त्रिपुरदाहवर्णनम् | Tripura-dāha-varṇanam (Description of the Burning of Tripura)

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । अथ शम्भुर्महादेवो रथस्थस्सर्वसंयुतः । त्रिपुरं सकलं दग्धुमुद्यतोऽभूत्सुरद्विषाम् । शीर्षं स्थानकमास्थाय संधाय च शरोत्तमम् । सज्जं तत्कार्मुकं कृत्वा प्रत्यालीढं महाद्भुतम्

Sanatkumāra nói: Bấy giờ Śambhu, Đại Thần, ngự trên chiến xa, trang bị đầy đủ, khởi ý thiêu rụi toàn thể Tripura—thành lũy của kẻ thù chư thiên. Ngài vào thế vững gọi là “Śīrṣa-sthānaka”, đặt mũi tên tối thượng, giương cung sẵn sàng, và đứng trong thế pratyālīḍha kỳ diệu.

Verse 3

निवेश्य दृढमुष्टौ च दृष्टिं दृष्टौ निवेश्य च । अतिष्ठन्निश्चलस्तत्र शतं वर्षसहस्रकम्

Ngài siết chặt nắm tay, và cố định ánh nhìn không hề dao động. Ngài đứng đó bất động suốt một trăm nghìn năm—kiên định như sự an trụ của bậc hành giả yoga.

Verse 4

ततोङ्गुष्ठे गणाध्यक्षस्स तु दैत्यनिशंस्थितः । न लक्ष्यं विविशुस्तानि पुराण्यस्य त्रिशूलिनः

Bấy giờ, vị thống lĩnh các Gaṇa đứng trên ngón cái của Śiva, đối diện chúa tể loài quỷ. Thế nhưng những thần khí cổ xưa của Đấng cầm Tam Xoa ấy vẫn không thể trúng đích nơi hắn.

Verse 5

ततोंतरिक्षादशृणोद्धनुर्बाणधरो हरः । मुंजकेशो विरूपाक्षो वाचं परमशोभनाम्

Rồi từ giữa tầng không, người ta nghe tiếng Hara—Đấng cầm cung tên, tóc bện như cỏ muñja, đôi mắt kỳ diệu nhìn thấu muôn phương—cất lời rực rỡ tối thượng.

Verse 6

भो भो न यावद्भगवन्नर्चितोऽसौ विनायकः । पुराणि जगदीशेश सांप्रतं न हनिष्यति

“Ôi! Ôi, bậc Thế Tôn—chừng nào Vināyaka đáng tôn kính ấy chưa được phụng thờ đúng phép, thì ngay lúc này Ngài cũng sẽ không phá bỏ những sắp đặt xưa. Ôi Chúa tể vũ trụ, ôi Đấng Īśa tối thượng!”

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गजवक्त्रमपूजयत् । भद्रकालीं समाहूय ततोंधकनिषूदनः

Nghe lời ấy, Đấng diệt Andhaka (Śiva) liền tôn kính phụng thờ Gajavaktra (Gaṇeśa). Rồi Ngài triệu thỉnh Bhadrakālī và tiến hành bước tiếp theo trong trận chiến.

Verse 8

तस्मिन् संपूजिते हर्षात्परितुष्टे पुरस्सरे । विनायके ततो व्योम्नि ददर्श भगवान्हरः

Khi Vināyaka, vị thủ lãnh tối thượng, đã được phụng thờ đầy đủ và hoan hỷ mãn nguyện, thì Bhagavān Hara (Śiva) ngước nhìn lên trời và thấy điều sắp xảy đến.

Verse 9

पुराणि त्रीणि दैत्यानां तारकाणां महात्मनाम् । यथातथं हि युक्तानि केचिदित्थं वदंति ह

Có người nói như vầy: “Ba thành cổ của các Daitya đại hồn—những Tāraka—đã được gom lại và sắp đặt theo nhiều cách, tùy theo hoàn cảnh cần thiết.”

Verse 10

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे त्रिपुरदाहवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः

Như vậy kết thúc chương thứ mười, mang tựa đề “Mô tả việc thiêu đốt Tripura”, thuộc phần thứ năm, Yuddha-khaṇḍa, của Rudra-saṃhitā, trong quyển thứ hai của Thánh điển Śiva Mahāpurāṇa huy hoàng.

Verse 11

स स्वतंत्रः परं ब्रह्म सगुणो निर्गुणोऽपि ह । अलक्ष्यः सकलैस्स्वामी परमात्मा निरंजनः

Ngài là Đấng hoàn toàn tự tại—Phạm Thiên Tối Thượng. Ngài thật sự vừa có phẩm tính (saguṇa) lại vừa siêu việt mọi phẩm tính (nirguṇa). Các căn không thể nắm bắt Ngài; Ngài là Chúa Tể của muôn loài, là Đại Ngã tối thượng, thanh tịnh, không vướng nhiễm ô.

Verse 12

पंचदेवात्मकः पंचदेवोपास्यः परः प्रभुः । तस्योपास्यो न कोप्यस्ति स एवोपास्य आलयम्

Đấng Tối Thượng mang bản tính của năm vị thần và được thờ phụng qua năm vị thần ấy. Đối với Ngài, không có thần linh nào khác cần thờ; chỉ một mình Ngài là nơi an trú và chốn quy y tối hậu của mọi sự lễ bái.

Verse 13

अथ वा लीलया तस्य सर्वं संघटते मुने । चरितं देवदेवस्य वरदातुर्महेशितुः

Hoặc nữa, hỡi bậc hiền triết, chỉ bằng cuộc Līlā thiêng liêng của Ngài, muôn sự đều hội tụ và thành tựu. Đây là thánh truyện về Maheśvara—Đấng Thần của các thần, bậc đại thí chủ ban phúc.

Verse 14

तस्मिस्थिते महादेवे पूजयित्वा गणाधिपम् । पुराणि तत्र कालेन जग्मुरेकत्वमाशु वै

Khi Đại Đế Mahādeva an trú tại đó, họ liền phụng thờ Gaṇādhipa (Đức Gaṇeśa). Rồi theo thời khắc thích hợp, toàn thể các gaṇa mau chóng đồng tâm nhất trí, hợp một chí nguyện.

Verse 15

एकीभावं मुने तत्र त्रिपुरे समुपागते । बभूव तुमुलो हर्षो देवादीनां महात्मनाम्

Hỡi bậc hiền triết, khi Tripura tiến đến nơi ấy trong thế hợp nhất, niềm hân hoan cuồn cuộn bừng dậy nơi các bậc đại tâm—khởi từ chư Thiên.

Verse 16

ततो देवगणास्सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः । जयेति वाचो मुमुचुः स्तुवंतश्चाष्टमूर्तिनम्

Bấy giờ, toàn thể chư thiên, cùng các Siddha và các bậc đại thánh hiền, đồng thanh hô “Chiến thắng!”, và ca tụng Ngài—Śiva trong Aṣṭamūrti, tám thân tướng hiển lộ.

Verse 17

अथाहेति तदा ब्रह्मा विष्णुश्च जगतां पतिः । समयोऽपि समायातो दैत्यानां वधकर्मणः

Bấy giờ, Brahmā cất lời, và Viṣṇu—Đấng Chủ Tể muôn cõi—cũng thuận theo. Thời khắc định mệnh cho việc diệt trừ các Dāitya đã đến.

Verse 18

तेषां तारकपुत्राणां त्रिपुराणां महेश्वर । देवकार्यं कुरु विभो एकत्वमपि चागतम्

Ôi Maheśvara, về các Tripura—những con của Tāraka—lạy Đấng Toàn Năng, xin Ngài hoàn thành đại sự của chư thiên; vì sức mạnh hợp nhất và sự đồng nhất của chúng nay đã thành tựu.

Verse 19

यावन्न यान्ति देवेश विप्रयोगं पुराणि वै । तावद्बाणं विमुंचश्च त्रिपुरं भस्मसात्कुरु

Ôi Chúa tể chư thiên, trước khi những thành cổ ấy (Tripura) kịp rời đi để thoát nạn, xin lập tức phóng mũi tên của Ngài và thiêu Tripura thành tro bụi.

Verse 20

अथ सज्यं धनुः कृत्वा शर्वस्संधाय तं शरम् । पूज्य पाशुपतास्त्रं स त्रिपुरं समचिंतयत्

Bấy giờ Śarva (Đức Śiva) giương dây cung, đặt mũi tên vào đúng chỗ; Ngài kính lễ vũ khí Pāśupata, rồi định tâm hướng về Tripura, đưa nó vào ý chỉ thiêng liêng để bị tiêu diệt.

Verse 21

अथ देवो महादेवो वरलीलाविशारदः । केनापि कारणेनात्र सावज्ञं तदवैक्षत

Rồi Đức Mahādeva—bậc thiện xảo trong việc ban ân và trong cuộc hí lộng thiêng—vì một duyên cớ nào đó ngay lúc ấy, đã nhìn nó bằng sự thờ ơ có chủ ý và đầy hiểu biết.

Verse 22

पुरत्रयं विरूपाक्षः कर्तुं तद्भस्मसात्क्षणात् । समर्थः परमेशानो मीनातु च सतां गतिः

Virūpākṣa, Đấng Parameśvara tối thượng, hoàn toàn có thể thiêu rụi ba thành (Tripura) thành tro chỉ trong khoảnh khắc. Nguyện Parameśvara—nơi nương tựa và cứu cánh của người hiền thiện—ban sự che chở cho chúng con.

Verse 23

दग्धुं समर्थो देवेशो वीक्षणेन जगत्त्रयम् । अस्मद्यशो विवृद्ध्यर्थं शरं मोक्तुमिहार्हसि

Ôi Chúa tể chư thiên, Ngài có thể thiêu rụi ba cõi chỉ bằng một ánh nhìn. Nhưng để danh tiếng của chúng con được tăng trưởng, xin Ngài hãy phóng mũi tên tại đây.

Verse 24

इति स्तुतोऽमरैस्सर्वैविष्ण्वादिविधिभिस्तदा । दग्धुं पुरत्रयं तद्वै बाणेनैच्छन्महेश्वरः

Bấy giờ, được tất cả chư thiên—kể cả Viṣṇu và các bậc an bài thần thánh khác—đồng thanh tán tụng, Maheśvara liền khởi ý thiêu đốt ba thành (Tripura) bằng một mũi tên duy nhất.

Verse 25

अभिलाख्यमुहूर्ते तु विकृष्य धनुरद्भुतम् । कृत्वा ज्यातलनिर्घोषं नादमत्यंतदुस्सहम्

Ngay trong khoảnh khắc quyết định ấy, Ngài kéo căng cây cung kỳ diệu; dây cung vang rền, phát ra tiếng gầm khó ai chịu nổi—như lời tuyên cáo sấm sét của uy lực không thể cưỡng trong chiến trận.

Verse 26

आत्मनो नाम विश्राव्य समाभाष्य महासुरान् । मार्तंडकोटिवपुषं कांडमुग्रो मुमोच ह

Xướng to danh hiệu của chính mình và cất lời với các đại A-tu-la, bậc mãnh liệt ấy liền phóng ra một mũi tên rực cháy, sáng chói như hào quang của mười triệu mặt trời.

Verse 27

ददाह त्रिपुरस्थास्तान्दैत्यांस्त्रीन्विमलापहः । स आशुगो विष्णुमयो वह्निशल्यो महाज्वलन्

Rồi Năng Lực thanh tịnh, diệt tội ấy thiêu rụi ba Daitya cư ngụ tại Tripura. Nó lao đi mau lẹ, thấm nhuần uy lực của Viṣṇu, trở thành mũi tên đầu lửa, bừng cháy dữ dội.

Verse 28

ततः पुराणि दग्धानि चतुर्जलधिमेखलाम् । गतानि युगपद्भूमिं त्रीणि दग्धानि भस्मशः

Bấy giờ những thành trì cổ xưa ấy bị thiêu rụi; ba tòa, được bốn đại dương bao quanh, đồng loạt rơi xuống đất—bị đốt cháy và hoàn toàn hóa thành tro bụi.

Verse 29

दैत्यास्तु शतशो दग्धास्तस्य बाणस्थवह्निना । हाहाकारं प्रकुर्वंतश्शिवपूजाव्यतिक्रमात्

Hàng trăm daitya bị thiêu rụi bởi ngọn lửa ngự trong những mũi tên của ngài; vì đã phạm lỗi, làm trái sự thờ phụng đáng có đối với Śiva, chúng kêu gào than khóc thảm thiết.

Verse 30

तारकाक्षस्तु निर्दग्धो भ्रातृभ्यां सहितोऽभवत् । सस्मार स्वप्रभुं देवं शंकरं भक्तवत्सलम्

Tārakākṣa, bị thiêu cháy và quật ngã cùng với các huynh đệ, liền nhớ đến Chúa của mình—Śaṅkara thiêng liêng, Đấng luôn trìu mến những người sùng tín.

Verse 31

भक्त्या परमया युक्तः प्रलपन् विविधा गिरः । महादेवं समुद्वीक्ष्य मनसा तमुवाच सः

Được kết tụ bởi lòng sùng kính tối thượng, thốt ra muôn lời từ đáy tim, và chăm chú chiêm ngưỡng Mahādeva, ông liền thưa với Ngài trong thẳm sâu tâm ý.

Verse 32

तारकाक्ष उवाच । भव ज्ञातोसि तुष्टोऽसि यद्यस्मान् सह बंधुभिः । तेन सत्येन भूयोऽपि कदा त्वं प्रदहिष्यसि

Tārakākṣa thưa: “Ôi Bhava (Śiva), nếu quả thật Ngài đã nhận biết chúng con và hài lòng với chúng con cùng quyến thuộc, thì bởi chân lý của lời ấy, khi nào Ngài sẽ lại thiêu đốt chúng con nữa?”

Verse 33

दुर्लभं लब्धमस्माभिर्यदप्राप्यं सुरासुरैः । त्वद्भावभाविता बुद्धिर्जातेजाते भवत्विति

Chúng con đã đạt được điều cực kỳ hiếm có—điều mà cả chư thiên lẫn a-tu-la cũng không đạt. Nguyện trí tuệ chúng con, luôn thấm nhuần Thánh thể của Ngài (ân sủng và quán niệm về Ngài), được khởi lên trong mọi đời, hết đời này đến đời khác.

Verse 34

इत्येवं विब्रुवंतस्ते दानवास्तेन वह्निना । शिवाज्ञयाद्भुतं दग्धा भस्मसादभवन्मुने

Khi những Dānava ấy đang nói như vậy, họ đã bị ngọn lửa kia thiêu đốt một cách kỳ diệu—do mệnh lệnh của Śiva khởi động—và, hỡi bậc hiền triết, họ bị hóa thành tro bụi.

Verse 35

अन्येऽपि बाला वृद्धाश्च दानवास्तेन वह्निना । शिवाज्ञया द्रुतं व्यास निर्दग्धा भस्मसात्कृताः

Hỡi Vyāsa, theo lệnh của Śiva, chính ngọn lửa ấy đã mau chóng thiêu đốt cả những Dānava khác—kẻ trẻ lẫn người già—khiến họ hoàn toàn thành tro bụi.

Verse 36

स्त्रियो वा पुरुषा वापि वाहनानि च तत्र ये । सर्वे तेनाग्निना दग्धाः कल्पान्ते तु जगद्यथा

Dù là nữ hay nam, cho đến cả thú cưỡi và xe cộ ở đó, hết thảy đều bị ngọn lửa ấy thiêu rụi, như toàn thể thế gian bị lửa nuốt trọn vào lúc tận cùng một kiếp (kalpa).

Verse 37

भर्तॄन्कंठगतान्हित्वा काश्चिद्दग्धा वरस्त्रियः । काश्चित्सुप्ताः प्रमत्ताश्च रतिश्रांताश्च योषितः

Có những phụ nữ cao quý, bỏ mặc các phu quân đang bám chặt nơi cổ họ, mà bị thiêu cháy; lại có người đang ngủ, có người mê muội buông lung, và có người kiệt sức vì lạc thú ái ân.

Verse 38

अर्द्धदग्धा विबुद्धाश्च बभ्रमुर्मोहमूर्च्छिताः । तेन नासीत्सुसूक्ष्मोऽपि घोरत्रिपुरवह्निना

Bị thiêu cháy dở dang rồi bỗng chợt tỉnh, họ lang thang, ngất lịm trong mê muội. Bởi ngọn lửa Tripura ghê gớm ấy, đến cả dấu vết nhỏ nhiệm nhất của họ cũng chẳng còn.

Verse 39

अविदग्धो विनिर्मुक्तः स्थावरो जंगमोपि वा । वर्जयित्वा मयं दैत्यं विश्वकर्माणमव्ययम्

Dù vụng về hay đã thành tựu, dù là loài bất động hay loài chuyển động—chỉ trừ Daitya Māyā—Viśvakarmā, vị thợ cả thần linh bất hoại, đều có thể tạo tác điều cần thiết.

Verse 40

अविरुद्धं तु देवानां रक्षितं शंभुतेजसा । विपत्कालेपि सद्भक्तं महेशशरणागतम्

Dẫu chư thiên không giao tranh công khai, vẫn được hào quang uy lực của Śambhu che chở; và nhất là trong lúc tai ương, người tín đồ chân thật—kẻ đã quy y nương tựa nơi Maheśa—ắt hẳn được hộ trì.

Verse 41

सन्निपातो हि येषां नो विद्यते नाशकारकः । दैत्यानामन्यसत्त्वानां भावाभावे कृताकृते

Đối với những hữu tình nơi đó không có sự hội tụ của các nhân duyên trở thành khí cụ của hủy diệt—dù là loài Daitya hay các loài khác—trong trạng thái hiện hữu và phi hiện hữu, không thể nói có ‘đã làm’ hay ‘chưa làm’ theo nghĩa tạo nghiệp ràng buộc.

Verse 42

तस्माद्यत्नस्सुसंभाव्यः सद्भिः कर्तव्य एव हि । गर्हणात्क्षीयते लोको न तत्कर्म समाचरेत्

Vì thế, bậc hiền thiện phải thực sự chỉ khởi sự những nỗ lực đã được suy xét kỹ; bởi danh vị của người trong đời bị hao mòn bởi lời chê trách. Do đó, chớ làm những hành vi khiến phải mang điều bị quở trách.

Verse 43

न संयोगो यथा तेषां भूयात्त्रिपुरवासिनाम् । मतमेतद्धि सर्वेषां दैवाद्यदि यतो भवेत्

Chớ để dân Tripura có dịp hợp lại và tái tụ tập lần nữa. Đó quả là ý kiến đã được mọi người cân nhắc; vì nếu do số mệnh, theo thiên mệnh, sự hội tụ ấy xảy ra, thì chính nó sẽ trở thành nguyên nhân khiến họ lại mạnh lên.

Verse 44

ये पूजयंतस्तत्रापि दैत्या रुद्रं सबांधवाः । गाणपत्यं ययुस्सर्वे शिवपूजावि धेर्बलात्

Ngay tại đó, các Daitya cùng thân tộc cũng bắt đầu thờ phụng Rudra. Và nhờ sức thúc đẩy của kỷ luật thờ phụng Śiva đã được thiết lập, tất cả họ đều bước vào con đường Gaṇapatya—tín kính Gaṇeśa như vị thủ lĩnh của các gaṇa thuộc về Śiva.