Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 46

Devanagari script

पिता सोमस्य वै देवि जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः । तत्रात्रिः सर्वलोकेशं भृत्वा स्वे नयने स्थितः

Transliteration

pitā somasya vai devi jajñe'trirbhagavānṛṣiḥ | tatrātriḥ sarvalokeśaṃ bhṛtvā sve nayane sthitaḥ

Translation

Quả thật, hỡi Nữ Thần, cha của Soma chính là hiền thánh Atri đầy phúc lành. Tại đó, Atri mang Đấng Chúa Tể của muôn cõi và an lập Ngài ngay trong đôi mắt của mình.

Word by Word

• पिता: father
• पिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सोमस्य: of Soma
• सोमस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle): निश्चयार्थक—‘indeed/verily’

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• जज्ञे: was born
• जज्ञे: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद—‘was born/appeared’

• अत्रिः: Atri
• अत्रिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भगवान्: venerable, blessed
• भगवान्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—अत्रिः

• ऋषिः: sage
• ऋषिः: Visheshya (Apposition)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अत्रेः अप्पोजिशन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb): देशवाचक—‘there’

• अत्रिः: Atri
• अत्रिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सर्वलोकेशम्: the lord of all worlds
• सर्वलोकेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: ‘सर्वेषां लोकानां ईशः’ (lord of all worlds); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• भृत्वा: having borne/supported
• भृत्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु) → भृत्वा (क्त्वान्त)
• Form: अव्ययकृदन्त (क्त्वा/gerund): ‘having borne/supported’

• स्वे: in his own
• स्वे: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), द्विवचन; विशेषण—नयने

• नयने: in (his) two eyes
• नयने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), द्विवचन; अधिकरण

• स्थितः: remained, stood
• स्थितः: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: कृदन्त (past participle, क्त): पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि—‘stood/remained’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (contextual deduction within Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as ‘devi’, ‘surasundari’)

Visual Art Cues

Scene: Sage Atri in austere posture at Prabhāsa, eyes radiant; within/through his eyes the Lord of all worlds is ‘established’, suggesting a visionary theophany rather than physical birth.

Characters & Entities

• Soma
• Atri
• Sarvalokeśa (Lord of all worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sage’s inner vision (darśana) is portrayed as a vessel for the divine—suggesting that purity and tapas make the sacred perceptible, just as tīrthas make holiness accessible.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, as the overarching māhātmya context in which Atri and Soma are remembered.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is described in this verse.