Adhyaya 100

Verse 1

सूत उवाच । एवं भुक्त्वा स विप्रर्षिर्वांछया राममंदिरे । दत्ताशीर्निर्गतः पश्चादामंत्र्य रघुनंदनम्

قال سوتا: هكذا، بعدما أكل ذلك الحكيمُ البراهمنيُّ حتى ارتضى في معبد راما، منح البركات ثم انصرف، مستأذنًا ومودّعًا رَغْهُونَنْدَنَة (راما).

Verse 2

अथ याते मुनौ तस्मिन्दुर्वाससि तदंतिकात् । लक्ष्मणः खङ्गमादाय रामदेवमुवाच ह

فلما انصرف الحكيمُ دورفاسا عن ذلك الموضع، تناول لاكشمانا سيفًا وخاطب الإله راما.

Verse 3

एतत्खङ्गं गृहीत्वाशु मां प्रभो विनिपातय । येन ते स्यादृतं वाक्यं प्रतिज्ञातं च यत्पुरा

«خُذْ هذا السيفَ واضربني سريعًا يا ربّ، لكي تبقى كلمتُك صادقة، ولكي تتمّ العهدُ الذي قطعته قديمًا.»

Verse 4

ततो रामश्चिरात्स्मृत्वा तां प्रतिज्ञां स्वयं कृताम् । वधार्थं संप्रविष्टस्य समीपे पुरुषस्य च

ثم إنَّ راما، بعد حينٍ، تذكَّر النذر الذي قطعه على نفسه: أنَّ من دخل حضرته قاصدًا أن يُقتَل، فلابدّ أن يُقضى عليه بالموت حقًّا.

Verse 5

ततोऽतिचिंतयामास व्याकुलेनांतरात्मना । बाष्पव्याकुलनेत्रश्च निःष्वसन्पन्नगो यथा

ثم غاص في تفكّرٍ عميق، وقلبُه مضطربٌ في باطنه؛ واغرورقت عيناه بالدمع، وأطلق زفراتٍ كزفير الحيّة.

Verse 6

तं दीनवदनं दृष्ट्वा निःष्वसंतं मुहुर्मुहुः । भूयः प्रोवाच सौमित्रिर्विनयावनतः स्थितः

فلما رآه بوجهٍ كئيبٍ يطلق الزفرات مرارًا، تكلّم ساومِتري (لاكشمانا) ثانيةً، وهو قائمٌ بانحناءةِ التواضع والاحترام.

Verse 7

एष एव परो धर्मो भूपतीनां विशेषतः । यथात्मीयं वचस्तथ्यं क्रियते निर्विकल्पितम्

هذا هو الدَّرْمَا الأعلى، ولا سيّما للملوك: أن تُنفَّذ كلمةُ المرء إذا أُعطيت على أنها حقّ، بلا تردّد ولا التفاتٍ إلى بديل.

Verse 9

तस्मात्त्वया प्रभो प्रोक्तं स्वयमेव ममाग्रतः । तस्यैव देवदूतस्य तारनादेन कोपतः

فلذلك، يا مولاي، لقد قلتَ ذلك بنفسك أمامي—عن ذلك الرسول الإلهي—الذي كان صراخه النافذ، في غضبه، سببًا في تحريك هذه الوقائع.

Verse 10

तदहं चागतस्तात भयाद्दुर्वाससो मुनेः । निषिद्धोऽपि त्वयातीव तस्माच्छीघ्रं तु घातय

لذلك جئتُ، يا حبيبَ القلب، خوفًا من الحكيم دورفاساس. ومع أنك نهيتَني نهيًا شديدًا، فاضربني سريعًا إذن.

Verse 11

ततः संमंत्र्य सुचिरं मंत्रिभिः सहितो नृपः । ब्राह्मणैर्धर्मशास्त्रज्ञैस्तथान्यैर्वेदपारगैः

ثم إن الملك، ومعه وزراؤه، تشاور طويلاً مع البراهمة العارفين بشاسترا الدارما، ومع آخرين قد أحكموا علوم الفيدا.

Verse 12

प्रोवाच लक्ष्मणं पश्चाद्विनयावनतं स्थितम् । वाष्पक्लिन्नमुखो रामो गद्गदं निःश्वसन्मुहुः

وبعد ذلك خاطب راما لاكشمانا، وهو قائمٌ منحنٍ بتواضع. كان وجه راما مبلّلًا بالدموع، وصوته مختنقًا، وكان يطلق الزفرات مرارًا وتكرارًا.

Verse 13

व्रज लक्ष्मण मुक्तस्त्वं मया देशातरं द्रुतम् । त्यागो वाथ वधो वाथ साधूनामुभयं समम्

اذهب يا لاكشمانا—قد أطلقتُ سراحك—وامضِ سريعًا إلى أرضٍ أخرى. فإن الصالحين يرون أن الهجر أو القتل، كلاهما سواءٌ في سبيل الدارما.

Verse 14

न मया दर्शनं भूयस्तव कार्यं कथंचन । न स्थातव्यं च देशेऽपि यदि मे वांछसि प्रियम्

لا تسعَ أن أراك بعد اليوم بأي وجهٍ كان؛ ولا تمكث في هذه البلاد أيضًا—إن كنت تريد ما هو عزيزٌ عليّ.

Verse 15

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्य ततः परम् । निर्ययौ नगरात्तस्मात्तत्क्षणादेव लक्ष्मणः

فلما سمع لكشمانا كلامه سجد خاشعًا، ثم غادر تلك المدينة في تلك اللحظة عينها.

Verse 16

अकृत्वापि समालापं केनचिन्निजमंदिरे । मात्रा वा भार्यया वाथ सुतेन सुहृदाथवा

ودون أن يُجري حديثًا مع أحد في بيته—لا مع أمه، ولا مع زوجته، ولا مع ابنه، ولا حتى مع صديقٍ حميم—

Verse 17

ततोऽसौ सरयूं गत्वाऽवगाह्याथ च तज्जलम् । शुचिर्भूत्वा निविष्टोथ तत्तीरे विजने शुभे

ثم مضى إلى نهر سَرَيو، فاغتسل في مياهه؛ ولما تطهّر جلس على ضفته المباركة الخالية.

Verse 18

पद्मासनं विधायाथ न्यस्यात्मानं तथात्मनि । ब्रह्मद्वारेण तं पश्चात्तेजोरूपं व्यसर्जयत्

ثم اتخذ وضع اللوتس (پدمآسنا) وأثبت النفس في الذات، وبعد ذلك أطلق النفسَ الحيويَّ المتلألئ عبر باب براهما عند قمة الرأس.

Verse 19

अथ तद्राघवो दृष्ट्वा महत्तेजो वियद्गतम् । विस्मयेन समायुक्तोऽचिन्तयत्किमिदं ततः

فلما رأى راغhava ذلك النور العظيم يصعد إلى السماء امتلأ دهشةً وقال في نفسه: «ما هذا حقًّا؟»

Verse 20

अथ मर्त्ये परित्यक्ते तेजसा तेन तत्क्षणात् । वैष्णवेन तुरीयेण भागेन द्विजसत्तमाः

وفي تلك اللحظة عينها، لما تُرِكَت الحالةُ البشريةُ الفانيةُ بتلك التجلّيات فورًا—يا خِيارَ ذوي المولدَين—وبنصيبٍ رُبعيٍّ فَيْشْنَويٍّ منسوبٍ إلى فيشنو (جزئه الإلهي) جاوزَ عالمَ الفناء.

Verse 21

पपात भूतले कायं काष्ठलोष्टोपमं द्रुतम् । लक्ष्मणस्य गतश्रीकं सरय्वाः पुलिने शुभे

وسريعًا سقط جسدُ لكشمانا—وقد زال عنه بهاؤه—على الأرض كقطعةِ خشبٍ أو كُتلةِ تراب، على الضفة الرملية المباركة لنهرِ سارايُو.

Verse 22

ततस्तु राघवः श्रुत्वा लक्ष्मणं गतजीवितम् । पतितं सरितस्तीरे विललाप सुदुःखितः

ثم إنّ راغهافا، لما سمع أنّ روحَ لكشمانا قد فارقت وأنه سقط على ضفة النهر، أخذ ينوح وهو غارقٌ في حزنٍ شديد.

Verse 23

स्वयं गत्वा तमुद्देशं सामात्यः ससुहृज्जनः । लक्ष्मणं पतितं दृष्ट्वा करुणं पर्यदेवयत्

ومضى بنفسه إلى ذلك الموضع، ومعه الوزراء والأحبة؛ فلما رأى لكشمانا ساقطًا هناك، ناح عليه نواحَ رحمةٍ وشفقة.

Verse 24

हा वत्स मां परित्यज्य किं त्वं संप्रस्थितो दिवम् । प्राणेष्टं भ्रातरं श्रेष्ठं सदा तव मते स्थितम्

«وا حسرتاه، يا حبيبي! أتتركُني وتمضي، لِمَ رحلتَ إلى السماء؟ يا خيرَ الإخوة—يا من أحببتُه كحياتي—يا من كنتَ ثابتًا على عزمك أبدًا!»

Verse 25

तस्मिन्नपि महारण्ये गच्छमानः पुरादहम् । । अपि संधार्यमाणेन अनुयातस्त्वया तदा

حتى في تلك الغابة العظمى، حين كنتُ أغادر المدينة، تبعتَني آنذاك—محتملًا المشاقّ ومُسندًا لي.

Verse 26

संप्राप्तेऽपि कबंधाख्ये राक्षसे बलवत्तरे । त्वया रात्रिमुखे घोरे सभार्योऽहं प्ररक्षितः

وحتى حين واجهنا الراكساس القويّ المسمّى كَبَنْدَه، عند مطلع الليل المهيب، حميتَني—مع زوجتي.

Verse 28

येन शूर्पणखा ध्वस्ता राक्षसी सा च दारुणा । लीलयापि ममादेशात्सोयमेवंविधः स्थितः

بقدرةِ مَن دُمِّرت شُورْپَنَخا—تلك الراكساسية الشرسة—ها هو الآن ملقى على هذه الحال، مع أنّ ذلك كان كأنه لعب، لمجرّد أمري.

Verse 29

यद्बाहुबलमाश्रित्य मया ध्वस्ता निशाचराः । सोऽयं निपतितः शेते मम भ्राता ह्यनाथवत् ।

معتمدًا على قوةِ ذراعِ مَن حطّمتُ أعداءَ الليل السائرين، ها هو أخي هذا قد سقط وتمدّد، كأنه بلا ناصر ولا حامٍ.

Verse 30

हा वत्स क्व गतो मां त्वं विमुच्य भ्रातरं निजम् । ज्येष्ठं प्राणसमं किं ते स्नेहोऽद्य विगतः क्वचित्

وا أسفاه، يا بُنيَّ الحبيب! إلى أين مضيتَ تاركًا إيّاي، أخاكَ الحقّ—أخاك الأكبر، العزيز كالنَّفَس؟ أترى مودّتُك اليوم قد تلاشت، وإلى أين؟

Verse 31

सूत उवाच । एवं बहुविधान्कृत्वा प्रलापान्रघुनन्दनः । मातृभिः सहितो दीनः शोकेन महतान्वितः

قال سوتا: «بعد أن أطلق شتّى المراثي على هذا النحو، بقي راغونندانا، بائسًا من شدة الحزن، مع الأمهات، وقد غمره أسى عظيم.»

Verse 32

ततस्ते मंत्रिणस्तस्य प्रोचुस्तं वीक्ष्य दुःखितम् । विलपंतं रघुश्रेष्ठं स्त्रीजनेन समन्वितम्

ثم إن وزراءه، لما رأوه كئيبًا—أفضلَ آلِ راغو، ينوح وحوله النساء—خاطبوه بكلام المشورة.

Verse 33

मंत्रिण ऊचुः । मा शोकं कुरु राजेन्द्र यथान्यः प्राकृतः स्थितः । कुरुष्व च यथेदं स्यात्सांप्रतं चौर्ध्वदैहिकम्

قال الوزراء: «يا سيد الملوك، لا تحزن كإنسانٍ عادي. بادر الآن لتُقام على الوجه اللائق شعائر ما بعد الدفن/الحرق (ūrdhvadaihika) وفق الدharma.»

Verse 34

नष्टं मृतमतीतं च ये शोचन्ति कुबुद्धयः । धीराणां तु पुरा राजन्नष्टं नष्टं मृतं मृतम्

«إن ضعيفي الفهم يجزعون على ما فُقد ومات ومضى. أما الثابتون، أيها الملك، فما فُقد فقد فُقد، وما مات فقد مات.»

Verse 35

एवं ते मन्त्रिणः प्रोच्य ततस्तस्य कलेवरम् । लक्ष्मणस्य विलप्यौच्चैश्चन्दनोशीरकुंकुमैः

وهكذا، بعد أن قالوا ذلك، شرع أولئك الوزراء—وهم ينوحون بصوت عالٍ—في العناية بجسد لاكشمانا، فطيّبوه بخشب الصندل و«أُشِيرا» و«كُنْكُما».

Verse 36

कर्पूरागुरुमिश्रैश्च तथान्यैः सुसुगन्धिभिः । परिवेष्ट्य शुभैर्वस्त्रैः पुष्पैः संभूष्य शोभनैः

مزجوا الكافور وخشب الأَغُرو (aguru) مع سائر الطيوب العطرة، فلفّوا (الجسد) بأثواب مباركة وزيّنوه بأزهار بهيّة.

Verse 37

चन्दनागुरुकाष्ठैश्च चितिं कृत्वा सुविस्तराम् । न्यदधुस्तस्य तद्गात्रं तत्र दक्षिणदिङ्मुखम्

أقاموا محرقةً واسعة من خشب الصندل وخشب الأَغُرو (aguru)، ثم وضعوا جسده عليها هناك، ووجهه متجهٌ نحو جهة الجنوب.

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे जातं तत्राश्चर्यं द्विजोत्तमाः । तन्मे निगदतः सर्वं शृण्वंतु सकलं द्विजाः

وفي تلك الأثناء، يا خيرَ ذوي الولادتين، وقع هناك أمرٌ عجيب. فالآن، يا معشرَ البراهمة، اسمعوا مني الخبرَ كلَّه كما أرويه لكم.

Verse 39

यावत्तेंऽतः समारोप्य चितां तस्य कलेवरम् । प्रयच्छंति हविर्वाहं तावन्नष्टं कलेवरम्

وبينما كانوا يرفعون جسده ليضعوه على المحرقة، ويوشكوا أن يقدّموه للنار—حاملة القرابين (havirvāha)—في تلك اللحظة عينها اختفى الجسد.

Verse 40

एतस्मिन्नंतरे वाणी निर्गता गगनांगणात् । नादयंती दिशः सर्वाः पुष्पवर्षादनंतरम्

وفي تلك اللحظة نفسها خرج صوتٌ سماويّ من فسحة السماء، يدوّي في جميع الجهات، عقبَ وابلٍ من الزهور مباشرةً.

Verse 41

रामराम महाबाहो मा त्वं शोकपरो भव । न चास्य युज्यते वह्निर्दातुं चैव कथंचन

«راما، راما، يا عظيمَ الساعدَين—لا تستسلم للحزن. لا يليق بحالٍ أن يُسلَّم إلى نارِ المحرقة الجنائزية.»

Verse 42

ब्रह्मज्ञानप्रयुक्तस्य संन्यस्तस्य विशेषतः । अग्निदानं न युक्तं स्यात्सर्वेषामपि योगिनाम्

«وخاصةً لمن استقرّ في معرفةِ البراهمن، ولا سيّما للمتنسّك (سَنْياسِن)، فإنّ تقديمه للنار غيرُ لائق؛ بل إنّه لعموم اليوغيين لا يُعَدّ مناسبًا.»

Verse 43

तवायं बांधवो राम ब्रह्मणः सदनं गतः । ब्रह्मद्वारेण चात्मानं निष्क्रम्य सुमहायशाः

«يا راما، إنّ هذا القريبَ لك قد مضى إلى دارِ براهما. ذلك العظيمُ الصيت خرج مُحرِّرًا نفسَه عبر “بابِ البراهمن”.»

Verse 44

अथ ते मंत्रिणः प्रोचुस्तच्छ्रुत्वाऽकाशगं वचः । अशोच्यो यं महाराज संसिद्धिं परमां गतः । लक्ष्मणो गम्यतां शीघ्रं तस्मात्स्वभवने विभो

ثم إنّ وزراءه، لما سمعوا ذلك القولَ الآتي من السماء، قالوا: «أيها الملكُ العظيم، لا يُنوحى عليه؛ فقد بلغ الكمالَ الأعلى. فليُؤخَذْ لكشمانا سريعًا من هنا إلى مسكنه، يا مولاي».

Verse 45

चिन्त्यन्तां राजकार्याणि तथा यच्चौर्ध्वदैहिकम् । कुरु स्नेहोचितं तस्य पृष्ट्वा ब्राह्मणसत्तमान्

«فلتُدبَّر شؤونُ المملكة، وكذلك ما يلزم من شعائر ما بعد الوفاة. وبعد استفتاء خيرةِ البراهمة، أَدِّ له الأعمالَ التي تليق بالمودّة والواجب.»

Verse 46

राम उवाच । नाहं गृहं गमिष्यामि लक्ष्मणेन विनाऽधुना । प्राणानत्र विहास्यामि यथा तेन महात्मना

قال راما: «لن أعود الآن إلى الدار من دون لاكشمانا. سأبذل روحي هنا، كما فعل ذلك العظيم النفس»۔

Verse 47

एष पुत्रो मया दत्तः कुशाख्यो मम संमतः । युष्मभ्यं क्रियतां राज्ये मदीये यदि रोचते

«هذا الابن—واسمه كوشا وقد رضيته—أُسَلِّمه إليكم. فإن طاب لكم، فأقيموه على عرش مملكتي.»

Verse 48

एवमुक्त्वा ततो रामो गन्तुकामो दिवालयम् । चिन्तयामास भूयोऽपि स्मृत्वा मित्रं विभीषणम्

فلما قال ذلك، وكان راما راغبًا في الرحيل إلى دار الآلهة، عاد يتأمل مرة أخرى متذكرًا صديقه فيبيشانا (Vibhīṣaṇa).

Verse 49

मया तस्य तदा दत्तं लंकायां राज्यमक्षयम् । बहुभक्तिप्रतुष्टेन यावच्चन्द्रार्कतारकाः

«في ذلك الحين منحتُه مُلكًا لا يَبلى في لانكا، وقد سُرِرتُ سرورًا عظيمًا بوفرة تعبّده—ما دامت القمرُ والشمسُ والنجومُ باقية.»

Verse 50

अतिक्रूरतरा जाती राक्षसानां यतः स्मृता । विशेषाद्वरपुष्टानां जायतेऽत्र धरातले

فإن جنسَ الرّاكشاسا مذكورٌ بأنه بالغُ الشِّدّة والبطش؛ ولا سيّما أولئك الذين اشتدّ بأسُهم بالمنح والبركات، فإنهم يظهرون هنا على وجه الأرض.

Verse 51

तच्चेद्राक्षसभावेन स महात्मा विभीषणः । करिष्यति सुरैः सार्धं विरोधं रावणो यथा

ولكن إنْ كان فيبيṣaṇa ذو النفس العظيمة، بطبعٍ راكشسيّ، سيُظهر عداوةً للآلهة مع السورَة كما فعل رافَنا—

Verse 52

तं देवाः सूदयिष्यंति उपायैः सामपूर्वकैः । त्रैलोक्यकण्टको यद्वत्तस्य भ्राता दशाननः

عندئذٍ تُهلكه الآلهة بحِيَلٍ تبدأ بالمصالحة وما يتبعها—كما أهلكوا أخاه دَشَانَنَة، شوكةَ العوالم الثلاثة.

Verse 53

ततो मे स्यान्मृषा वाणी तस्माद्गत्वा तदंतिकम् । शिक्षां ददामि तस्याहं यथा देवान्न दूषयेत्

وحينئذٍ تصير كلمتي كذبًا. لذلك سأذهب إليه بنفسي وأمنحه التعليم، لكيلا يسيء إلى الآلهة.

Verse 54

तथा मे परमं मित्रं द्वितीयं वानरः स्थितः । सुग्रीवाख्यो महाभागो जांबवांश्च तथाऽपरः

وكذلك فإن صديقي الأسمى الثاني قائمٌ بين الفانارا: سُغْرِيفا ذو الحظ العظيم، ومعه جامبَفان أيضًا، صديقٌ ثابتٌ آخر.

Verse 55

सभृत्यो वायुपुत्रश्च वालिपुत्रसमन्वितः । कुमुदाख्यश्च तारश्च तथान्येऽपि च वानराः

وهناك أيضًا ابن فايُو مع أتباعه، مصحوبًا بابن فالي؛ وكومودا وتارا، وسائر الفانارا كذلك.

Verse 56

तस्मात्तानपि संभाष्य सर्वान्संमंत्र्य सादरम् । ततो गच्छामि देवानां कृतकृत्यो गृहं प्रति

لذلك، بعدما خاطبتُهم أيضًا وتشاوَرتُ مع الجميع بإجلال، أمضي بعدئذٍ إلى دار الآلهة، وقد تمّت مهمّتي واكتمل عملي.

Verse 57

एवं संचिन्त्य सुचिरं समाहूय च पुष्पकम् । तत्रारुह्य ययौ तूर्णं किष्किन्धाख्यां पुरीं प्रति

وهكذا، بعد أن تفكّر طويلاً، استدعى مركبة «بُشْبَكَ» الهوائية؛ ثم ركبها ومضى مسرعًا نحو المدينة المسماة كِشْكِنْدها.

Verse 58

अथ ते वानरा दृष्ट्वा प्रोद्द्योतं पुष्पकोद्भवम् । विज्ञाय राघवं प्राप्तं सत्वरं सम्मुखा ययुः

ثم إن أبطال الفانارا، لما رأوا مركبة بُشْبَكَ المتلألئة إشراقًا، علموا أن راغهافا (راما) قد وصل؛ فسارعوا في الحال للتقدّم واستقباله وجهًا لوجه.

Verse 59

ततः प्रणम्य ते दूराज्जानुभ्यामवनिं गताः । जयेति शब्दमादाय मुहुर्मुहुरितस्ततः

ثم انحنَوا ساجدين من بعيد، وخرّوا على رُكَبهم إلى الأرض؛ وأخذوا يرفعون مرارًا وتكرارًا هتاف: «النصر!».

Verse 60

ततस्तेनैव संयुक्ताः किष्किन्धां तां महापुरीम् । विविशुः सत्पताकाभिः समंतात्समलंकृताम्

وبعد ذلك، صحبوه ودخلوا مدينة كِشْكِنْدها العظمى، المزدانة من كل جانب براياتٍ جليلة.

Verse 61

अथोत्तीर्य विमानाग्र्यात्सुग्रीवभवने शुभे । प्रविवेश द्रुतं रामः सर्वतः सुविभूषिते

ثمّ إنّ راما، بعد أن نزل من الفيمانا الأسمى، دخل مسرعًا إلى دار سُغْرِيفا المباركة، وهي مزدانة بالزينة من كل جانب.

Verse 62

तत्र रामं निविष्टं ते विश्रांतं वीक्ष्य वानराः । अर्घ्यादिभिश्च संपूज्य पप्रच्छुस्तदनन्तरम्

وهناك، لما رأى القردةُ راما جالسًا مستريحًا، أكرموه بالأرغيا وسائر القرابين؛ ثمّ من فورهم سألوه بعد ذلك.

Verse 63

वानरा ऊचुः । तेजसा त्वं विनिर्मुक्तो दृश्यसे रघुनन्दन । कृशोऽस्यतीव चोद्विग्नः कच्चित्क्षेमं गृहे तव

قالت القِرَدةُ: «يا بهجةَ سلالةِ رَغهو، إنك تبدو كأنك قد فُقِدتَ بهاءك السابق؛ أنت شديد النحول ومضطرب القلب. أكلُّ شيءٍ بخيرٍ في دارك وأهلك؟»

Verse 64

काये वाऽनुगतो नित्यं तथा ते लक्ष्मणोऽनुजः । न दृश्यते समीपस्थः किमद्य तव राघव

«وكذلك أخوك الأصغر لاكشمانا، الذي يتبعك دائمًا كأنه جسدك نفسه، لا يُرى قريبًا منك. فما السبب اليوم، يا راغهافا؟»

Verse 65

तथा प्राणसमाऽभीष्टा सीता तव प्रभो । दृश्यते किं न पार्श्वस्था एतन्नः कौतुकं परम्

«وكذلك سيتا، الأعزّ عليك من الحياة نفسها، يا مولانا؛ لِمَ لا تُرى قائمةً إلى جانبك؟ إنّ هذا لأعظم ما يثير عجبنا.»

Verse 66

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं निःश्वस्य राघवः । वाष्पपूर्णेक्षणो भूत्वा सर्वं तेषां न्यवेदयत्

قال سوتا: لما سمع راغهافا كلامهم تنفّس زفرةً عميقةً طويلاً؛ ثم وقد اغرورقت عيناه بالدموع قصَّ عليهم كلَّ ما جرى.

Verse 67

अथ सीता परित्यक्ता तथा भ्राता स लक्ष्मणः । यदर्थं तत्र संप्राप्तः स्वयमेव द्विजोत्तमाः

«وهكذا أُبعِدت سيتا، وكذلك أخي لاكشمانا. ولأجل ذلك بعينه جئتُ إلى هنا بنفسي، يا خيرَ المولودين مرتين.»

Verse 68

तच्छ्रुत्वा वानराः सर्वे सुग्रीवप्रमुखास्ततः । रुरुदुस्ते सुदुःखार्ताः समालिंग्य ततः परम्

فلما سمعوا ذلك غمر الحزن الشديد جميعَ الفانارات يتقدمهم سُغريفَا. فبكوا، ثم تعانقوا (إياه أو بعضهم بعضًا) وبقوا في الأسى.

Verse 69

एवं चिरं प्रलप्योच्चैस्ततः प्रोचू रघूत्तमम् । आदेशो दीयतां राजन्योऽस्माभिरिह सिध्यति

وبعد أن طال نحيبهم وارتفع عويلهم، خاطبوا رَغهوُتَّما: «يا أيها الملك، مُرْ بما تشاء؛ فما ينبغي إنجازه هنا سنُتمّه نحن.»

Verse 70

धन्या वयं धरापृष्ठे येषां त्वं रघुसत्तम । ईदृक्स्नेहसमायुक्तः समागच्छसि मंदिरे

نحن طوبى لنا على وجه الأرض، يا أفضلَ آلِ رَغهو، إذ إنك، ممتلئًا بمثل هذا الودّ، قد جئتَ إلى دارنا.

Verse 71

राम उवाच । उषित्वा रजनीमेकां सुग्रीव तव मंदिरे । प्रातर्लंकां गमिष्यामि यत्रास्ते स विभीषणः

قال راما: «يا سُغْرِيفا، بعد أن أمكثَ ليلةً واحدةً في دارك، سأمضي صباحًا إلى لَنْكا حيث يقيمُ فيبيشَنا»۔

Verse 72

प्रधानामात्ययुक्तेन त्वयापि कपिसत्तम । आगंतव्यं मया सार्धं विभीषणगृहं प्रति

«يا خيرَ القِرَدة، أنت أيضًا—ومعك وزراؤك الكبار—تعالَ معي قاصدًا بيتَ فيبيشَنا.»

Verse 97

येनेन्द्रजिद्धतो युद्धे तादृग्रूपो निशाचरः । स एष पतितः शेते गतासुर्धरणीतले

ذلك الشيطانُ الساري ليلًا، ذو الهيئةِ المهيبة، الذي قُتِلَ على يده إندراجيتُ في ساحة القتال؛ ها هو الآن صريعٌ على وجه الأرض، وقد فارقته الحياة.