Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 79

Devanagari script

ततः स परिवारोऽस्यास्तद्दुःखेन समाकुलः । वाष्पपूर्णेक्षणो दीनः प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

Transliteration

tataḥ sa parivāro'syāstadduḥkhena samākulaḥ | vāṣpapūrṇekṣaṇo dīnaḥ prasthitaḥ svapuraṃ prati

Translation

Bấy giờ, gia quyến của nàng bị nỗi sầu ấy bao trùm; khốn khổ, mắt đẫm lệ, họ lên đường trở về thành của mình.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक क्रियाविशेषण (thereafter)

• सः: he/that (family)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• परिवारः: family, retinue
• परिवारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परिवार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• अस्याः: of her
• अस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• तत्-दुःखेन: with that grief
• तत्-दुःखेन: Hetu/Karana (Cause/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; हेतु/करण (with/because of that sorrow)

• समाकुलः: distressed, agitated
• समाकुलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (परिवारः)

• वाष्प-पूर्ण-ईक्षणः: with eyes full of tears
• वाष्प-पूर्ण-ईक्षणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वाष्प (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (परिवारः/सः)

• दीनः: wretched
• दीनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• प्रस्थितः: set out, departed
• प्रस्थितः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• स्व-पुरम्: his own city
• स्व-पुरम्: Karma (Goal/Object)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; गन्तव्य (destination)

• प्रति: towards
• प्रति: Kriya-visheshana (Directional)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: अव्यय; दिशार्थक/प्रत्यर्थक उपसर्गसदृश (towards)

Speaker

Narrator within the Tīrthamāhātmya (exact speaker not explicit in snippet)

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and Naimiṣāraṇya sages (frame)

Visual Art Cues

Scene: A sorrowful procession leaving the place: relatives with bowed heads, tear-filled eyes, the stone-formed queen left behind as a silent witness; dust of the road rises as they depart.

Characters & Entities

• Family/retinue (parivāra)
• Cursed woman (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Suffering caused by adharma spreads beyond the individual, affecting family and community—an ethical warning in Purāṇic storytelling.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it narrates the immediate human response to the curse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes departure in grief.