Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 85

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । मोक्षमार्गं समासक्ता न वयं स्वर्गलिप्सवः । तस्मात्तपश्चरिष्यामः सरसीह विमुक्तये

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | mokṣamārgaṃ samāsaktā na vayaṃ svargalipsavaḥ | tasmāttapaścariṣyāmaḥ sarasīha vimuktaye

Translation

Các hiền triết thưa: “Chúng tôi gắn bó với con đường giải thoát (mokṣa), không khao khát cõi trời. Vì vậy, hỡi Indra, chúng tôi sẽ tu khổ hạnh tại hồ thiêng này để cầu sự giải thoát tối hậu.”

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Kartā (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद (Parasmaipada)

• मोक्षमार्गम्: the path to liberation
• मोक्षमार्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (मोक्षस्य मार्गः)

• समासक्ताः: attached, devoted
• समासक्ताः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-सञ्ज्/सक्त (धातु) → समासक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural), क्त-प्रत्ययान्त

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (Negation particle)

• वयम्: we
• वयम्: Kartā (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural), सर्वनाम (Pronoun)

• स्वर्गलिप्सवः: desirers of heaven
• स्वर्गलिप्सवः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Predicate noun/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + लिप्सु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); उपपद-तत्पुरुष (स्वर्गं लिप्सवः = desiring heaven)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, हेत्वर्थ-निर्देशक (therefore)

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• चरिष्यामः: we shall practice
• चरिष्यामः: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple future), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद

• सरसि: in the lake
• सरसि: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• इह: here
• इह: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (Adverb of place)

• विमुक्तये: for liberation
• विमुक्तये: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: विमुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन (Singular)

Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasi-tīrtha (mokṣa-sādhana-sthala)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: The sages, serene and resolute, reply to Indra beside the lotus lake: they refuse heaven and choose austerity at the sarasi for final release.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Saras (sacred lake)
• Mokṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prefer liberation (mokṣa) over heavenly enjoyment; austerity at a sacred place is undertaken for final freedom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred lake (saras) associated with the sages’ āśrama in Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity/ascetic discipline) performed at the lake for the purpose of mokṣa.