Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

अथ तद्भगवाञ्च्छंभुर्ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । रेतोऽवस्कन्दनात्तस्य कोपादेतदुवाच ह

Transliteration

atha tadbhagavāñcchaṃbhurjñātvā divyena cakṣuṣā | reto'vaskandanāttasya kopādetaduvāca ha

Translation

Bấy giờ, Bhagavān Śambhu (Śiva) dùng thiên nhãn thấy rõ việc ấy, nổi giận vì hành vi làm tinh dịch rơi xuống, rồi cất lời như sau.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Adhikarana (Discourse marker/प्रसङ्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; आरम्भ/अनन्तरार्थक (now/then)

• तद्: that
• तद्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भगवाञ् इत्यस्य विशेषणम्

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शंभुः: Śambhu (Śiva)
• शंभुः: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भगवतः अपपद-सम्बोधन/विशेष्य-समन्वयः

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्ञा (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकालिक-क्रिया (having known)

• दिव्येन: divine
• दिव्येन: Karana (Instrument qualifier/करण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; चक्षुषा इत्यस्य विशेषणम्

• चक्षुषा: with (his) eye/vision
• चक्षुषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• रेतः: of the semen
• रेतः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (सम्बन्ध)

• अवस्कन्दनात्: from the falling down
• अवस्कन्दनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: अव + स्कन्द् (धातु) + अन (भाव-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक-नाम (act of falling down)

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंस, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• कोपात्: from anger
• कोपात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उवाच इत्यस्य कर्म

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्मरण/खलु-अर्थक निपात (emphatic particle)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; contextually Sūta/Lomaharṣaṇa tradition)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva, radiant and formidable, turns his gaze upon the concealed spot; the sand seems to glow from within as his awareness pierces concealment; his posture signals impending speech.

Characters & Entities

• Śiva (Śambhu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine law is not bypassed by secrecy; the Lord witnesses and corrects adharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode forms the etiological background for the tīrtha later known as Rudraśiraḥ in the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription here; it introduces Śiva’s forthcoming instruction on prāyaścitta.