Adhyaya 1
অধ্যায় ৩.১ এ চুক্তিৰ বৈধতাক ৰাষ্ট্ৰ সুৰক্ষাৰ সৈতে সংযোগ কৰা হয়, স্থান/সময়/উৎস আৰু পক্ষৰ যোগ্যতা সম্পৰ্কীয় নিয়মৰ দ্বাৰা লেনদেন পৰীক্ষা কৰি প্ৰতাৰণা আৰু মোকৰ্দমা প্ৰতিৰোধ কৰা হয়। ই ব্যৱহাৰক শাসন বিপদ হিচাপে গঢ়ি তোলে: প্ৰতাৰণা আৰু ষড়যন্ত্ৰই ৰাজহ আৰু বিশ্বাস ক্ষয় কৰে। ধৰ্মস্থ আৰু অমাত্যসকলক মুখ্য প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰত লেনদেন নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ নিযুক্ত কৰা হয়। ই উচ্চ-বিপদ পৰিস্থিতি চিনাক্ত কৰে, গোপন লেনদেন, অন্তৰ্গৃহ/বনাঞ্চল স্থান, নিশাচৰ সময়, ছদ্মবেশী জীৱিকা, পাৰস্পৰিক ষড়যন্ত্ৰ, আৰু নিৰ্ভৰশীল/সুৰক্ষিত ব্যক্তি, সেৱক/বন্ধকী শ্ৰমিক, উত্তৰাধিকাৰ ত্ৰুটিযুক্ত ধাৰক, অভিযুক্ত, সন্ন্যাসী আৰু প্ৰতিবন্ধিত/আসক্ত ব্যক্তিৰ ওপৰত সক্ষমতা সীমা আৰোপ কৰে। ই ক্ষতিগ্ৰস্ত মানসিক অৱস্থা (ক্ৰোধ, দুখ, নিচা, উন্মাদনা, অধিষ্ঠিত) বাদ দিয়ে। নিট প্ৰভাৱ: স্পষ্ট উত্তৰাধিকাৰ, কম প্ৰতাৰণামূলক হস্তান্তৰ, আৰু অধিক অনুমানযোগ্য ন্যায়বিচাৰ, বিস্তাৰৰ বাবে আভ্যন্তৰীণ সংহতি সমৰ্থন কৰে।
Sutras
Sutra 1
धर्मस्थास्त्रयस्त्रयोऽमात्या जनपदसंधिसंग्रहणद्रोणमुखस्थानीयेषु व्यावहारिकानर्थान् कुर्युः ॥
তিনজন ধৰ্মস্থ আৰু তিনজন অমাত্য জনপদ, সন্ধিসংগ্ৰহণ, দ্ৰোণমুখ আৰু স্থানীয় প্ৰশাসনিক এককসমূহত ন্যায়িক কাৰ্য (ব্যৱহাৰ) পৰিচালনা কৰিব।
Sutra 2
तिरोहितान्तरगारनक्तारण्योपध्युपह्वरकृतांश्च व्यवहारान्प्रतिषेधयेयुः ॥
তেওঁলোকে গোপনে কৰা লেনদেন আৰু ব্যৱহাৰ নিষিদ্ধ কৰিব—ঘৰৰ ভিতৰত, ৰাতি, অৰণ্যত, অজুহাতত, বা নিৰ্জন ঠাইত কৰা।
Sutra 3
कर्तुः कारयितुः पूर्वः साहसदण्डः ॥
‘সাহস’ দণ্ড প্ৰথমে কৰ্তা (অপৰাধী) ওপৰত, তাৰ পিছত কৰোৱাই দিয়া/উসকানিদাতা ওপৰত প্ৰযোজ্য।
Sutra 4
श्रोतृऋणामेकैकं प्रत्यर्धदण्डाः ॥
শ্ৰোতৃ/ঋণ পক্ষৰ প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে অর্ধদণ্ড (অর্ধ জৰিমনা) হ’ব।
Sutra 5
श्रद्धेयानां तु द्रव्यव्यपनयः ॥
কিন্তু বিশ্বাসযোগ্য বুলি গণ্য হোৱা লোকৰ ক্ষেত্ৰত দণ্ড হ’ল সম্পত্তি হৰণ/জব্দ।
Sutra 6
परोक्षेणाधिकर्णग्रहणमवक्तव्यकरा वा तिरोहिताः सिध्येयुः ॥
গোপনে কৰা কাৰ্য—যেনে খোলা প্ৰক্ৰিয়া নথকাকৈ কাকো আটক/বাধ্য কৰা, বা গোপন/অবৈধ আদায়—গোপনীয়তাৰ জোৰতেই ‘সিদ্ধ’ হয়; সেয়ে বিচাৰ-নিৰ্ণয়ত সেয়া প্ৰথমদৃষ্টিতে সন্দেহজনক।
Sutra 7
दायनिक्षेपोपनिधिविवाहयुक्ताः स्त्रीणामनिष्कासिनीनां व्याधितानां चामूढसंज्ञानामन्तरगारकृताः सिध्येयुः ॥
উত্তৰাধিকাৰ, জমা-নিক্ষেপ, গোপন জমা (উপনিধি) আৰু বিবাহ-সম্পৰ্কীয় বিবাদ—যেতিয়া সেয়া বাহিৰলৈ ওলাই যাব নোৱাৰা নাৰী বা অসুস্থ/সম্পূৰ্ণ সচেতন নহোৱা ব্যক্তিৰ সৈতে জড়িত হয়—সাধাৰণতে ঘৰৰ ভিতৰত (জনসমক্ষে নাহি) কৰা কাৰ্যৰ দ্বাৰা সম্পন্ন হয়; সেয়ে এইবোৰ স্বভাৱতঃ সন্দেহজনক বুলি ধৰি পৰীক্ষা কৰা উচিত।
Sutra 8
साहसानुप्रवेशकलहविवाहराजनियोगयुक्ताः पूर्वरात्रव्यवहारिणां च रात्रिकृताः सिध्येयुः ॥
হিংসা, জোৰপূৰ্বক প্ৰৱেশ/অনধিকাৰ প্ৰৱেশ, কলহ, বিবাহ-ব্যৱস্থা বা ৰাজাদেশজনিত নিযুক্তি/বণ্টন—যদি ৰাতিত, বিশেষকৈ ৰাতিৰ প্ৰথম ভাগত ব্যৱহাৰ কৰা লোকসকলে কৰে—তেন্তে সেয়া অন্ধকাৰৰ আড়ত সম্পন্ন হয়; সেয়ে এইবোৰ সন্দেহজনক আৰু কঠোৰ প্ৰমাণ দাবী কৰে।
Sutra 9
सार्थव्रजाश्रमव्याधचारणमध्येष्वरण्यचराणामरण्यकृताः सिध्येयुः ॥
কাৰাভান, পশু-হাঁক/ব্ৰজ, আশ্ৰম, শিকাৰী আৰু ভ্ৰমণশীল দলৰ মাজত—অৰণ্যচাৰীসকলে জংঘলত কৰা ব্যৱহাৰ—সাধাৰণতে তদাৰকিৰ বাহিৰত সম্পন্ন হয়; সেয়ে এইবোৰ সন্দেহজনক আৰু সাৱধানতাৰে পৰীক্ষা কৰা উচিত।
Sutra 10
गूढाजीविषु चोपधिकृताः सिध्येयुः ॥
একেদৰে, গোপন জীৱিকা থকা লোক (গূঢ়াজীৱিন) সম্পৰ্কে ‘উপধি’ (ফাঁদ/কৃত্ৰিম কৌশল) দ্বাৰা সাজি তোলা বিষয়সমূহ প্ৰতাৰণাৰে সম্পন্ন হয়; সেয়ে সেয়া সন্দেহজনক।
Sutra 11
मिथःसमवाये चोपह्वरकृताः सिध्येयुः ॥
পৰস্পৰ যোগসাজশৰ ক্ষেত্ৰত ‘উপহ্বৰ’ (প্ৰতারণা/কৌশল) দ্বাৰা কৰা কাৰ্যই সফল হয়; সেয়ে যোগসাজশযুক্ত ব্যৱহাৰ সন্দেহজনক, আৰু সাৱধানতাৰে বিশ্লেষণ কৰি পৃথককৈ উন্মোচন কৰা উচিত।
Sutra 12
अतोऽन्यथा न सिध्येयुः अपाश्रयवद्भिश्च कृताः पितृमता पुत्रेण पित्रा पुत्रवता निष्कुलेन भ्रात्रा कनिष्ठेनाविभक्तांशेन पतिमत्या पुत्रवत्या च स्त्रिया दासाहितकाभ्यामप्राप्तातीतव्यवहाराभ्यामभिशस्तप्रव्रजितन्यङ्गव्यसनिभिश्च अन्यत्र निषृष्टव्यवहारेभ्यः ॥
সেয়ে অন্যথা এইবোৰ সিদ্ধ/বৈধ নহয়—আশ্ৰয়/স্বাধীন অধিকাৰ নথকা লোকৰ দ্বাৰা কৰা ব্যৱহাৰ; লগতে (i) পিতা জীৱিত থাকোঁতে পুত্ৰে কৰা, (ii) সক্ষম/উপস্থিত পুত্ৰ থাকোঁতে পিতাই কৰা, (iii) কুল/বংশ-আধাৰ নাথাকিলে ভ্ৰাতাই কৰা, (iv) কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাই কৰা, (v) অবিভক্ত অংশীদাৰে কৰা, (vi) স্বামী থকা স্ত্ৰীয়ে কৰা, (vii) পুত্ৰ থকা স্ত্ৰীয়ে কৰা, (viii) দাস আৰু বেতনভোগী সেৱকে কৰা, (ix) যিসকলৰ আইনগত সক্ষমতা এতিয়াও লাভ হোৱা নাই বা লোপ পাইছে, আৰু (x) অভিযুক্ত/দোষী, প্ৰব্ৰজিত, অঙ্গহীন বা ব্যসনী লোকৰ দ্বাৰা কৰা—স্পষ্টভাৱে অধিকৃত/অৰ্পিত ব্যৱহাৰ ব্যতীত।
Sutra 13
तत्रापि क्रुद्धेनार्तेन मत्तेनोन्मत्तेनावगृहीतेन वा कृता व्यवहारा न सिध्येयुः ॥
সেই ক্ষেত্ৰতো ক্ৰুদ্ধ, আৰ্ত/ব্যাকুল, মত্ত, উন্মত্ত বা আটক/চাপৰ অধীন ব্যক্তিৰ দ্বাৰা কৰা ব্যৱহাৰ সিদ্ধ/বৈধ নহয়।
Sutra 14
कर्तृकारयितृश्रोतृऋणां पृथग् यथोक्ता दण्डाः ॥
কৰ্তা, কৰোৱাই/উসকোৱা ব্যক্তি, শুনি/গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তি, আৰু ঋণী—ইয়াৰ বাবে যথোক্ত পৃথক পৃথক দণ্ড প্ৰযোজ্য।
Sutra 15
स्वे स्वे तु वर्गे देशे काले च स्वकरणकृताः सम्पूर्णाचाराः शुद्धदेशा दृष्टरूपलक्षणप्रमाणगुणाः सर्वव्यवहाराः सिध्येयुः ॥
কিন্তু নিজ নিজ শ্ৰেণী/বিভাগ অনুসাৰে, উপযুক্ত দেশ-স্থান আৰু কালত, নিজৰ অধিকৃত উপায়/প্ৰতিনিধিৰে কৰা, সম্পূৰ্ণ আচাৰ-ঔপচাৰিকতা মানি, ‘শুদ্ধ’ স্থানত সম্পন্ন, আৰু দৃশ্যমান ৰূপ, পৰিচয়-লক্ষণ, মাপ/প্ৰমাণ আৰু গুণে সমৰ্থ—এনে সকলো ব্যৱহাৰ সিদ্ধ/বৈধ হয়।
Sutra 16
पश्चिमं चैषां करणमादेशाधिवर्जं श्रद्धेयम् । इति व्यवहारस्थापना ॥
ইয়াৰ (আইনী দলিল/নথি)ত পাছৰ এন্ট্ৰিটোক বিশ্বাসযোগ্য ধৰা হ’ব—কিন্তু সি কোনো কৰ্তৃত্বপূর্ণ আদেশ (আদেশ)ৰ সৈতে সংঘাত কৰিলে নহয়। এইদৰে বিচারিক ব্যৱহাৰৰ স্থাপনা।
Sutra 17
संवत्सरमृतुं मासं पक्षं दिवसं करणमधिकरणमृणं वेदकावेदकयोः कृतसमर्थावस्थयोर्देशग्रामजातिगोत्रनामकर्माणि चाभिलिख्य वादिप्रतिवादिप्रश्नानर्थानुपूर्व्या निवेशयेत् ॥
বছৰ, ঋতু, মাহ, পক্ষ, দিন; দলিল/লিখনি; অধিকৰণ (ন্যায়াধিকাৰ); ঋণ/দাবী; আৰু বাদী‑প্ৰতিবাদীৰ বিৱৰণ—কাৰ্য সম্পন্ন নে নহয় আৰু পক্ষ সক্ষম নে নহয়—সহ তেওঁলোকৰ দেশ, গাঁও, জাতি, গোত্ৰ, নাম আৰু বৃত্তি লিখি, লেখকে বাদী‑প্ৰতিবাদীৰ বক্তব্য আৰু প্ৰশ্নসমূহ অৰ্থানুক্ৰমে নথিভুক্ত কৰিব।
Sutra 18
निविष्टांश्चावेक्षेत ॥
নথিভুক্ত কৰা এন্ট্ৰিসমূহো তেওঁ পৰীক্ষা কৰিব।
Sutra 19
निबद्धं वादमुत्सृज्यान्यं वादं संक्रामति पूर्वोक्तं पश्चिमेनार्थेन नाभिसंधत्ते परवाक्यमनभिग्राह्यमभिग्राह्यावतिष्ठते प्रतिज्ञाय देशं निर्दिशेत्युक्ते न निर्दिशति हीनदेशमदेशं वा निर्दिशति निर्दिष्टाद्देशादन्यं देशमुपस्थापयति उपस्थिते देशेऽर्थवचनं नैवमित्यपव्ययते साक्षिभिरवधृतं नेच्छति असम्भाष्ये देशे साक्षिभिर्मिथः सम्भाषते इति परोक्तहेतवः ॥
প্ৰতিপক্ষই উল্লেখ কৰা (এড়াই যোৱা/দোষ সূচক) কাৰণসমূহ এই: দাখিল কৰা বাদ ত্যাগ কৰি অন্য বাদলৈ সৰি যোৱা; আগতে কোৱা কথাক পাছৰ অৰ্থৰ সৈতে ন জোৰা; গ্ৰহণযোগ্য নহয় তাক গ্ৰহণযোগ্য বুলি ধৰি আঁকোৰগোঁড়ালি কৰা বা গ্ৰহণযোগ্য কথাক ন মানা; দাবিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত স্থান নিৰ্দিষ্ট কৰিবলৈ ক’লে নিৰ্দিষ্ট নকৰা বা হীন/অপ্ৰাসংগিক স্থান কোৱা; নিৰ্দিষ্ট স্থানৰ সলনি অন্য স্থান আগবঢ়োৱা; স্থান স্থিৰ হোৱাৰ পাছত ‘এনে নহয়’ বুলি কৈ মূল কথাটো অস্বীকাৰ কৰা; সাক্ষীয়ে স্থিৰ কৰা কথা মানিবলৈ ন চোৱা; আৰু য’ত কথা কোৱা নিষিদ্ধ তাত সাক্ষীৰ সৈতে গোপনে কথা পতা।
Sutra 20
परोक्तदण्डः पञ्चबन्धः ॥
প্ৰতিপক্ষই কোৱা কাৰণৰ আধাৰত দণ্ড—পাঁচ বন্ধ।
Sutra 21
स्वयं वादिदण्डो दशबन्धः ॥
বাদী নিজেই দায়ী হলে দণ্ড—দশ বন্ধ।
Sutra 22
पुरुषभृतिरष्टांशः ॥
নিযুক্ত প্ৰতিনিধি/এজেণ্ট (পুৰুষভৃতি)-ৰ পাৰিশ্ৰমিকা (দাঁৱৰ অংকৰ) এক-অষ্টমাংশ।
Sutra 23
पथिभक्तमर्घविशेषतः ॥
যাত্ৰাৰ ভাতা/খাদ্যখৰচ (পথি-ভক্ত) মূল্য/শ্ৰেণী (অৰ্ঘ) অনুসৰি দিব লাগে।
Sutra 24
तदुभयं नियम्यो दद्यात् ॥
এই দুয়োটা (এজেণ্টৰ পাৰিশ্ৰমিকা আৰু যাত্ৰাভাতা) নিয়মিত/যাচাই কৰি তেতিয়াহে দিব লাগে।
Sutra 25
अभियुक्तो न प्रत्यभियुञ्जीत अन्यत्र कलहसाहससार्थसमवायेभ्यः ॥
যাৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ আনা হৈছে, সি প্ৰত্যভিযোগ নকৰিব; কিন্তু ঝগৰা, হিংসাত্মক আক্ৰমণ, সংগঠিত দল/ডাকাতি, বা সমষ্টিগত ষড়যন্ত্ৰ/সংঘৰ ক্ষেত্ৰত ব্যতিক্ৰম আছে।
Sutra 26
न चाभियुक्तेऽभियोगेऽस्ति ॥
অভিযুক্ত (যাৰ বিৰুদ্ধে আনুষ্ঠানিক অভিযোগ আছে) নাথাকিলে অভিযোগ/দাবি (অভিযোগ) আছে বুলি ধৰা নহয়।
Sutra 27
अभियोक्ता चेत्प्रत्युक्तस्तदहरेव न प्रतिब्रूयात्परोक्तः स्यात् ॥
যদি বাদীয়ে প্ৰতিবাদীৰ উত্তৰ পোৱাৰ পাছত সেই দিনেই পুনৰুত্তৰ নকৰে, তেন্তে তাক প্ৰতিপক্ষৰ বক্তব্য মানি লোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়।
Sutra 28
कृतकार्यविनिश्चयो ह्यभियोक्ता नाभियुक्तः ॥
মামলাটো শেষলৈকে আগবঢ়াবলৈ স্থিৰ কাৰ্য্য-যোজনা আৰু দৃঢ় সংকল্প বাদীৰ থাকিব লাগে; প্ৰতিবাদীৰ নহয়।
Sutra 29
तस्याप्रतिब्रुवतस्त्रिरात्रं सप्तरात्रमिति ॥
যি (বাদী) পুনৰুত্তৰ নকৰে, তাৰ বাবে সময়সীমা তিনিটা ৰাতি; আন এটা মত অনুসাৰে সাতটা ৰাতি।
Sutra 30
अत ऊर्ध्वं त्रिपणावरार्ध्यं द्वादशपणपरं दण्डं कुर्यात् ॥
অনুমোদিত সময়সীমা পাৰ হ’লে আদালতে দণ্ড (জৰিমনা) আৰোপ কৰিব—তিন পণতকৈ কম নহয় আৰু বাৰ পণতকৈ বেছি নহয়।
Sutra 31
त्रिपक्षादूर्ध्वमप्रतिब्रुवतः परोक्तदण्डं कृत्वा यान्यस्य द्रव्याणि स्युस्ततोऽभियोक्तारं प्रतिपादयेदन्यत्र वृत्त्युपकरणेभ्यः ॥
যদি তিন পক্ষ (পক্ষকাল) পাৰ হোৱাৰ পাছতো সি পুনৰুত্তৰ নকৰে, তেন্তে প্ৰতিপক্ষৰ বক্তব্য স্থাপিত বুলি ধৰি দণ্ড আৰোপ কৰি, তাৰ যি সম্পত্তি আছে তাৰ পৰা বাদীৰ দাবী পূৰণ কৰোৱা হ’ব—কিন্তু জীৱিকাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় উপকৰণ বাদ দি।
Sutra 32
तदेव निष्पततोऽभियुक्तस्य कुर्यात् ॥
প্ৰতিবাদী পলাই গ’লে একে ধৰণৰেই প্ৰক্ৰিয়া প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।
Sutra 33
अभियोक्तुर्निष्पातसमकालः परोक्तभावः ॥
যদি বাদী পলাই যায়, তেন্তে সেই সময়ৰ পৰাই প্ৰতিপক্ষৰ বক্তব্যক প্ৰাধান্য (যেন স্বীকাৰ কৰা হৈছে) বুলি ধৰা হ’ব।
Sutra 34
प्रेतस्य व्यसनिनो वा साक्षिवचनमसारम् ॥
মৃত ব্যক্তিৰ (পৰোক্ষভাৱে কোৱা) বা ব্যসন/আসক্তিত ভোগা ব্যক্তিৰ সাক্ষ্যবচন অসাৰ (অবিশ্বাসযোগ্য)।
Sutra 35
अभियोक्ता दण्डं दत्त्वा कर्म कारयेत् ॥
বাদীয়ে নিৰ্ধাৰিত দণ্ড দি প্ৰয়োজনীয় কাৰ্য/সম্পাদন কৰাব পাৰে।
Sutra 36
आधिं वा स कामं प्रवेशयेत् ॥
নচেৎ সি নিজৰ ইচ্ছামতে ‘আধি’ (বন্ধক/প্ৰতিজ্ঞা) নথি/কাৰ্যবাহীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰি লিপিবদ্ধ কৰিব পাৰে।
Sutra 37
रक्षोघ्नरक्षितं वा कर्मणा प्रतिपादयेदन्यत्र ब्राह्मणात् ॥
অথবা ৰক্ষোঘ্ন-ৰক্ষিত (ৰক্ষাবিধিৰে সুৰক্ষিত) কৰ্ম/পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা বিষয়টো প্ৰতিপাদন কৰিব পাৰে—কিন্তু ব্ৰাহ্মণৰ ক্ষেত্ৰত নহয়।
Sutra 38
नश्यतां सर्वधर्माणां राजा धर्मप्रवर्तकः ॥
যেতিয়া সকলো ধৰ্ম ক্ষয়প্ৰাপ্ত/নাশপ্ৰায় হয়, তেতিয়া ৰজাই ধৰ্মক প্ৰৱৰ্তিত (পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা আৰু প্ৰয়োগ) কৰে।
Sutra 39
विवादार्थश्चतुष्पादः पश्चिमः पूर्वबाधकः ॥
বিবাদ-নিৰ্ণয়ৰ বাবে এইবোৰ চাৰ ‘পাদ’; পৰৱৰ্তীটো পূৰ্বৱৰ্তীটোক অতিক্ৰম/বাধা দিয়ে।
Sutra 40
चरित्रं संग्रहे पुंसां राज्ञामाज्ञा तु शासनम् ॥
চৰিত্ৰ (ৰীতি-নীতি) মানুহৰ স্থিৰ প্ৰচলিত আচাৰত নিহিত; আৰু শাসন ৰজাৰ আজ্ঞাত নিহিত।
Sutra 41
अरक्षितुर्वा क्षेप्तुर्वा मिथ्यादण्डमतोऽन्यथा ॥
যি ৰক্ষা নকৰে বা যি মানুহক হানি/বিপদলৈ ঠেলি দিয়ে, তাৰ ক্ষেত্ৰত দণ্ড অন্যথা হৈ মিথ্যাদণ্ড হয়।
Sutra 42
राज्ञा पुत्रे च शत्रौ च यथादोषं समं धृतः ॥
ৰজাই নিজৰ পুত্ৰ আৰু শত্ৰু—উভয়ৰ প্ৰতি—অপৰাধ অনুসাৰে সমভাবে দণ্ড প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।
Sutra 43
न्यायेन च चतुर्थेन चतुरन्तां वा महीं जयेत् ॥
আৰু ন্যায়ক ‘চতুৰ্থ’ উপায় হিচাপে গ্ৰহণ কৰিলে চাৰিও দিশেৰে সীমাবদ্ধ সমগ্ৰ পৃথিৱীও জয় কৰিব পাৰি।
Sutra 44
यस्मिन्नर्थे विरुध्येत धर्मेणार्थं विनिर्णयेत् ॥
য’ত ধৰ্মৰ সৈতে অৰ্থৰ বিৰোধ হয়, ত’ত সিদ্ধান্ত অৰ্থৰ (ব্যৱহাৰিক/ৰাজ্যহিত) পক্ষত কৰিব লাগে।
Sutra 45
न्यायस्तत्र प्रमाणं स्यात्तत्र पाठो हि नश्यति ॥
সেই ক্ষেত্ৰত ন্যায়েই প্ৰমাণ; তাত কেৱল পাঠ/অক্ষৰশঃ লিখাৰ বল নষ্ট হয়।
Sutra 46
अनुयोगार्जवं हेतुः शपथश्चार्थसाधकः ॥
জিজ্ঞাসা/জেৰা, সৰলতা (খোলামেলা ভাব) আৰু যুক্তিসংগত কাৰণ-আধাৰ উপায়; আৰু শপথে বিষয়টো নিশ্চিত কৰে।
Sutra 47
चारहस्ताच्च निष्पाते प्रदेष्टव्यः पराजयः ॥
যদি সাক্ষীৰ বয়ান চাৰি হস্ত দূৰত্বৰ ভিতৰতে ‘খহি পৰে’ (অসঙ্গত/ভাঙি যায়), তেন্তে পৰাজয় (মামলাত হাৰ/দণ্ডগত পৰিণাম) নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে।
Frequently Asked Questions
Predictable commerce and reduced fraud: citizens can rely on enforceable transactions; courts face fewer collusive or coerced claims; property and family assets are protected, stabilizing tax base and public order.
Graded penalties: the principal doer (kartṛ) is punished first with a sāhasa-daṇḍa; the instigator (kārayitṛ) follows; each complicit hearer/witness (śrotṛ) receives a fractional penalty (pratyardha-daṇḍa). In certain cases involving “trustworthy persons,” the sanction is dravya-vyapanaya (forfeiture/privation of the property involved).
Ask anything about Adhyaya 1 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
