
苏多(Sūta)讲述阿伽斯提耶(Agastya)圣者的清净道场(āśrama),其中常奉祀摩诃提婆(Mahādeva,湿婆)。据说在恰伊特罗月白半月十四日(Caitra śukla caturdaśī),日神迪瓦迦罗(Divākara,苏利耶 Sūrya)会亲临此地,礼拜商羯罗(Śaṅkara)。凡以虔爱(bhakti)在此敬拜商羯罗者,得蒙神圣亲近;并且以正信(śraddhā)所行的祭祖供养(śrāddha),能令祖灵满足,功效不亚于正式的祖先仪轨(pitṛ rite)。 诸仙(ṛṣi)问:为何日神绕行阿伽斯提耶的道场?苏多遂叙述温陀耶(Vindhya)之事:温陀耶山因与须弥山(Sumeru)争胜,竟阻断太阳行道,危及宇宙秩序——时序推算、四时更替与祭仪循环皆将紊乱。日神化作婆罗门前来求助;阿伽斯提耶命温陀耶降低山高,并在圣者南行期间永守此状。 随后阿伽斯提耶建立林伽(liṅga),并嘱日神每年于该月相之日来此礼拜;又许诺凡人若于此日敬拜林伽,便可得至日神之界,并获趋向解脱的功德。章末苏多确认日神年年如期显临,并邀请众人继续发问。
Verse 1
। सूत उवाच । अगस्त्यस्याश्रमोऽन्योस्ति तथा तत्र द्विजोत्तमाः । यत्र तिष्ठति विश्वात्मा स्वयं देवो महेश्वरः
苏多说道:噢,最胜的二生者啊,尚有阿迦斯提耶的另一处道场;在那里,宇宙之我——大自在天摩诃湿伐罗亲自安住。
Verse 2
शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे दिवाकरः । स्वयमभ्येत्य देवेशं पूजयत्येव शंकरम्
在恰特罗月明半月的第十四日,太阳神亲自前来礼敬商羯罗(Śaṅkara),诸神之主。
Verse 3
तस्मादन्योऽपि यस्तस्यां भक्त्या चागत्य शंकरम् । तमेव पूजयेद्भक्त्या स याति देवमन्दिरम्
因此,凡有他人亦以虔信来到彼处,恭敬礼拜那位圣主商羯罗(Śaṅkara),便得往生天界神圣之居所。
Verse 4
यस्तत्र कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । पितरस्तस्य तृप्यंते पितृमेधे कृते यथा
凡在彼处如法修行施食祭祖之圣礼(Śrāddha),并具足信心者,其祖先皆得满足——如同已行毕“祭祖大供”(Pitṛmedha)一般。
Verse 5
ऋषय ऊचुः । अगस्त्यस्याश्रमं प्राप्य कस्माद्देवो दिवाकरः । प्रदक्षिणां प्रकुरुते वदैतन्मे सुविस्तरम्
诸仙人说道:“既已到达阿迦斯底耶(Agastya)之精舍,为何天日神迪瓦迦罗(Divākara)要行右绕礼(pradakṣiṇā)?请为我等详尽开示。”
Verse 6
सूत उवाच । कथयामि कथामेतां शृणुत द्विज सत्तमाः । अस्ति विंध्य इति ख्यातः पर्वतः पृथिवीतले
苏多说道:“我将叙述此事——请听吧,诸位最胜的两次生者。在大地之上,有一座名闻遐迩的山,称为温提耶(Vindhya)。”
Verse 7
यस्य वृक्षाग्रशाखायां संलग्नास्तरणेः कराः । पुष्पपूगा इवाधःस्थैर्लक्ष्यंते मुग्धसि द्धकैः
在那座山上,太阳的光芒仿佛依附在树木最高的枝梢;对居于下方的纯真悉地者(siddha)而言,它们宛如一簇簇垂挂而下的花房。
Verse 8
अनभिज्ञास्तमिस्रस्य यस्य सानुनिवासिनः । रत्नप्रभाप्रणुन्नस्य कृष्णपक्षनिशास्वपि
居于其山坡者不识黑暗,因为宝珠的光辉将幽冥驱散——即使在黑半月的夜里亦然。
Verse 9
यस्य सानुषु मुंचंतो भांति पुष्पाणि पादपाः । वायुवेगवशान्नूनं नीरौघ नीरदा इव
在其山坡上,树木纷纷抛落花朵,宛如雨云倾泻水流,确是被疾风之势所驱。
Verse 10
यस्मिन्नानामृगा भांति धावमाना इतस्ततः । कलत्रपुत्रपुष्ट्यर्थं लोभार्थं मानवा इव
在那里,可见诸类鹿与群兽奔走往来,恰如世人因贪欲而匆匆忙忙,只为养妻育子。
Verse 11
निर्यासच्छद्मना बाष्पं वासिताशेषदिङ्मुखम् । मुञ्चंति तरवो यत्र दन्तिदन्तक्षतत्वचः
在那里,树皮被象牙所伤的树木,以树脂为“泪”而渗出,芬芳遍满十方。
Verse 12
चीरिकाविरुतैर्दीर्घै रुदंत इव चापरे । हस्तिहस्तहता वृक्षा मन्यन्ते यस्य सानुषु
又有人听见吉利迦鸟的长鸣,便以为那山坡上被象之“手”(象鼻)击倒的树木,仿佛正在哀泣。
Verse 13
इतश्चेतश्च गच्छद्भिर्निर्झरांभोभिरावृतः । शुशुभे सितवस्त्राढ्यैः पुमानिव विभूषितः
被向这边那边奔流的瀑水所覆盖,那座山熠熠生辉——宛如一位男子披戴着丰盛的白衣而庄严装饰。
Verse 14
यस्य स्पर्द्धा समुत्पन्ना पूर्वं सह सुमेरुणा । ततः प्राह सहस्रांशुं गत्वा स क्रोधमूर्च्छितः
对温陀耶山而言,最初与须弥山生起了争胜之心;随后它前往千光之日神之前,因怒意充塞而开口说道。
Verse 15
कस्माद्भास्कर मेरोस्त्वं प्रकरोषि प्रदक्षिणाम् । कुलपर्वतसंज्ञेऽपि न करोषि कथं मयि
温陀耶说道:“噢,婆斯迦罗(日神),你为何绕行须弥山作右绕礼?我亦被称为‘族山’(Kulaparvata),为何你不也同样绕行于我?”
Verse 16
भास्कर उवाच । न वयं श्रद्धया तस्य गिरेः कुर्मः प्रदक्षिणाम् । एष मे विहितः पन्था येनेदं विहितं जगत्
婆斯迦罗说道:“我们绕行那座山,并非出于私人的敬奉。这是为我所制定的道路——正是凭此轨道,世间得以如法安立。”
Verse 17
तस्य तुंगानि शृंगाणि व्याप्य खं संश्रितानि च । तेन संजायते तस्य बलादेव प्रद क्षिणा
“它那高耸的峰峦铺展四方,直入苍穹;因此,正因那座山自身的强盛威势,绕行的轨道便自然形成。”
Verse 18
एतच्छ्रुत्वा विशेषेण संक्रुद्धो विंध्यपर्वतः । प्रोवाच पश्य भानो त्वं तर्हि तुंगत्वमद्य मे । रुरोधाथ नभोमार्गं येन गच्छति भास्करः
闻此言,温提耶山大怒,说道:“看吧,噢婆奴(Bhānu)!今日你将见证我的高峻。”随即它阻断了天穹之路——那是婆斯迦罗(Bhāskara,太阳)行行之道。
Verse 19
अथ रुद्धं समालोक्य मार्गं वासरनायकः । चिन्तयामास चित्ते स्वे सांप्रतं किं करोम्यहम्
见自己的行程被阻,白昼之主——太阳——在心中思量:“如今我当如何?”
Verse 20
करोमि यद्यहं चास्य पर्वतस्य प्रदक्षिणाम् । तद्भविष्यति कालस्य चलनं भुवनत्रये
“若我绕此山行普拉达克希那(pradakṣiṇā,右绕礼敬),则三界之中,时序必将偏离正轨。”
Verse 21
मासर्तुभुवनानां च तथा भावी विपर्ययः । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया यास्यंति संक्षयम् । नष्टयज्ञोत्सवे लोके देवानां स्यान्महाव्यथा
“诸月、诸季与诸世界都将紊乱颠倒;一切仪轨——自阿耆尼什托摩(Agniṣṭoma)起——皆将衰微。若世间祭祀与供献的庆典消失,诸天必受大苦。”
Verse 22
एवं संचिन्त्य चित्तेन बहुधा तीक्ष्णदीधितिः । जगाम मनसा भीतः सोऽगस्त्यं मुनिपुंगवम्
如此多方思量之后,锐光炽烈的太阳心怀惶惧,遂在意念中转向阿迦斯提耶(Agastya)——诸圣贤之最胜者。
Verse 23
नान्योस्ति वारणे शक्तो विंधस्यास्य हि तं विना । अगस्त्यं ब्राह्मणश्रेष्ठं मित्रावरुणसंभवम्
除他之外,无人能制止这座温陀耶山——阿伽斯提耶,婆罗门中最胜者,出自密多罗与伐楼那。
Verse 24
ततो द्विजमयं रूपं स कृत्वा तीक्ष्णदीधितिः । चमत्कारपुरक्षेत्रे तस्याश्रमपदं ययौ
随后,光芒锐利的太阳化作婆罗门之形,前往圣域“奇迹城”(Cāmatkārapura)中阿伽斯提耶的隐修住处。
Verse 25
ततस्तु वैश्वदेवांते वेदोच्चारपरायणः । प्रोवाच सोऽतिथिः प्राप्तस्तवाहं मुनिसत्तम
随后,在毗湿瓦提婆祭(Vaiśvadeva)结束之际,那位专注诵持吠陀的来宾开口道:“噢,诸牟尼中最胜者,我以宾客之礼前来。”
Verse 26
ततोऽगस्त्यः कृतानन्दः स्वागतं ते महामुने । मनोरथ इवाध्यातो योऽग्निकार्यांत आगतः
于是阿伽斯提耶满怀欢喜说道:“欢迎你,伟大牟尼!你在我火供仪式将毕之时到来,宛如久怀的心愿忽然圆满。”
Verse 27
तत्त्वं ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ यद्ददामि तवेप्सितम् । अदेयं नास्ति मे किञ्चित्कालेऽस्मिन्प्रार्थितस्य च
“请说出你真实的心愿,噢,牟尼中最胜者,使我能赐予你所求。此刻,对前来祈求者,我无一物可吝惜不施。”
Verse 28
भास्कर उवाच । अहं भास्कर आयातो विप्ररूपेण सन्मुने । सर्वकार्यक्षमं मत्वा त्वामेकं भुवनत्रये
婆伽罗(太阳神)说道:“我即婆伽罗(太阳)。噢,圣贤牟尼,我以婆罗门之形而来;因我知晓,在三界之中,唯有你能成就一切事业。”
Verse 29
त्वया पूर्वं सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः । वातापिश्च तथा दैत्यो भक्षितो द्विजकण्टकः
“往昔为诸天之利,你曾饮尽大海;同样,你也吞灭了魔罗瓦塔毗——那折磨婆罗门的祸患。”
Verse 30
तस्माद्गतिर्भवास्माकं सांप्रतं मुनिसत्तम । देवानामिह वर्णानां त्वमेव शरणं यतः
“因此,噢,诸牟尼中最胜者,如今请作我等归依之所。因为在此,对诸天与诸种姓阶序而言,唯你一人是庇护与依怙。”
Verse 31
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनिर्विप्रा विशेषेण प्रहर्षितः । अर्घ्यं दत्त्वा दिनेशाय ततः प्रोवाच सादरम्
苏多说道:听闻此言,那位牟尼——诸婆罗门啊——尤为欢喜。先向日主丁内沙(白昼之主、太阳)奉献阿尔伽供水,随后恭敬开口。
Verse 32
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मे त्वं गृहमागतः । तस्माद्ब्रूहि करिष्यामि तव वाक्यमखंडितम्
“我真有福,我确已蒙恩,因为你来到我家。故请开示;你的言命,我必无缺无违地奉行。”
Verse 33
भास्कर उवाच । एष विंध्याचलोऽस्माकं मार्गमावृत्य संस्थितः । स्पर्द्धया गिरिमुख्यस्य सुमेरोर्मुनिसतम
婆娑迦罗说道:“此温陀耶山横立遮断我等行路,乃因与群山之首须弥山争胜——噢,最胜仙圣!”
Verse 34
सामाद्यैर्विविधोपायैस्तस्मादेनं निवारय । कालात्ययो यथा न स्याद्गतेर्भंगस्तथा कुरु
“因此当以和解等诸般方便制止于他;务使时日不致延误,亦使我等行程不被阻断。”
Verse 35
अगस्त्य उवाच । अहं ते वारयिष्यामि वर्धमानं कुलाचलम् । स्वस्थानं गच्छ तस्मात्त्वं सुखीभव दिवाकर
阿伽斯底耶说道:“我将制止那不断增长的祖山。故而,噢,提婆迦罗(太阳神)啊,归回汝之本位,安然无忧。”
Verse 36
ततः स प्रेषितस्ते न भास्करस्तीक्ष्णदीधितिः । स्वं स्थानं प्रययौ हृष्टस्तमामंत्र्य मुनीश्वरम्
于是,锐光炽盛的婆娑迦罗,既蒙汝遣行,便向那位仙圣之主辞别,欢喜地回归自身之位。
Verse 37
अगस्त्योऽपि द्रुतं गत्वा विंध्यं प्रोवाच सादरम् । न्यूनतां व्रज मद्वाक्याच्छीघ्रं पर्वतसत्तम
阿伽斯底耶亦疾行而至,恭敬对温陀耶说道:“依我之言,速速降下身量,噢,群山之最胜者!”
Verse 38
दाक्षिणात्येषु तीर्थेषु स्नाने जाताद्य मे मतिः । तवायत्ता गिरे सैव तत्कुरुष्व यथोचितम्
今日我心中生起誓愿,欲往南方诸圣渡口沐浴。此一计划全系于汝,噫山岳;故当如法而行,成其所宜。
Verse 39
स तस्य वचनं श्रुत्वा विंध्यः पर्वतसत्तमः । अभजन्निम्नतां सद्यो विनयेन समन्वितः
闻其言,温提耶山——诸山之最胜者——即刻俯伏自下,具足谦恭之德。
Verse 40
अगस्त्योऽपि समासाद्य तस्यांतं दक्षिणं द्विजाः । त्वयैवं संस्थितेनाथ स्थातव्यमित्युवाच तम्
诸婆罗门啊,阿伽斯提耶亦至其南端,对彼说道:“汝既如是安立,便当如是而住。”
Verse 42
स तथेति प्रतिज्ञाय शापाद्भीतो नगोत्तमः । न जगाम पुनर्वृद्धिं तस्यागमनवांछया
彼最胜之山应诺“如是”,又畏惧诅咒,因渴望阿伽斯提耶归来,便不再复增其高。
Verse 43
सोऽपि तेनैवमार्गेण निवृत्तिं न करोति च । यावदद्यापि विप्रेंद्रा दक्षिणां दिशमाश्रित तः
而彼亦不循原路回返;直至今日,诸婆罗门中之最胜者啊,他仍安住于南方之境。
Verse 44
अथ तत्रैव चानीय लोपामुद्रां मुनीश्वरः । समाहूय सहस्रांशुं ततः प्रोवाच सादरम्
于是就在彼处,尊贵的牟尼迎来罗帕穆德罗;又召请萨哈斯拉安舒(千光之日神),继而恭敬而语。
Verse 45
तव वाक्यान्मया त्यक्तः स्वाश्रमस्तीक्ष्णदी धिते । तवार्थे च न गंतव्यं भूयस्तत्र कथंचन
“因汝之言,噢锐光之主,我已舍离自家道场。并且为汝之故,我决不可再回彼处——永永远远,绝无他途。”
Verse 46
तस्मान्मद्वचनाद्भानो चतुर्दश्यां मधौ सिते । यन्मया स्थापितं तत्र लिंगं पूज्यं हि तत्त्व या
“因此,噢婆奴(日神),依我之言,于摩度月(恰特拉月)白分第十四日,我在彼处所安立之林伽,确当以正知正见、依真实法则而礼拜供养。”
Verse 47
भास्कर उवाच । एवं मुने करिष्यामि तव वाक्यादसंशयम् । पूजयिष्यामि तल्लिंगं वर्षांते स्वयमेव हि
日神婆斯迦罗说道:“如是,牟尼啊,我必依汝之言而行,毫无疑惑。确然,于岁终之时,我将亲自礼拜彼林伽。”
Verse 48
योऽन्यो हि तद्दिने लिंगं पूजयिष्यति मानवः । मम लोकं समासाद्य स भविष्यति मुक्तिभाक्
“又凡他人若于当日礼拜此林伽,既至我之世界,彼即成为得解脱(莫克沙)之人。”
Verse 49
सूत उवाच । एतस्मात्कारणात्तत्र भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां सांनिध्यं कुरुते सदा
苏多说道:“正因如此,具锐利光辉的世尊(太阳神)常于恰特罗月白半第十四日,在彼处恒常显现其临在。”
Verse 50
एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । भूयो वदत वै कश्चित्संदेहश्चे द्धृदि स्थितः
“诸位最胜的二生者啊,我已将你们所问的一切尽皆宣说。若心中仍有任何疑惑存留,请再开口问吧。”