षडध्ववेदनम् (Ṣaḍadhva-vedanam) — The Sixfold Path: Sound, Meaning, and Tattva-Distribution

Verse 1

वायुरुवाच । निवेदयामि जगतो वागर्थात्म्यं कृतं यथा । षडध्ववेदनं सम्यक्समासान्न तु विस्तरात्

Vāyu nói: “Ta sẽ tuyên bày cách vũ trụ được cấu thành như sự hợp nhất của lời và nghĩa. Ta sẽ giảng giải đúng đắn tri kiến về sáu con đường (ṣaḍ-adhvan) bằng bản tóm lược cô đọng, chứ không dài dòng.”

Verse 2

नास्ति कश्चिदशब्दार्थो नापि शब्दो निरर्थकः । ततो हि समये शब्दस्सर्वस्सर्वार्थबोधकः

Không có nghĩa nào lìa khỏi lời, cũng không có lời nào thật sự vô nghĩa. Vì thế, theo quy ước đã được thiết lập và cách dùng đúng đắn, mỗi lời đều trở thành kẻ khai mở mọi ý nghĩa được nhắm đến.

Verse 3

प्रकृतेः परिणामो ऽयं द्विधा शब्दार्थभावना । तामाहुः प्राकृतीं मूर्तिं शिवयोः परमात्मनोः

Sự hiển lộ này là sự biến hóa của Prakṛti, được hiểu theo hai mặt—là âm thanh và là ý nghĩa. Bậc hiền trí nói rằng đó chính là hình thái tự nhiên (prākṛtī) của hai Đấng Tối Thượng: Śiva và Śakti.

Verse 4

शब्दात्मिका विभूतिर्या सा त्रिधा कथ्यते बुधैः । स्थूला सूक्ष्मा परा चेति स्थूला या श्रुतिगोचरा

Năng lực có tự tánh là Âm thanh được bậc hiền trí nói là có ba: thô, tế và tối thượng. Trong đó, dạng thô là điều có thể được tai nghe nhận biết, như lời phát âm vang lên.

Verse 5

सूक्ष्मा चिन्तामयी प्रोक्ता चिंतया रहिता परा । या शक्तिः सा परा शक्तिश्शिवतत्त्वसमाश्रया

Nàng được tuyên xưng là vi tế, mang bản tính của tỉnh thức (cintā); nhưng trong thực tại tối thượng, nàng vượt ngoài mọi cấu trúc của tư tưởng. Chính Năng Lực ấy là Tối Thượng Năng Lực, an trụ và nương tựa nơi nguyên lý của Śiva (Śiva-tattva).

Verse 6

ज्ञानशक्तिसमायोगादिच्छोपोद्बलिका तथा । सर्वशक्तिसमष्ट्यात्मा शक्तितत्त्वसमाख्यया

Khi Năng lực Tri thức (jñāna-śakti) được phối hợp, thì Năng lực Ý chí (icchā-śakti) cũng theo đó mà tăng trưởng. Và vì chính là tinh yếu tổng hợp của mọi năng lực, nên được gọi là nguyên lý “Śakti-tattva”.

Verse 7

समस्तकार्यजातस्य मूलप्रकृतितां गता । सैव कुण्डलिनी माया शुद्धाध्वपरमा सती

Đấng đã trở thành tự tính căn bản (mūlaprakṛti) của toàn thể muôn hiệu quả, chính là Kuṇḍalinī ấy—Māyā—Satī, tối thượng trong con đường thanh tịnh (śuddhādhvan).

Verse 8

सा विभागस्वरूपैव षडध्वात्मा विजृंभते । तत्र शब्दास्त्रयो ऽध्वानस्त्रयश्चार्थाः समीरिताः

Thực tại ấy, vốn mang bản tính phân biệt và khai triển theo trật tự, mở rộng thành Tự ngã của sáu con đường (ṣaḍ-adhvā). Trong đó, ba được tuyên xưng là ‘đường’ của âm thanh (śabda), và ba được nói là ‘đường’ của ý nghĩa hay cảnh giới đối tượng (artha).

Verse 9

सर्वेषामपि वै पुंसां नैजशुद्ध्यनुरूपतः । लयभोगाधिकारास्स्युस्सर्वतत्त्वविभागतः

Quả thật, đối với mọi hữu tình, tùy theo mức độ thanh tịnh nội tâm của chính mình, quyền phần hướng về laya (hòa nhập để tiến tới giải thoát) hay thọ hưởng bhoga (kinh nghiệm quả báo thế gian) phát sinh, dựa trên sự phân biệt của mọi tattva (nguyên lý thực tại).

Verse 10

कलाभिस्तानि तत्त्वानि व्याप्तान्येव यथातथम् । परस्याः प्रकृतेरादौ पञ्चधा परिणामतः

Những tattva ấy quả thật được các kalā (năng lực thiêng) thấm nhuần bao trùm đúng như bản tính của chúng. Ngay từ khởi nguyên của Prakṛti Tối Thượng, do tiến trình biến hóa, chúng triển khai theo năm phương diện.

Verse 11

कलाश्च ता निवृत्त्याद्याः पर्याप्ता इति निश्चयः । मंत्राध्वा च पदाध्वा च वर्णाध्वा चेति शब्दतः

Những kalā ấy, khởi đầu từ Nivṛtti, quả thật là đầy đủ—đó là kết luận đã được xác lập. Xét theo phương diện âm thanh thiêng, chúng được gọi là “đạo lộ của mantra”, “đạo lộ của từ ngữ”, và “đạo lộ của âm vị/chữ cái”.

Verse 12

भुवनाध्वा च तत्त्वाध्वा कलाध्वा चार्थतः क्रमात् । अत्रान्योन्यं च सर्वेषां व्याप्यव्यापकतोच्यते

Theo thứ tự và đúng với ý nghĩa chân thật, người ta giảng dạy bhuvanādhvā (đạo lộ của các thế giới), tattvādhvā (đạo lộ của các nguyên lý), và kalādhvā (đạo lộ của các năng lực/phần). Tại đây, mối tương quan giữa tất cả được nói theo nghĩa “bao trùm và bị bao trùm”—mỗi cấp vừa là cái chứa vừa là cái được chứa, tùy theo tầng bậc của nó.

Verse 13

मंत्राः सर्वैः पदैर्व्याप्ता वाक्यभावात्पदानि च । वर्णैर्वर्णसमूहं हि पदमाहुर्विपश्चितः

Các mantra được thấm nhuần bởi mọi từ ngữ cấu thành của chúng; và các từ ngữ, đến lượt mình, phát sinh từ ý hướng và ý nghĩa của câu. Quả thật, chính nhờ các chữ cái/âm vị mà một từ trở thành một tập hợp âm thanh—đó là lời các bậc hiền trí tuyên dạy.

Verse 14

वर्णास्तु भुवनैर्व्याप्तास्तेषां तेषूपलंभनात् । भुवनान्यपि तत्त्वौघैरुत्पत्त्यांतर्बहिष्क्रमात्

Các âm vị và chữ (varṇa) thấm khắp các thế giới, vì ngay trong những thế giới ấy chúng được nhận biết. Và các thế giới lại được thấm nhuần bởi những dòng chảy của các tattva (nguyên lý vũ trụ), bởi khi tạo hóa khởi sinh, các nguyên lý ấy vận hành ra ngoài và vào trong, hiển lộ trật tự nội tại và ngoại tại của tồn tại.

Verse 15

व्याप्तानि कारणैस्तत्त्वैरारब्धत्वादनेकशः । अंतरादुत्थितानीह भुवनानि तु कानिचित्

Một số thế giới ở đây được thấm nhuần bởi các tattva làm nhân, và do xung lực khởi động của chúng mà vận hành theo nhiều cách; vì thế, các thế giới ấy trỗi dậy từ nội giới và bước ra trong sự hiển lộ.

Verse 16

पौराणिकानि चान्यानि विज्ञेयानि शिवागमे । सांख्ययोगप्रसिद्धानि तत्त्वान्यपि च कानिचित्

Trong Śiva-āgama, cũng cần thấu hiểu những giáo huấn Purāṇa khác; và một số tattva vốn nổi tiếng trong Sāṅkhya và Yoga cũng được truyền dạy ở đó.

Verse 17

शिवशास्त्रप्रसिद्धानि ततोन्यान्यपि कृत्स्नशः । कलाभिस्तानि तत्त्वानि व्याप्तान्येव यथातथम्

Tất cả các tattva được nêu trong kinh điển Śaiva—và cả mọi tattva khác nữa, trọn vẹn—đều được thấm nhuần bởi các kalā (năng lực) của Ngài, mỗi thứ theo đúng cách thức và trật tự riêng của nó.

Verse 18

परस्याः प्रकृतेरादौ पञ्चधा परिणामतः । कलाश्च ता निवृत्त्याद्या व्याप्ताः पञ्च यथोत्तरम्

Thuở ban đầu của Prakṛti Tối Thượng, do sự biến hóa mà phát sinh một sự hiển lộ năm phần. Năm kalā ấy—khởi từ Nivṛtti—lan trùm theo thứ lớp, mỗi phần sau bao quát rộng hơn phần trước.

Verse 19

व्यापिकातः परा शक्तिरविभक्ता षडध्वनाम् । परप्रकृतिभावस्य तत्सत्त्वाच्छिवतत्त्वतः

Do bản tính thấm khắp của Ngài, Đại Năng Lực tối thượng (Śakti) vẫn không phân chia trong sáu con đường (ṣaḍ-adhvan). Và vì trạng thái của Prakṛti cao thượng (Parā Prakṛti) thật sự hiện hữu, nên nó được đặt nền ngay trên nguyên lý của Śiva (Śiva-tattva).

Verse 20

शक्त्यादि च पृथिव्यन्तं शिवतत्त्वसमुद्भवम् । व्याप्तमेकेन तेनैव मृदा कुंभादिकं यथा

Từ Śakti trở đi cho đến yếu tố Đất, mọi điều phát sinh từ nguyên lý Śiva (Śiva-tattva) đều được chính Đấng Duy Nhất ấy thấm khắp—như đất sét thấm trong chiếc bình và mọi hình tướng bằng đất khác.

Verse 21

शैवं तत्परमं धाम यत्प्राप्यं षड्भिरध्वभिः । व्यापिका ऽव्यापिका शक्तिः पञ्चतत्त्वविशोधनात्

Thực tại Shaiva ấy là Cõi Trú tối thượng, có thể đạt được qua sáu con đường (adhvan). Nhờ sự thanh lọc năm tattva, Śakti được chứng ngộ vừa là năng lực thấm khắp, vừa vượt ngoài mọi sự thấm khắp—siêu việt.

Verse 22

निवृत्त्या रुद्रपर्यन्तं स्थितिरण्डस्य शोध्यते । प्रतिष्ठया तदूर्ध्वं तु यावदव्यक्तगोचरम्

Nhờ nguyên lý gọi là Nivṛtti, trạng thái của “trứng vũ trụ” (brahmāṇḍa) được thanh lọc cho đến tầng Rudra. Và nhờ nguyên lý gọi là Pratiṣṭhā, những gì ở trên đó được thanh lọc tiếp—cho đến phạm vi của Vô Hiển (Avyakta).

Verse 23

तदूर्ध्वं विद्यया मध्ये यावद्विश्वेश्वरावधि । शान्त्या तदूर्ध्वं मध्वान्ते विशुद्धिः शान्त्यतीतया

Vượt lên trên đó, ở miền trung, cho đến tầng Viśveśvara (Chúa tể vũ trụ), có sự chứng đắc nhờ vidyā—tri kiến chân thật. Lại vượt lên nữa—ở cuối con đường trung đạo—là śānti, sự an tịnh; và vượt cả an tịnh ấy, nhờ śāntyatītā (siêu vượt an tịnh), đạt viśuddhi viên mãn: trạng thái thanh tịnh không vết nhơ, hướng về Śiva.

Verse 24

यामाहुः परमं व्योम परप्रकृतियोगतः । एतानि पञ्चतत्त्वानि यैर्व्याप्तमखिलं जगत्

Điều mà các bậc hiền triết gọi là “Hư Không Tối Thượng”, do sự kết hợp với Prakṛti cao hơn—chính là năm nguyên lý, nhờ đó toàn thể vũ trụ được thấm nhuần và bao trùm.

Verse 25

तत्रैव सर्वमेवेदं द्रष्टव्यं खलु साधकैः । अध्वव्याप्तिमविज्ञाय शुद्धिं यः कर्तुमिच्छति

Vì thế, các hành giả phải quán sát trọn vẹn mọi điều ấy ngay trong chính bối cảnh đó, một cách minh xác. Ai muốn thực hành sự thanh tịnh mà không hiểu sự thấm khắp của các adhvan (những lộ trình trật tự của thực tại) thì không thể thành tựu thanh tịnh chân thật.

Verse 26

स विप्रलम्भकः शुद्धेर्नालम्प्रापयितुं फलम् । वृथा परिश्रमस्तस्य निरयायैव केवलम्

Kẻ dối trá như vậy không thể đem lại quả báo của sự thanh tịnh nội tâm. Mọi nỗ lực của hắn chỉ là uổng công, rốt cuộc chỉ dẫn đến địa ngục mà thôi.

Verse 27

शक्तिपातसमायोगादृते तत्त्वानि तत्त्वतः । तद्व्याप्तिस्तद्विवृद्धिश्च ज्ञातुमेवं न शक्यते

Nếu không có sự kết hợp với ân giáng của Śiva (śaktipāta), các tattva không thể được biết đúng như thật; cũng vậy, sự thấm khắp và sự triển khai dần dần của chúng không thể hiểu theo cách này.

Verse 28

शक्तिराज्ञा परा शैवी चिद्रूपा मरमेश्वरी । शिवो ऽधितिष्ठत्यखिलं यया कारणभूतया

Nhờ quyền năng tối thượng—thuộc Shaiva, mang bản tính của thuần thức—của Đại Nữ Thần, Đấng Tối Thượng và Chủ Tể, mà Śiva ngự trị và nâng đỡ toàn thể vũ trụ, vì Chính Nàng là nền tảng nhân duyên của muôn loài.

Verse 29

नात्मनो नैव मायैषा न विकारो विचारतः । न बंधो नापि मुक्तिश्च बंधमुक्तिविधायिनी

Khi quán xét chân thật, māyā này chẳng thuộc về Tự Ngã, cũng không phải là một biến đổi thực hữu. Trong thực tại, không có trói buộc cũng chẳng có giải thoát—dẫu vẫn được nói như thể nó làm phát sinh trói buộc và giải thoát.

Verse 30

सर्वैश्वर्यपराकाष्टा शिवस्य व्यभिचारिणी । समानधर्मिणी तस्य तैस्तैर्भावैर्विशेषतः

Nàng là đỉnh cao của mọi quyền năng tối thượng, bất khả phân với Śiva. Đồng một bản tính với Ngài, nàng hiển lộ đặc biệt qua muôn vàn trạng thái hiện hữu khác nhau.

Verse 31

स तयैव गृही सापि तेनैव गृहिणी सदा । तयोरपत्यं यत्कार्यं परप्रकृतिजं जगत्

Ngài chỉ là bậc gia chủ nhờ nơi Nàng, và Nàng mãi là nội trợ nhờ nơi Ngài. Vũ trụ—sinh từ Prakṛti Tối Thượng—là con chung của hai Đấng, là quả do sự vận hành hợp nhất của cả đôi bên.

Verse 32

स कर्ता कारणं सेति तयोर्भेदो व्यवस्थितः । एक एव शिवः साक्षाद्द्विधा ऽसौ समवस्थितः

Ngài được nói là Đấng Hành Tác và là Nhân Duyên—nên sự phân biệt giữa hai phương diện ấy được đặt ra theo quy ước. Nhưng Śiva thật chỉ là Một; chính Đấng ấy được trình bày như hai mặt (tác nhân và nền tảng nhân quả).

Verse 33

स्त्रीपुंसभावेन तयोर्भेद इत्यपि केचन । अपरे तु परा शक्तिः शिवस्य समवायिनी

Có người nói hai Đấng khác nhau theo tính nữ và tính nam. Nhưng kẻ khác lại tuyên rằng Nàng chính là Śakti Tối Thượng, vốn nội tại bất khả phân trong Śiva.

Verse 34

प्रभेव भानोश्चिद्रूपा भिन्नैवेति व्यवस्थितः । तस्माच्छिवः परो हेतुस्तस्याज्ञा परमेश्वरी

Như hào quang của mặt trời vốn mang bản tính của tri thức mà vẫn được xem như khác biệt, điều ấy được xác lập như vậy. Vì thế, chỉ Śiva là Nhân Tối Thượng; và mệnh lệnh của Ngài chính là Parameśvarī—Quyền Năng Tối Cao.

Verse 35

तयैव प्रेरिता शैवी मूलप्रकृतिरव्यया । महामाया च माया च प्रकृतिस्त्रिगुणेति च

Chỉ do Nàng thúc đẩy, Căn Tánh gốc (Mūla-prakṛti) theo truyền thống Śaiva, bất hoại, liền vận hành; Nàng cũng được gọi là Mahāmāyā, Māyā, và Prakṛti mang đủ ba guṇa.

Verse 36

त्रिविधा कार्यवेधेन सा प्रसूते षडध्वनः । स वागर्थमयश्चाध्वा षड्विधो निखिलं जगत्

Nhờ sự phân biệt ba mặt của các quả, Nàng sinh khởi sáu con đường (ṣaḍ-adhvan). Toàn thể con đường sáu phần ấy—gồm lời (vāk) và nghĩa (artha)—chính là toàn vũ trụ.

Verse 37

अस्यैव विस्तरं प्राहुः शास्त्रजातमशेषतः

Người ta tuyên bố rằng toàn bộ kinh điển, không sót một phần nào, chỉ là sự triển khai rộng của chính giáo huấn này.