Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 73

Devanagari script

सा देवी च मया तत्र तच्च गौरीचतुष्टयम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे शुभे संस्थापितं विभो

Transliteration

sā devī ca mayā tatra tacca gaurīcatuṣṭayam | hāṭakeśvaraje kṣetre śubhe saṃsthāpitaṃ vibho

Translation

Bấy giờ, hỡi bậc hùng lực, tại nơi ấy trong thánh địa Hāṭakeśvara cát tường, ta đã an vị cả Nữ Thần và tứ dạng của Gaurī.

Word by Word

• सा: she/that (woman)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• देवी: goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• गौरीचतुष्टयम्: the quartet of Gaurīs
• गौरीचतुष्टयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गौरी (प्रातिपदिक) + चतुष्टय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गौऱ्याः चतुष्टयम् = ‘a set of four Gaurīs’)

• हाटकेश्वरजे: in/at Hāṭakeśvara-born (i.e., Hāṭakeśvara-related)
• हाटकेश्वरजे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (हाटकेश्वरस्य जः = ‘born/pertaining to Hāṭakeśvara’), क्षेत्रे इति विशेषण

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• शुभे: auspicious
• शुभे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्षेत्रे इति विशेषण

• संस्थापितम्: installed/established
• संस्थापितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: सम्-स्था (धातु) → संस्थापित (कृदन्त-भूतकर्मणि)
• Form: कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थ (set up/installed)

• विभो: O mighty one
• विभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

Speaker

Narrator-devotee (female votary), addressing a higher interlocutor (“vibho”) in the frame narrative

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Addressed to 'vibho' (a mighty lord)

Visual Art Cues

Scene: A sacred precinct of Hāṭakeśvara: the narrator/agent performs consecration, installing Devī and a fourfold Gaurī ensemble; lamps, kalasha, flowers, and priests surround the sanctum.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Gaurī
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Obedience to divine instruction culminates in sacred establishment, turning personal devotion into enduring public dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly identified as the auspicious site of installation.

What ritualistic prescription is mentioned?

Saṃsthāpana/pratiṣṭhā (installation) of the Goddess and the Gaurīcatuṣṭaya in the holy kṣetra.