यामरकण्टकम् / पितॄन्संतर्पयिष्यन्तिश्राद्धे पितृपरायणाः
জগতত তেওঁলোক ধন্য, যিসকলে অমৰকণ্টকলৈ গৈ পিতৃ-পরায়ণ হৈ শ্ৰাদ্ধত পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰিব।
Verse 16
अल्पेन तपसा सिद्धिं गमिष्यन्ति न संशयः / सकृदेवार्चितास्तत्र स्वर्गमामरकण्टके
অল্প তপস্যাৰে তেওঁলোকে সিদ্ধি লাভ কৰিব—সন্দেহ নাই। অমৰকণ্টকত তাত একবাৰ দেৱাৰ্চনা কৰিলেও স্বৰ্গলাভ হয়।
Verse 17
महेन्द्रःपर्वतः पुण्यो रम्यः शक्रनिषेवितः / तत्रारुह्य भवेत्पूतः श्राद्धं चैव महाफलम्
মহেন্দ্ৰ পৰ্বত পুণ্য, মনোৰম আৰু শক্ৰে সেবিত। তাত আৰোহণ কৰিলে মানুহ পৱিত্ৰ হয়, আৰু তাত কৰা শ্ৰাদ্ধ মহাফলদায়ক।
Verse 18
वैलाटशिखरे युक्त्वा दिव्यं चक्षुः प्रवर्तते / अधृष्यश्चैव भूतानां देववच्चरते महीम्
বৈলাট-শিখৰত স্থিত হ’লে দিব্য দৃষ্টি প্ৰৱৰ্তে। সি সকলো ভূতৰ বাবে অদম্য হৈ দেৱসম পৃথিৱীত বিচৰণ কৰে।
Verse 19
सप्तगोदावरे चैव गोकर्णे च तपोवने / अश्वमेधफलं स्नात्वा तत्र दत्त्वा भवेत्ततः
সপ্তগোদাবৰী আৰু গোকৰ্ণৰ তপোবনত স্নান কৰিলে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়; আৰু তাত দান কৰিলে তাতোকৈও শ্ৰেষ্ঠ ফল হয়।
Verse 20
धूतपापस्थलं प्राप्य पूतः स्नात्वा भवेन्नरः / रुद्रस्तत्र तपस्तेपे देवदेवो महेश्वरः
ধূতপাপ-স্থানত গৈ স্নান কৰিলে মানুহ পবিত্ৰ হয়। তাতেই দেৱদেৱ মহেশ্বৰ ৰুদ্ৰে তপস্যা কৰিছিল।
Verse 21
गोकर्णे निहितं देवैर् नास्तिकानां निदर्शनम् / अब्राह्मणस्य सावित्रीं पठतस्तु प्रणश्यति
গোকৰ্ণত দেৱসকলে নাস্তিকসকলৰ বাবে এক সতর্ক-নিদৰ্শন স্থাপন কৰিছে। যি অব্ৰাহ্মণ সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী) পাঠ কৰে, সি বিনষ্ট হয়।
Verse 22
देवर्षिभवने शृङ्गे सिद्धचारणसेविते / आरुह्यतं निय मवांस्ततो याति त्रिविष्टपम्
সিদ্ধ-চাৰণসকলে সেৱা কৰা দেৱর্ষিভৱনৰ শৃংগত নিয়তচিত্তে যি আৰোহণ কৰে, সি তাতৰ পৰা ত্ৰিবিষ্টপ (স্বৰ্গ)লৈ যায়।
Verse 23
दिव्यैश्चन्दनवृक्षैश्च पादपैरुपशोभितम् / आपश्चन्दनसंयुक्ताः स्पन्देति सततं ततः
সেই স্থান দিৱ্য চন্দনবৃক্ষ আৰু আন পাদপেৰে শোভিত। তাত চন্দন-সুগন্ধযুক্ত জলধাৰা সদায় ঢৌ উঠাই কঁপে।
Verse 24
नदी प्रवर्तते ताभ्यस्ताम्रपर्णीति नामतः / या चन्दनमहाखण्डाद्दक्षिणं याति सागरम्
সেই ঠাইৰ পৰা ‘তাম্ৰপৰ্ণী’ নামৰ নদী ওলাই বয়; ই চন্দনৰ মহাখণ্ডৰ পৰা দক্ষিণলৈ গৈ সাগৰত মিলিত হয়।
Verse 25
नद्यास्तस्याश्च ताम्रायास्तूह्यमाना महोदधौ / शङ्खा भवन्ति शुक्त्यश्च जायते यासु मौक्तिकम्
সেই তাম্ৰপৰ্ণী নদী মহাসাগৰত মিলিলে শঙ্খ আৰু শুক্তি জন্মে; সিহঁতৰ ভিতৰত মুক্তা উৎপন্ন হয়।
Verse 26
उदकानयनं कृत्वा शङ्खमौक्तिकसंयुतम् / आधिभिर्व्याधिभिश्चैव मुक्ता यान्त्यमरावतीम्
শঙ্খ-মুক্তাযুক্ত সেই জল আনিলে, যিসকল আদি-ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত হয়, তেওঁলোকে অমৰাৱতী লাভ কৰে।
Verse 27
चन्दनेभ्यः प्रसूतानां शङ्खानां मौक्तिकस्य वा / पापकर्त्तॄनपि पितॄंस्तारयन्ति यथाश्रुति
শ্ৰুতি অনুসাৰে, চন্দনৰ পৰা উৎপন্ন শঙ্খ বা মুক্তাৰ পুণ্যবলে পাপকর্মী পিতৃসকলকো তাৰে।
Verse 28
चन्द्रतीर्थे कुमार्यां च कावेरीप्रभवे क्षये / श्रीपर्वतस्य तीर्थेषु वैकृते च तथा गिरौ
চন্দ্ৰতীৰ্থত, কুমাৰ্য্যাং (কন্যাকুমাৰীত), কাবেৰীৰ উদ্ভৱস্থানৰ সঙ্গমক্ষেত্ৰত, আৰু শ্ৰীপৰ্বতৰ তীৰ্থসমূহত তথা বৈকৃত নামৰ গিৰিশিখৰতও।
Verse 29
एकस्था यत्र दृश्यन्ते वृक्षाह्यौशीरपर्वते / पलाशाः खदिरा बिल्वाः प्लक्षाश्वत्थविकङ्कताः
ঔশীৰ পৰ্বতত য’ত একে ঠাইতে পলাশ, খদিৰ, বিল্ব, প্লক্ষ, অশ্বত্থ আৰু বিকঙ্কত গছসমূহ একেলগে দেখা যায়।
Verse 30
एवं द्विमण्डलाविद्धं विज्ञेयं द्विजसत्तमाः / अस्मिंस्त्यक्त्वा जनोंऽगाति क्षिप्रं यात्यमरावतीम्
হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল! এই স্থানক এইদৰে ‘দ্বিমণ্ডলাবিদ্ধ’ বুলি জানিবা; ইয়াত দেহ ত্যাগ কৰিলে মানুহ শীঘ্ৰে অমৰাৱতীলৈ গমন কৰে।
Verse 31
श्रीपर्वतस्य तीर्थे तु वैकृते च तथा गिरौ / कर्माणि तु प्रयुक्ता नि सिद्ध्यन्ति प्रभवाप्यये
শ্ৰীপৰ্বতৰ তীৰ্থত আৰু বৈকৃত গিৰিত সম্পন্ন কৰা কৰ্মসমূহ, উদ্ভৱ আৰু অপ্যয় (ক্ষয়)—দুয়ো অৱস্থাতেই—নিশ্চয় সিদ্ধ হয়।
Verse 32
दुष्प्रयुक्ता हि पितृषु सुप्रयोगा भवन्त्युत / पितॄणां दुहिता पुण्या नर्मदा सरितां वरा
পিতৃসকলৰ উদ্দেশে ভুলকৈ প্ৰয়োগ কৰা কৰ্মসমূহো তাত সঠিক প্ৰয়োগ হৈ পৰে; পিতৃসকলৰ পুণ্যৱতী কন্যা নর্মদা নদীসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 33
यत्र श्राद्धानि दत्तांनि ह्यक्षयाणि भवन्त्युत / माठरस्य वने पुण्ये सिद्धचारणसेविते
য’ত শ্ৰাদ্ধত দিয়া দান নিশ্চয় অক্ষয় ফলদায়ক হয়—সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলে সেৱা কৰা মাঠৰৰ সেই পুণ্য বনতে।
Verse 34
अन्तर्द्धानेन गच्छन्ति युक्त्वा तस्मिन्महा गिरौ / विन्ध्ये चैव गिरौ पुण्ये धर्माधर्मनिदर्शनीम्
তেওঁলোকে সেই মহাগিৰিত অৱস্থিত হৈ অন্তৰ্ধান হৈ গমন কৰে; আৰু পুণ্য বিন্ধ্যগিৰিত ধৰ্ম-অধৰ্ম দেখুৱোৱা চিহ্ন প্ৰকাশ পায়।
Verse 35
धारां पापा न पश्यन्ति धारां पश्यन्ति साधवः / तत्र तद्दृश्यते पापं केषां चित्पापकर्मणाम्
পাপীয়ে সেই ধাৰা নেদেখে, কিন্তু সাধুসকলে ধাৰা দেখে; তাত কিছুমান পাপকর্মীৰ পাপেই প্ৰত্যক্ষ দেখা যায়।
Verse 36
कैलासे या मतङ्गस्य वापी पापनिषूदनी / स्नात्वा तस्या दिवं यान्ति कामचारा विहङ्गमाः
কৈলাসত মতঙ্গৰ যি পাপনাশিনী বাপী আছে, তাত স্নান কৰি স্বেচ্ছাচাৰী পক্ষীয়েও স্বৰ্গলৈ যায়।
Verse 37
शौर्पारके तथा तीर्थे पर्वते पालमञ्जरे / पाण्डुकूपे समुद्रान्ते पिण्डारकतटे तथा
শৌৰ্পাৰক তীৰ্থত, পালমঞ্জৰ পৰ্বতত; সমুদ্ৰান্তৰ পাণ্ডুকূপত, আৰু পিণ্ডাৰক তটতো তদ্ৰূপ।
Verse 38
विमले च विपापे च संकल्पं प्राप्य चाक्षयम् / श्रीवृक्षे चित्रकूटे च जंबूमार्गे च नित्यशः
বিমল আৰু পাপৰহিত স্থানত অক্ষয় সংকল্প লাভ হয়; শ্ৰীবৃক্ষ, চিত্ৰকূট আৰু জাম্বুমাৰ্গতো নিত্য তেনেদৰেই।
Verse 39
असितस्य गिरौ पुण्ये योगाचार्यस्य धीमतः / तत्रापि श्राद्धमानन्त्यमसितायां च नित्यशः
ধীমান যোগাচাৰ্য অসিতৰ পুণ্য গিৰিত আৰু অসিতা তীৰ্থতো নিত্য শ্ৰাদ্ধৰ অনন্ত ফল কোৱা হৈছে।
Verse 40
पुष्करेष्वक्षयं श्राद्धं तपश्चैव महाफलमा / महोदधौ प्रभासे च तद्वदेव विनिर्दिशेत्
পুষ্কৰত শ্ৰাদ্ধ অক্ষয় আৰু তপস্যা মহাফলদায়ী; মহাসাগৰৰ তীৰৰ প্ৰভাসতো তেনেদৰেই নিৰ্দেশ কৰা হৈছে।
Verse 41
देविकायां वृषो नाम कूपः सिद्धनिषेवितः / समुत्पतन्ति तस्यापो गवां शब्देन नित्यशः
দেৱিকাত ‘বৃষ’ নামৰ সিদ্ধসেৱিত এটা কূপ আছে; গৰুৰ শব্দত তাৰ পানী নিত্য উফলি উঠে।
Verse 42
योगेश्वरैः सदा जुष्टः सर्वपापबहिष्कृतः / दद्याच्छ्राद्धं तु यस्तस्मिंस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम्
সেই স্থান যোগেশ্বৰসকলে সদা সেৱা কৰে আৰু সৰ্বপাপ নাশ কৰে; যিয়ে তাত শ্ৰাদ্ধ দান কৰে, তাৰ ফল মই ক’ম।
Verse 43
अक्षयं सर्वकामीयं श्राद्धं प्रीणाति वै पितॄन् / जातवेदः शिला तत्र साक्षादग्नेः सनातनात्
এই সৰ্বকামনা-প্ৰদ অক্ষয় শ্ৰাদ্ধ নিশ্চয়েই পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰে। তাত থকা ‘জাতবেদ’ শিলা সনাতন অগ্নিৰ সাক্ষাৎ স্বৰূপ।
Verse 44
श्राद्धानि चाग्निकार्यं च तत्र कुर्यात्सदा क्षयम् / यस्त्वग्निं प्रविशेत्तत्र नाकपृष्ठे स मोदते
তাত শ্ৰাদ্ধ আৰু অগ্নিকাৰ্য সদায় অক্ষয় ফলদায়কভাৱে কৰা উচিত। যি তাত অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰে, সি স্বৰ্গলোকে আনন্দ কৰে।
Verse 45
अग्निशान्तः पुनर्जातस्तत्र दत्तं ततो ऽक्षयम् / दशाश्वमेधिके तीर्थे तीर्थे पञ्चाश्वमेधिके
অগ্নিৰে শান্ত হৈ সি পুনৰ্জন্ম লাভ কৰে; সেয়ে তাত দিয়া দান অক্ষয় হয়। সেই তীৰ্থ ‘দশাশ্বমেধিক’ আৰু ‘পঞ্চাশ্বমেধিক’ নামে খ্যাত।
Verse 46
यथोद्दिष्टफलं तेषां क्रतूनां नात्र संशयः / ख्यातं हयशिरो नाम तीर्थं सद्यो वरप्रदम्
সেই ক্রতুসকলৰ ফল যিদৰে নিৰ্দিষ্ট, তেনেদৰেই ইয়াত লাভ হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। ‘হয়শিৰো’ নামে খ্যাত তীৰ্থ সদ্য বৰপ্ৰদ।
Verse 47
श्राद्धं तत्र सदाक्षय्यं दाता स्वर्गे च मोदते / श्राद्धं सुंदनिसुंदे च देयं पापनिषू दनम्
তাত কৰা শ্ৰাদ্ধ সদায় অক্ষয়; দাতা স্বৰ্গত আনন্দ কৰে। সুন্দ-নিসুন্দ সম্পৰ্কীয় স্থান/প্ৰসঙ্গতো শ্ৰাদ্ধ দিয়া উচিত; ই পাপনাশক।
Verse 48
श्राद्धं तत्राक्षयं प्रोक्तं जपहोमतपांसि च / जतुङ्गे शुभे तीर्थे तर्पयेत्सततं पितॄन्
তাত কৰা শ্ৰাদ্ধ অক্ষয় ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে; জপ, হোম আৰু তপস্যাও। জতুঙ্গৰ শুভ তীৰ্থত সদায় পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 49
दृश्यते पर्वसु च्छाया यत्र नित्यं दिवौकसाम् / पृथिव्यामक्षयं दत्तं विरजा यत्र पादपः
য’ত পৰ্বদিনত দেৱলোকবাসীৰ ছাঁ নিত্য দেখা যায়; য’ত পৃথিৱীত দিয়া দান অক্ষয় হয়, আৰু য’ত ‘বিৰজা’ নামৰ গছ আছে।
Verse 50
योगेश्वरैः सदा जुष्टः सर्वपापबहिष्कृतः / दद्याच्छ्राद्धं तु यस्तस्मिंस्तस्य वक्ष्यामि यत्फलम्
সেই স্থান যোগেশ্বৰসকলে সদায় সেৱা কৰে আৰু সৰ্বপাপ দূৰ কৰে। যিয়ে তাত শ্ৰাদ্ধ অৰ্পণ কৰে, তাৰ ফল মই ক’ম।
Verse 51
अर्चितास्तेन वै साक्षाद्भवन्ति पितरः सदा / अस्मिंल्लोके वशी च स्यात्प्रेत्य स्वर्गे मही यते
তাৰ দ্বাৰা পিতৃসকল সাক্ষাৎ সদায় পূজিত হয়। সি এই লোকতো প্ৰভাৱশালী হয় আৰু মৃত্যুৰ পিছত স্বৰ্গত মহিমান্বিত হয়।
Verse 52
प्रायशो मद्रवा पुण्या शिवो नाम ह्रदस्तथा / तत्र व्याससरः पुण्यं दिव्यो ब्रह्मह्रदस्तथा
তাত সাধাৰণতে ‘মদ্ৰৱা’ নামৰ পুণ্যস্থান আছে আৰু ‘শিৱ’ নামৰ এটা হ্ৰদো আছে। তাত পুণ্য ‘ব্যাস-সৰ’ আৰু দিব্য ‘ব্ৰহ্ম-হ্ৰদ’ো আছে।
Verse 53
ऊर्ज्जन्तः पर्वतः पुण्यो यत्र योगेश्वरालयः / अत्रैव चाश्रमः पुण्यो वसिष्ठस्य महात्मनः
ঊৰ্জ্জন্ত নামৰ এই পুণ্য পৰ্বত, য’ত যোগেশ্বৰৰ দিৱ্য আলয় আছে। ইয়াতেই মহাত্মা বশিষ্ঠৰো পুণ্য আশ্ৰম অৱস্থিত।
Verse 54
ऋग्यजुः सामशिरसः कपोताः पुष्पसाह्वयाः / आख्यान पञ्चमा वेदाः सृष्टा ह्येते स्वयंभुवा
ঋগ্, যজুঃ, সাম—ইয়াৰ শিৰোভাগৰ পৰা ‘কপোত’ আৰু ‘পুষ্প’ নামৰ শাখা উৎপন্ন হ’ল; আখ্যানক পঞ্চম বেদ মানি এই সকলো স্বয়ম্ভূয়ে সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 55
गत्वैतान्मुच्यते पापद्द्विजो वह्निं समाश्रयन् / श्राद्धं चानन्त्यमेतेषु जपहोमतपांसि च
এই তীৰ্থসমূহলৈ গৈ আৰু অগ্নিৰ আশ্ৰয় লৈ দ্বিজ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। ইয়াত শ্ৰাদ্ধৰ ফল অনন্ত, আৰু জপ, হোম, তপস্যাও সিদ্ধ হয়।
Verse 56
पुण्डरीके महातीर्थे पुण्डरीकसमं फलम् / ब्रह्मतीर्थे महाप्राज्ञ सर्वयज्ञसमं फलम्
পুণ্ডৰীক মহাতীৰ্থত পুণ্ডৰীকৰ সমান ফল লাভ হয়। হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! ব্ৰহ্মতীৰ্থত সৰ্বযজ্ঞসম ফল প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 57
सिंधुसागरसंभेदे तथा पञ्चनदे क्षयम् / विरजायां तथा पुण्यं मद्रवायां च पर्वते
সিন্ধু আৰু সাগৰৰ সঙ্গমস্থানত, আৰু পঞ্চনদত স্নান কৰিলে পাপক্ষয় হয়। বিরজাতো তেনেকুৱাই পুণ্য, আৰু মদ্ৰৱা পৰ্বততো।
Verse 58
देयं सप्तनदे श्राद्धं मानसे वा विशेषतः / महाकूटे ह्यनन्ते च गिरौ त्रिककुदे तथा
সপ্তনদত, বিশেষকৈ মানসত, শ্ৰাদ্ধ দান কৰা উচিত; মহাকূট, অনন্ত আৰু ত্ৰিককুদ গিৰিতো তদ্ৰূপ।
Verse 59
संध्यायां च महानद्यां दृश्यते महादद्भुतम् / अश्रद्दधानं नाभ्येति सा चाभ्येति धृतव्रतम्
সন্ধ্যাবেলাত মহানদীত এক মহা-অদ্ভুত কথা দেখা যায়—অশ্ৰদ্ধালুৰ ওচৰলৈ সি নাহে, কিন্তু ব্ৰতধাৰীৰ ওচৰলৈ আহে।
Verse 60
संश्रयित्वैकमेकेन सायाह्नं प्रति नित्यशः / तस्मिन्देयं सदा श्राद्धं पितॄणामक्षयार्थिनाम्
এজন এজনক আশ্ৰয় কৰি তেওঁলোকে নিত্য সায়াহ্নৰ ফালে যায়; সেয়ে পিতৃসকলৰ অক্ষয় ফল কামনাকাৰীসকলে তাত সদায় শ্ৰাদ্ধ দান কৰা উচিত।
Verse 61
कृतात्मा वाकृतात्मा च यत्र विज्ञायते नरः / स्वर्गमार्गप्रदं नाम तीर्थं सद्यो वरप्रदम्
য’ত নৰ কৃতাত্মা নে অকৃতাত্মা বুলি চিনাক্ত হয়, সেই তীৰ্থ ‘স্বৰ্গমাৰ্গপ্ৰদ’ নামে প্ৰসিদ্ধ আৰু তৎক্ষণাৎ বৰদায়ক।
Verse 62
चीराण्युत्सृज्य यस्मिंस्तु दिवं सप्तर्षयो गाताः / अद्यापि तानि दृश्यन्ते चीराण्यंभोगतानि तु
যি ঠাইত সপ্তৰ্ষিয়ে চীৰ ত্যাগ কৰি দিৱলৈ গৈছিল, সেই চীৰসমূহ আজিও পানীত থকা অৱস্থাত দেখা যায়।
Verse 63
स्नात्वा स्वर्गमवाप्नोति तस्मिंस्तीर्थेत्तमे नरः / ख्यातमायतनं तत्र नन्दिनः सिद्धसेवितम्
সেই উত্তম তীৰ্থত স্নান কৰিলে মানুহে স্বৰ্গ লাভ কৰে। তাত সিদ্ধসেৱিত নন্দীৰ প্ৰসিদ্ধ ধাম আছে।
Verse 64
नन्दीश्वरस्य सा मूर्त्तिर्निराचारैर्नदृश्यते / दृश्यन्ते काञ्चना युपास्त्वर्चिषो भास्करोदये
নন্দীশ্বৰৰ সেই মূৰ্তি আচাৰহীনসকলৰ দৃষ্টিত নপৰে। কিন্তু সূৰ্যোদয়ত সোণালী যূপ আৰু তেখেতৰ দীপ্ত আভা দেখা যায়।
Verse 65
कृत्वा प्रदक्षिणं तांस्तु गच्छन्त्यानन्दिता दिवम् / सर्वतश्च कुरुक्षेत्रं सुतीर्थं तु विशेषतः
সিহঁতক প্ৰদক্ষিণা কৰি ভক্তসকল আনন্দিত হৈ স্বৰ্গলৈ যায়। সমগ্ৰ কুৰুক্ষেত্ৰই সুতীৰ্থ, কিন্তু ই বিশেষকৈ।
Verse 66
पुण्यं सनत्कुमारस्य योगेशस्य महात्मनः / कीर्त्यते च तिलान्दत्त्वा पितृभ्योवै सदाक्षयम्
মহাত্মা যোগেশ সনৎকুমাৰৰ এই পুণ্য কীৰ্তিত—পিতৃসকলক তিল দান কৰিলে সদায় অক্ষয় ফল পোৱা যায়।
Verse 67
उक्तमेवाक्षयं श्राद्धं धर्मराजनिषेवितम् / श्राद्धं दत्तममावास्यां विधिना च यथाक्रमम्
ধৰ্মৰাজে অনুষ্ঠান কৰা সেইটোৱেই অক্ষয় শ্ৰাদ্ধ বুলি কোৱা হৈছে—অমাৱস্যাত বিধি আৰু ক্ৰম অনুসাৰে দিয়া শ্ৰাদ্ধ।
Verse 68
पुंसः सन्निहितायां तु कुरूक्षेत्रे विशेषतः / अर्चयित्वा पितॄंस्तत्र स पुत्रस्त्वनृणो भवेत्
কুৰুক্ষেত্ৰত বিশেষভাৱে সন্নিহিত হৈ যিয়ে তাত পিতৃসকলক অর্চনা কৰে, সেই পুত্ৰ পিতৃঋণৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 69
सरस्वत्यां विनशने प्लक्षप्रश्रवणे तथा / व्यासतीर्थे दृषद्वत्यां त्रिप्लक्षे च विशेषतः
সৰস্বতীৰ বিনশন, প্লক্ষপ্ৰশ্ৰৱণ, দৃষদ্বতীৰ ব্যাসতীৰ্থ আৰু ত্ৰিপ্লক্ষ—এই তীৰ্থসমূহ বিশেষ মহিমাসম্পন্ন।
Verse 70
देयमोङ्कारपवने श्राद्धमक्षयमिच्छता / शक्रावतारे गङ्गायां मैनाके च नगोत्तमे
অক্ষয় ফলদায়ক শ্ৰাদ্ধ ইচ্ছুক জনে ওঙ্কাৰপৱনত শ্ৰাদ্ধ দান কৰিব লাগে; গঙ্গাৰ শক্রাৱতাৰ তীৰ্থত আৰু শ্ৰেষ্ঠ মৈনাক পৰ্বততো।
Verse 71
यमुनाप्रभवे चैव सर्वपापैः प्रमुच्यते / अत्युष्णाश्चातिशीताश्च आपस्तस्मिन्निदर्शनम्
যমুনাৰ উদ্ভৱস্থানত (স্নান-দান আদি কৰি) সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি হয়; তাত পানী কেতিয়াবা অতিউষ্ণ, কেতিয়াবা অতিশীতল—এইটোৱেই তাৰ লক্ষণ।
Verse 72
यमस्य भगिनी पुष्या मार्त्तण्डदुहिता शुभा / तत्राक्षयं सदा श्राद्धं पितृभिः पूर्वकीर्त्तितम्
যমৰ ভগিনী, শুভ মাৰ্তণ্ড-কন্যা পুষ্যা—সেই স্থানত শ্ৰাদ্ধ সদায় অক্ষয় ফলদায়ক বুলি পিতৃসকলে আগতেই ক’ছে।
Verse 73
ब्रह्मतुण्डह्रदे स्नात्वा सद्दयो भवति ब्राह्मणः / तस्मिंस्तु श्राद्धमानन्त्यं जपहोमतपांसि च
ব্ৰহ্মতুণ্ড হ্ৰদত স্নান কৰিলে ব্ৰাহ্মণ তৎক্ষণাতে পবিত্ৰ হয়। সেই তীৰ্থত কৰা শ্ৰাদ্ধ অনন্ত ফল দিয়ে, আৰু জপ, হোম, তপস্যাও ফলপ্ৰদ হয়।
Verse 74
स्थाणुभूतो ऽचरत्तत्र वसिष्टो वै महातपाः / अद्यापि तत्र दृश्यन्ते पादपा मणिबर्हणाः
মহাতপস্বী বশিষ্ঠ তাত স্থাণুৰ দৰে অচল হৈ বাস কৰিছিল। আজিও তাত মণিৰ দৰে বৰ্হণযুক্ত গছ দেখা যায়।
Verse 75
तुला तु दृश्यते तत्र धर्मान्धर्मनिधर्शिनी / यथा वै तोलितं विप्रैस्तीर्थानां फलमुत्तमम्
তাত ধৰ্ম-অধৰ্ম পৰীক্ষা কৰা তুলা দেখা যায়। যেনে বিপ্ৰসকলে তোলিলে তীৰ্থসমূহৰ উত্তম ফল প্ৰকাশ পায়।
Verse 76
पितॄणां दुहिता योगा गन्धकालीति विश्रुता / चतुर्थो ब्रह्मणस्त्वंशः पराशरकुलोद्भवः
পিতৃসকলৰ কন্যা ‘যোগা’ গন্ধকালী নামে প্ৰসিদ্ধ। পৰাশৰ কুলত জন্ম লোৱা তেওঁক ব্ৰহ্মাৰ চতুৰ্থ অংশ বুলি কোৱা হয়।
Verse 77
व्यसिष्यति चतुर्द्धा वै वेदं धीमान्महामुनिः / महायोगं महात्मानं या व्यासं जनयिष्यति
ধীমান মহামুনি বেদক চাৰ ভাগত বিভক্ত কৰিব। মহাযোগী, মহাত্মা ব্যাসক জন্ম দিয়া জনীও তেওঁৱেই।
Verse 78
अच्छोदकं नामसरस्तत्राच्छोदासमुद्भवः / मत्स्ययोनौ पुनर्जाता नियोगात्कारणेन तु
তাত ‘অচ্ছোদক’ নামৰ এটা সৰোবৰ আছে; তাতেই অচ্ছোদাৰ উদ্ভৱ। নিয়োগৰ কাৰণতে তেওঁ মৎস্য-যোনিত পুনৰ জন্ম লয়।
Verse 79
तस्यास्त्वाद्याश्रमे पुण्ये पुण्यकृद्भिर्निषेविते / दत्तं सकृदपि श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम्
তেওঁৰ আদ্য পুণ্য আশ্ৰমত, য’ত পুণ্যকৰ্মীসকলে সেৱা কৰে, এবাৰো দিয়া শ্ৰাদ্ধক ‘অক্ষয়’ ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 80
नद्यां योगसमाधानं दत्तं युगपदुद्भवेत् / कुबेरतुङ्गे पापघ्नं व्यासतीर्थेतथैव च
নদীত যোগ-সমাধান স্থিৰ কৰি দিয়া দান তৎক্ষণাৎ ফল দিয়ে। কুবেৰতুন্গ আৰু ব্যাসতীৰ্থতো তাক পাপনাশক বুলি কোৱা হয়।
Verse 81
पुण्यायां ब्रह्मणो वेद्यां श्राद्धमानन्त्यमिष्यते / सिद्धैस्तु सेविता नित्यं दृश्यते तु कृतात्मभिः
পুণ্যময় ব্ৰহ্মবেদীত কৰা শ্ৰাদ্ধক অনন্ত ফলদায়ক বুলি মানা হয়। সিদ্ধসকলে তাক নিত্য সেৱা কৰে, আৰু কৃতাত্মাসকলে তাক দৰ্শন কৰে।
Verse 82
अनिवर्तनं तु नन्दायां वेद्याः प्रागुत्तरदिशि / सिद्धिक्षेत्रं सुरैर्जुष्टं यत्प्राप्य न निवर्त्तते
বেদীৰ ঈশান (পূৰ্বোত্তৰ) দিশত নন্দাত ‘অনিবর্তন’ নামৰ সিদ্ধিক্ষেত্ৰ আছে, যাক দেৱসকলে সেৱা কৰে। তাত প্ৰাপ্ত হ’লে পুনৰ উভতি নাযায়।
Verse 83
महालये पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / भूतानामनुकंपार्थं नास्तिकानां निदर्शनम्
মহালয়ত ধীমান মহাদেৱে পদচিহ্ন স্থাপন কৰিলে—ভূতসকলৰ অনুকম্পাৰ্থে আৰু নাস্তিকসকলৰ বাবে নিদৰ্শনস্বৰূপে।
Verse 84
विरजे त्वक्षयं श्राद्धं पूर्वमेव महालये / नन्दायां विरजे चैव तथैव च महालये
বিৰজাত আৰু মহালয়ত পূৰ্বৰে পৰা অক্ষয় শ্ৰাদ্ধ হয়; নন্দাত, বিরজাত আৰু তদ্ৰূপ মহালয়তো।
Verse 85
आत्मानं तारयन्तीह दशपूर्वान्दशापरान् / काकह्रदे जातिस्मर्यं सुवर्णममितौजसम्
ইয়াত তেওঁলোকে নিজকে উদ্ধাৰ কৰে আৰু দহজন পূৰ্বজ আৰু দহজন পৰজকো তাৰে; কাকহ্ৰদত জাতিস্মৃতি দানকাৰী, সোণৰ দৰে দীপ্ত, অমিত তেজযুক্ত ফল লাভ হয়।
Verse 86
कौमारं च सरः पुण्यं नागभोगाभिरक्षितम् / कुमारतीर्थे स्नात्वा तु त्रिदिवं याति मानवः
কৌমাৰ নামৰ পুণ্য সৰোবৰ নাগৰ ফণাৰে ৰক্ষিত; কুমাৰতীৰ্থত স্নান কৰিলে মানুহে ত্ৰিদিব (স্বৰ্গ) লাভ কৰে।
Verse 87
देवालये तपस्तस्वा एकपादेन दुश्चरम् / निराहारो युगं दिव्यमुमातुङ्गो स्थितो ज्वलन्
দেৱালয়ত তেওঁ এক পায়ে দুঃসাধ্য তপস্যা কৰিলে; নিৰাহাৰ হৈ দিব্য যুগকাল উমাতুঙ্গ (উমাৰ প্ৰিয়) জ্বলন্ত তেজে স্থিত ৰ’ল।
Verse 88
उमातुङ्गे भृगोस्तुङ्गे ब्रह्मतुङ्गे महालये / तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यमक्षयमिच्छता
উমাতুঙ্গ, ভৃগোতুঙ্গ, ব্ৰহ্মতুঙ্গ আৰু মহালয়ত যি নিত্য অক্ষয় ফল কামনা কৰে, সি তাত সদায় শ্ৰাদ্ধ দান কৰিব লাগে।
Verse 89
अक्षयं तु सदा श्राद्धं शालग्रामे समन्ततः / दुष्कृतं दृश्यते तत्र प्रत्यक्षमकृतात्मनाम्
শালগ্ৰামত চাৰিওফালে দিয়া শ্ৰাদ্ধ সদায় অক্ষয়; তাত আত্মসংযম নথকা লোকৰ দুষ্কৃত্য প্ৰত্যক্ষ দেখা যায়।
Verse 90
प्रत्यदेशो ह्यशिष्टानां शिष्टानां च विशेषतः / तत्र देवह्रदः पुण्यो ब्रह्मणो नागराट् शुचिः
সেই অঞ্চল অশিষ্টৰ বাবে দণ্ডস্থান, আৰু শিষ্টৰ বাবে বিশেষ মঙ্গলদায়ক; তাত ব্ৰহ্মাৰ পুণ্য দেৱহ্ৰদ আৰু শুচি নাগৰাট আছে।
Verse 91
पिण्डं गृह्णति हि सतां न गृह्णात्यसतां सदा / अतिप्रदीप्तैर्भुजगैर्भोक्तुमन्नं न शक्यते
সৎলোকৰ পিণ্ড তাত গ্ৰহণ হয়, অসৎলোকৰ কেতিয়াও নহয়; যেন অতিদীপ্ত সাপৰ মাজত অন্ন ভোজন কৰিব নোৱাৰি।
Verse 92
प्रत्यक्षं दृश्यते धर्मस्तीर्थयोर्नतयोर्द्वयोः / कारवत्यां च शाण्डिल्यां गुहायां वामनस्य च
‘নতা’ নামৰ দুটা তীৰ্থত ধৰ্ম প্ৰত্যক্ষ দেখা যায়; লগতে কাৰৱতী, শাণ্ডিল্যা আৰু বামনৰ গুহাতো।
Verse 93
गत्वा चैतानि पूतःस्याच्छ्रदद्धमक्षयमेव च / जपो होमस्तपो ध्यानं यत्किञ्चित्सुकृतं भवेत्
এই তীৰ্থসমূহলৈ গৈ মানুহ পবিত্ৰ হয় আৰু তাৰ শ্ৰদ্ধা অক্ষয় হয়। জপ, হোম, তপ, ধ্যান আৰু যিকোনো সুকৃত কৰ্ম—সকলোয়ে পুণ্যফল দিয়ে।
Verse 94
ब्रह्मचर्यं च यौ धत्ते गुरुभक्तिं शतं समाः / एवमाद्यास्सरिच्छ्रेष्ठा यत्स्नानादघमोक्षणम् / कुमारधारा तत्रैव दृष्टा पापं प्रणश्यति
যি ব্ৰহ্মচৰ্য ধাৰণ কৰে আৰু শতবৰ্ষ গুৰুভক্তি কৰে—এনেকুৱা আদ্য শ্ৰেষ্ঠ নদীসমূহ; যাৰ স্নানত পাপমোচন হয়। তাত কুমাৰধাৰাৰ দৰ্শনমাত্ৰেই পাপ নাশ হয়।
Verse 95
ध्यानासनं तु तत्रैव व्यासस्याद्यापि दृश्यते / शैलः कान्तिपुराभ्याशे प्रागुदीच्यां दिशि स्थितः
সেই ঠাইতেই ব্যাসদেৱৰ ধ্যানাসন আজিও দেখা যায়। কান্তিপুৰৰ ওচৰত উত্তৰ-পূব দিশত সেই শৈল অৱস্থিত।
Verse 96
पुण्य पुष्करिणी तत्र किरातगणरक्षिता / यस्यां स्नात्वा सकृद्विप्रः कामानाप्नोति शाश्वतान्
তাত কিৰাতগণৰ দ্বাৰা ৰক্ষিত এটা পুণ্য পুষ্কৰিণী আছে। তাত এবাৰ স্নান কৰিলেই ব্ৰাহ্মণে চিৰস্থায়ী কাম্যফল লাভ কৰে।
Verse 97
अदृश्यः सर्वभूतानां देववच्चरते महीम्
সেইজন সকলো জীৱৰ বাবে অদৃশ্য হৈ দেৱতাৰ দৰে পৃথিৱীত বিচৰণ কৰে।
Verse 98
काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम् / तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यमक्षयमिच्छता
কাশ্যপৰ মহাতীৰ্থ ‘কালসৰ্পি’ বুলি খ্যাত। নিত্য অক্ষয় ফল ইচ্ছা কৰোঁতাই তাত শ্ৰাদ্ধ দান কৰিব লাগে।
Verse 99
देवदारुवने वापि धारायास्तु निदर्शनम् / निर्धूतानि तु पापानि दृश्यन्ते सुकृतात्मनाम्
দেৱদাৰুবনতেও ধাৰাৰ এই নিদৰ্শন আছে—সুকৃতাত্মাৰ পাপ তাত ধুই নি:শেষ হোৱা দেখা যায়।
Verse 100
भागीरथ्यां प्रयागे तु नित्यमक्षयमुच्यते / कालञ्जरे दशार्णायां नैमिषे कुरुजाङ्गले
ভাগীৰথীৰ প্ৰয়াগত নিত্য অক্ষয় ফল বুলি কোৱা হয়; তদুপৰি কালঞ্জৰ, দশাৰ্ণা, নৈমিষ আৰু কুরুজাঙ্গলতো।
Verse 101
वाराणस्यां नगर्यां च देयं श्राद्धं प्रयत्नतः / तत्र योगेश्वरो नित्यं तस्यां दत्तमथाक्षयम्
বাৰাণসী নগৰীতেও যত্নসহ শ্ৰাদ্ধ দান কৰিব লাগে। তাত যোগেশ্বৰ নিত্য বিৰাজমান; সেয়ে তাত দিয়া দান অক্ষয় হয়।
Verse 102
गत्वा चैतानि पूर्तः स्याच्छ्राद्धमक्षय्यमेव च / जबो होमस्तथा ध्यानं यत्किञ्चित्सुकृतं भवेत्
এই তীৰ্থসমূহলৈ গৈ মানুহ পূৰ্ত-পুণ্যৰে সমৃদ্ধ হয়, আৰু শ্ৰাদ্ধো অক্ষয় হয়। জপ, হোম, ধ্যান—যি কোনো সুকৃত কৰ্মেই ফলদায়ক হয়।
Verse 103
लौहित्ये वैतरण्यां चस्वर्गवेद्यां तथैव च / सा तु देवी समुद्रान्ते दृश्यते चैव नामभिः
লৌহিত্য, বৈতৰণী আৰু স্বৰ্গবেদীতো সেই দেৱী সাগৰৰ তীৰত নানা নামৰে দৰ্শন দিয়ে।
Verse 104
गयायां धर्मवृष्ठे तु सरसि ब्रह्मणस्तथा / गयां गृध्रवटे चैव श्राद्धं दत्तं महाफलम्
গয়াত ধৰ্মবৃষ্টি সৰোবৰ আৰু ব্ৰহ্মসৰোবৰতো, আৰু গয়াৰ গৃধ্ৰৱটত দিয়া শ্ৰাদ্ধ মহাফলদায়ক।
Verse 105
हिमं च पतते तत्र समन्तात्पञ्चयो जनम् / भरतस्याश्रमे पुण्ये ऽरण्यं पुण्यतमं स्मृतम्
তাত চাৰিওফালে পাঁচ যোজন পৰ্যন্ত হিম পৰে; ভৰতৰ পৱিত্ৰ আশ্ৰমৰ সেই অৰণ্য সৰ্বাধিক পুণ্যময় বুলি স্মৃত।
Verse 106
मतङ्गस्य वनं तत्र दृश्यते सर्वमानुषैः / स्थापितं धर्मसर्वस्वं लोकस्यास्य निदर्शनम्
তাত মতঙ্গ ঋষিৰ বন সকলো মানুহে দেখা পায়; ই এই লোকৰ বাবে ধৰ্মৰ সৰ্বস্বৰ স্থাপিত নিদৰ্শন।
Verse 107
यद्दण्डकवनं पुण्यं पुण्यकृद्भिर्निषेवितम् / यस्मिन्प्राहुर्विशल्येति तीर्थं सद्यो निदर्शनम्
যি পুণ্য দণ্ডকবন পুণ্যকৰ্মীসকলে সেৱা কৰে, তাতেই ‘বিশল্যা’ নামৰ তীৰ্থৰ তৎক্ষণাৎ দৰ্শন হয় বুলি কোৱা হয়।
Verse 108
तुलामानैस्तथा चापि शास्त्रैश्च विविधैस्तथा / उन्मच्चन्ति तथा लग्न ये वै पापकृतो जनाः
তুলামান আৰু নানা শাস্ত্ৰত আসক্ত পাপকর্মী লোকসকল মোহাবিষ্ট হৈ উন্মত্তৰ দৰে আচৰণ কৰে।
Verse 109
तृतीयायां तथा पादे निराधायां तु मण्डले / महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं श्राद्धं महाफलम्
তৃতীয়া তিথিৰ পাদত, নিৰাধা-মণ্ডলত, কৌশিকীৰ মহাহ্ৰদত দিয়া শ্ৰাদ্ধ মহাফলদায়ক।
Verse 110
मुण्डपृष्टे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / बहुदेवयुगांस्तप्त्वा तपस्तीव्रं सुदश्चरम्
মুণ্ডপৃষ্ঠত ধীমান মহাদেৱে পদ স্থাপন কৰিছিল; বহু দেৱযুগ ধৰি তেওঁ তীব্ৰ, অতি দুষ্কৰ তপস্যা কৰিছিল।
Verse 111
अल्पेनाप्यत्र कालेन नरो धर्मपरायणः / पाप्मानमुत्सृजत्याशु जीर्णां त्वचमिवोरगः
ইয়াত অল্প সময়ৰ ভিতৰতে ধৰ্মপৰায়ণ মানুহে পাপ শীঘ্ৰে ত্যাগ কৰে, যেন সাপে জীৰ্ণ ছাল এৰি দিয়ে।
Verse 112
सिद्धानां प्रीतिजननं पपानां च भयङ्करम् / लेलिहानैर्महाघोरै रक्ष्यते सुमहोरगैः
ই সিধ্দসকলৰ প্ৰীতিজনক আৰু পাপীসকলৰ বাবে ভয়ংকৰ; জিভ লেলিহান কৰা মহাঘোৰ মহোৰগে ইয়াক ৰক্ষা কৰে।
Verse 113
नाम्ना कनकनन्दीति तीर्थं जगति विश्रुतम् / उदीच्यां मुण्डपृष्टस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम्
‘কনকনন্দী’ নামে এই তীৰ্থ জগতত বিখ্যাত। ই মুণ্ডপৃষ্ঠৰ উত্তৰ দিশত অৱস্থিত আৰু ব্ৰহ্মৰ্ষিগণে সেবিত।
Verse 114
तत्र स्नात्वा दिवंयान्ति स्वशरीरेण मानवाः / दत्तं वापि सदा श्राद्धमक्षय्यं समुदाहृतम्
তাত স্নান কৰিলে মানুহে নিজৰ দেহসহ স্বৰ্গলৈ যায়। তাত দিয়া শ্ৰাদ্ধো সদায় অক্ষয় ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 115
ऋणैस्त्रिभिस्ततः स्नात्वा निष्क्रीणाति नरस्तनुम् / मानसे सरसि स्नात्वा श्राद्धंनिर्वर्त्तयेत्ततः
তাত স্নান কৰি মানুহে তিন ঋণৰ পৰা মুক্ত হৈ দেহৰ পৰিশোধ কৰে। তাৰ পাছত মানস সৰোবৰতে স্নান কৰি শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 116
तीरे तु सरसस्तस्य देवस्या यतनं महत् / आरुह्य तु जपंस्तत्र सिद्धो याति दिवं ततः
সেই সৰোবৰৰ তীৰত সেই দেৱতাৰ মহৎ মন্দিৰ আছে। তাত উঠি যি জপ কৰে, সি সিদ্ধ হৈ তাতৰ পৰা স্বৰ্গলৈ যায়।
Verse 117
उत्तरं मानसं गत्वासिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम् / स्नात्वा तस्मिन्सरश्रेष्ठे दृश्यते महादद्भुतम्
উত্তৰ মানসলৈ গৈ মানুহে অনুত্তম সিদ্ধি লাভ কৰে। সেই সৰশ্ৰেষ্ঠত স্নান কৰিলে মহা আশ্চৰ্য দৃশ্য দেখা যায়।
Verse 118
दिवश्च्युता महाभागा ह्यन्तरिक्षे विराजते / गङ्गा त्रिपथगा देवी विष्णुपादाच्च्युता सती
স্বৰ্গৰ পৰা অৱতীৰ্ণ মহাভাগ্যা গংগা অন্তৰীক্ষত বিরাজমান। তেওঁ ত্ৰিপথগা দেৱী, বিষ্ণুৰ পদৰ পৰা নিঃসৃত পবিত্ৰা।
Verse 119
आकाशे दृश्यते तत्र तोरणं सूर्यसन्निभम् / जांबूनदमयं पुण्यं स्वगद्वारमिवायतम्
তাত আকাশত সূৰ্যসদৃশ দীপ্ত এক তোৰণ দেখা যায়। সেয়া পবিত্ৰ জাঁবূনদ সোণময়, যেন বিস্তৃত স্বৰ্গদ্বাৰ।
Verse 120
ततः प्रवर्त्तते भूयः सर्वसागरमण्डिका / पावनी सर्वभूतानां धर्मज्ञानां विशेषतः
তাৰ পিছত সি পুনৰ প্ৰবাহিত হৈ সকলো সাগৰৰ মণ্ডলসদৃশ বিস্তাৰ পায়। সি সকলো প্ৰাণীক পবিত্ৰ কৰে, বিশেষকৈ ধৰ্মজ্ঞসকলক।
Verse 121
चन्द्रभागा च सिद्धुश्च शुभे मानससंभवे / सागरं पश्चिमं यातो दिव्यः सिंधुनदो वरः
শুভ মানসসৰোবৰ পৰা উৎপন্ন চন্দ্ৰভাগা আৰু সিদ্ধু—এই দিব্য শ্ৰেষ্ঠ সিন্ধু নদী পশ্চিম সাগৰলৈ যায়।
Verse 122
पर्वतो हिमवान्नाम नानाधातुविभूषितः / आयतो वै सहस्राणि योजनानां बहुनि तु
হিমবান নামৰ পৰ্বত নানাবিধ ধাতুৰে বিভূষিত। তাৰ বিস্তাৰ বহু সহস্ৰ যোজনলৈকে প্ৰসাৰিত।
Verse 123
सिद्धचारणसंकीर्णा देवर्षिगणसेविता / तत्र पुष्करिणी रम्या सुषुम्णा नाम नामतः
তাত সিদ্ধ-চাৰণৰে ভিৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু দেৱৰ্ষিগণৰ দ্বাৰা সেৱিত এক মনোৰম পুষ্কৰিণী আছে; নামতঃ তাৰ নাম ‘সুষুম্ণা’।
Verse 124
दशवर्षसहस्राणि तस्यां स्नातस्तु जीवति / श्राद्धं भवति चानन्तं तत्र दत्तं महोदयम्
সেই পুষ্কৰিণীত স্নান কৰা জনা দহ হাজাৰ বছৰ জীয়াই থাকে; আৰু তাত দিয়া শ্ৰাদ্ধ অনন্ত ফলদায়ক, মহাপুণ্যোদয়কাৰী হয়।
Verse 125
तारयेच्च सदा श्राद्धे दशपूर्वान्दशापरान् / सर्वत्र हिमवान्पुण्यो गङ्गा पुण्या समन्ततः
শ্ৰাদ্ধত সি সদায় দহজন পূৰ্বজ আৰু দহজন পৰৱৰ্তীক তাৰে; হিমৱান সৰ্বত্ৰ পুণ্যময়, আৰু গঙ্গা চাৰিওফালে পবিত্ৰ।
Verse 126
समुद्रगाः समुद्राश्च सर्वे पुण्याः समन्ततः / एवमादिषु चान्येषु श्राद्धं निर्वर्तयेद्बुधः
সমুদ্ৰলৈ যোৱা নদীসমূহ আৰু সমুদ্ৰসমূহ—সকলো চাৰিওফালে পুণ্যময়; এইদৰে আন তীৰ্থতো বুদ্ধিমান জনে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিব।
Verse 127
पुतो भवति वै स्नात्वा हुत्वा दत्त्वा तथैव च / शेलसानुषु शृङ्गेषु कन्दरेषु गुहासु च
স্নান কৰি, হোম কৰি আৰু দান দি সি নিশ্চয় পবিত্ৰ হয়—পৰ্বতৰ ঢাল, শৃংগ, কন্দৰ আৰু গুহাতো।
Verse 128
उपह्वरनितंबेषु तथा प्रस्रवणेषु च / पुलिनेष्वापगानां च तथैव प्रभवेषु च
উপহ্বৰ-নিতম্বত, তদুপৰি প্ৰস্ৰৱণত; নদীৰ পুলিনত আৰু সিহঁতৰ উদ্ভৱস্থানতো।
Verse 129
महोदधौ गवां गोष्टे संगमेषु वनेषु च / सुसंमृष्टोपलिप्तेषु त्दृद्येषु सुरभिष्वथ
মহাসাগৰৰ তীৰত, গৰুৰ গোশালাত, সঙ্গমস্থানত আৰু বনতো; ভালদৰে মসৃণ কৰি লেপা, দৃঢ় আৰু সুগন্ধি ঠাইত।
Verse 130
गोमयेनोपलिप्तेषु विविक्तेषु गृहेषु च / कुर्याच्छ्राद्धमथैतेषु नित्यमेव यथाविधि
গোময়েৰে লেপা একান্ত গৃহতো; এই স্থানসমূহত বিধিমতে নিত্য শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত।
Verse 131
प्राग्दक्षिणां दिशं गत्वा सर्वकामचिकीर्षया / एवमेतेषु सर्वेषु श्राद्धं कुर्यादतन्द्रितः
পূৰ্ব-দক্ষিণ দিশালৈ গৈ, সকলো কামনা সিদ্ধিৰ বাবে; এইদৰে এই সকলো ঠাইত অলসতা নকৰাকৈ শ্ৰাদ্ধ কৰিব।
Verse 132
एतेष्वेव तु मेधावी ब्राह्मीं सिद्धिमवाप्नुयात् / त्रैवर्णविहितैः स्थाने धर्मे वर्णाश्रमे रतैः
এই স্থানসমূহতেই মেধাৱী জনে ব্রাহ্মী সিদ্ধি লাভ কৰে; ত্ৰৈবৰ্ণে বিধান কৰা, ধৰ্মত আৰু বৰ্ণাশ্ৰমাচাৰত ৰত ঠাইত।
Verse 133
कौपस्थानं च संत्यागात्प्राप्यते पितृपूजनम् / तीर्थान्यनुसरन्वीरः श्रद्दधानः समाहितः
কৌপস্থান ত্যাগ কৰিলে পিতৃপূজনৰ ফল লাভ হয়। শ্ৰদ্ধাৱান আৰু একাগ্ৰ বীৰে তীৰ্থসমূহ অনুসৰণ কৰে।
Verse 134
कृतपापो ऽपि शुध्येत किं पुनः शुभकर्मकृत् / तिर्यग्योनिं न गच्छेच्च कुदेशे च न जायते
পাপ কৰা লোকেও শুদ্ধ হ’ব পাৰে; তেন্তে শুভকৰ্মকাৰী কিমান অধিক! সি তিৰ্যগ্যোনিলৈ নাযায় আৰু কুদেশত জন্ম নলয়।
Verse 135
स्वर्गी भवति विप्रो वै मोक्षोपायं च विन्दति / अश्रद्दधानः पापायुर्नास्तिको ऽच्छिन्नसंशयः
বিপ্ৰে স্বৰ্গ লাভ কৰে আৰু মোক্ষৰ উপায়ো পায়। কিন্তু অশ্ৰদ্ধাৱান, পাপায়ু আৰু নাস্তিকৰ সংশয় নাছিন্ন হয়।
Verse 136
हेतुनिष्ठश्च पञ्चैते न तीर्थे फलभागिनः / गुरुतीर्थे परा सिद्धिस्तीर्थानां परमं पदम्
হেতুবাদত নিষ্ঠ এই পাঁচজন তীৰ্থফলৰ ভাগী নহয়। গুৰুতীৰ্থতেই পৰম সিদ্ধি; সেয়াই তীৰ্থসমূহৰ পৰম পদ।
Verse 137
ध्यानं तीर्थं परं तस्माद्ब्रह्मतीर्थं सनातनम् / उपवासात्परं ध्यानमिन्द्रियाणां निवर्त्तनम्
সেয়ে ধ্যানেই পৰম তীৰ্থ—সনাতন ব্ৰহ্মতীৰ্থ। উপবাসতকৈও ধ্যান শ্ৰেষ্ঠ; ই ইন্দ্ৰিয়সমূহক নিবৃত্ত কৰে।
Verse 138
उपवासनिबद्धैर्हि प्राणैरेव पुनः पुनः / प्राणापानौ वशे कृत्वा वशगानीन्दियाणि च
উপবাসে নিয়ন্ত্রিত প্ৰাণেৰে পুনঃ পুনঃ প্ৰাণ-অপানক বশ কৰি, ইন্দ্ৰিয়সমূহকো বশগামী কৰা।
Verse 139
बुद्धिं मनसि संयम्य सर्वेषां तु निवर्त्तनम् / प्रत्याहारं कृतं विद्धि मोक्षोपायमसंशयम्
বুদ্ধিক মনত সংযম কৰি সকলো বিষয়ৰ পৰা নিবৃত্ত কৰাক ‘প্ৰত্যাহাৰ’ বুলি জানিবা; ই নিঃসন্দেহে মোক্ষৰ উপায়।
Verse 140
इन्द्रियाणां मनो घोरं बुद्ध्यादीनां विवर्त्तनम् / अना हारो क्षयं याति विद्यादनशनं तपः
ইন্দ্ৰিয়ৰ মন ভয়ংকৰ; ই বুদ্ধি আদি সকলোকে উলটাই দিয়ে। কিন্তু অনাহাৰ ক্ষয় হয়; সেয়ে অনশনক তপস্যা বুলি জানিবা।
Verse 141
निग्रहे बुद्धिमन्सोरन्यबुद्धिर्न जायते / क्षीणेषु सर्वदोषेषु क्षीणेष्वेवेन्द्रियेषु च
বুদ্ধি আৰু মনৰ নিগ্ৰহত অন্য বুদ্ধি জন্ম নলয়; যেতিয়া সকলো দোষ ক্ষীণ হয় আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহো ক্ষীণ হয়।
Verse 142
परिनिर्वाति शुद्धात्मा यथा वह्निरनिधनः / कारणेभ्यो गुणेभ्यश्च व्यक्ताव्यक्ताच्च कुत्स्नशः
শুদ্ধ আত্মা অনন্ত অগ্নিৰ দৰে সম্পূৰ্ণ শান্তিত পৰিনিৰ্বাতি হয়; সি কাৰণ, গুণ আৰু ব্যক্ত-অব্যক্তৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে অতীত হয়।
Verse 143
नियोजयति क्षेत्रज्ञं तेभ्योयोगेन योगवित् / तस्य नास्ति गतिः स्थानं व्यक्ताव्यक्ते च सर्वशः / न सन्नासन्न सदसन्नैव किञ्चिदवस्थितः
যোগবিদে যোগৰ দ্বাৰা সেই ক্ষেত্ৰজ্ঞক তত্ত্বসমূহত নিয়োজিত কৰে। তাৰ ব্যক্ত-অব্যক্ত সকলোতে ন গতি আছে, ন স্থান। সি ন সৎ, ন অসৎ; সদসৎও নহয়—কোনো অৱস্থাত স্থিত নহয়।
Frequently Asked Questions
That even a single, properly performed act of Pitṛ worship—especially piṇḍa-dāna and tarpaṇa in a potent kṣetra—can greatly please the Pitṛs and yield enduring (akṣaya) results, supporting heavenly ascent and gradual liberation.
Amarakantaka is foregrounded as a tri-loka-puṇya mountain-kṣetra where tapas traditions (Aṅgiras) and tīrtha features (lakes/rivers) make it a high-intensity node in the Purāṇic merit economy, linking place with post-mortem destiny.
Jvālāsaras is presented as a sacred reservoir manifesting on observance-days, while the river Viśalyakaraṇī is described as removing afflictions; together they mark the site as both ritually efficacious and therapeutically auspicious for śrāddha-associated practice.