Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 21›Shloka 74
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 74

Devanagari script

येनाऽयं बालकस्तेऽद्य कृतो मृत्युविवर्जितः । तस्मात्स्थापय तीर्थेन देवं तं प्रपितामहम्

Transliteration

yenā'yaṃ bālakaste'dya kṛto mṛtyuvivarjitaḥ | tasmātsthāpaya tīrthena devaṃ taṃ prapitāmaham

Translation

“正因由他之力，这孩子今日得以脱离死神；因此就在此圣渡（tīrtha）安立那位神祇——普拉毗塔摩诃（Prapitāmaha，即毗塔摩诃、梵天 Brahmā）。”

Word by Word
येनby which; whereby
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्; relative pronoun ‘by which/whereby’
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
बालकःboy; child
बालकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबालक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तेfor you; to you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान), एकवचनम्
अद्यtoday; now
अद्य:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)
कृतःmade; rendered
कृतः:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘made/has been made’
मृत्युविवर्जितःfree from death
मृत्युविवर्जितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (मृत्योः विवर्जितः), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; adjective qualifying ‘बालकः’
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formहेतौ/तस्मात्-शब्दः (ablatival adverbial usage: ‘therefore/from that reason’)
स्थापयestablish; install
स्थापय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + णिच् (causative)
Formलोट्-लकारः (imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; णिजन्त-धातु ‘स्थापयति’
तीर्थेनby (means of) the sacred ford; by the tīrtha
तीर्थेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
देवम्the god; deity
देवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
तम्that
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; demonstrative qualifying ‘देवम्’
प्रपितामहम्great-grandfather (as a deity/ancestor)
प्रपितामहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; apposition to ‘देवम्’
Speaker

Ṛṣis (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bālasakhya (implied; formal naming occurs in 21.76)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A dvija addressed as ‘dvijottama’ in the passage

Visual Art Cues

Scene: At a river-ford/ghāṭa, elders instruct a devotee to establish an image/altar of Pitāmaha (Brahmā) because a child has been freed from death; the child stands protected, garlanded, near the water’s edge.

Characters & Entities
P
Pitāmaha/Brahmā
T
Tīrtha
C
Child (bālaka)
M
Mṛtyu (Death)

FAQs

A miracle of protection should be commemorated through sacred establishment that benefits future pilgrims.

The tīrtha where Pitāmaha (Brahmā) is to be installed—later associated with the child-centered fame of Bālasakhya.

Sthāpana/pratiṣṭhā: installing the deity of Pitāmaha at the tīrtha.

←Previous Verse
Next Verse→