Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

गुरूपदेशः प्रतिमा सद्विचारः समे मनः । क्रिया च ज्ञानसहिता मोक्षसिद्धेर्हि लक्षणम्

Transliteration

gurūpadeśaḥ pratimā sadvicāraḥ same manaḥ | kriyā ca jñānasahitā mokṣasiddherhi lakṣaṇam

Translation

Dấu hiệu của sự thành tựu giải thoát là: lời giáo huấn từ Guru, thờ phụng qua thánh tượng, sự phân biện cao quý, tâm bình đẳng vững bền, và hành trì nghi lễ được kết hợp với chân tri.

Word by Word

• गुरूपदेशः: the guru’s instruction
• गुरूपदेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुरु + उपदेश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (guroḥ upadeśaḥ)

• प्रतिमा: image; embodiment; model
• प्रतिमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रतिमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)

• सद्विचारः: right discernment
• सद्विचारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत् + विचार (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); कर्मधारयः—‘सद् विचारः’ (good/right reflection)

• समे: in equanimity; in balance
• समे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; विशेषणम् (Neuter, Locative, Singular; adjective)

• मनः: mind
• मनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)

• क्रिया: action; practice
• क्रिया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• ज्ञानसहिता: accompanied by knowledge
• ज्ञानसहिता: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान + सहित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणम् (Feminine, Nom, Singular; adjective); समासः—तृतीया-तत्पुरुषः (jñānena sahitā / jñāna-sahitā)

• मोक्षसिद्धेः: of the attainment of liberation
• मोक्षसिद्धेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष + सिद्धि (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन (Feminine, Genitive, Singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (mokṣasya siddhiḥ)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• लक्षणम्: the characteristic; mark
• लक्षणम्: Karta (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Noun
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)

Speaker

Skanda (deduced from immediate context: ‘skande…’ in v.41 within the same passage)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A composed sādhaka receives upadeśa from a guru; beside them a Viṣṇu pratimā on an altar; symbolic motifs of a balanced mind (still lake) and a scripture scroll (vicāra).

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is supported by a complete discipline: guru-guidance, worship, discernment, mental equanimity, and practice grounded in knowledge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is part of the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya discourse; the specific tirtha name is not stated in this single shloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

It endorses kriyā (religious practice) and pratimā-upāsanā (iconic worship), insisting they be united with jñāna (spiritual knowledge).