Adhyaya 382
Āgneya-Purāṇa-māhātmya (The Greatness and Self-Testimony of the Agni Purāṇa)
এই অধ্যায়ে পূৰ্বৰ “যম-গীতা” সমাপ্ত কৰি তৎক্ষণাৎ অগ্নি-পুৰাণক ব্ৰহ্মৰূপ আৰু মহান বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়; ইয়াত সপ্ৰপঞ্চ (লৌকিক) আৰু নিষ্প্ৰপঞ্চ (পৰমাৰ্থ) — দুয়ো বিধ বিদ্যাৰ উপদেশ আছে। অগ্নিয়ে পুৰাণখনৰ বিশ্বকোষসদৃশ বিষয়বস্তু গণনা কৰে—বেদ আৰু বেদাঙ্গ, ধৰ্মশাস্ত্ৰ, ন্যায়–মীমাংসা, আয়ুৰ্বেদ, ৰাজধৰ্ম-নীতি, ধনুৰ্বেদ, নাট্য-গীতাদি কলা—আদি; আৰু অপৰাবিদ্যা (শাস্ত্ৰজ্ঞান) আৰু পৰাবিদ্যা (পৰম অক্ষৰৰ সাক্ষাৎকাৰ)ৰ ভেদ স্পষ্ট কৰে। তাৰ পিছত বিষ্ণুভক্তিকেই আচৰণগত সাৰ বুলি কোৱা হয়—গোবিন্দ/কেশৱৰ ধ্যান, ভক্তি, কথা আৰু কৰ্ম পাপহৰ, কলিদোষ-শমন আৰু সত্য ধ্যানৰ লক্ষণ। মাহাত্ম্য অংশত শ্ৰৱণ, পাঠ, লিখন, পূজা, দান, ঘৰত গ্ৰন্থ ৰাখিলেও ৰক্ষা-পাৱন ফল, ঋতু/মাহ অনুসাৰে পুণ্য, আৰু পুৰাণপাঠকৰ বিধিবৎ সন্মান বৰ্ণিত। অগ্নি→বশিষ্ঠ→ব্যাস→সূত পৰম্পৰাই বেদসম্মততা, প্ৰবৃত্তি-নিবৃত্তি ধৰ্মৰ সমন্বয়, আৰু ভুক্তি-মুক্তিৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পুনৰ দৃঢ় কৰে; উপনিষদীয় সিদ্ধান্ত—“সৰ্বং ব্ৰহ্ম”—বুলি জানিবলৈ কোৱা হয়।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे यमगीता नामैकाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्व्यशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आग्नेयपुराणमाहात्म्यं अग्निर् उवाच आग्नेयं ब्रह्मरूपन्ते पुराणं कथतं मया सप्रपञ्चं निष्प्रपञ्चं विद्याद्वयमयं महत्
এইদৰে আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘যমগীতা’ নামৰ ৩৮১তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ৩৮২তম অধ্যায়—‘আগ্নেয়পুৰাণ-মাহাত্ম্য’ আৰম্ভ। অগ্নিয়ে ক’লে—মই তোমাক ব্ৰহ্মস্বৰূপ আগ্নেয়পুৰাণ ব্যাখ্যা কৰিলোঁ; ই মহৎ, আৰু সপ্ৰপঞ্চ-নিষ্প্ৰপঞ্চ—এই দ্বিবিধ বিদ্যাময়।
Verse 2
ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या विद्या विष्णुर्जगज्जनिः छन्दः शिक्षा व्याकरणं निघण्टुज्योतिराख्यकाः
ঋগ্, যজুঃ, সাম আৰু অথৰ্ব—এই নামে বেদবিদ্যা; বিষ্ণু জগতৰ জনক। লগতে ছন্দ, শিক্ষা, ব্যাকৰণ, আৰু নিঘণ্টু আৰু জ্যোতিষ নামে শাস্ত্ৰসমূহো (অন্তৰ্ভুক্ত)।
Verse 3
निरुक्तधर्मशास्त्रादि मीमांसान्यायविस्तराः आयुर्वेदपुराणाख्या धनुर्गन्धर्वविस्तराः
নিরুক্ত, ধৰ্মশাস্ত্ৰ আদি; মীমাংসা আৰু ন্যায়ৰ বিস্তৃত আলোচনা; আয়ুৰ্বেদ আৰু পুৰাণবিদ্যা; আৰু ধনুৰ্বেদ আৰু গান্ধৰ্ববেদৰ সৱিশেষ বৰ্ণনাও (অন্তৰ্ভুক্ত)।
Verse 4
विद्या सैवार्थशास्त्राख्या देवान्तान्या हरिर्महान् इत्येषा चापरा विद्या परिविद्याक्षरं परं
অৰ্থশাস্ত্ৰ নামে যি বিদ্যা, সেয়াও বিদ্যা; আৰু দেৱান্তলৈ গ’ই শেষ হোৱা আন বিদ্যা কয়—‘হৰি মহান (পৰম)।’ এইদৰে ই অপৰা বিদ্যা; কিন্তু পৰম অক্ষৰক সম্পূৰ্ণভাবে জানিলে পৰা উপলব্ধি হয়।
Verse 5
यस्य भावो ऽखिलं विष्णुस्तस्य नो बाधते कलिः अनिष्ट्वा तु महायज्ञानकृत्वापि पितृस्वधां
যাৰ সমগ্ৰ অন্তৰ্ভাৱ বিষ্ণুত স্থিৰ, তাক কলিয়ে বাধা নিদিয়ে। মহাযজ্ঞ নকৰিলেও আৰু পিতৃসকললৈ স্বধা নেদিলেও সি কলিৰ প্ৰভাৱৰ পৰা অক্ষত থাকে।
Verse 6
कृष्णमभ्यर्चयन्भक्त्या नैनसो भाजनं भवेत् सर्वकारणमत्यन्तं विष्णुं ध्यायन्न सीदति
ভক্তিৰে কৃষ্ণক অর্চনা কৰা জন পাপৰ পাত্ৰ নহয়। সকলো কাৰণৰ পৰম কাৰণ বিষ্ণুক ধ্যান কৰা জন দুখ বা পতনত নপৰে।
Verse 7
अन्यतन्त्रादिदोषोत्थो विषयाकृष्टमानसः कृत्वापि पापं गोविन्दं ध्यायन्पापैः प्रमुच्यते
অন্য তন্ত্ৰ-মত আদিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দোষে পীড়িত আৰু বিষয়লৈ আকৃষ্ট মন থকা জনে পাপ কৰিলেও, গোবিন্দক ধ্যান কৰিলে পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 8
तद्ध्यानं यत्र गोविन्दः स कथा यत्र केशवः तत् कर्म यत्तदर्थीयं किमन्यैर् बहुभाषितैः
যি ধ্যানত গোবিন্দেই বিষয়, সেয়াই ধ্যান; যি কথাত কেশৱেই প্ৰতিপাদ্য, সেয়াই পবিত্ৰ কথা। যি কৰ্ম তেওঁৰ অৰ্থে কৰা হয়, সেয়াই কৰ্ম—আন বহু কথাৰ কি প্ৰয়োজন?
Verse 9
न तत् पिता तु पुत्राय न शिष्याय गुरुर्द्विज परमार्थं परं ब्रूयाद्यदेतत्ते मयोदितं
হে দ্বিজ! পিতাই পুত্ৰক আৰু গুৰুৱে শিষ্যকো এই কথা ক’ব নালাগে। মই তোমাক কোৱা এই পৰম পৰমাৰ্থ সহজে প্ৰকাশ কৰা উচিত নহয়।
Verse 10
संसारे भ्रमता लभ्यं पुत्रदारधनं वसु सुहृदश् च तथैवान्ये नोपदेशो द्विजेदृशः
সংসাৰত ভ্ৰমণ কৰা মানুহে পুত্ৰ, পত্নী, ধন, সম্পত্তি, বন্ধু আদি সহজে পায়; কিন্তু দ্বিজদৃষ্টিসম্পন্ন ধৰ্মজ্ঞ ঋষিৰ সত্য উপদেশ দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 11
किं पुत्रदारैर् मित्रैर् वा किं मित्रक्षेत्रवान्धवैः उपदेशः परो वन्धुरीदृशो यो विमुक्तये
পুত্ৰ, পত্নী বা বন্ধু—ইয়াৰ কি প্ৰয়োজন? বন্ধু, ভূমি আৰু আত্মীয়—ইয়াৰো কি লাভ? যি উপদেশে মুক্তি দিয়ে, সেয়াই পৰম সত্য বন্ধুৰূপ।
Verse 12
द्विविधो भूतमार्गीयं दैव आसुर एव च विष्णुभक्तिपरो दैवो विपरीतस् तथासुरः
সংসাৰমাৰ্গ অনুসৰণ কৰা জীৱ দুবিধ—দৈৱ আৰু আসুৰ। বিষ্ণুভক্তিত পৰায়ণসকল দৈৱ; আৰু তাৰ বিপৰীতসকল আসুৰ।
Verse 13
एतत् पवित्रमारोग्यं धन्यं दुःस्वप्ननाशनं सुखप्रीतिकरं नॄणां मोक्षकृद्यत्तवेरितं
এই উপদেশ পবিত্ৰ, আৰোগ্যদায়ক, মঙ্গলময়, দুঃস্বপ্ননাশক আৰু মানুহক সুখ-প্ৰীতি দানকাৰী; আপোনাৰ কোৱা এই বাণী মোক্ষদায়িনী।
Verse 14
येषां गृहेषु लिखितमाग्नेयं हि पुराणकं पुस्तकं स्थास्यति सदा तत्र नेशुरुपद्रवाः
যিসকলৰ ঘৰত লিখিত ‘আগ্নেয় পুৰাণ’ গ্ৰন্থ সদায় সংৰক্ষিত থাকে, তাত উপদ্ৰৱ আৰু বিপদাপদ উদ্ভৱ নহয়।
Verse 15
किं तीर्थैर् गोप्रदानैर् वा किं यज्ञैः किमुपोषितैः आग्नेयं ये हि शृण्वन्ति अहन्यहनि मानवाः
তীৰ্থ বা গোধন দানৰ কি প্ৰয়োজন? যজ্ঞ বা উপবাসৰেই বা কি লাভ? যিসকল মানুহে প্ৰতিদিন অগ্নি-পুৰাণ শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে আৰু কি অনুষ্ঠান আৱশ্যক?
Verse 16
ये ददाति तिलप्रस्थं सुवर्णस्य च माषकं शृणोति श्लोकमेकञ्च आग्नेयस्य तदाप्नुयात्
যি তিলৰ এক প্ৰস্থ আৰু সোণৰ এক মাষক দান কৰে, আৰু অগ্নি-পুৰাণৰ এটা শ্লোকো শ্ৰৱণ কৰে—সেই একে পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 17
अध्यायपठनञ्चास्य गोप्रदानाद् विशिष्यते अहोरात्रकृतं पापं श्रोतुमिच्छोः प्रणश्यति
এই অধ্যায়ৰ পাঠ গোধন দানতকৈও শ্ৰেষ্ঠ; কিয়নো যি শ্ৰৱণ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে, তাৰ দিন-ৰাতি কৰা পাপ নাশ হয়।
Verse 18
कपिलानां शते दत्ते यद् भवेज्ज्येष्ठपुष्करे तदाग्नेयं पुराणं हि पठित्वा फलमाप्नुयात्
জ্যেষ্ঠ-পুষ্কৰত শত কাপিলা (তাম্ৰবৰ্ণ) গাই দান কৰিলে যি পুণ্য হয়, অগ্নি-পুৰাণ পাঠ কৰিলেও নিশ্চয় সেই ফল লাভ হয়।
Verse 19
प्रवृत्तञ्च निवृत्तञ्च धर्मं विद्याद्वयात्मकं आग्नेयस्य पुराणस्य शास्त्रस्यास्य समं न हि
ধৰ্মক দ্বিৰূপ—প্ৰবৃত্তি আৰু নিবৃত্তি—বুলি জানিব লাগে। নিশ্চয়, এই আগ্নেয়-পুৰাণ শাস্ত্ৰৰ সমান আন কোনো শাস্ত্ৰ নাই।
Verse 20
पठन्नाग्नेयकं नित्यं शृण्वन् वापि पुराणकं भक्तो वशिष्ठ मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते
হে বসিষ্ঠ! যি ভক্ত মানুহে নিত্য আগ্নেয় (অগ্নি) পুৰাণ পাঠ কৰে, অথবা সেই পুৰাণ শ্ৰৱণো কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত হয়।
Verse 21
नोपसर्गा न चानर्था न चौरारिभयं गृहे तस्मन् स्याद् यत्र चाग्नेयपुराणस्य हि पुस्तकं
যি ঘৰত আগ্নেয় পুৰাণৰ পুথি থাকে, সেই ঘৰত উপসৰ্গ নাই, অনৰ্থ নাই, আৰু চোৰ বা শত্রুৰ ভয়ো নাথাকে।
Verse 22
न गर्भहारिणीभीतिर्न च बालग्रहा गृहे यत्राग्नेयं पुराणं स्यान्न पिशाचादिकं भयं
যি ঘৰত আগ্নেয় পুৰাণ থাকে, সেই ঘৰত গৰ্ভহাৰিণীৰ ভয় নাই, বালগ্ৰহৰ উপদ্ৰৱ নাই, আৰু পিশাচ আদি ভয়ো নাথাকে।
Verse 23
शृण्वन्विप्रो वेदवित् स्यात् क्षत्रियः पृथिवीपतिः ऋद्धिं प्राप्नोति वैश्यश् च शूद्रश्चारोग्यमृच्छति
ইয়াৰ শ্ৰৱণ কৰিলে ব্ৰাহ্মণ বেদবিদ হয়, ক্ষত্ৰিয় পৃথিৱীপতি হয়, বৈশ্য সমৃদ্ধি লাভ কৰে, আৰু শূদ্ৰ আৰোগ্য (ৰোগমুক্তি) পায়।
Verse 24
यः पठेत्शृणुयान्नित्यं समदृग्विष्णुमानसः ब्रह्माग्नेयं पुराणं सत्तत्र नश्यन्त्युपद्रवाः
যি সমদৃষ্টি ধৰি বিষ্ণুত মন নিবদ্ধ কৰি এই পবিত্ৰ ব্ৰহ্মাগ্নেয় পুৰাণ নিত্য পাঠ কৰে বা শ্ৰৱণ কৰে, তাত সকলো উপদ্ৰৱ আৰু আপদা নাশ হয়।
Verse 25
दिव्यान्तरीक्षभौमाद्या दुःस्वप्नाद्यभिचारकाः यच्चान्यद्दुरितं किञ्चित्तत्सर्वं हन्ति केशवः
দিব্যলোক, অন্তৰীক্ষ আৰু ভূতলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দুঃস্বপ্ন, অভিচাৰ আদি আৰু আন যিকোনো পাপ বা অমঙ্গল—সেই সকলো কেশৱে বিনাশ কৰে।
Verse 26
पठतः शृण्वतः पुंसः पुस्तकं यजतो महत् आग्नेयं श्रीपुराणं हि हेमन्ते यः शृणोति वै
যি পুৰুষে ইয়াৰ পাঠ কৰে বা শ্ৰৱণ কৰে আৰু গ্ৰন্থৰ মহাপূজা সম্পন্ন কৰে—হেমন্ত ঋতুত শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰীমদাগ্নেয় পুৰাণ শ্ৰৱণ কৰা জনে মহাপুণ্য লাভ কৰে।
Verse 27
प्रपूज्य गन्धपुष्पाध्यैर् अग्निष्टोमफलं लभेत् शिशिरे पुण्डरीकस्य वसन्ते चाश्वमेधजम्
প্ৰচুৰ গন্ধ আৰু পুষ্পেৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়; শিশিৰ ঋতুত পুণ্ডৰীক বিধিৰ ফল, আৰু বসন্তত অশ্বমেধজাত ফল প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 28
ग्रीष्मे तु वाजपेयस्य राजसूयस्य वर्षति गोसहस्रस्य शरदि फलं तत्पठतो ह्य् ऋतौ
গ্ৰীষ্মত বাজপেয় যজ্ঞৰ ফল, বৰ্ষাত ৰাজসূয় যজ্ঞৰ ফল, আৰু শৰদত সহস্ৰ গোদানসম ফল—যি যথাযথ ঋতুত পাঠ কৰে, সি তেনেদৰে ফল লাভ কৰে।
Verse 29
आग्नेयं हि पुराणं यो भक्त्याग्रे पठेते हरेः सो ऽर्चयेच्च वसिष्ठेह ज्ञानयज्ञेन केशवम्
হে বশিষ্ঠ! যি ভক্তিভাৱে প্ৰথমে হৰিৰ আগ্নেয় পুৰাণ পাঠ কৰে, সি এই লোকতে জ্ঞানযজ্ঞৰ দ্বাৰা কেশৱৰ পূজা কৰে।
Verse 30
यस्याग्नेयपुराणस्य पुस्तकं तस्य वै जयः लिखितं पूजितं गेहे भुक्तिर्मुक्तिः करे ऽस्ति हि
যাৰ ওচৰত আগ্নেয়পুৰাণৰ পুথি আছে, তেওঁৰ নিশ্চিত জয় হয়। ইয়াক লিখি ঘৰত পূজা কৰিলে ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটা যেন হাততে থাকে।
Verse 31
इति कालाग्निरूपेण गीतं मे हरिणा पुरा आग्नेयं हि पुराणं वै ब्रह्मविद्याद्वयास्पदम् विद्याद्वयं वसिष्ठेदं भक्तेभ्यः कथयिष्यसि
এইদৰে কালাগ্নিৰূপে পুৰণি কালত হৰিয়ে মোক এই গীত শুনাইছিল। আগ্নেয়পুৰাণ ব্ৰহ্মবিদ্যাৰ দ্বিবিধ জ্ঞানৰ আশ্ৰয়স্থান। হে বশিষ্ঠ, তুমি এই দ্বিবিধ বিদ্যা ভক্তসকলক ক’ব।
Verse 32
वसिष्ठ उवाच व्यासाग्नेयपुराणं ते रूपं विद्याद्वयात्मकं कथितं ब्रह्मणो विष्णोरग्निना कथितं यथा
বশিষ্ঠ ক’লে—হে ব্যাস, তুমি কোৱা আগ্নেয়পুৰাণৰ ৰূপ দ্বিবিধ বিদ্যাময় বুলি জানিবা। ই ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ পৰা উদ্ভূত বুলি কথিত, যেনেকৈ অগ্নিয়ে উপদেশ দিছিল।
Verse 33
सार्धं देवैश् च मुनिभिर्मह्यं सर्वाथदर्शकं पुराणमग्निना गौतमाग्नेयं ब्रह्मसन्मितं
দেৱতা আৰু মুনিসকলৰ সৈতে অগ্নিয়ে মোক গৌতম-আগ্নেয় পুৰাণ দিছিল—ই সকলো লক্ষ্য আৰু বিষয় উন্মোচন কৰা দীপৰ দৰে, আৰু ব্ৰহ্মসন্মত বুলি মান্য পুৰাণ।
Verse 34
यः पठेच्छृणुयाद्ध्यास लिखेद्वा लेखयेदपि श्रावयेत्पाठयेद्वापि पूजयेद्धारयेदपि
যিয়ে ইয়াক পাঠ কৰে, বা শুনে, বা একাগ্ৰচিত্তে ধ্যানসহ অধ্যয়ন কৰে; বা লিখে বা লিখোৱায়; বা শুনোৱায় বা পাঠ কৰোৱায়; বা পূজা কৰে, বা ধাৰণো কৰে—
Verse 35
सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्रकामो दिवं व्रजेत् लेखयित्वा पुराणं यो दद्याद्विप्रेभ्य उत्तमं
যি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ নিজৰ অভীষ্ট সিদ্ধি লাভ কৰে, সি স্বৰ্গলৈ যায়—যি পুৰাণ লিখোৱাই (বা নিজে লিখি) সেই উত্তম গ্ৰন্থ ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকলক দান কৰে।
Verse 36
स ब्रह्मलोकमाप्नोति कुलानां शतमुद्धरेत् एकं श्लोकं पठेद्यस्तु पापपङ्काद्विमुच्यते
সি ব্ৰহ্মলোক প্ৰাপ্ত হয় আৰু নিজৰ কুলৰ শত পুৰুষক উদ্ধাৰ কৰে। কিন্তু যি কেৱল এটা শ্লোকো পাঠ কৰে, সি পাপৰ কাদাৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 37
तस्माद्व्यास सदा श्राव्यं शिष्येभ्यः सर्वदर्शनं शुकाद्यैर् मुनिभिः सर्धं श्रोतुकामैः पुराणकं
সেয়ে, হে ব্যাস! সকলো দৰ্শনসমন্বিত এই পুৰাণ শিষ্যসকলক সদায় শ্ৰৱণ কৰাব লাগে; আৰু শুনিবলৈ ইচ্ছুক শুক আদি মুনিসকলৰ সৈতে একেলগে।
Verse 38
आग्नेयं पठितं ध्यातं शुभं स्याद् भुक्तिमुक्तिदं अग्नये तु नमस्तस्मै येन गीतं पुरानकं
আগ্নেয় পুৰাণ পাঠ কৰি ধ্যান কৰিলে মঙ্গল হয়; ই ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটাই দান কৰে। যাৰ দ্বাৰা এই প্ৰাচীন পুৰাণ গীত হৈছে সেই অগ্নিদেৱক নমস্কাৰ।
Verse 39
व्यास उवाच वसिष्ठेन पुरा गीतं सूतैतत्ते मयोदितं पराविद्यापराविद्यास्वरूपं परमं पदम्
ব্যাসে ক’লে—হে সূত! পূৰ্বে বশিষ্ঠে যি গাইছিল, সেই কথাই মই তোমাক ক’লোঁ—পৰাবিদ্যা আৰু অপৰাবিদ্যাৰ স্বৰূপ, আৰু পৰম পদ (সৰ্বোচ্চ লক্ষ্য)।
Verse 40
आग्नेयं दुर्लभं रूपं प्राप्यते भाग्यसंयुतैः ध्यायन्तो ब्रह्म चाग्नेयं पुराणं हरिमागताः
দুৰ্লভ আগ্নেয় ৰূপ ভাগ্যবানসকলেই লাভ কৰে। ব্ৰহ্ম আৰু আগ্নেয় পুৰাণ ধ্যান কৰি তেওঁলোকে হৰি (বিষ্ণু)ক প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 41
विद्यार्थिनस् तथा विद्यां राज्यं राज्यार्थिनो गताः अपुत्राः पुत्रिणः सन्ति नाश्रया आश्रयं गताः
বিদ্যা বিচৰা লোকসকলে বিদ্যা পায়; ৰাজ্য বিচৰা লোকসকলে ৰাজ্য পায়। নিঃসন্তানসকল সন্তানবান হয়, আৰু আশ্ৰয়হীনসকলে আশ্ৰয় লাভ কৰে।
Verse 42
सौभाग्यार्थी च सौभाग्यं मोक्षं मोक्षार्थिनो गताः लिखन्तो लेखयन्तश् च निष्पापश् च श्रियं गताः
সৌভাগ্য বিচৰা লোকসকলে সৌভাগ্য পায়; মোক্ষ বিচৰা লোকসকলে মোক্ষ পায়। যিসকলে লিখে আৰু যিসকলে লিখোৱায়, তেওঁলোকে পাপমুক্ত হৈ শ্ৰী-সমৃদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 43
शुकपैलमुखैः सूत आग्नेयन्तु पुराणकं रूपं चिन्तय यातासि भुक्तिं मुक्तिं न संशयः
হে সূত! শুক আৰু পৈলৰ মুখে উপদিষ্ট এই আগ্নেয় পুৰাণৰ স্বৰূপ চিন্তা কৰা। তুমি ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটা লাভ কৰিবা; সন্দেহ নাই।
Verse 44
श्रावय त्वञ्च शिष्येभ्यो भक्तेभ्यश् च पुराणकम् सूत उवाच व्यास प्रसादादाग्नेयं पुराणं श्रुतमादरात्
তুমিও শিষ্যসকল আৰু ভক্তসকলক এই পুৰাণ পাঠ কৰি শুনোৱা। সূতে ক’লে—ব্যাসৰ প্ৰসাদে মই শ্ৰদ্ধা আৰু আদৰে আগ্নেয় পুৰাণ শ্ৰৱণ কৰিছোঁ।
Verse 45
आग्नेयं ब्रह्मरूपं हि मुनयः शौनकादयः भवन्तो नैमिषारण्ये यजन्तो हरिमीश्वरं
হে মুনিসকল—শৌনক আদি—আপোনালোকে নৈমিষাৰণ্যত যজ্ঞ কৰি থাকোঁতে অগ্নিতত্ত্বসম্বন্ধীয়, ব্ৰহ্মস্বরূপ ঈশ্বৰ হৰিৰ উপাসনা কৰে।
Verse 46
तिष्ठन्तः श्रद्धया युक्तास्तस्माद्वः समुदीरितम् अग्निना प्रोक्तमाग्नेयं पुराणं वेदसम्मितं
সেয়ে শ্রদ্ধাযুক্ত হৈ দৃঢ়ভাবে স্থিৰ থাকা; সেইকাৰণে মই তোমালোকক ঘোষণা কৰিলোঁ—অগ্নিয়ে প্ৰোক্ত আগ্নেয় পুৰাণ, যি বেদসন্মত।
Verse 47
ब्रह्मविद्याद्वयोपेतं भुक्तिदं मुक्तिदं महत् नास्मात्परतरः सारो नास्मात्परतरः सुहृत्
ই দ্বিবিধ ব্ৰহ্মবিদ্যাৰে সমন্বিত, মহৎ—ভোগ আৰু মোক্ষ দানকাৰী। ইয়াতকৈ উচ্চ সাৰ নাই, আৰু ইয়াতকৈ ডাঙৰ হিতৈষীও নাই।
Verse 48
नास्मात्परतरो ग्रन्थो नास्मात्परतरो गतिः नास्मात्परतरं शास्त्रं नास्मात्परतरा श्रुतिः
ইয়াতকৈ শ্ৰেষ্ঠ কোনো গ্ৰন্থ নাই; ইয়াতকৈ উচ্চ কোনো গতি/আশ্ৰয় নাই। ইয়াতকৈ ডাঙৰ কোনো শাস্ত্ৰ নাই; আৰু ইয়াতকৈ উচ্চ কোনো শ্ৰুতি নাই।
Verse 49
नास्मात्परतरं ज्ञानं नास्मात्परतरा स्मृतिः नास्मात्परो ह्य् आगमो ऽस्ति नास्माद्विद्या परास्ति हि
ইয়াতকৈ উচ্চ জ্ঞান নাই; ইয়াতকৈ শ্ৰেষ্ঠ স্মৃতি নাই। ইয়াতকৈ উৎকৃষ্ট কোনো আগম নাই; আৰু ইয়াতকৈ ডাঙৰ বিদ্যাও নাই।
Verse 50
नास्मात्परः स्यात्सिद्धन्तो नास्मात्परममङ्गलम् नास्मात्परो ऽस्ति वेदान्तः पुराणं परमन्त्विदं
ইয়াতকৈ উচ্চ কোনো সিদ্ধান্ত নাই, ইয়াতকৈ ডাঙৰ মঙ্গলো নাই। ইয়াতকৈ শ্ৰেষ্ঠ কোনো বেদান্ত নাই; এই পুৰাণেই পৰম।
Verse 51
नास्मात्परतरं भूमौ विद्यते वस्तु दुर्लभम् आग्नेये हि पुराणे ऽस्मिन् सर्वविद्याः प्रदर्शिताः
পৃথিৱীত ইয়াতকৈ অধিক দুৰ্লভ বস্তু নাই; কিয়নো এই আগ্নেয় পুৰাণত সকলো বিদ্যা প্ৰকাশিত হৈছে।
Verse 52
सर्वे मत्स्यावताराद्या गीता रामायणन्त्विह हरिवंशो भारतञ्च नव सर्गाः प्रदर्शिताः
ইয়াত মৎস্যাৱতাৰ আদি সকলো কাহিনী, লগতে গীতা, ৰামায়ণ, হৰিবংশ, ভাৰত আৰু নব-সৰ্গ—সকলো বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 53
आगमो वैष्णवो गीतः पूजादीक्षाप्रतिष्ठया पवित्रारोहणादीनि प्रतिमालक्षणादिकं
বৈষ্ণৱ আগম উপদেশিত হৈছে—পূজা, দীক্ষা আৰু প্ৰতিষ্ঠা; লগতে পবিত্ৰাৰোহণ আদি বিধি আৰু প্ৰতিমা-লক্ষণ আদি বিৱৰণসহ।
Verse 54
प्रासादलक्षणाद्यञ्च मन्त्रा वै भुक्तिमुक्तिदाः शैवागमस्तदर्थश् च शाक्तेयः सौर एव च
প্ৰাসাদ-লক্ষণ আদি পৰা আৰম্ভ হোৱা মন্ত্ৰসমূহ ভোগ আৰু মোক্ষ দানকাৰী। সিহঁতৰ তাত্পৰ্য শৈৱ আগমত, লগতে শাক্ত আৰু সৌৰ আগমতো কোৱা হৈছে।
Verse 55
मण्डलानि च वास्तुश् च मन्ताणि विविधानि च प्रतिसर्गश्चानुगीतो ब्रह्माण्डपरिमण्डलं
মণ্ডল, বাস্তুশাস্ত্ৰ, নানাবিধ মন্ত্ৰ আৰু প্ৰতিসৰ্গৰ তত্ত্ব বৰ্ণিত হৈছে; লগতে ব্ৰহ্মাণ্ড-ৰূপ অণ্ডৰ পৰিমাপ আৰু বিস্তাৰো কথিত।
Verse 56
गीतो भुवनकोषश् च द्वीपवर्षादिनिम्नगाः गयागङ्गाप्रयागादि तीर्थमाहात्म्यमीरितं
ভুবনকোষ, দ্বীপ-বৰ্ষ, নদী আদি বিষয়ৰ বৰ্ণনা গীত হৈছে; আৰু গয়া, গঙ্গা, প্ৰয়াগ আদি তীৰ্থৰ মাহাত্ম্যও প্ৰকাশিত।
Verse 57
ज्योतिश् चक्रं ज्योतिषादि गीतो युद्धजयार्णवः मन्वन्तरादयो गीताः धर्मा वर्णादिकस्य च
জ্যোতিষচক্ৰ আৰু জ্যোতিষাদি বিদ্যা গীত হৈছে; ‘যুদ্ধজয়ার্ণৱ’ও গীত; মন্বন্তৰ আদি বিষয় আৰু বৰ্ণাদি-সম্পৰ্কীয় ধৰ্মনিয়মো বৰ্ণিত।
Verse 58
अशौचं द्रव्यशुद्धिश् च प्रायश्चित्तं प्रदर्शितं राजधर्मा दानधर्मा व्रतानि विविधानि च
অশৌচ, দ্ৰব্যশুদ্ধি আৰু প্ৰায়শ্চিত্ত ব্যাখ্যা কৰা হৈছে; লগতে ৰাজধৰ্ম, দানধৰ্ম আৰু নানাবিধ ব্ৰতো বৰ্ণিত।
Verse 59
व्यवहाराः शान्तयश् च ऋग्वेदादिविधानकं सूर्यवंशः सोमवंशो धनुर्वेदश् च वैद्यकं
ব্যৱহাৰ-নিয়ম আৰু শান্তিকৰ্ম, ঋগ্বেদাদি বিধান, সূৰ্যবংশ আৰু সোমবংশ, লগতে ধনুৰ্বেদ আৰু বৈদ্যকো বৰ্ণিত।
Verse 60
गान्धर्ववेदो ऽर्थशास्त्रं मीमांसा न्यायविस्तरः पुराणसंख्यामाहत्म्यं छन्दो व्यकरणं स्मृतं
গান্ধৰ্ববেদ, অৰ্থশাস্ত্ৰ, মীমাংসা, ন্যায়ৰ বিস্তৃত প্ৰণালী, পুৰাণসমূহৰ সংখ্যা আৰু মাহাত্ম্য, ছন্দ আৰু ব্যাকৰণ—এইসকলকো বিদ্যাৰ অঙ্গ বুলি স্মৃত কৰা হৈছে।
Verse 61
अलङ्कारो विघण्डुश् च शिक्षाकल्प इहोदितः स्मृतः नैमित्तिकः प्राकृतिको लय आत्यन्तिकः
ইয়াত অলংকাৰ, বিঘণ্ডু আৰু শিক্ষা-कल्प উল্লিখিত হৈছে। লয় (প্ৰলয়) তিনিধা স্মৃত—নৈমিত্তিক, প্ৰাকৃতিক আৰু আত্যন্তিক।
Verse 62
वेदान्तं ब्रह्मविज्ञानं योगो ह्य् अष्टाङ्ग ईरितः स्तोत्रं पुराणमाहात्म्यं विद्या ह्य् अष्टादश स्मृताः
বেদান্ত, ব্ৰহ্মবিজ্ঞান, অষ্টাঙ্গ যোগ; লগতে স্তোত্র আৰু পুৰাণ-মাহাত্ম্য—এইসকল অষ্টাদশ বিদ্যা বুলি স্মৃত।
Verse 63
ऋग्वेदाद्याः परा ह्य् अत्र पराविद्याक्षरं परं सप्रपञ्चं निष्प्रपञ्चं ब्रह्मणो रूपमीरितं
ইয়াত ঋগ্বেদ আদি বেদসমূহক ‘পৰা’ (উচ্চ) বিদ্যা বুলি কোৱা হৈছে; কিন্তু পৰম অক্ষৰ পৰাবিদ্যা ব্ৰহ্মৰ ৰূপ বুলি ঘোষিত—সপ্ৰপঞ্চো আৰু নিষ্প্ৰপঞ্চো।
Verse 64
इदं पञ्चदशसोहस्रं शतकोटिप्रविस्तरं देवलोके दैवतैश् च पुराणं पठ्यते सदा
এই পুৰাণ পন্ধৰ হাজাৰ শ্লোকসম্বলিত আৰু বিস্তাৰত শতকোটি পৰ্যন্ত প্ৰসাৰিত; দেৱলোকে দেৱতাসকলেও সদায় ইয়াৰ পাঠ কৰে।
Verse 65
लोकानां हितकामेन संक्षिप्योद्गीतमग्निना सर्वं ब्रह्मेति जानीध्वं मुनयः शौनकादयः
লোকসমূহৰ হিতকামনাৰে অগ্নিয়ে সংক্ষেপে এই উপদেশ গাইছে— “সকলো ব্রহ্ম,” হে শৌনকাদি মুনিসকল, এইদৰে জানিবা।
Verse 66
शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि यः पठेत्पाठयेदपि लिखेल्लेखापयेद्वापि युजयेत्कीर्तयेदपि
যি শুনে বা শুনুৱায়; যি পাঠ কৰে বা কৰুৱায়; যি লিখে বা লিখুৱায়; যি আচৰণত প্ৰয়োগ কৰে বা উচ্চস্বৰে কীৰ্তন কৰে— সি উক্ত পুণ্যফলৰ ভাগী হয়।
Verse 67
पुराणपाठकञ्चैव पूजयेत् प्रयतो नृपः गोभूहिरण्यदानाद्यैर् वस्त्रालङ्कारतर्पणैः
আৰু ৰজাই সংযমেৰে পুরাণ-পাঠকক পূজা কৰিব— গৰু, ভূমি, সোণ আদি দানৰে, লগতে বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু তৰ্পণ আদিৰে।
Verse 68
तं संपूज्य लभेच्चैव पुराणश्रवणात् फलं पुराणान्ते च वै कुर्यादवश्यं द्विजभोजनं
তেওঁক বিধিমতে সন্মান কৰিলে পুরাণ-শ্ৰৱণৰ পূৰ্ণ ফল লাভ হয়; আৰু পুরাণৰ অন্তত অৱশ্যেই দ্বিজভোজন কৰাব লাগে।
Verse 69
निर्मलः प्राप्तसर्वार्थः सकुलः स्वर्गमाप्नुयात् शरयन्त्रं पुस्तकाय सूत्रं वै पत्रसञ्चयं
সি নিৰ্মল হৈ, সকলো উদ্দেশ্য লাভ কৰি, নিজৰ কুলসহ স্বৰ্গলৈ যায়। আৰু পুথিৰ বাবে শৰযন্ত্ৰ (বন্ধন-যন্ত্ৰ), সূতা আৰু পত্রসঞ্চয়ো সাজু কৰিব লাগে।
Verse 70
पट्टिकाबन्धवस्त्रादि दद्याद् यः स्वर्गमाप्नुयात् यो दद्याद्ब्रह्मलोकी स्यात् पुस्तकं यस्य वै गृहे
যি পট্টিকা-বন্ধ থকা বস্ত্ৰ আদি দান কৰে, সি স্বৰ্গ লাভ কৰে। যি পুথি দান কৰে, সি ব্ৰহ্মলোকত বাস কৰে; যাৰ ঘৰত পবিত্ৰ গ্ৰন্থ থাকে, সি ধন্য।
Verse 71
तस्योत्पातभयं नास्ति भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् यूयं समरत चाग्नेयं पुराणं रूपमैश्वरं सूतो गतः पुजितस्तैः शौनकाद्या हरिं यायः
তাৰ কোনো অশুভ উৎপাতৰ ভয় নাথাকে; সি ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটা লাভ কৰে। তোমালোকে অগ্নেয় পুৰাণ স্মৰণ কৰা; ই প্ৰভুৰ ঐশ্বৰ্যৰেই স্বৰূপ। তাৰ পাছত সূত তেওঁলোকৰ দ্বাৰা পূজিত হৈ গ’ল; শৌনক আদি হৰিৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Frequently Asked Questions
A structured taxonomy of knowledge: Vedas and Vedāṅgas (Śikṣā, Chandas, Vyākaraṇa, Nirukta/Nighaṇṭu, Jyotiṣa), plus śāstric systems (Nyāya, Mīmāṃsā, Dharmaśāstra), applied sciences (Ayurveda, Arthaśāstra, Dhanurveda, Gandharvaveda), and ritual-architectural domains (Āgamas, Pratimā-lakṣaṇa, Prāsāda-lakṣaṇa, Vāstu, Maṇḍala).
It defines parāvidyā as realization of the supreme Akṣara while positioning aparā disciplines as supportive; it then centers practice on Viṣṇu-bhakti—meditation on Govinda/Keśava—as the unifying sādhanā that purifies sin, protects from Kali, and culminates in bhukti and mukti.
Yes. It repeatedly asserts no text, doctrine, knowledge, or refuge is higher, while also claiming Veda-concordance (veda-sammita) and presenting the Purāṇa as an all-aim illuminator (sarvārtha-darśaka).