
हनूमता सुग्रीवस्य कालधर्मोपदेशः — Hanuman’s Counsel on Timely Ally-Duty
किष्किन्धाकाण्ड
第29章以清朗月夜为背景:天空澄澈,月光皎洁,群鸟啼鸣回响。哈奴曼见到苏格利婆在得国享福之后渐生懈怠,沉溺逸乐,不再亲自过问王命与政务,只把事务交给大臣而缺少督察。 哈奴曼遂以审慎的“言语之道”(vākyanīti)进谏:言辞柔和而有理,调和而不伤信任,却能纠正过失。他阐明治国要义:君王的国度(rājya)、名声(kīrti)与威势(pratāpa),在于敬重盟友、洞察时机;财库、惩治之权(daṇḍa)、同盟与自律,皆须持守平衡。 哈奴曼警示:为友之事若一再拖延,即使日后努力也常难成;当务之急是为罗摩寻找毗提诃公主(悉多),因为罗摩威力无量,且正是他相助苏格利婆复得王位。苏格利婆被这及时的劝诫所感动,立刻决意行动:派尼罗召集四方兵众,设定严限期限,并命与安伽陀及诸长老协同办理,使宫廷的沉湎转为有序的动员。
Verse 1
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्।।
汉奴曼见苍穹澄澈,已无电光云翳;群鹭啼鸣回响,其上又似被可爱的月华轻轻涂抹。于是他观苏格利瓦:虽富足,却懈于积聚法(dharma)与利(artha);过分趋向不善之途,心神沉溺于私密享乐。其事既成、所求已遂,一切愿望皆得满足,便常常迷恋女色——昼夜与己妻并与所恋之塔罗(Tārā)嬉游——无忧无虑,烦热尽消。恰如天帝因陀罗在难陀那园与众阿普萨罗(apsaras)嬉戏一般,他纵情玩乐,把政务托付群臣却不加省察,怠慢王国讯报,安住于欲乐之行。于是汉奴曼,志意坚定,通晓治道之理,明辨时宜之法,趋近猿王。为求取其信任,他以甘美、合情、悦耳之辞使之欢喜,并陈说有益、真实、适宜之言,契合和解之道、正法与善政之术;言辞充满亲爱与善意。
Verse 2
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
他见到苏格利婆——如今已富足——在追求达摩与正当利益上渐趋懈怠;其心偏向享乐,过度循行无纪律之人的道路。
Verse 3
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
哈奴曼见苍穹澄澈——无雷云与电光——鹭群鸣叫回响,其上又如涂抹着可爱的月华,便观望苏格利婆。苏格利婆虽富足,却在奉行达摩与治国之道上渐生懈怠,心神内趋于享乐。诸事既毕、所愿皆成,他便昼夜沉湎于女色之乐——与自己的诸妃,亦与塔罗同欢——无忧无热,如帝释天在难陀那园与天女众嬉戏一般。他把政务托付给群臣,自己却不加督察。于是风神之子哈奴曼,肩负责任而心志坚定,通晓政略之理与应时之达摩,善于辞令,走近群猴之主。决意以信任相告,他以甜美而有理、亲爱而真实的话语对苏格利婆进言:有益、如实、合宜,并以合乎达摩与阿尔塔的和解之政道为引。
Verse 4
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
他看见苏格利婆昼夜游乐,自觉心愿已遂、忧热尽消,沉醉于所爱女子的陪伴——既有自己的妻子,也有他所渴慕的塔罗。
Verse 5
[Hanuman awakens Sugriva from slumber -- advises to initiate the search Vaidehi.]समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
他看见须伽利婆在难陀那园中嬉游,宛如诸天之主,周围簇拥着成群的阿普萨拉;国事虽托付给群臣,却全然不加督察。
Verse 6
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
他看见须伽利婆沉溺于欲乐,使国政与往来讯息尽皆荒废。然而哈奴曼——意志坚定,洞察治国之要,深知应时而行之法——遂决意采取行动。
Verse 7
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
风神之子哈奴曼先以甘美、合乎理据而悦耳之言安抚猴王,遂趋近须伽利婆——这位亦善言辞、明了言语真义的万那罗之主。
Verse 8
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्।सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।।समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।।निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।।स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।।क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः।मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।।उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।।प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।।हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्।हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।
哈奴曼走近万那罗之主须伽利婆,开口所言皆为有益、真实而合宜之语;以和解为体,契合达摩与善政之道;饱含亲爱与善意,并决意以信任之心坦诚进言。
Verse 9
राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्धिता।मित्राणां सङ्ग्रहश्शेषस्तं भवान्कर्तुमर्हति।।
“你已得国土,亦获声名,你族之福泽与荣华更为增长。如今所余者,唯在团结并巩固诸盟友之心——此事正当由你去成就。”
Verse 10
यो हि मित्रेषु कालज्ञस्सततं साधु वर्तते।।तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चाभि वर्धते।
凡君主知时而行,恒以正道待友盟者,其国祚、声名与威光,皆日益增长。
Verse 11
यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप।।समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते।
大王啊:若其府藏、刑权、盟友,乃至自身,皆能和合均衡,则必得广大之国。
Verse 12
तद्भवान्वृत्तसम्पन्नः स्थितः पथि निरत्यये।।मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत्कर्तुमर्हति।
故君既具善行,安住于无过之道,当如法如度,施行那为友盟之利而定之举。
Verse 13
सन्त्यज्य सर्वकर्माणि मित्रार्थे योऽनुवर्तते।।सम्भ्रमाद्धि कृतोत्साहस्सोऽनर्थैर्नावरुध्यते।
凡为盟友之事而舍弃诸务、以热忱奋力随行者,必不为灾厄所阻。
Verse 14
यस्तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते।।स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते।
若在时机已逝之后才去办理友盟之事,即便后来竭尽大力,也难以真正成就盟友之所愿。
Verse 15
यदिदं मित्रकार्यं वीर नोमित्रकार्यमरिन्दम ।।क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम्।तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिन्दम ।।
勇士啊,制敌者:此乃我等盟友之事。愿罗伽婆之业得以成办——寻觅毗提希。勇士啊,摧敌者:此责于你,早已逾时。
Verse 16
यदिदं मित्रकार्यं वीर नोमित्रकार्यमरिन्दम 4.29.15।।क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम्।तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिन्दम 4.29.16।।
勇士啊,制敌者:此乃我等盟友之事。愿罗伽婆之业得以成办——寻觅毗提希。勇士啊,摧敌者:此责于你,早已逾时。
Verse 17
न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित्।त्वरमाणोऽपि सन्प्राज्ञस्तव राजन्वशानुगः।।
通晓时机的智者,即便心中焦急,也不会向你禀告说良时已过;因为,王啊,他仍依凭你的权威而行。
Verse 18
कुलस्य हेतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः।अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः।।
罗伽婆是你家族兴盛与安定之因,亦将成为长久的盟友;其威力不可测量,其德行无与伦比。
Verse 19
तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव।हरीश्वर कपिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि।।
因此,你当为他成办其事,如同他先前为你成办一般。噢,婆那罗众之主,你理当号令群猴中的最杰出者。
Verse 20
न हि तावद्भवेत्कालो व्यतीतश्चोदनादृते।चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत्कालव्यतिक्रमः।।
只要工作出于自愿而开始,便不算真正“错过”时日;但若一件事须经催促才去做,便成了对时机与本分的真实逾越。
Verse 21
अकर्तुरपि कार्यस्य भवान्कर्ता हरीश्वरकिं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च धनेन च।।
噢,群猴之主,即便对未曾助你之人你也会施以援手;更何况那为你而行事者,如今王国与财富既已稳固,你更当以此回报。
Verse 22
शक्तिमानपिविक्रान्तो वानरर्क्षगणेश्वर।कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किन्न सज्जसे।।
噢,统御猿与熊众的主宰,纵然你威力无边、英勇无畏,为何不整备号令,使达沙拉陀之子得以欢喜满足?
Verse 23
कामं खलु शरैश्शक्तस्सुरासुरमहोरगान्।वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञां हि काङ्क्षते।।
诚然,达沙拉陀之子凭其箭矢之威,足以降伏天神、阿修罗与巨蛇;然而他仍期盼你所立的誓言与承诺的援助。
Verse 24
प्राणत्यागाविशङ्केन कृतं तेन तवप्रियम्।तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे।।
他毫不迟疑,纵使冒着舍命之险,也成就了你所喜爱之事;因此让我们寻找他的毗提希——无论在大地之上,或甚至在天空之中。
Verse 25
देवदानव गन्धर्वा नसुरास्समरुद्गणाः।न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमुत राक्षसाः।।
天神、达那婆、乾闼婆,乃至阿修罗与风神众(Marut)之群,甚至夜叉,都不能令他生惧;更何况罗刹!
Verse 26
तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रियकृतस्तव।रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम्।।
因此,噢,Piṅgeśa,既然罗摩先前竭尽全力成就你所喜爱之事,如今你也当以全心全灵成就罗摩所喜爱之事。
Verse 27
नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे।कस्यचित्सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया।।
猴王啊,承你号令,我们无处不可至:不在地下受阻,不在地上受阻,不在水中受阻,乃至高空天际亦无所碍。
Verse 28
तदाज्ञापय कः किं ते कुतो वापि व्यवस्यतु।हरयोऽह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ।।
因此,无垢者啊,请降下号令:谁当行何事,又当自何处出发。你的群猴不可战胜,已整装待命,数目逾一俱胝。
Verse 29
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा काले साधु निवेदनम्।सुग्रीवस्सत्त्वसम्पन्नश्चकार मतिमुत्तमाम्।।
闻彼言辞——适时而诚恳的进谏——具足勇德的苏格利婆便定下心意,择取最上之策。
Verse 30
स सन्दिदेशाभिमतं नीलं नित्यकृतोद्यमम्।दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसङ्ग्रहे।।
既已决断,他便差遣尼罗——所信所爱、恒常勤勉者——往四方召集诸猴军。
Verse 31
यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः।समागच्छन्त्यसङ्गेन सेनाग्राणि तथा कुरु।।
当使我的全军连同各部队首领,毫无纷乱地在此会集;并将诸军前锋依其应有次第整齐列阵,统帅啊。
Verse 32
ये त्वन्तपालाः प्लवगाश्शीघ्रगा व्यवसायिनः।समानयन्तु ते सैन्यं त्वरिताश्शासनान्मम।।स्वयं चानन्तरं सैन्यं भवानेवानुपश्यतु।
那些守卫边境、迅捷而果决的猿将,当奉我命令迅速召集其军;而你本人——唯有你——须亲自察看其后续的布置与展开。
Verse 33
त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयान्नेह वानरः।तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा4.29.33।।
凡有猿众在三夜或五夜之后方到此者,当受至死之罚;此事不容商议。
Verse 34
हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदोभवान्ममाज्ञामधिकृत्य निश्चिताम्।इति व्यवस्थां हरिपुङ्गवेश्वरोविधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान्।।
你当与安伽陀同往,依我已定之坚决命令,去拜见诸位年长猿众。如此安排既立,那位英勇的猿中雄主便进入了自己的居所。
The dilemma is royal complacency after success: Sugrīva enjoys sovereignty and pleasure while neglecting the pledged obligation to assist Rāma. The pivotal action is Hanumān’s corrective intervention—urging immediate initiation of the search for Vaidehī as the overdue ally-duty.
Upadeśa centers on kāla and mitradharma: timely fulfillment of a friend’s task is integral to dharma and effective kingship, whereas delay undermines outcomes even when later effort is great; persuasion should be truthful, beneficial, and conciliatory (hita–tattva–pathya).
The sarga uses cultural imagery rather than a travel itinerary: the moonlit sky with bird-calls frames the scene, and Sugrīva’s revelry is likened to Indra sporting with apsaras in Nandana (a celestial garden), underscoring the contrast between pleasure and governance.