Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । ऋतौ सापि दधे गर्भं सकाशाद्विश्वकर्मणः

Transliteration

evamuktvā sa deveśastataścādarśanaṃ gataḥ | ṛtau sāpi dadhe garbhaṃ sakāśādviśvakarmaṇaḥ

Translation

Nói xong như thế, Đấng Chúa tể chư thiên liền ẩn mất khỏi tầm mắt. Đến đúng thời, nàng cũng thụ thai nhờ sự hiện diện của Viśvakarman.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु) → उक्त्वा (कृदन्त, त्वान्त)
• Form: त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• देवेशः: Lord of the gods
• देवेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• अदर्शनम्: disappearance, invisibility
• अदर्शनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अ + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; नञ्-प्रत्ययान्तः

• गतः: went, departed
• गतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) → गत (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्तः; गत्यर्थक-भूतकृदन्तः (finite sense)

• ऋतौ: in the season (proper time)
• ऋतौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Modifier/विशेषण-भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• दधे: conceived/placed (in herself)
• दधे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धा (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्

• गर्भम्: embryo, pregnancy
• गर्भम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• सकाशात्: from, from the presence of
• सकाशात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: सकाश (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगे तसिल्-अन्तम्; अपादानार्थक अव्यय (ablatival indeclinable)

• विश्वकर्मणः: of Viśvakarman
• विश्वकर्मणः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic storyteller voice)

Visual Art Cues

Scene: The Lord of gods, having spoken, disappears; the narrative shifts to quiet domestic-sacred time: in the proper season, conception occurs from Viśvakarman’s presence.

Characters & Entities

• Deveśa
• Viśvakarman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives link divine assurance with orderly fulfillment in time—events unfold according to ṛta (cosmic order).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it advances the chapter’s māhātmya narrative framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is narrative, describing disappearance of the deity and conception in due season.