Adhyaya 33
Chapter 33 — पवित्रारोहणविधानं (The Procedure for Pavitrārohaṇa / Installing the Sacred Thread or Consecratory Amulet)
অগ্নিদেৱে পবিত্ৰাৰোহণক হৰিৰ বাৰ্ষিক পূজা-ঋতু হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰে—আষাঢ়ৰ পৰা কাৰ্তিকলৈ, প্ৰতিপদা শ্ৰেষ্ঠ তিথি; অন্য দেৱতাসকলৰ তিথি-ক্রম নিজ নিজ (যেনে শিৱ/ব্ৰহ্মা দ্বিতীয়াৰ পৰা) চলে। তাৰ পিছত পবিত্ৰ-সূত্ৰৰ বাছনি আৰু নিৰ্মাণ (ব্ৰাহ্মণী কটা সূতা উত্তম, নচেৎ শুদ্ধীকৃত), তন্তু ত্ৰিগুণ/নৱগুণ বৃদ্ধি, গ্ৰন্থি-সংখ্যা (১২-গ্ৰন্থি আদি), মূৰ্তিত স্থাপনস্থান (হাঁটু/কটি/নাভিৰ পৰা ওপৰলৈ), আৰু মালা-প্ৰমাণ (১০৮/১০০৮; অঙ্গুল-মান) বৰ্ণিত। বস্তু-অপসাৰণ, ক্ষেত্ৰপাল আৰু দ্বাৰপূজা, বলি, লগতে ভূতশুদ্ধিত মন্ত্ৰোদ্ঘাতে তন্মাত্ৰা-তত্ত্বৰ লয় (পৃথিৱী→জল→অগ্নি→বায়ু→আকাশ), তাৰ পাছত দেহশুদ্ধি, দিব্যদেহ-ধ্যান আৰু হৃদয়-পদ্মত মানসযাগ কোৱা হৈছে। শেষত ন্যাস, কবচ/অস্ত্ৰ-ৰক্ষা, বৈষ্ণৱ ব্যূহ-আৱৰণ প্ৰতিষ্ঠা, ৰক্ষা-সূত্ৰ বাঁধা আৰু ব্ৰতাচাৰ (উপবাস, কাম-ক্রোধ সংযম)ৰ দ্বাৰা লৌকিক পূৰ্ণতা আৰু আধ্যাত্মিক ফল লাভ হয়।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अष्टचत्वारिंशत्संस्कारकथनं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः अथ त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः पवित्रारोहणविधानं अग्निर् उवाच पवित्रारोहणं वक्ष्ये वर्षपूजाकलं हरेः आषाढादौ कार्तिकान्ते प्रतिपद्वनदा तिथिः
এইদৰে আদিমহাপুৰাণ অগ্নিপুৰাণত ‘অষ্টচত্বাৰিংশৎ সংস্কাৰকথন’ নামৰ বত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া তেত্ৰিশতম অধ্যায় ‘পবিত্ৰাৰোহণবিধান’ আৰম্ভ। অগ্নিয়ে ক’লে—হৰিৰ বাৰ্ষিক পূজাৰ উপযুক্ত কালত পবিত্ৰাৰোহণৰ বিধি ক’ম; আষাঢ়ৰ আৰম্ভণিৰ পৰা কাৰ্তিকৰ অন্তলৈ প্ৰতিপদা তিথি উপযুক্ত।
Verse 2
श्रिया गौर्या गणेशस्य सरस्वत्या गुहस्य च मार्तण्डमातृदुर्गाणां नागर्षिहरिमन्मथैः
শ্ৰী (লক্ষ্মী) আৰু গৌৰীৰ সৈতে, গণেশ, সৰস্বতী আৰু গুহ (স্কন্দ) সহ; মাৰ্তণ্ড (সূৰ্য), মাতৃগণ আৰু দুৰ্গাৰ সৈতে—নাগ, ঋষি, হৰি (বিষ্ণু) আৰু মন্মথ (কাম) সহিত।
Verse 3
शिवस्य ब्रह्मणस्तद्वद्द्वितीयादितिथेः क्रमात् यस्य देवस्य यो भक्तः पवित्रा तस्य सा तिथिः
শিৱ আৰু ব্ৰহ্মাৰ ক্ষেত্ৰতো দ্বিতীয়া তিথিৰ পৰা আগবঢ়া ক্ৰম অনুসাৰে অনুশাসন মানিব লাগে। যি ব্যক্তি যি দেৱতাৰ ভক্ত, তাৰ বাবে সেই (সংশ্লিষ্ট) তিথিয়েই পবিত্ৰকাৰিণী।
Verse 4
आरोहणे तुल्यविधिः पृथक् मन्त्रादिकं यदि वर्धते तिथिरिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सौवर्णे राजतं ताम्रं नेत्रकार्पासिकादिकं
আৰোহণত বিধি একেই; কিন্তু যদি মন্ত্ৰ আদি পৃথককৈ কোৱা থাকে, তেন্তে চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ—‘বৰ্ধতে তিথিঃ’। সোণৰ সলনি ৰূপা আৰু তাম্ৰো (গ্ৰহণযোগ্য), আৰু নেত্ৰ-কাৰ্পাসিকা (কপাহৰ বাটি) আদি উপকৰণ।
Verse 5
ब्राह्मण्या कर्तितं सूत्रं तदलाभे तु संस्कृतं त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य तेन कुर्यात् पवित्रकं
ব্ৰাহ্মণী (ব্ৰাহ্মণ নাৰী) কাটা সূত্ৰ গ্ৰহণ কৰিব লাগে; সেয়া নাপালে বিধিপূৰ্বক সংস্কৃত (শুদ্ধ/অভিমন্ত্ৰিত) সূত্ৰ ল’ব লাগে। তাক তিনিভাঁজ কৰি পুনৰ ত্ৰিগুণীকৃত (নৱভাঁজ) কৰি সেইদ্বাৰা পবিত্ৰক (শুদ্ধিকাৰক আঙুঠি) বনাব লাগে।
Verse 6
अष्तोत्तरशतादूर्ध्वं तदर्धं चोत्तमादिकं क्रियालोपाविघातार्थं यत्त्वयाभिहितं प्रभो
হে প্ৰভু! আপুনি যি কৈছে—সংখ্যা ১০৮-ৰ ওপৰত হ’ব, আৰু ‘উত্তম’ আদি স্তৰৰ পৰা তাৰ অর্ধেকো গ্ৰহণ কৰিব পাৰি—ই ক্ৰিয়াত লোপ আৰু বিঘ্ন নিবারণৰ বাবে।
Verse 7
मया तत् क्रियते देव यथा यत्र पावित्रकं अविघ्नं तु भवेदत्र कुरु नाथ जयाव्यय
হে দেৱ! ইয়াত পবিত্ৰক কৰ্ম যিদৰে যথাযোগ্য, সেইদৰে মই তাক কৰিম, যাতে এই পাৱিত্ৰ্য ইয়াত অবিঘ্নে সিদ্ধ হয়। হে নাথ, হে জয়াব্যয়! ইয়াত তেনেকৈ অনুগ্ৰহ কৰা।
Verse 8
प्रार्थ्य तन्मण्डलायादौ गायत्र्या बन्धयेन्नरः ॐ नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि
প্ৰথমে সেই মণ্ডলক প্ৰাৰ্থনা কৰি আহ্বান কৰি, তাৰ পিছত গায়ত্ৰীৰে তাক বঁধি/স্থিৰ কৰিব—“ॐ নাৰায়ণায় বিদ্মহে, বাসুদেৱায় ধীমহি।”
Verse 9
तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् देवदेवानुरूपतः जानूरुनाभिनामान्तं प्रतिमासु पवित्रकं
দেৱদেৱৰ অনুৰূপ ভগৱান বিষ্ণুৱে আমাক প্ৰেৰণা দিওক। প্ৰতিমাত পবিত্ৰকক হাঁটু, উৰু, নাভি আৰু ‘নাম’-অন্ত অঞ্চল (অৰ্থাৎ কণ্ঠ/ঊৰ্ধ্বভাগ) পৰ্যন্ত বিস্তাৰ কৰিব লাগে।
Verse 10
पादान्ता वनमाला स्यादष्टोत्त्रसहस्रतः माला तु कल्पसाध्यं वा द्विगुणं षोडशाङ्गुलात्
এক হাজাৰ আঠ সংখ্যাৰ বনমালা পাদান্তলৈকে ওলমি থাকিব লাগে। জপমালা কল্পবিধি অনুসাৰে সাজিব; নতুবা তাৰ দৈৰ্ঘ্য ষোল অঙ্গুলৰ দ্বিগুণ হ’ব।
Verse 11
कर्णिका केशरं पत्रं मन्त्राद्यं मण्डलान्तकं मण्डलाङ्गुलमात्रैकचक्राब्जाद्यौ पवित्रकं
কৰ্ণিকা, কেশৰ আৰু পত্রৰ বিন্যাস কৰিব লাগে; মন্ত্ৰ আৰম্ভণিতে স্থাপন কৰি শেষত মণ্ডল সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগে। পবিত্ৰক এক অঙ্গুল পৰিমিত একচক্ৰ পদ্ম (চক্ৰাব্জ) আদি ৰূপে মণ্ডলাকাৰ গঠন কৰিব লাগে।
Verse 12
स्थण्डिले ऽङ्गुलमानेन आत्मनः सप्तविंशतिः आचार्याणां च सूत्राणि पितृमात्रादिपुस्तके
স্থণ্ডিলত নিজৰ অঙ্গুল-মাপ অনুসাৰে সাতাইশটা প্ৰমাণ থাকে। লগতে আচার্যসকলৰ সূত্ৰ পিতা-মাতা আদি দিয়ে আৰম্ভ হোৱা পুথিত চাই গ্ৰহণ বা লিপিবদ্ধ কৰিব লাগে।
Verse 13
नाभ्यन्तं द्वादशग्रन्थिं तथा गन्धपवित्रके द्व्यङ्गुलात् कल्पनादौ द्विर्माला चाष्टोत्तरं शतं
জপসূত্ৰী নাভিলৈকে বাৰটা গ্ৰন্থি (গাঁঠ)যুক্ত হ’ব; সুগন্ধ পবিত্ৰকতো তেনেদৰে। বিন্যাসৰ আৰম্ভণিতে দুই অঙ্গুল পৰিমাপ ৰাখি, মালা দ্বিগুণ কৰি একশ আঠ সংখ্যাৰ কৰিব লাগে।
Verse 14
अथवार्कचतुर्विंशषड्त्रिंशन्मालिका द्विजः अनामामध्यमाङ्गुष्ठैर् मन्दाद्यैः मालिकार्थिभिः
এতিয়া, হে দ্বিজ! অর্ক-প্ৰকাৰৰ মালিকা চব্বিশ আৰু ছত্রিশ মাত্রা/প্ৰমাণযুক্ত। মন্দ আদি অঙ্গুল-মাপ অনুসাৰে, অনামা, মধ্যমা আৰু অঙ্গুষ্ঠে গণনা কৰি, মালিকা-ইচ্ছুকসকলে ইয়াক বুজি গঠন কৰিব লাগে।
Verse 15
माला स्यादष्टोत्तरसहस्रशः इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गदाद्यमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः चक्राङ्गदौ पवित्रके इति घ, चिह्नितपुतकपाठः मन्दादौ इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मन्द्राद्यैर् इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कनिष्टादौ द्वादश वा ग्रन्थयः स्युः पवित्रके रवेः कुम्भहुताशादेः सम्भवे विष्णुवन्मतम्
মালা ১০০৮ জপ-সংখ্যাৰে হ’ব পাৰে। পবিত্ৰকত গদা আদি চিহ্ন, লগতে চক্ৰ আৰু অঙ্গদৰ চিহ্নো থাকিব। কনিষ্ঠ স্তৰৰ পৰা পবিত্ৰকত বাৰটা গ্ৰন্থি (গাঁঠ) থাকিব। ৰবি, কুম্ভ, হুতাশ (অগ্নি) আদি বাবে পবিত্ৰক সাজিলে বিধি বিষ্ণুৰ দৰে বুলিয়েই মানা হয়।
Verse 16
पीठस्य पीठमानं स्यान्मेखलान्ते च कुण्डकं यथाशक्ति सूत्रग्रन्थिपरिचारेथ वैष्णवे
পীঠৰ মাপ পীঠবিধি অনুসাৰে হ’ব, আৰু মেখলাৰ অন্তত সৰু কুণ্ডক থাকিব। বৈষ্ণৱ বিধিত যথাশক্তি সূত্ৰ আৰু তাৰ গ্ৰন্থি (গাঁঠ)সমূহৰ সঠিক পৰিচৰ্যা কৰিব লাগে।
Verse 17
सूत्राणि वा सप्तदश सूत्रेण त्रिविभक्तके रोचनागुरुकर्पूरहरिद्राकुङ्कुमादिभिः
অথবা সতৰটা সূত্ৰ (ধাগা) প্ৰস্তুত কৰা। ত্ৰিভাগে বিভক্ত সূত্ৰত গোৰোচনা, অগৰু, কৰ্পূৰ, হালধি, কুঙ্কুম (কেশৰ) আদি দ্ৰব্যেৰে সংস্কাৰ (লেপন/ৰঞ্জন) কৰিব।
Verse 18
रञ्जयेच्चन्दनाद्यैर् वा स्नानसन्ध्यादिकृन्नरः एकादश्यां यागगृहे भगवन्तं हरिं जयेत्
অথবা চন্দন আদি দ্ৰব্যেৰে লেপন/ৰঞ্জন কৰি, স্নান-সন্ধ্যা আদি পালন কৰা ব্যক্তি একাদশীত যাগগৃহত ভগৱান হৰিৰ পূজা কৰিব।
Verse 19
समस्तपरिवाराय बलिं पीठे समर्चयेत् क्ष्यौं क्षेत्रपालाय द्वारान्ते द्वारोपरि तथा श्रियं
সমস্ত পৰিবাৰ-শক্তিসহ দেৱতাৰ বাবে পীঠত বিধিপূৰ্বক বলি অৰ্পণ কৰিব। ‘ক্ষ্যৌঁ’ মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি দুৱাৰত ক্ষেত্ৰপালৰ পূজা কৰিব, আৰু দুৱাৰৰ ওপৰত তদ্ৰূপ শ্ৰীৰো পূজা কৰিব।
Verse 20
धात्रे दक्षे विधात्रे च गङ्गाञ्च यमुनां तथा शङ्खपद्मनिधी पूज्य मध्ये वास्त्वपसारणं सारङ्गायेति भूतानां भूतशुद्धिं स्थितश् चरेत्
ধাতৃ, দক্ষ আৰু বিধাতৃ, লগতে গংগা‑যমুনা আৰু শঙ্খ‑পদ্ম নিধি‑দেৱতাসকলক পূজা কৰি, গৃহ/স্থানৰ মধ্যভাগত থিয় হৈ ‘বাস্তু‑অপসাৰণ’ নামৰ বিধি সম্পাদন কৰিব লাগে। ‘সাৰঙ্গায়ে’ মন্ত্ৰ জপ কৰি ভূতশুদ্ধি কৰি বিঘ্নকাৰী উপস্থিতি আঁতৰাব লাগে।
Verse 21
फट् ह्रूनिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रां हः ह्रूं इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रां हः फट् ह्रीमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रां हः फट् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः पञ्चोद्घातैर् गन्धतन्मात्ररूपं भूमिमण्डलं चतुरस्रञ्च पीतञ्च कठिनं वज्रलाञ्छितम्
(পাঠভেদ:) ‘ফট্ হ্ৰূঁ’—এখন চিহ্নিত পুথিত; ‘ওঁ হ্ৰাঁ হঃ হ্ৰূঁ’—অন্য এটাত; ‘ওঁ হ্ৰাঁ হঃ ফট্ হ্ৰীঁ’—এখনত; ‘ওঁ হ্ৰাঁ হঃ ফট্’—আন এখনত। (মূল মন্ত্ৰ:) ‘ওঁ হ্ৰূঁ হঃ ফট্ হ্ৰূঁ—নমঃ, মই শব্দ‑তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ।’ পাঁচ ‘উদ্ঘাত’ উচ্চাৰণে গন্ধ‑তন্মাত্ৰাৰূপ ভূমিমণ্ডল ধ্যান কৰিব—হালধীয়া, চতুৰস্ৰ, কঠিন, বজ্ৰ‑লাঞ্ছিত।
Verse 22
इन्द्राधिदैवतं पादयुग्ममध्यगतं स्मरेत् शुद्धञ्च रसतन्मात्रं प्रविलिप्याथ संहरेत् रसमात्ररूपमात्रे क्रमेणानेन पूजकः
পূজকে ইন্দ্ৰক অধিদেৱতা ৰূপে দুয়োটা পায়ৰ যুগ্মৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত বুলি স্মৰণ কৰিব। তাৰ পাছত শুদ্ধ ৰস‑তন্মাত্ৰা মানসিকভাৱে স্থাপন/লেপন কৰি পুনৰ লয় কৰি সংহাৰ কৰিব। এই ক্ৰমে ৰস‑তন্মাত্ৰা‑মাত্ৰৰ পৰা ৰূপ‑তন্মাত্ৰা‑মাত্ৰলৈ আগবাঢ়িব।
Verse 23
ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं रसतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रूं हः फट् रूपतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः जानुनाभिमध्यगतं श्वेतं वै पद्मलाञ्छितं शुक्लवर्णं चार्धचन्द्रं ध्यायेद्वरुणदैवतं
‘ওঁ হ্ৰীঁ হঃ ফট্ হ্ৰূঁ—নমঃ, মই ৰস‑তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ।’ ‘ওঁ হ্ৰূঁ হঃ ফট্—নমঃ, মই ৰূপ‑তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ।’ ‘ওঁ হ্ৰীঁ হঃ ফট্ হ্ৰূঁ—নমঃ, মই স্পৰ্শ‑তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ।’ ‘ওঁ হ্ৰীঁ হঃ ফট্ হ্ৰূঁ—নমঃ, মই শব্দ‑তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ।’ তাৰ পাছত হাঁটু আৰু নাভিৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত, শ্বেত, পদ্ম‑লাঞ্ছিত, উজ্জ্বল শুভ্ৰবৰ্ণ আৰু অর্ধচন্দ্ৰধাৰী বৰুণ‑দেৱতাৰ ধ্যান কৰিব।
Verse 24
चतुर्भिश् च तदुद्घातैः शुद्धं तद्रसमात्रकं संहरेद्रूपतन्मात्रै रूपमात्रे च संहरेत्
তাৰ চাৰি ‘উদ্ঘাত’ প্ৰক্ৰিয়াৰে সেই তত্ত্ব শুদ্ধ হৈ কেৱল ৰস‑মাত্ৰ হয়। তাৰ পাছত তাক ৰূপ‑তন্মাত্ৰাত লয় কৰি, তাৰ পিছত ৰূপ‑মাত্ৰতো লয় কৰিব লাগে।
Verse 25
ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं रूपतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः इति त्रिभिस्तदुद्घातैस्त्रिकोणं वह्निमण्डलम् नाभिकण्ठमध्यगतं रक्तं स्वस्तिकलाञ्छितं
“ওঁ হ্ৰূঁ হঃ ফট্ হ্ৰূঁ— মই ৰূপ-তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ; নমঃ।” “ওঁ হ্ৰূঁ হঃ ফট্ হ্ৰূঁ— মই স্পৰ্শ-তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ; নমঃ।” “ওঁ হ্ৰূঁ হঃ ফট্ হ্ৰূঁ— মই শব্দ-তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ; নমঃ।” এই তিন উদ্ঘাত-মন্ত্ৰে নাভি আৰু কণ্ঠৰ মাজত অৱস্থিত, ৰক্তবৰ্ণ, স্বস্তিক-চিহ্নিত ত্ৰিকোণ অগ্নি-মণ্ডল ধ্যান কৰিব।
Verse 26
ध्यात्वानलाधिदैवन्तच्छुद्धं स्पर्शे लयं नयत् , चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रं हः फट् हूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पद्मासनमध्यगतमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः कण्ठनासामध्यगतं वृत्तं वै वायुमण्डलम्
অগ্নিৰ অধিদেৱতাক শুদ্ধ ৰূপে ধ্যান কৰি তাক স্পৰ্শ-তত্ত্বত লয় কৰিব। (পাঠান্তৰ: “ওঁ হ্ৰং হঃ ফট্ হূঁ”; আৰু “পদ্মাসনৰ মধ্যত অৱস্থিত”।) “ওঁ হ্ৰৌঁ হঃ ফট্ হ্ৰূঁ— মই স্পৰ্শ-তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ; নমঃ।” “ওঁ হ্ৰৌঁ হঃ ফট্ হ্ৰূঁ— মই শব্দ-তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ; নমঃ।” কণ্ঠ আৰু নাসাৰ মাজত থকা বৃত্তাকাৰ অঞ্চলেই বায়ু-মণ্ডল।
Verse 27
द्विरुद्घातैर् धूम्रवर्णं ध्यायेच्छुद्धेन्दुलाञ्छितम् स्पर्शमात्रं शब्दमात्रैः संहरेद्ध्यानयोगतः
দ্বি-উদ্ঘাতে ধূম্ৰবৰ্ণ, শুদ্ধ চন্দ্ৰচিহ্নিত লক্ষণ ধ্যান কৰিব; আৰু ধ্যান-যোগে স্পৰ্শমাত্ৰক শব্দমাত্ৰত লয় কৰিব।
Verse 28
ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः एकोद्घातेन चाकाशं शुद्धस्फटिकसन्निभम् नासापुटशिखान्तस्थमाकाशमुपसंहरेत्
“ওঁ হ্ৰৌঁ হঃ ফট্ হ্ৰূঁ— মই শব্দ-তন্মাত্ৰাক লয় কৰোঁ; নমঃ।” তাৰপিছত এক উদ্ঘাতে শুদ্ধ স্ফটিক সদৃশ দীপ্ত আকাশ-তত্ত্বক, যি নাসাপুটৰ শিখৰান্তত অৱস্থিত, উপসংহাৰ (লয়) কৰিব।
Verse 29
शोषणाद्यैर् देहशुद्धिं कुर्यादेवम् क्रमात्ततः शुष्कं कलेवरं ध्यायेत् पादाद्यञ्च शिखान्तकम्
‘শোষণ’ আদি ক্ৰিয়াৰে এইদৰে ক্ৰমে দেহশুদ্ধি কৰিব। তাৰপিছত দেহক শুষ্ক (নিৰ্জল) বুলি ভাবি, পাদৰ পৰা শিখান্তলৈ ধ্যান কৰিব।
Verse 30
यं वीजेन वं वीजेन ज्वालामालासमायुतम् देहं रमित्यनेनैव ब्रह्मरन्ध्राद्विनिर्गतम्
‘যং’ আৰু ‘বং’ বীজাক্ষৰে দেহক জ্বালামালাযুক্ত ৰূপে ধ্যান কৰিব; আৰু এই ‘ৰম্’ মন্ত্রোচ্চাৰণতেই প্ৰাণ/আত্মা ব্ৰহ্মৰন্ধ্ৰ (মূৰ্ধ্নি ৰন্ধ্ৰ)ৰে বাহিৰলৈ নিৰ্গত হয়।
Verse 31
विन्दुन्ध्यात्वा चामृतस्य तेन भस्मकलेवरम् सम्प्लावयेल्लमित्यस्मात् देहं सम्पाद्य दिव्यकम्
অমৃতস্বৰূপ বিন্দু ধ্যান কৰি, সেই অমৃতৰে ভস্মসদৃশ দেহক সম্পূৰ্ণ প্লাৱিত (শুদ্ধ আৰু ব্যাপ্ত) কৰিব; তাৰ পিছত ‘লম্’ অক্ষৰৰ পৰা দিব্য দেহ গঢ়িব।
Verse 32
न्यासं कृत्वा करे देहे मानसं यागमाचरेत् विष्णुं साङ्गं हृदि पद्मे मानसैः कुसुमादिभिः
হাত আৰু দেহত ন্যাস কৰি মানস যাগ আচৰণ কৰিব; হৃদয়-পদ্মত সাঙ্গ বিষ্ণুক মানসিক কুসুমাদি অৰ্ঘ্যৰে পূজা কৰিব।
Verse 33
मूलमन्त्रेण देवेशम्प्रार्चयेद्भुक्तिमुक्तिदम् स्वागतं देवदेवेश सन्निधौ भव केशव
মূলমন্ত্ৰেৰে দেৱেশ—ভুক্তি আৰু মুক্তিদাতা—ক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব: “স্বাগতম দেৱদেৱেশ; সন্নিধৌ ভৱ, কেশৱ”।
Verse 34
गृहाण मानसीं पूजां यथार्थं परिभाविताम् आधारशक्तिः कूर्माथ पूज्योनन्तो मही ततः
যথাৰ্থভাৱে পৰিভাৱিত এই মানসী পূজা গ্ৰহণ কৰক। (ধ্যান-ক্রমত) প্ৰথমে আধাৰশক্তি, তাৰ পিছত কূৰ্ম, তাৰ পিছত পূজ্য অনন্ত, আৰু তাৰ পাছত মহী (পৃথিৱী)।
Verse 35
मध्येग्न्यादौ च धर्माद्या अधर्मादीन्द्रमुख्यगम् फट् क्रूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ क्षौं हः फट् क्रूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ज्वालामालासमप्रभमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यथास्वमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः धर्मादीनिन्द्रादौ विपरीतकानिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सत्त्वादि मध्ये पद्मञ्च मायाविद्याख्यतत्त्वके
মধ্যত—অগ্নিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি—ধৰ্ম আদি গুণৰ ন্যাস কৰিব; আৰু ইন্দ্ৰ আদি মুখ্য দেৱতাৰ অঞ্চলত অধৰ্ম আদি বিপৰীত ক্ৰমে স্থাপন কৰিব। কিছুমান পাণ্ডুলিপিত মন্ত্ৰ-পাঠ “ফট্ ক্ৰূং” আৰু “ওঁ ক্ষৌং হঃ ফট্ ক্ৰূং” বুলি চিহ্নিত; ক’তবাত “জ্বালামালাসম প্ৰভা” আৰু “যথাস্ব স্থানে” কথাও যোগ। সত্ত্ব আদি গুণৰ মাজত, মায়া/বিদ্যা নামক তত্ত্বত পদ্ম স্থাপন কৰিব।
Verse 36
कालतत्त्वञ्च सूर्यादिमण्डलं पक्षिराजकः मध्ये ततश् च वायव्यादीशान्ता गुरुपङ्क्तिकाः
কালতত্ত্ব আৰু সূৰ্যাদি গ্ৰহমণ্ডল স্থাপন কৰিব। মধ্যত পক্ষিৰাজ গৰুড়; তাৰ পিছত বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম)ৰ পৰা ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব)লৈ গুৰুপংক্তিসমূহ।
Verse 37
गणः सरस्वती पूज्या नारदो नलकूवरः गुरुर्गुरुपादुका च परो गुरुश् च पादुका
গণ পূজ্য; সৰস্বতীও পূজ্যা; নাৰদ আৰু নলকূবৰো। গুৰু, গুৰুপাদুকা, পৰম গুৰু আৰু (তেখেতৰ) পাদুকা—এই সকলোকে শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰিব লাগে।
Verse 38
पूर्वसिद्धाः परसिद्धाः केशरेषु च शक्तयः लक्ष्मीः सरस्वती प्रीतिः कीर्तिः शान्तिश् च कान्तिका
কেশৰত (পুষ্পতন্তুত) শাক্তিসকলকো স্থাপন কৰিব—পূৰ্বসিদ্ধা আৰু পৰসিদ্ধা; যেনে লক্ষ্মী, সৰস্বতী, প্ৰীতি, কীৰ্তি, শান্তি আৰু কান্তিকা।
Verse 39
पुष्टिस्तुष्टिर्महेन्द्राद्या मध्ये वाचाहितो हरिः धृतिः श्रीरतिकान्त्याद्या मूलेन स्थापितो ऽच्युतः
পুষ্টি, তুষ্টি আৰু মহেন্দ্ৰাদি গোটক মধ্যত স্থাপন কৰিব; আৰু বাক্/মন্ত্ৰবলে তাতেই হৰিক প্ৰতিষ্ঠা কৰিব। ধৃতি, শ্ৰী, ৰতি, কান্তি আদি মূলে স্থাপন কৰিব; এইদৰে মূল-মন্ত্ৰে অচ্যুত প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
Verse 40
ॐ अभिमुखो भवेति प्रार्थ्य सन्निहितो भव विन्यस्यार्घ्यादिकं दत्वा गन्धाद्यैर् मूलतो यजेत्
'ওঁ অভিমুখো ভৱ' আৰু 'সন্নিহিতো ভৱ' বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰি ন্যাস কৰিব। তাৰ পাছত অৰ্ঘ্য আদি প্ৰদান কৰি গন্ধ আদিৰ সৈতে মূল মন্ত্ৰেৰে পূজা কৰিব।
Verse 41
ॐ भीषय भीषय हृत् शिरस्त्रासय वै पुनः मर्दय मर्दय शिखा अग्न्यादौ शस्त्रतोस्त्रकं
ওঁ ভীষয় ভীষয় (ভীত কৰা), হৃদয় আৰু মস্তকক কম্পিত কৰা। শিখাক মৰ্দয় মৰ্দয় (মৰ্দন কৰা)। অগ্নি আদি কোণত অস্ত্ৰ মন্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিব।
Verse 42
रक्ष रक्ष प्रध्वंसय प्रध्वंसय कवचाय नमस्ततः ॐ ह्रूं फट् अस्त्राय नमो मूलवीजेन चाङ्गकं
'ৰক্ষ ৰক্ষ' (ৰক্ষা কৰা), 'প্ৰধ্বংসয় প্ৰধ্বংসয়' (ধ্বংস কৰা), কৱচৰ প্ৰতি নমস্কাৰ। তাৰ পাছত 'ওঁ হ্ৰূং ফট্ অস্ত্ৰায় নমঃ' আৰু মূল বীজ মন্ত্ৰেৰে অংগ ন্যাস কৰিব।
Verse 43
पूर्वदक्षाप्यसौम्येषु मूर्त्यावरणमर्चयेत् वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः
পূব, দক্ষিণ, পশ্চিম আৰু উত্তৰ দিশত ভগৱানৰ মূৰ্তি-আৱৰণৰ পূজা কৰিব। এই মূৰ্তিসমূহ হ'ল: বাসুদেৱ, সংকৰ্ষণ, প্ৰদ্যুম্ন আৰু অনিৰুদ্ধ।
Verse 44
अग्न्यादौ श्रीधृतिरतिकान्तयो मूर्तयो हरेः शङ्खचक्रगदापद्ममग्न्यादौ पूर्वकादिकं
অগ্নি (দক্ষিণ-পূব) আদি কোণত হৰিৰ মূৰ্তি শ্ৰী, ধৃতি, ৰতি আৰু কান্তি অৱস্থিত। আৰু শংখ, চক্ৰ, গদা আৰু পদ্মক অগ্নি কোণৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে পূজা কৰিব।
Verse 45
शार्ङ्गञ्च मुषलं खड्गं वनमालाञ्च तद्वहिः इन्द्राद्याश् च तयानन्तो नैरृत्यां वरुणस्ततः
শাৰ্ঙ্গ ধনু, মুষল, খড়্গ আৰু বনমালা বিন্যাস কৰিব। তাৰ বাহিৰত ইন্দ্ৰ আদি দিক্পালসকল থাকিব; সেই ক্ৰমে নৈঋত্যত অনন্ত, তাৰ পিছত বৰুণ স্থাপন কৰিব।
Verse 46
ब्रह्मेन्द्रेशानयोर्मध्ये अस्त्रावरणकं वहिः ऐरावतस्ततश्छागो महिषो वानरो झषः
ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ আৰু ঈশানৰ মাজত অস্ত্ৰাৱৰণ (ৰক্ষা-বেষ্টনী) কৰিব; তাৰ বাহিৰত ঐৰাৱত, তাৰ পিছত ছাগ, মহিষ, বানৰ আৰু ঝষ (মৎস্য) স্থাপন কৰিব।
Verse 47
गणश् च तासु पूज्यो ऽथ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः रक्ष रक्ष प्रध्वंसय कवचायेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रीमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मृगः शशो ऽथ वृषभः कूर्मो हंसस्ततो वहिः पृश्निगर्भः कुमुदाद्या द्वारपाला द्वयं द्वयं
তাসুমধ্যে গণেশক পূজা কৰিব লাগে—ই ঙ-চিহ্নিত পাঠ। “ৰক্ষ ৰক্ষ, প্ৰধ্বংসয়, কবচায়”—ইও ঙ-চিহ্নিত পাঠ। “ॐ হ্ৰীং”—ই খ-চিহ্নিত পাঠ। দ্বাৰপাল ৰূপে যুগল-যুগল: মৃগ, শশ, বৃষভ, কূর্ম, হংস; তাৰ পিছত বহিঃ; আৰু পৃশ্নিগর্ভ, কুমুদ আদি—দুই দুইকৈ স্থাপন কৰিব।
Verse 48
पूर्वाद्युत्तरद्वारान्तं हरिं नत्वा बलिं वहिः विष्णुपार्षदेभ्यो नमो बलिपीठे बलिं ददेत्
পূৰ্বৰ পৰা উত্তৰ দ্বাৰলৈকে দ্বাৰত হৰিক প্ৰণাম কৰি বলি বাহিৰলৈ নিব। “বিষ্ণুপাৰ্ষদেভ্যো নমঃ” বুলি বলিপীঠত বলি দিব।
Verse 49
विश्वाय विश्वक्सेनात्मने ईशानके यजेत् देवस्य दक्षिणे हस्ते रक्षासूत्रञ्च बन्धयेत्
‘বিশ্ব’ আৰু ‘বিশ্বক্সেনাত্মা’ ৰূপে ঈশানকক যজন (পূজা) কৰিব, আৰু দেৱতাৰ সোঁহাতে ৰক্ষাসূত্ৰ বান্ধিব।
Verse 50
संवत्सरकृताचार्याः सम्पूर्णफलदायिने पवित्रारोहणायेदं कौतुकं धारय ॐ नमः
হে বছৰজোৰা নিয়ম পালন কৰা আচাৰ্য! সম্পূৰ্ণ ফল প্ৰদানৰ বাবে পবিত্ৰাৰোহণ কৰ্মত এই কৌতুক (তাবিজ) ধাৰণ কৰক। ওঁ নমঃ।
Verse 51
उपवासादिनियमं कुर्याद्वै देवसन्निधौ उपवासादिनियतो देवं सन्तोषयाम्यहम्
দেৱতাৰ সন্নিধানত উপবাস আদি নিয়ম পালন কৰা উচিত। উপবাস আদি ব্ৰতে নিয়ত হৈ মই দেৱতাক সন্তুষ্ট কৰোঁ।
Verse 52
कामक्रोधादयः सर्वे मा मे तिष्ठन्तु सर्वथा अद्यप्रभृति देवेश यावद्वैशेषिकं दिनम्
হে দেৱেশ! আজিৰ পৰা নিৰ্ধাৰিত দিনলৈ কাম, ক্ৰোধ আদি সকলো দোষ মোৰ ভিতৰত কোনোভাৱেই নাথাকক।
Verse 53
यजमानो ह्य् अशक्तश्चेत् कुर्यान्नक्तादिकं व्रती हुत्वा विसर्जयेत् स्तुत्वा श्रीकरन्नित्यपूजनम् ॐ ह्रीं श्रीं श्रीधराय त्रैलोक्यमोहनाय नमः
যদি যজমান অশক্ত হয়, তেন্তে ব্ৰতীয়ে নক্তাদি (ৰাতিৰে ভোজন আদি) নিয়ম পালন কৰিব। হোম কৰি, স্তৱ কৰি, বিসৰ্জন কৰি, শ্ৰীপ্ৰদ নিত্যপূজা কৰিব। (মন্ত্ৰ:) ওঁ হ্রীং শ্রীং শ্রীধৰায় ত্ৰৈলোক্যমোহনায় নমঃ।
Frequently Asked Questions
Precise ritual engineering: calendrical eligibility (tithi/season), measurable standards for pavitra and mālā (108/1008 counts; aṅgula lengths), knot/granthi rules, and a stepwise bhūta-śuddhi dissolution sequence supported by specific mantra-utterances and internal visualization loci.
It links external correctness (pavitra, bali, āvaraṇa, protective rites) with internal purification (bhūta-śuddhi, deha-śuddhi, divya-deha formation) and disciplined restraint (upavāsa, control of kāma/krodha), presenting ritual precision as a direct support for bhakti, mental clarity, and ultimately mukti.