Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

Devanagari script

ब्रह्मज्ञानप्रयुक्तस्य संन्यस्तस्य विशेषतः । अग्निदानं न युक्तं स्यात्सर्वेषामपि योगिनाम्

Transliteration

brahmajñānaprayuktasya saṃnyastasya viśeṣataḥ | agnidānaṃ na yuktaṃ syātsarveṣāmapi yoginām

Translation

«وخاصةً لمن استقرّ في معرفةِ البراهمن، ولا سيّما للمتنسّك (سَنْياسِن)، فإنّ تقديمه للنار غيرُ لائق؛ بل إنّه لعموم اليوغيين لا يُعَدّ مناسبًا.»

Word by Word

• ब्रह्मज्ञानप्रयुक्तस्य: of one impelled by knowledge of Brahman
• ब्रह्मज्ञानप्रयुक्तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक) + प्रयुक्त (कृदन्त, √युज् (धातु) + प्र)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; समासः—ब्रह्मज्ञान-प्रयुक्त (तत्पुरुषः), ‘ब्रह्मज्ञान’ (षष्ठी-तत्पुरुषः) + ‘प्रयुक्त’ (कृदन्त-विशेषण)

• संन्यस्तस्य: of the renunciate / of one who has renounced
• संन्यस्तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: संन्यस्त (कृदन्त, √अस्/√न्यस्?; प्रायः √अस्/√न्यस् with सं-न्यस्; past passive participle)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; कृदन्त-विशेषण (भूतकर्मणि कृदन्त)

• विशेषतः: especially
• विशेषतः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner/emphasis)

• अग्निदानम्: offering of fire / fire-gift
• अग्निदानम्: Karma/Predicate-noun (Object or subject-complement/कर्म वा विधेय)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा) वा द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—अग्नि-दान (तत्पुरुषः)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negative particle)

• युक्तम्: proper, fitting
• युक्तम्: Vidhēya (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (कृदन्त, √युज् (धातु), भूतकर्मणि कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

• स्यात्: would be / should be
• स्यात्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (योगिनाम् इति विशेष्ये), षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम-विशेषण

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha-bodhaka/Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अवधारणार्थक अव्यय (particle: also/even)

• योगिनाम्: of yogins
• योगिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

Speaker

Ākāśavāṇī (celestial voice)

Visual Art Cues

Scene: A serene renunciate-yogin seated in meditation near a pilgrimage riverbank; an unlit ritual fire-pit nearby symbolizes the transcendence of external rites; subtle aura of jñāna and restraint.

Characters & Entities

• Saṃnyāsin
• Yogin

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner realization (brahmajñāna) and renunciation can redefine social-ritual obligations, emphasizing liberation over external form.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha context frames the narrative, but this verse itself teaches a dharmic principle rather than naming a site.

What ritualistic prescription is mentioned?

It states that agnidāna (cremation/consigning to fire) is not appropriate for a saṃnyāsin or yogin.