वसन्तस्वरूपवर्णनम् — Description of the Form/Nature of Vasant(a)

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणो हि प्रजापतेः । प्रसन्नमानसो भूत्वा तं प्रोवाच स नारदः

Sūta nói: Nghe như vậy lời của Prajāpati Brahmā, Nārada với tâm ý hoan tịnh liền cất lời đáp lại Ngài.

Verse 2

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग विष्णुशिष्य महामते । धन्यस्त्वं शिवभक्तो हि परतत्त्वप्रदर्शकः

Nārada thưa: “Ôi Brahman, ôi Vidhe—Đấng Tạo Hóa, bậc đại phúc và đại trí, đệ tử của Viṣṇu—quả thật Ngài là người hữu phúc, vì Ngài là kẻ sùng kính Śiva và là bậc chỉ bày Chân Lý Tối Thượng.”

Verse 3

श्राविता सुकथा दिव्या शिवभक्तिविवर्द्धिनी । अरुंधत्यास्तथा तस्याः स्वरूपायाः परे भवे

Câu chuyện cát tường, nhiệm mầu ấy—làm tăng trưởng lòng sùng kính đối với Śiva—đã được tụng đọc cho nàng nghe như vậy. Và về sau, trong một đời khác, Arundhatī cũng được nghe—nàng chính là sự tái hiển lộ của Svarūpā ấy.

Verse 4

इदानीं ब्रूहि धर्मज्ञ पवित्रं चरितं परम् । शिवस्य परपापघ्नं मंगलप्रदमुत्तमम्

Giờ đây, hỡi bậc thông đạt Chánh pháp, xin hãy thuật lại thiên truyện tối thượng, thanh tịnh và cao quý về Đức Śiva—câu chuyện vô song có thể tiêu trừ cả những tội lỗi nặng nề nhất và ban phúc cát tường tối thượng.

Verse 5

गृहीतदारे कामे च दृष्टे तेषु गतेषु च । संध्यायां किं तपस्तप्तुं गतायामभवत्ततः

Khi thấy Kāma đã đưa theo phối ngẫu của mình, rồi sau đó họ đã rời đi, thì trong giờ Saṃdhyā còn chỗ nào để hành khổ hạnh? Khi thời khắc linh thiêng ấy đã qua, còn làm nên được điều chi nữa?

Verse 6

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ऋषेर्वै भावितात्मनः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

Sūta thưa: Nghe như vậy lời của vị ṛṣi ấy—bậc nội tâm đã được thanh luyện và thấm nhuần quán niệm—Brahmā càng thêm hoan hỷ, rồi cất lời đáp lại.

Verse 7

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद विप्रेन्द्र तदैव चरितं शुभम् । शिवलीलान्वितं भक्त्या धन्यस्त्वं शिवसेवकः

Brahmā phán: “Hãy lắng nghe, hỡi Nārada, bậc tối thượng trong hàng brāhmaṇa, chính câu chuyện cát tường ấy—thấm đượm līlā của Śiva và chan hòa lòng bhakti. Thật phước thay cho ngươi, người phụng sự Śiva.”

Verse 8

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सतीचरित्रे द्वितीये सतीखंडे वसंतस्वरूपवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa, quyển thứ hai, thuộc Rudra-saṃhitā, trong truyện tích về Satī, ở phần thứ hai gọi là Satī-khaṇḍa, chương thứ tám mang nhan đề “Mô tả hình tướng của mùa xuân” được kết thúc.

Verse 9

चिंतयित्वा चिरं चित्ते शिवमायाविमोहितः । शिवे चेर्ष्यामकार्षं हि तच्छ्ृवृणुष्व वदामि ते

Sau khi suy ngẫm thật lâu trong tâm—bị ảo lực (Māyā) của Śiva làm mê hoặc—quả thật ta đã khởi lòng ghen với Śiva. Hãy nghe đây; ta sẽ nói cho ngươi.

Verse 10

अथाहमगमं तत्र यत्र दक्षादयः स्थिताः । सरतिं मदनं दृष्ट्वा समदोह हि किञ्चन

Rồi ta đến nơi Dakṣa và những người khác đang tụ hội. Vừa thấy Madana (Kāma), kẻ khơi dậy dục vọng, lòng ta liền xao động đôi chút.

Verse 11

दक्षमाभाष्य सुप्रीत्या परान्पुत्रांश्च नारद । अवोचं वचनं सोहं शिवमायाविमोहितः

Này Nārada, sau khi ân cần thưa chuyện với Dakṣa và cả các người con khác của ông, chính ta—kẻ bị Māyā của Śiva làm mê muội—đã nói ra những lời ấy.

Verse 12

ब्रह्मोवाच । हे दक्ष हे मरीच्याद्यास्सुताः शृणुत मद्वचः । श्रुत्वोपायं विधेयं हि मम कष्टापनुत्तये

Phạm Thiên (Brahmā) nói: “Hỡi Dakṣa, hỡi các con của Marīci và các bậc hiền triết khác, hãy nghe lời ta. Nghe rồi, các ngươi phải thực hành phương cách ấy để trừ nỗi khổ của ta.”

Verse 13

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वा शम्भुरगर्हयत् । मां च युष्मान्महायोगी धिक्कारं कृतवान्बहु

Thấy nơi ta chỉ một chút khát vọng về người chồng, Śambhu đã quở trách ta; và vị Đại Du-già ấy đã nhiều lần khiển trách cả ta lẫn các ngươi.

Verse 14

तेन दुःखाभितप्तोहं लभेहं शर्म न क्वचित् । यथा गृह्णातु कांतां स स यत्नः कार्य एव हि

Bị nỗi khổ ấy thiêu đốt, ta chẳng tìm được an ổn ở bất cứ nơi đâu. Vì thế, ta nhất định phải gắng công bền bỉ để Ngài nhận ta làm người yêu dấu của Ngài.

Verse 15

यथा गृह्णातु कांतां स सुखी स्यां दुःखवर्जितः । दुर्लभस्य तु कामो मे परं मन्ये विचारतः

“Nguyện Đấng Yêu Dấu ấy nhận ta làm tân nương; khi ấy ta sẽ an vui, lìa mọi khổ não. Nhưng ngẫm cho kỹ, ta cho rằng ước muốn đạt đến Ngài—Đấng khó được vô cùng—thật quá cao xa.”

Verse 16

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वा शंभुरगर्हयत् । मुनीनां पुरतः कस्मात्स कांतां संग्रहीष्यति

Chỉ thấy nơi ta một chút dấu vết khát vọng về người bạn đời, Śambhu đã quở trách ta. Vậy thì trước mặt các bậc hiền triết, làm sao Ngài lại nhận một phối ngẫu?

Verse 17

का वा नारी त्रिलोकेस्मिन् या भवेत्तन्मनाः स्थिता । योगमार्गमवज्ञाप्य तस्य मोहं करिष्यति

Trong khắp ba cõi, có người nữ nào có thể đứng vững, giữ tâm chuyên nhất nơi Ngài? Nếu khinh suất con đường Yoga, nàng chỉ khiến Ngài rơi vào mê lầm mà thôi.

Verse 18

मन्मथोपि समर्थो नो भविष्यत्यस्य मोहने । नितांतयोगी रामाणां नामापि सहते न सः

Ngay cả Manmatha (Kāma), thần dục vọng, cũng không thể mê hoặc được người ấy. Người ấy là bậc du-gi viên mãn; đến cả danh xưng của nữ nhân như đối tượng cám dỗ, người cũng không dung chịu.

Verse 19

अगृहीतेषुणा चैव हरेण कथमादिना । मध्यमा च भवेत्सृष्टिस्तद्वाचा नान्यवारिता

Nếu Hari (Viṣṇu), đấng nguyên thủy, còn chưa cầm lấy mũi tên, thì làm sao giai đoạn trung gian của công cuộc sáng tạo có thể phát sinh? Chính lời ấy loại trừ mọi quan niệm trái ngược—sáng tạo không thể vận hành tách rời ý chí chỉ đạo của Đấng Tối Thượng.

Verse 20

भुवि केचिद्भविष्यंति मायाबद्धा महासुराः । बद्धा केचिद्धरेर्नूनं केचिच्छंभोरुपायतः

Trên cõi đất này, sẽ có những đại a-tu-la sinh khởi, bị Māyā trói buộc. Có kẻ chắc chắn bị Hari (Viṣṇu) chế ngự, còn kẻ khác bị ngăn giữ nhờ các phương tiện (upāya) của Śambhu (Śiva).

Verse 21

संसारविमुखे शंभौ तथैकांतविरागिणि । अस्मादृते न कर्मान्यत् करिष्यति न संशयः

Đối với Śambhu (Śiva), đấng ngoảnh mặt khỏi vòng luân hồi, và đối với người kiên định trong ly tham độc nhất—ngoài ta ra, người ấy sẽ không làm bất cứ hành động nào khác; điều này không hề nghi ngờ.

Verse 22

इत्युक्त्वा तनयांश्चाहं दक्षादीन् सुनिरीक्ष्य च । सरतिं मदनं तत्र सानंदमगदं ततः

Nói xong, ta chăm chú nhìn các con trai của ta—Dakṣa và những người khác. Rồi ngay tại đó, ta hân hoan khiến Madana (Kāma), người đánh xe, chuyển động và tiếp tục tiến bước.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । मत्पुत्र वर काम त्वं सर्वथा सुखदायकः । मद्वचश्शृणु सुप्रीत्या स्वपत्न्या पितृवत्सल

Phạm Thiên (Brahmā) nói: “Hỡi Kāma, con trai cao quý của ta, con thật là đấng ban vui trong mọi phương diện. Hãy hoan hỷ lắng nghe lời ta, hỡi người thương mến hiền thê của mình với tấm lòng như bậc phụ thân.”

Verse 24

अनया सहचारिण्या राजसे त्वं मनोभव । एषा च भवता पत्या युक्ता संशोभते भृशम्

Hỡi Manobhava (Kāma), có người bạn đời này kề bên, con sẽ rạng rỡ với vẻ huy hoàng vương giả; và nàng cũng vậy, khi kết hợp với con làm phu quân, sẽ trở nên chói ngời vô cùng.

Verse 25

यथा स्त्रिया हृषीकेशो हरिणा सा यथा रमा । क्षणदा विधुना युक्ता तया युक्तो यथा विधुः

Như Hṛṣīkeśa (Viṣṇu) hằng luôn kết hiệp với Śrī (Lakṣmī), và Śrī cũng hằng luôn kết hiệp với Hari; như đêm gắn liền với vầng trăng, và vầng trăng gắn liền với đêm—cũng vậy, Thánh Đôi Thiêng liêng bất khả phân, mỗi vị an trụ trong sự hiện diện của vị kia.

Verse 26

तथैव युवयोश्शोभा दांपत्यं च पुरस्कृतम् । अतस्त्वं जगतः केतुर्विश्वकेतुर्भविष्यसि

Cũng vậy, ánh huy hoàng của hai người và vinh quang của đời sống phu thê sẽ được tôn làm hàng đầu. Vì thế, nàng sẽ trở thành ngọn cờ của thế gian—ngọn cờ của muôn loài—hiển lộ con đường cát tường cho tất cả chúng sinh.

Verse 27

जगद्धिताय वत्स त्वं मोहयस्व पिनाकिनम् । यथाशु सुमनश्शंभुः कुर्य्याद्दारप्रतिग्रहम्

Vì lợi ích của thế gian, hỡi con yêu, con hãy giáng mây mê thiêng liêng của mình lên Pinākin (Śiva), để Śambhu, bậc tâm ý cát tường, sớm nhận lấy người vợ trong hôn lễ.

Verse 28

विजने स्निग्धदेशे तु पर्वतेषु सरस्सु च । यत्रयत्र प्रयातीशस्तत्र तत्रानया सह

Ở những nơi vắng lặng, êm dịu—trên núi và bên hồ—bất cứ nơi đâu Chúa Tể đi đến, thì nàng cũng cùng đi với Ngài đến đó.

Verse 29

मोहय त्वं यतात्मानं वनिताविमुखं हरम् । त्वदृते विद्यते नान्यः कश्चिदस्य विमोहकः

Ngươi phải mê hoặc Hara, Đấng tâm đã điều phục và dửng dưng trước nữ sắc. Ngoài ngươi ra, không còn ai khác có thể làm Ngài rơi vào ảo mê.

Verse 30

भूते हरे सानुरागे भवतोपि मनोभव । शापोपशांतिर्भविता तस्मादात्महितं कुरु

Hỡi Manobhava (Kāma), khi Hari (Viṣṇu) khởi lòng ái mộ đối với Bhūta (Śiva), thì ngay cả với ngươi, lời nguyền cũng sẽ được an hòa, tiêu giải. Vì thế, hãy làm điều thật lợi ích cho chính mình.

Verse 31

सानुरागो वरारोहां यदीच्छति महेश्वरः । तदा भवोपि योग्यार्यस्त्वां च संतारयिष्यति

Hỡi bậc thục nữ cao quý, nếu Maheshvara khởi lòng yêu mến mà ước muốn nàng, thì Bhava cũng vậy—đấng xứng đáng và cao thượng—ắt sẽ đưa nàng vượt qua mọi chướng ngại và ràng buộc thế gian.

Verse 32

तस्माज्जायाद्वितीयस्त्वं यतस्व हरमोहने । विश्वस्य भव केतुस्त्वं मोहयित्वा महेश्वरम्

Vì thế, ngươi—như thể người phối ngẫu thứ hai—hãy gắng sức làm Hara mê lạc. Sau khi đã làm Mahādeva rơi vào ảo mê, hãy trở thành ngọn cờ và dấu hiệu của toàn thể vũ trụ này.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो मे हि जनकस्य जगत्प्रभोः । उवाच मन्मथस्तथ्यं तदा मां जगतां पतिम्

Phạm Thiên nói: “Nghe như vậy lời ta—đã thưa với Đấng Cha, Chúa tể của vũ trụ—bấy giờ Manmatha liền nói với ta, bậc chủ của muôn loài, những lời chân thật và hợp lẽ.”

Verse 34

मन्मथ उवाच । करिष्येहं तव विभो वचनाच्छंभुमोहनम् । किं तु योषिन्महास्त्रं मे तत्कांतां भगवन् सृज

Manmatha nói: “Ôi Đấng quyền năng! Theo lệnh của Ngài, con sẽ tìm cách làm mê hoặc Śambhu (Śiva). Nhưng vũ khí tối thượng của con là sức quyến rũ nữ tính; vì thế, bạch Đấng Thế Tôn, xin tạo cho con một thiếu nữ yêu kiều để nhờ đó vũ khí ấy được vận dụng.”

Verse 35

मया संमोहिते शंभो यया तस्यानुमोहनम् । कर्तव्यमधुना धातस्तत्रोपायं परं कुरु

“Ôi Śambhu, con đã bị chính sức lực ấy làm mê muội—sức lực sẽ dùng để khiến Ngài càng thêm say lạc. Bạch Dhātṛ (Phạm Thiên), nay xin làm điều cần làm: hãy bày ra phương kế tối thượng cho việc ấy.”

Verse 36

ब्रह्मोवाच । एवंवादिनि कंदर्पे धाताहं स प्रजापतिः । कया संमोहनीयोसाविति चिंतामयामहम्

Phạm Thiên nói: “Khi Kandarpa (Kāma) nói như vậy, ta—Dhātā, bậc Prajāpati—liền trầm tư: ‘Bằng cách nào có thể làm cho hắn mê muội và đặt dưới sự chế ngự?’”

Verse 37

चिंताविष्टस्य मे तस्य निःश्वासो यो विनिस्सृतः । तस्माद्वसंतस्संजातः पुष्पव्रातविभूषितः

Khi ta bị nỗi lo ấy bao trùm, hơi thở thoát ra từ ta—từ đó liền sinh ra Mùa Xuân, được trang điểm bởi muôn vàn đóa hoa.

Verse 38

शोणराजीवसंकाशः फुल्लतामरसेक्षणः । संध्योदिताखंडशशिप्रतिमास्यस्सुनासिकः

Ngài rực sáng như đóa sen đỏ thắm; đôi mắt như sen nở tròn. Gương mặt tựa vầng trăng tròn không khuyết vừa lên lúc hoàng hôn, sống mũi đoan chính cát tường—một hình tướng saguṇa đáng để quán niệm, là vinh quang hiển lộ của Śiva.

Verse 39

शार्ङ्गवच्चरणावर्त्तश्श्यामकुंचितमूर्द्धजः । संध्यांशुमालिसदृशः कुडलद्वयमंडितः

Bàn chân Ngài cong mềm như cánh cung; mái tóc đen uốn lượn, vấn tụ trên đỉnh đầu. Rực rỡ như vòng hoa của những tia sáng hoàng hôn, Ngài được trang sức đôi khuyên tai—hiển lộ uy nghi saguṇa của Śiva, khiến linh hồn bị ràng buộc hướng về bhakti và giải thoát.

Verse 40

प्रमत्तेभगतिः पीनायतदोरुन्नतांसकः । कंबुग्रीवस्सुविस्तीर्णहृदयः पीनसन्मुखः

Ngài bước đi oai nghi như voi say; cánh tay dài, rắn chắc; vai rộng và cao; cổ như vỏ ốc; lồng ngực nở rộng; dung nhan đầy đặn, tuấn mỹ.

Verse 41

सर्वांगसुन्दरः श्यामस्सम्पूर्णस्सर्वलक्षणैः । दर्शनीयतमस्सर्वमोहनः कामवर्द्धनः

Ngài đẹp đẽ ở mọi chi phần, sắc đen huyền, đầy đủ mọi tướng tốt cát tường. Cực kỳ khả ái khi chiêm ngưỡng, Ngài làm say lòng muôn loài và tăng trưởng sức mạnh của tình yêu—niềm khát vọng bhakti—trong mọi trái tim.

Verse 42

एतादृशे समुत्पन्ने वसंते कुसुमाकरे । ववौ वायुस्सुसुरभिः पादपा अपि पुष्पिताः

Khi mùa xuân như thế hiện khởi—mùa hoa nở dồi dào—một làn gió thơm ngát bắt đầu thổi, và cây cối cũng đồng loạt trổ hoa rực rỡ.

Verse 43

पिका विनेदुश्शतशः पंचमं मधुरस्वनाः । प्रफुल्लपद्मा अभवन्सरस्यः स्वच्छपुष्कराः

Hàng trăm chim cu gáy cất tiếng hót, âm thanh ngọt ngào vang vọng ở cung bậc thứ năm. Các hồ ao được điểm trang bởi sen nở rộ, nước trong veo, những đầm sen sáng ngời—điềm lành của thiên nhiên khi thánh truyện thần diệu về Śiva đang dần khai mở.

Verse 44

तमुत्पन्नमहं वीक्ष्य तदा तादृशमुत्तमम् । हिरण्यगर्भो मदनमगदं मधुरं वचः

Thấy người ấy vừa mới hiển hiện trong hình tướng tối thượng như vậy, ta—Hiraṇyagarbha (Brahmā)—bèn thốt lời dịu ngọt, như phương dược xoa dịu cơn xao động của ái tình.

Verse 45

ब्रह्मोवाच एवं स मन्मथनिभस्सदा सहचरोभवत् । आनुकूल्यं तव कृतः सर्वं देव करिष्यति

Brahmā nói: “Vì thế, người ấy—tuấn mỹ như Manmatha—đã trở thành bạn đồng hành thường hằng của ngài. Đã được khiến thuận hòa với ngài, hỡi Deva, người ấy sẽ hoàn thành mọi việc cho ngài.”

Verse 46

यथाग्नेः पवनो मित्रं सर्वत्रोपकरिष्यति । तथायं भवतो मित्रं सदा त्वामनुयास्यति

Như gió là bạn của lửa, giúp lửa ở khắp mọi nơi, cũng vậy người bạn này của ngài sẽ luôn theo ngài và thường hằng phụng sự ngài.

Verse 47

वसंतेरंतहेतुत्वाद्वसंताख्यो भवत्वयम् । तवानुगमनं कर्म तथा लोकानुरञ्जनम्

Vì ngươi là nguyên nhân của niềm hoan hỷ thầm kín của mùa xuân, nên hãy để vị này được biết đến với danh xưng “Vasanta”. Công việc được giao cho ngươi là theo bước Ngài và làm cho các cõi thế gian hoan lạc.

Verse 48

असौ वसंतशृंगारो वासंतो मलयानिलः । भवेत्तु सुहृदो भावस्सदा त्वद्वशवर्त्तिनः

Nguyện cho vẻ đẹp mùa xuân này—làn gió xuân từ núi Malaya—mãi là bạn lành, điềm cát tường, luôn chuyển động dưới ân lực từ hòa của Người.

Verse 49

विष्वोकाद्यास्तथा हावाश्चतुष्षष्टिकलास्तथा । रत्याः कुर्वंतु सौहृद्यं सुहृदस्ते यथा तव

Nguyện cho Viśvokā cùng các tiên nữ khác, và cả những cử chỉ ái tình cùng sáu mươi bốn nghệ thuật thuộc về Rati, vun bồi tình bằng hữu trìu mến đối với ngươi—để họ trở thành những người thiện chí của ngươi, như chính họ vốn một lòng hướng về ngươi.

Verse 50

एभिस्सहचरैः काम वसंत प्रमुखैर्भवान् । मोहयस्व महादेवं रत्या सह महोद्यतः

Hỡi Kāma, cùng các bạn đồng hành này—đứng đầu là Mùa Xuân—hãy tiến bước với chí lớn; cùng với Rati, hãy gieo màn mê hoặc lên Mahādeva.

Verse 51

अहं तां कामिनीं तात भावयिष्यामि यत्नतः । मनसा सुविचार्यैव या हरं मोहयिष्यति

Hỡi người thân yêu, ta sẽ dốc lòng tạo tác và gia trì cho người nữ quyến rũ ấy—sau khi suy xét kỹ trong tâm—để nàng có thể gieo mê hoặc lên Hara (Đức Śiva).

Verse 52

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तो मया कामः सुरज्येष्ठेन हर्षितः । ननाम चरणौ मेऽपि स पत्नी सहितस्तदा

Brahmā nói: Được ta dạy bảo như thế, Kāma—vui mừng nhờ vị tối thượng trong hàng chư thiên—bấy giờ cũng cúi lạy dưới chân ta, cùng với hiền thê của mình.

Verse 53

दक्षं प्रणम्य तान् सर्वान्मानसानभिवाद्य च । यत्रात्मा गतवाञ्शंभुस्तत्स्थानं मन्मथो ययौ

Sau khi cúi lạy Dakṣa và trong tâm kính lễ tất cả mọi người, Manmatha (Kāma) liền đi đến chính nơi ấy—nơi Śambhu (Đức Śiva) đã an trụ trong tự thể, thu nhiếp vào nội tâm.